آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای

ایران، سوریه و حماس، مثلث سرنوشت‌ساز فلسطین

Babak M — Mon, 03 Oct 2011 14:34:50 +0000

سراج‌الدین میردامادی

آیت‏الله سیدعلی خامنه‏ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، در پنجمین کنفرانس بین‌المللی حمایت از انتفاضه فلسطینی‌ها (شنبه نهم مهر)، با طرح به رسمیت شناخته شدن کشور مستقل فلسطین که از سوی محمود عباس، رئیس حکومت خودگردان فلسطینی، به سازمان ملل ارائه شده است، مخالفت کرد.

در گفت‏وگویی با علی مهتدی، روزنامه‏نگار و کارشناس خاورمیانه، از او پرسیده‌ام: آقای خامنه‏ای در سخنرانی‏شان چه مطالبی را مطرح کردند و موضع‏گیری او دقیقاً حاوی چه نکاتی بود؟

علی مهتدی: موضع‏گیری آقای خامنه‏ای، در واقع صحبت‏هایی که ایشان در این نشست کردند، سه نکته اساسی داشت: نکته اول این‏که محمود عباس و سازمان متبوعش را کاملاً وابسته به آمریکا و خائن به آرمان‏های ملت فلسطین معرفی کرد.

آقای خامنه‏ای بعد از این مقدمه‏ در مورد شخصیت محمود عباس و ارتباط وی با "رهبران فاسد عربی" (به‌زعم آیت‏الله خامنه‏ای)، به سراغ طرح محمود عباس رفت، آن را به کلی‏ مردود دانست و گفت که ایران به‏هیچ‏وجه از طرح به‏رسمیت شناخته شدن فلسطین در سازمان ملل حمایت نمی‏کند و آن را طرحی در خیانت به آرمان‏های ملت فلسطین می‏داند.

این مخالفت از طرف بالاترین مقام تصمیم‏گیرنده در دولت ایران اعلام شد و به نوعی موضع‏گیری رسمی ایران در مقابل تلاش‏های محمود عباس بود.

آقای خامنه‏ای در بخش سوم صحبت‏های خود، به‏طور مستقیم وارد تهدید غرب و اسراییل شد و از جمله به این مسئله اشاره کرد که احتمال دارد ایران حتی از موشک‏های خود برای مقابله با آمریکا و اسراییل و طرح‏های آن‏ها در منطقه هم استفاده کند. این شاید به نوعی اولین هشدار نظامی فرمانده کل قوای ایران به مخالفان ایران بود.

او بعد از مخالفت با طرح محمود عباس، پیشنهاد جایگزین را هم مطرح کرد و گفت که ایران از همه‏پرسی دفاع می‏کند و مردم فلسطین باید در یک همه‏پرسی شرکت کنند. رهبر حکومت اسلامی ایران تاکید کرد که ایران حکمیت سازمان ملل یا آمریکا و کشورهای دیگر را قبول ندارد و تنها رایی را می‌پذیرد که مردم فلسطین در مورد آینده خودشان می‏دهند.

استدلال آقای خامنه‏ای برای مخالفت با طرح محمود عباس چیست؟ با توجه به این‏که ایران خود را حامی فلسطین می‏داند، به چه دلیل با طرح به‏رسمیت شناخته شدن کشور مستقل فلسطینی در سازمان ملل مخالفت می‏کند؟

دلیل اول و مهم‏ترین دلیل این است که طرح محمود عباس برپایی کشور فلسطین در سرزمین‏های ۱۹۶۷ را شامل می‏شود.

علاوه بر آن، نکته مهم دیگر این‏که اگر بر فرض درخواست محمود عباس در شورای امنیت و سازمان ملل تصویب بشود و فلسطین به عنوان یک کشور مستقل در نظر گرفته بشود، در دل این طرح، به‏رسمیت شناخته‏ شدن اسراییل هم در سرزمین‏هایی که بر آن حاکم است، یعنی سرزمین‏های قبل از ۱۹۶۷ نهفته است.

ایران به همین دو دلیل نمی‏تواند این طرح را به رسمیت بشناسد. چرا که این با ۳۰ سال سیاست‏های ایران در قبال موضوع فلسطین در تعارض است و این تغییر سیاست ایران در شرایط کنونی غیر ممکن است.

موضع‏گیری حماس، سازمان فلسطینی متحد جمهوری اسلامی در نوار غزه چه بوده است؟ آیا موافق طرح محمود عباس بود یا موافق موضع‏گیری رهبر جمهوری اسلامی؟

موضعی که خالد مشعل در تهران اتخاذ کرد، موضع‏گیری بسیار جسورانه‏ای بود. بعد از صحبت‏های آقای خامنه‏ای، ایشان از طرح محمود عباس دفاع کرد و آن را طرحی بسیار پرجرئت در مقابله با آمریکا، اسراییل و غرب خواند. این نوعی به‏چالش کشیدن ایران است.

جنبش حماس در شرایط کنونی نمی‏تواند با این طرح مخالفت کند. چراکه اولاً محمود عباس خود را به شکل کامل در برابر جامعه بین‏المللی قرار داده و طرحی که ارائه کرده، طرح بسیار هوشمندانه‏ای است. ابومازن در این شرایط، کار خود را در قبال آرمان فلسطین تمام شده می‏داند. این قدم آخری است که او برداشته و اعلام هم کرده است برای ریاست تشکیلات خودگردان در دوره آتی نامزد نخواهد شد.

در عین حال استقبال مردمی بسیار زیادی که از ابومازن و طرح وی در فلسطین به عمل آمد، به خوبی نشان داد که مردم فلسطین در مورد این طرح و آینده خودشان چگونه فکر می‏کنند.

وقتی آقای خامنه‏ای پیشنهاد همه‏پرسی را می‏دهد، واکنش مردم فلسطین، چه در نوار غزه که زیر کنترل حماس است و چه در کرانه باختری را که نگاه می‏کنیم، به نوعی می‏شود اسم همه‏پرسی هم روی آن گذاشت. در هر دو منطقه فلسطینی‏ها بسیار استقبال کردند. وقتی محمود عباس در سازمان ملل سخنرانی می‏کرد، همه سراپا گوش بودند و استقبال بسیار باشکوهی هم از وی در رام‏الله صورت گرفت.

در این بین، موضع‏گیری حماس فاکتورهای سیاسی خیلی ظریفی را باید در بر بگیرد. اولاً جنبش حماس الان در این روزها به شدت در تنگنا قرار دارد و به خاطر فشاری که روی حکومت سوریه وجود دارد، شایعاتی بر این مبنا پخش شده است که جنبش حماس قصد دارد مقر خود را از دمشق به اردن انتقال بدهد. هرچند سخنگوی حماس این موضوع را تکذیب کرد، اما سفر هفته گذشته خالد مشعل به اردن، این گمانه‏زنی را تقویت کرده است که این نقل مکان قرار است صورت بگیرد.

از طرف دیگر، به خاطر همین فشارهایی که به سوریه دارد اعمال می‏شود، جنبش حماس با ایران هم مقداری زاویه پیدا کرده است و در برخی از مسائل باهم دچار اختلاف نظر شده‏اند.

ما باید بدانیم که جنبش حماس از نظر سیاسی، سیاست‏های ایران را اجرا نمی‏کند. بلکه از این نظر بیشتر به حکومت سوریه وابسته است و از نظر نظامی و مالی است که به ایران وابستگی دارد.

وقتی خالد مشعل از موضع‏گیری ابومازن در تهران دفاع می‏کند، این پیام سیاسی بسیار قوی‏ای به ایران و به همه مردمی است که موضوع فلسطین را پی‏گیری می‏کنند. درواقع نشان می‏دهد شکاف میان حماس و ایران بیشتر از قبل شده است.

اگر حماس پشتیبانی نظامی و مالی ایران را در این کشمکش از دست بدهد، چه آینده‏ای برای فلسطین و برای جنبش حماس متصور است؟

یک سری تجار پولدار عرب و کشورهای عربی‏ای مانند عربستان، قطر و هم‏چنین کویت آماده هستند که جایگزین ایران در حمایت مالی از حماس بشوند. سال‏هاست این موضوع مطرح است. طبیعتاً وقتی خواسته‏های این کشورها از حماس عملی بشود و حماس با تشکیلات خودگردان وارد یک همپیمانی بشود و مقداری از زیر چتر ایران دربیاید، این حمایت مالی جایگزین می‏شود.

در شرایط کنونی اما فعلاً این افق متصور نیست و به خاطر اختلاف‏های دیرینه و شدیدی که میان فلسطینی‏های ساکن غزه با فلسطینی‏های ساکن کرانه باختری وجود دارد، فعلاً برای حماس قدمی بیشتر از آن‏چه تاکنون برداشته شده است، امکان‏پذیر نیست.

طی مدت گذشته نوعی نزدیکی بین حماس و فتح ایجاد و قرار شده است در انتخابات آینده دولت مشترکی تشکیل بدهند، اما خالد مشعل و جنبش حماس فعلاً بیشتر از این نمی‏توانند پیش بروند و در نهایت مجبور به رایزنی با ایران خواهند شد. مگر این‏که اتفاق غیر منتظره‏ای بیفتد و برخلاف پیش‏بینی‏هایی که تاکنون شده است، دولت سوریه ظرف چندماه آینده سقوط کند. چنین رویدادی می‏تواند معادلات منطقه را به شکل کلی عوض کند و بازیگران مهم منطقه را هم حتی جابه‏جا کند.

اگر موضع جمهوری اسلامی و سوریه در شطرنچ سیاسی منطقه تضعیف بشود و عربستان سعودی به عنوان یک بازیگر مهم در فرایند صلح اعراب و اسراییل نقش‏آفرینی کند، آیا ممکن است با موضع‏گیری آیت‏الله خامنه‏ای، نقش عربستان سعودی و سایر کشورهای عربی در روند صلح برجسته‏تر بشود؟

دقیقاً همین‏طور هم هست! منتها مشکلی که این وسط وجود دارد، این است که اقدام محمود عباس در طرح درخواست به‏رسمیت شناخته شدن فلسطین در سازمان ملل، جدا از این‏که با مخالفت ایران مواجهه شده، با مخالفت آمریکا و متحدان اروپایی خودش هم روبه‌رو است و فلسطینی‏ها در روند تصویب آن، بیشتر به کشورهای مستقل عضو شورای امنیت تکیه کرده‏اند و این‏که بر فرض آمریکا از حق وتوی خود استفاده کند و به حالتی از انزوا در شورای امنیت دچار بشود. این احتمال که این درخواست تصویب بشود، یا حکومت سوریه سقوط کند و در نتیجه عربستان وارد خط حمایت از جنبش حماس بشود، در شرایط کنونی احتمال بسیار ضعیفی دارد و در بین کشورها و جنبش‏های عربی، کسی روی آن چندان حسابی باز نکرده است.

نکته‏ای که این‏جا حائز اهمیت است، این است که هم‏پیمانی ایران و سوریه کماکان روی جنبش حماس بیشترین نفوذ را دارد و حماس برای این‏که بتواند به حیات سیاسی و نظامی خودش ادامه بدهد، نیازمند است که ایران و سوریه را داشته باشد. بنابراین وقتی آیت‏الله خامنه‏ای غرب و اسراییل را به استفاده از نیروی نظامی و موشک‏ها در برابر آن‏ها تهدید می‏کند، پیام مستقیم به حماس هم هست که نمی‏تواند از این سیاست‏ها عدول کند و حداقل تا اطلاع ثانوی و تا روشن شدن سرنوشت منطقه، این هم‏پیمانی‏ها تغییری نخواهد کرد.

اگر این اتفاق بیافتد و دولت سوریه سقوط کند، طبیعتاً عربستان به عنوان یک آلترناتیو، سریع وارد عمل خواهد شد و روند صلح اسراییل و فلسطین را می‏شود به آن شکلی پیش برد که دیگر مخالف سیاست‏های عادی و سی‏ساله ایران باشد.

اصلاح‌طلب‌ها هیزم تنور انتخابات نمی‌شوند

arezoo — Fri, 03 Jun 2011 15:02:18 +0000

سراج‌الدین میردامادی

کشمکش در بین دو مقام عالی حکومتی در ایران، آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای و طرفداران او از یکسو و محمود احمدی‌نژاد و حامیانش در دولت از سوی دیگر که در ادبیات جدید به «جریان انحرافی» خوانده شده‌اند، همچنان ادامه دارد.

در آخرین پرده‌ از این تعارض سردار سرلشکر محمدعلی جعفری، فرمانده سپاه پاسداران هم انتقادات خودش را متوجه دولت کرده است.

او در بخشی از اظهارات اخیر خود گفته است که اتفاق‌های اخیر از ذهن دوستداران ولایت پاک نخواهد شد و «جریان انحرافی» از طریق پول و رانت‌خواری در حال یارگیری است.

در گفت‌وگو با دکتر فاطمه حقیقت‌جو، فعال سیاسی و استاد دانشگاه در بوستون از او پرسیده‌ام: ارزیابی شما از این پرده جدید از تعارض چیست و ورود فرمانده سپاه به این تعارض و درگیری را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

دکتر فاطمه حقیقت‌جو: در خصوص این اختلاف‌ها به‌طور کلی باید به چند مسئله مهم اشاره کرد. اولین نکته این است که بالاخره آقای خامنه‌ای همه تلاشش این بود که یک قدرت یکپارچه درست کند و مخالف بحث دوگانگی در قدرت بود و هربار خواست که این کار را انجام دهد، پس از مدتی انشعاب‌های مختلف شکل گرفت. البته خیلی هم طبیعی است که ایشان به این شدت حساس است؛ این که قدرت رهبری که علاقه‌مند به یک قدرت نامحدود است مورد چالش قرار نگیرد که این بار بنا بود این نامحدود بودن از سوی تیم احمدی‌نژاد‌ـ مشایی مورد چالش قرار گیرد. بنابراین هرکسی با استراتژی محدود کردن قدرت آقای خامنه‌ای حرکت کند، آقای خامنه‌ای به شدت با او برخورد می‌کند و فردا حتی اگر مجتبی خامنه‌ای هم بخواهد در آن مسیر قرار گیرد، یک برچسب جدید هم به او خواهند چسباند. از این جهت که برایش فرقی نمی‌کند که او پسرش است، عضو تیم خودش است یا از دیگران.

در خصوص بحث سپاه اما خیلی جالب است: نکاتی که امروز سردار جعفری در این مصاحبه بیان می‌کند، پول و رانت‌خواری و خرید رأی به‌واسطه پول و رانت‌خواری، دقیقاً اتفاقی است که در انتخابات قبلی ریاست جمهوری هم روی داد و اتفاقاً سپاه هم نقش بسیار مؤثری در توزیع آن امکانات و پول داشت و حتی خودشان کمک و حمایت کردند و امروز همین‌ها به همان روش دارند انتقاد می‌کنند. این حاکی از این است که قانون اساسی در مملکت اجرا نمی‌شود.

یکی از نکات بسیار مهم قانون اساسی این است که سپاه حق دخالت در مسائل سیاسی کشور را ندارد و مرتب و مرتب دارد قانون اساسی را نقض و در مسائل سیاسی مملکت دخالت می‌کند. البته طبیعی است که فعلاً سپاه بنا به فرموده آقای خامنه‌ای دارد این کار را انجام می‌دهد. چون مکانیسم همان مکانیسم قبلی است. بنابراین متأسفانه شخص رهبری که به قانون اساسی عمل نمی‌کند. بقیه نهادها هم همینطور قدرت قانونی‌شان به رسمیت شناخته نمی‌شود یا می‌خواهند قدرت قانونی یک نهاد دیگر را به چالش بکشند.

نکته بعدی بحث تقلب در انتخابات است. بالاخره این آقایان خودشان در انتخابات تقلب کردند. نه تنها صرفاً به جابه‌جایی آرا نپرداختند، بلکه بیش از این، حتی آمدند رأی‌سازی کردند. رأی مشخصی را به یک کاندیدا اختصاص دادند. بنابراین اساساً باز این هم نقض قانون اساسی بوده است و حالا هم می‌خواهند یک بار دیگر به تقلب در انتخابات به شکل و مقیاس دیگری بپردازند.

پیش از این حمله ائمه جمعه و رسانه‌های همسو با رهبری را علیه دولت و جریان مشایی‌ـ بقایی داشتیم. الان با ورود صریح فرماندهان سپاه به این فرایند، شما چه مرحله‌ای را پیش‌بینی می‌کنید و فکر می‌کنید در راستای چه طرحی فرماندهان سپاه وارد این منازعه شده‌اند؟ آیا به نظر نمی‌رسد که بناست به نوعی حتی پیش از پایان این دوره، دولت کنونی را به زانو درآورند؟

به زانو درآمدن دولت فعلی بستگی به واکنش دولت هم دارد. من فکر می‌کنم گرچه تا این جای بازی هم باخت‌ـ باخت به ضرر آقای خامنه‌ای و سپاه پاسداران بوده، ولی فکر می‌کنم آقای خامنه‌ای می‌داند که عدم پایان چهارساله این دوره آقای احمدی‌نژاد، به ضررش است. بنابراین اگر تیم احمدی‌نژاد‌ـ مشایی به تحرک خاصی ادامه ندهد، آقای خامنه‌ای برای این که چهره باخت‌‌ـ باخت بیشتری از خودش نشان ندهد، این دوسال را تحمل خواهد کرد.

اگر آن چالش‌ها به طور مرتب ادامه پیدا کند، ممکن است به استیضاح سیاسی در مجلس منتهی شود و یا حتی برای این که صورت بهتری داشته باشد، آقای احمدی‌نژاد را مجبور به استعفا کنند تا برود. در هر صورت این نشان از شکست استراتژی و تاکتیک آقای خامنه‌ای برای دور زدن قانون اساسی دارد. من فکر می‌کنم این فاز همچنان بحران‌های جدیدی را ایجاد می‌کند. تا زمانی که این‌ها نخواهند بپذیرند و مطابق قانون اساسی عمل نکنند، هر روز ما شاهد بحران‌هایی خواهیم بود که عدم اجرای متوازن و درست قانون اساسی به آن دامن خواهد زد.

فکر می‌کنید آقای احمدی‌نژاد با چه نقطه اتکایی در برابر این قدرت عظیم سیاسی، تبلیغاتی و نظامی رهبری ایستاده است و دارد مقاومت می‌کند و همچنان به حمایت از آقایان مشایی و بقایی می‌پردازد؟ آیا فکر می‌کنید نقطه اتکای پنهانی وجود دارد که ممکن باشد در شرایطی آقای احمدی نژاد آن را رو کند؟

من فکر می‌کنم یک‌مقدار این حمایت شاید برمی‌گردد به شخصیت آقای احمدی‌نژاد که در این شش سال گذشته نشان داده که از تیمش حمایت می‌کند، ولو آن تیم خطا عمل کند، اما فکر نمی‌کنم که به طور کلی بدنه اجتماعی پشت احمدی‌نژاد باشد که توان ایستادگی و مقاومت در مقابل اتحاد رهبری‌ـ نظامیان ‌ـ راست را داشته باشد. چون علاوه بر نظامیان و رهبری، الان اصول‌گرایانی هم که آقای خامنه‌ای در طول شش سال گذشته آن‌ها را به طور نسبی ساکت کرده بود، از این فرصت استفاده کرده و حملات خودشان را تشدید کرده‌اند. بنابراین جبهه وسیعی از اصول‌گرایان و نظامیان علیه آقای احمدی‌نژاد شده است.

طبیعتاً به طور استراتژیک هم اصلاح‌طلبان و هم جنبش سبز با احمدی‌نژاد‌ـ مشایی فاصله داشتند. بنابراین اصلاح‌طلبان و جنبش سبز هم حاضر نیستند هیچ حمایتی از او داشته باشند. تنها کاری که آن‌ها ممکن است انجام دهند، این است که در مقطع فعلی ترجیح دهند که سکوت کنند و وارد این بازی نشوند. طبیعی است که آن‌ها هم اختلاف اساسی و بنیادی دارند. بنابراین الان وضعیت آقای احمدی‌نژاد وضعیت فردی‌ است که در گوشه رینگ قرار گرفته است و فکر نمی‌کنم امکان تداوم به این شکل را داشته باشد. به احتمال قوی احمدی‌نژاد برای چندماه آینده ناچار است که آهسته‌تر برود.

به نظر شما اصلاح‌طلبان و جنبش سبز چه نقشی می‌توانند در این فرایند داشته باشند؛ به‌ویژه در آستانه انتخابات مجلس نهم، و با توجه به پیشینه و گذشته‌ای که وجود داشته و رد صلاحیت‌هایی که بوده است؟ آیا می‌توانند به‌عنوان یک بازیگر سیاسی در قامت شرکت‌کننده در انتخابات حضور داشته باشند؛ آن‌هم با توجه به تعارضی که الان در حاکمیت وجود دارد یا خیر؟

من فکر می‌کنم که اصلاح‌طلبان و رهبران شناخته‌شده‌ آن‌ها به درستی روی شروط انتخابات آزاد تکیه می‌کنند. چون اگر بنا باشد در انتخاباتی شرکت کنند که از قبل معلوم است که رهبری می‌خواهد این بارهم صندلی‌های مجلس را مطابق مجلس هفتم و هشتم در مجلس نهم بچیند، شرکت در چنین انتخاباتی یعنی این‌که صرفاً هیزم انتخاباتی شوند و تنور انتخابات را گرم کنند. من فکر نمی‌کنم که اصلاح‌طلبان بخواهند وارد چنین شرایطی شوند. آن‌ها تلاش می‌کنند که البته حاکمیت را به سمت اجرای متوازن قانون اساسی که انتخابات آزاد هم یکی از آن‌ها است سوق دهند. اگر چنین شرایطی پیش آید، ممکن است که در تصمیم تجدید نظر و بخواهند در انتخابات شرکت کنند. ولی تا امروز فعلاً بحث و گفت‌وگویی در خصوص شرکت در انتخابات وجود ندارد.