نازنین اعتمادی

درباره نویسندگی

Wed, 22 Aug 2012 07:11:41 +0000

آیا یک نویسنده می‌تواند خود را در خدمت یک ایدئولوژی یا یک حزب سیاسی قرار دهد؟

فریدریش دورنمات

برگردان:

نازنین اعتمادی

فریدریش دورنمات – یکی از مهم‌ترین مشکلات یک نویسنده این است که مدام از او می‌پرسند چرا می‌نویسی؟ این پرسش به این دلیل در میان می‌آید که ظاهراً نویسندگی را به عنوان یک حرفه به‌رسمیت نمی‌شناسند.

اگر من در پاسخ بگویم می‌نویسم به این دلیل که می‌بایست خرج خودم و خانواده‌ام را درآورم، یا بگویم می‌نویسم به این دلیل که مردم را بخندانم و مهم‌تر از آن: می‌نویسم که آن‌ها را خشمگین کنم، پرسنده آن پرسش بی‌تابانه پرسش بعدی را در میان می‌گذارد. او می‌پرسد با این قصد که پاسخی دیگر بشنود. او می‌خواهد بشنود که من به دلیل یک نیاز درونی می‌نویسم. با این‌حال، از من بپذیرید که حتی اگر این مسأله «نیاز درونی» صحت هم داشته باشد، هیچکس، از روی نزاکت هم شده از آن سخن نمی‌گوید. این پاسخ که: «من می‌نویسم به این دلیل که خرج خودم و خانواده‌ام را درآورم»، یک پاسخ اخلاقی‌ست. با این‌همه با چنین پاسخی به شکلی کاملاً سطحی به مشکلات نویسندگی در عصر حاضر پرداخته‌ایم. زیرا این پرسش که معنای نویسندگی چیست و نویسنده چرا می‌نویسد در پیوند تنگاتنگی قرار دارد با این عقیده عام که نویسنده وقتی دست به قلم می‌برد، می‌بایست حتماً چیزی برای گفتن هم داشته باشد؛ و در این میان طبعاً فقط کسی حرفی برای گفتن دارد که حرف خارق‌العاده‌ای برای گفتن داشته باشد. با این‌همه این پرسش متعارف از یک شهروند معمولی که چرا کسی می‌نویسد، به شکل دیگری در نقد ادبی هم که در پی یافتن پیام اثر است، تکرار می‌شود. معنی اثر ادبی چیست و چه پیامی دارد؟ این پرسش مرا بیش از هر پرسش دیگری به زحمت می‌اندازد و حتی باعث می‌شود که دست و پایم را گم کنم. ناگزیریم به این موضوع دقیق‌تر بپردازیم:

اگر کسی از من بپرسد که مفهوم داستان‌هایم چیست، در اغلب مواقع پاسخ می‌دهم که اگر از مفهوم داستان‌هایم اطلاع داشتم، فقط آن مفهوم و پیام اثر را در چند خط می‌نوشتم و خودم را به زحمت نمی‌انداختم. آیا ادعا می‌کنم که داستان‌ها و نمایشنامه‌های کمدی‌‌ام بی‌مفهوم‌ و بی‌معنا هستند؟

گمان نمی‌کنم.

● نویسندگان اصولاً نیاز دارند به دخالت کردن در امور، به هشدار دادن و به دگرگونی ایجاد کردن.
● پیام اثر می‌بایست نمایانگر چگونگی اندیشیدن نویسنده باشد. هم‌ازین‌روی هر چه شیوه اندیشیدن نویسنده‌ای عامیانه‌تر باشد، درک پیام او هم به همان اندازه ساده‌تر است.
● هرچه فردیت نویسنده‌ای برجسته‌تر و شیوه اندیشیدن او ذهنی‌تر باشد، به همان اندازه هم پیام او پیچیده‌تر و دیریاب‌تر خواهد بود.
●حقایق پیش‌پاافتاده وقتی به‌راستی پیش پاافتاده‌اند که من نویسنده خود را در خدمت یک حزب یا یک ایدئولوژی قرار دهم.

اعتقاد دارم که اگر در پی مفهوم طبیعت باشیم و از یک دانشمند مفهوم طبیعت را پرس و جو کنیم، قاعدتاً او هم از پاسخ دادن به ما طفره می‌رود. وظیفه او این نیست که پیرامون مفهوم طبیعت کاوش کند. وظیفه او این است که پیرامون خود طبیعت، قانون‌مندی‌های پدیده‌‌های طبیعی، رفتار این پدیده‌ها و ساختار طبیعت کاوش کند. بیش از این طبیعت خودش را افشاء نخواهد کرد. به این جهت معنا و مفهوم طبیعت اصولاً خودبسنده و ذاتی طبیعت است. به دیگر سخن معنا و مفهوم طبیعت یک پرسش فلسفی‌ست. به همین ترتیب هم معنا و مفهوم یک اثر ادبی، برای مثال یک نمایشنامه هم خودبسنده و فلسفی‌ست. این پرسش را پس نباید با نویسنده در میان گذاشت. این پرسش را باید از منتقد پرسید که معمولاً برای هر پرسشی یک پاسخ آماده هم در آستین دارد.

مفهوم اثر هنری ورای اثر و در یک سطح دیگر نهفته است و همچنین یک نویسنده هم حق دارد ادعا کند که او به معنا و مفهوم اثر و به پیام آنچه که نوشته است هیچگونه علاقه‌ای ندارد. این حق از آنِ آفریننده است. با این‌حال متأسفانه موقعیت نویسندگان به این سادگی هم‌ نیست. آن‌ها مفهوم اثر را که لازم نیست با آن آشنا باشند، با آثارشان درآمیخته‌اند. دلایلشان هم برای این‌کار متفاوت است: این دلایل ممکن است معطوف باشد به بیرون از متن یا به زمانه‌ای که اثر در آن شکل می‌گیرد. ممکن است نویسنده را به گونه‌ای تربیت کرده باشند که به برخی مسائل ملزم است، ممکن است که او به عنوان یک نویسنده می‌خواهد بداند که دارد چه می‌کند و برای کاری که انجام می‌دهد به یک معنا و مفهوم خاص نیاز دارد.

باید توجه داشت که نویسندگان اصولاً نیاز دارند به دخالت کردن در امور، به هشدار دادن و به دگرگونی ایجاد کردن. یک نویسنده التزام اجتماعی را وظیفه خود می‌پندارد. همه این‌ها قابل درک است. اما در اینجا باید پرسید که به‌راستی ماهیت آنچه که یک نویسنده می‌نویسد چیست؟ یعنی در مورد خاص من، از خودم می‌پرسم ماهیت نمایشنامه‌ای که می‌نویسم چیست؟ پیش از آنکه به این پرسش پاسخ بدهیم باید ابتدا از خودمان بپرسیم که آیا یک اثر ادبی یا هنری به‌راستی می‌بایست متعهد باشد؟ آیا اثر می‌بایست دربردارنده پیامی باشد برای دیگران؟ شایسته است که با دقت این پرسش را واکاویم.

منظور ما از پیام، چیزی‌ست که در وهله نخست عمومیت داشته باشد. این ادعا که یک اثر، برای مثال یک نمایشنامه می‌بایست دربردارنده پیامی باشد، نمایانگر این توقع است که هر چیز ویژه‌ای، برای مثال واقعه‌ای که در یک نمایشنامه اتفاق می‌افتد، می‌بایست به یک شناخت عام و به یک نتیجه مشخص بینجامد. اما اگر یک اثر مشخص، مثلاً آنتیگون از سوفکلس را بررسی کنیم، به راحتی پی می‌بریم که سویه عمومیت‌یافته یک اثر در یک جمله نهفته نیست، بلکه در مورد آنتیگون در آن سویه غیرشخصی و کلیت یونانی‌اش و در ذهنیت مذهبی و هلینیستی سوفکلس نهفته است و به این جهت هم مشکلاتی که ما در درک این اثر داریم به بی‌اطلاعی ما از پیش‌زمینه‌های فرهنگی و اجتماعی و سیاسی در یونان قدیم ربط دارد. پیام سوفوکلس هم طبعاً خارج از این محدوده فرهنگی قابل درک است.

پیام اثر می‌بایست نمایانگر چگونگی اندیشیدن نویسنده باشد. هم‌ازین‌روی هر چه شیوه اندیشیدن نویسنده‌ای عامیانه‌تر باشد، درک پیام او هم به همان اندازه ساده‌تر است. یک نویسنده کاتولیک را کاتولیک‌ها به سادگی می‌توانند درک کنند، در حالی‌که اگر نویسنده‌ای به یک سکت مذهبی تعلق داشته باشد، پیام او را فقط وابستگان به آن سکت به‌سادگی می‌فهمند. بنابراین هرچه فردیت نویسنده‌ای برجسته‌تر و شیوه اندیشیدن او ذهنی‌تر باشد، به همان اندازه هم پیام او پیچیده‌تر و دیریاب‌تر خواهد بود.

اما باید توجه داشت که این‌ها همه به این معنا نیست که حقایق پیش پاافتاده واقعاً پیش‌پاافتاده‌اند. حقایق پیش‌پاافتاده ممکن است بسیار تکان‌دهنده باشند و ما را به شناختی ژرف برسانند یا این‌که برعکس در حد یک امر پیش‌پاافتاده باقی بمانند. بستگی دارد که پیام اثر از چه کلیتی برآمده باشد. همواره کلیت اثر و پیش‌زمینه‌ها از تک تک جملات مهم‌ترند. حقایق پیش‌پاافتاده وقتی به‌راستی پیش پاافتاده‌اند که من نویسنده خود را در خدمت یک حزب یا یک ایدئولوژی قرار دهم. به خوبی می‌دانم که این جمله تا چه حد خطرناک‌ است و تا چه حد می‌تواند سوءتفاهم به وجود آورد. من نمی‌گویم که نویسنده نباید سیاسی باشد. یک نویسنده این‌روزها فقط می‌تواند سیاسی باشد، اما دقیقاً به همین دلیل است که او نمی‌تواند در خدمت یک حزب یا یک ایدئولوژی قرار بگیرد. او نه فقط به خاطر اثرش که می‌بایست فراتر باشد از مجموعه‌ای از پیام‌های درست، اندیشه‌ها و نظرات، بلکه به خاطر یک امر بنیادین‌تر نباید خود را در خدمت ایدئولوژی‌ها قرار دهد: ما همه وقتی می‌توانیم وظیفه‌مان را درست انجام دهیم که فقط به کار خودمان بپردازیم. نویسندگی با فلسفیدن یا اعتراض به نابسامانی‌ها و حماقت‌ها تفاوت دارد. البته باید توجه داشت که نویسنده فقط هنگام نوشتن است که باید این محدودیت‌ها را بپذیرد. کارش را که تمام کرد، می‌تواند به هر آنچه که دلبستگی دارد عمل کند و به هر حزبی که به آن علاقه دارد بپیوندد.

مأخذ ترجمه:
Duerrenmatt, literatur und kunst, Essays und Reden, Diogenes, 1986

روانکاوی، ادبیات و کلانشهر

Wed, 07 Dec 2011 08:42:44 +0000

در گفت‌و‌گو با حنیف قریشی

نازنین اعتمادی

نازنین اعتمادی - حنیف قریشی در سال ۱۹۵۴ در لندن متولد شده است. پدر او پاکستانی و مادرش بریتانیایی‌ست و خود او در کنار نویسندگانی مانند سلمان رشدی از هر نظر یک نویسنده چندفرهنگی‌ست. قریشی نشان می‌دهد که همزیستی انسان‌ها از هر قوم و نژاد و مذهبی که هستند، در کلانشهرهایی مانند لندن، پاریس و نیویورک نه تنها امکان‌پذیر است، بلکه حتی زندگی شهری را پرتپش‌تر و جذاب‌تر و غنی‌تر می‌کند.

از قریشی رمان‌ها و نمایشنامه‌های زیادی منتشر شده. مهم‌ترین اثر او اما بی تردید "رختشویخانه زیبای من" است. در سال ۱۹۸۶ فیلمی هم بر اساس این نمایشنامه به کارگردانی استیفن فریرس (stephen frears ) ساخته شد و به نمایش درآمد و با اقبال گسترده تماشاگران و منتقدان مواجه گشت. فیلمنامه این فیلم را حنیف قریشی نوشته بود و در آن زمان کاندید جایزه اسکار بود. قریشی چه در این نمایشنامه و چه در سایر رمان‌هایش، از جمله در رمان "به تو می‌گویم" تلاش می‌کند فضای لندن به عنوان یک کلانشهر را بازآفرینی کند. در واقع مهم‌ترین قهرمان رمان‌های او شهر بزرگ است و ازین نظر او یکی از مهم‌ترین نویسندگان مهاجرتبار رمان‌های شهری به‌شمار می‌آید. او به عنوان یک نویسنده مسلمان با مطرح کردن بسیاری از تابوها مانند همجنسگرایی، خشونت و مواد مخدر و رابطه پرتنش پدر و پسر در خانواده‌های پاکستانی‌تبار مهاجر به درک متقابل و ایجاد گفت‌و گو بین فرهنگ‌ها یاری رسانده است. ترجمه مصاحبه روزنامه "زوددویچه سایتونگ" با حنیف قریشی را می‌خوانیم و در فرصتی دیگر یکی از داستان‌های او را به ترجمه حمید پرنیان در دفتر خاک منتشر خواهیم کرد.

حنیف قریشی:فرهنگ مکانی است که در آن می‌توان از تابوها سخن گفت. ادبیات می‌تواند حقایق زندگی ما را افشاء کند.

آقای قریشی، راوی یکی از رمان‌های شما، ""بعضی چیزها را برایت تعریف می‌کنم" یک روانپزشک است. او از خودش به عنوان "تأویل‌گر ارواح و نشانه‌ها" یاد می‌کند. علاوه بر این در جای - جای این رمان، شواهدی به دست داده می‌شود که از خویشاوندی "روانکاوی" و "داستان‌نویسی" نشان دارند. این خویشاوندی چگونه است؟

حنیف قریشی – روانکاوان و نویسندگان در واقع هر دو به موضوعات یکسانی علاقه دارند: روح و روان آدمی، مسأله پدر، کودکی انسان و همچنین سکس. و در کار هر دو زبان هم بسیار اهمیت دارد. شگفت‌انگیز است واقعاً که با گوش دادن به درد دل دیگری می‌توان او را شفا داد.

شما اعتقاد دارید که روانکاوی "جزو جدایی‌ناپذیر فرهنگ و ادبیات" است....

عکس این هم البته صدق می‌کند. فروید مدام از ادبیات مثال می‌آورد و به نویسندگانی مانند سوفوکلس، ایبسن و شکسپیر ارجاع می‌دهد. روانکاوی و هنر، دو قلمرویی هستند که برای ورود به آن‌ها به زبان نیاز داریم. می‌توان گفت: فرهنگ به معنای درمان کردن تمدن است. فروید اعتقاد داشت که این فرهنگ است که انسان‌ها را شفا می‌دهد و نه روانکاوی. فرهنگ مکانی است که در آن می‌توان از تابوها سخن گفت. ادبیات می‌تواند حقایق زندگی ما را افشاء کند.

پس با این تفاصیل یکی از وظایف ادبیات و روانکاوی نیز به تعبیر شما این است که از آنچه که در پس جهان ما پنهان است، می‌خواهیم آگاه شویم؟

جهان در سطح، حامل نشانه‌هایی‌ست. این روزها کتاب پیچیده‌ای می‌خوانم درباره لاکان. نویسنده به نکته مهمی اشاره می‌کند: ضمیر ناهوشیار برخلاف آنچه که تصورش را می‌کنیم تاریک نیست. اگر واقعاً به سخنان دیگری گوش بدهیم، بلافاصله متوجه می‌شویم که آن‌ها حقیقت را می‌گویند. برای همین خوب است که آنچه را که دیگری می‌گوید، جدی تلقی کنیم.

حنیف قریشی: جز زبان هیچ حقیقت دیگری وجود ندارد. برای همین هم ادبیات برای ما و هم‌زیستی ما در جامعه اهمیت دارد.

در واقع شما می‌خواهید بگویید که در زبان حقیقتی پنهان است...

دقیقاً. چون جز زبان هیچ حقیقت دیگری وجود ندارد. برای همین هم ادبیات برای ما و هم‌زیستی ما در جامعه اهمیت دارد.

یکی از شخصیت‌های داستان شما اعتقاد دارد که انسان با کتاب خواندن وقتش را تلف می‌کند و می‌پرسد یک کتاب در مقایسه با تجربه روزانه چه اهمیتی می‌تواند داشته باشد؟ به نظر شما چه اهمیتی دارد؟

روشنفکران تمایل دارند که کتاب را به شکل یک کمال مطلوب جلوه دهند. بچه‌هایم از کتاب خواندن نفرت دارند. مطالعه یک کتاب به این معناست که ما به جایی وارد می‌شویم که در آنجا می‌توانیم با ضمیر ناهشیار یک انسان دیگر که او را نویسنده می‌نامیم، ارتباط بگیریم. اما این دلیل نمی‌شود که بیش از حد به کتابخوانی اهمیت بدهیم. اگر کسی دوست ندارد کتاب بخواند، بسیار خوب، چه ایرادی دارد؟ نخواند. این حق اوست.

شما کتاب زیاد می‌خوانید؟

نه زیاد. گاهی. صبح‌ها که از خواب بیدار می‌شوم و در هواپیما یا قطار و مانند آن.

یعنی یک داستان‌نویس خوب الزاماً نباید زیاد کتاب بخواند؟

چرا. اتفاقاً یک نویسنده باید حتماً کتاب هم خوانده باشد. اگر کسی با کتاب آشنا نباشد، طبعاً نمی‌تواند کتاب بنویسد.

رمان شما، ""بعضی چیزها را برایت تعریف می‌کنم"" یک رمان شهری هم هست. زندگی در لندن به‌عنوان یک کلانشهر تا چه حد درین اثر بازتاب پیدا کرده؟

لندن شهر بسیار پرجنب و جوشی‌ست. انواع فرهنگ‌ها و زبان‌ها و نژادها در کنار هم کار و زندگی می‌کنند. لندن یک شهر دیوانه است. زندگی درین شهر می‌تواند بسیار هیجان‌انگیز باشد. من به لندن علاقه دارم و علاقه داشتم که هیجان زندگی در این شهر در رمانم بازتاب پیدا کند.

حنیف قریشی: کلانشهر نمایانگر ساختار روحی انسان و لایه‌های تو در توی آن است.

تصویری که شما از لندن به‌دست می‌دهید، یک شهر چندفرهنگی‌ست...

لندنی که من وصف می‌کنم، همه شهر نیست. در حد یک محله از یک کلانشهر است با چند قهوه‌خانه و مردمانی از ملیت‌ها و نژادهای گوناگون. در این محله لازم نیست که آدم خودش را به هر دری بزند تا بتواند یک داستان خوب پیدا کند. من به نویسندگان قرن نوزدهم، به بالزاک و دیکنز و امیل زولا با شخصیت‌هایی مثل کشیش‌ها و زنان خودفروشی که در آثار آن‌ها زندگی می‌کنند، علاقه دارم. طبعاً این علاقه در کتاب‌های خودم هم بازتاب دارد.

چه چیزی در یک کلانشهر هست که شما را مجذوب می‌کند؟

کلانشهر نمایانگر ساختار روحی انسان و لایه‌های تو در توی آن است. فرهنگ شهری، صراحتی که در یک کلانشهر هست، موزه‌ها، کتابخانه‌ها و ادبیات و همچنین کثافتی که در محلات پایینی شهر وجود دارد، خشونت، مواد مخدر، سکس و انحراف‌های جنسی بعضی از ساکنان یک کلانشهر، اهمیت پول، همه این‌ها نشانگر ذهنیت انسان امروزی‌ست. کلانشهر استعاره‌ای‌ست از مغز ما.

بهمن نیرومند: "به خطرات زیادی تن داده‌ام"

Sun, 20 Nov 2011 06:10:00 +0000

معرفی زندگی‌نامه خودنوشت بهمن نیرومند، نویسنده، مترجم و فعال سیاسی

نازنین اعتمادی

نازنین اعتمادی – بهمن نیرومند، نویسنده، مترجم و فعال سیاسی اکنون چندین دهه است که در آلمان زندگی می‌کند و زندگی او با تاریخ آلمان پس از جنگ درآمیخته. در سال ۱۹۶۷ نزدیک بود که شاه ایران سفرش به آلمان را به تعویق بیندازد. در آن زمان قرار بود به مناسبت سفر شاه به آلمان، نیرومند در برلین سخنرانی کند و شاه از پیامدهای این سخنرانی وحشت داشت.

در آن زمان بهمن نیرومند کتابی منتشر کرده بود به نام: "ایران، نمونه‌ای از یک کشور در حال توسعه". نویسنده در این کتاب که در آن زمان از کتاب‌های بالینی نهضت دانشجویی به شمار می‌آمد، تصویری روشن از اوضاع سیاسی و اجتماعی ایران در زمان سلطنت پهلوی دوم به دست داده بود.

هنوز هم بهمن نیرومند به زیر پا گذاشتن حقوق بشر در ایران معترض است و به همین دلیل هم هنوز در تبعید زندگی می‌کند. او اکنون زندگی‌نامه خودنوشته‌اش را با عنوان : "بسی دور از آنجا که می‌باید باشم" به زبان آلمانی منتشر کرده است. او در این کتاب زندگی‌اش را در میان رودی دوچکه و آیت الله خمینی وصف می‌کند. یورگ کریستیان شیل‌مولر، خبرنگار "دویچلند رادیو" به مناسبت انتشار این کتاب به دیدار نیرومند رفته است. او از نیرومند می‌پرسد، اگر او الان به ایران برگردد، چه اتفاقی برایش ممکن است بیفتد؟

نیرومند پاسخ می‌دهد: "فکر می‌کنم همان اتفاقی که برای هزاران نفر که به ایران برگشتند، افتاده. احتمالاً مرا بازداشت خواهند کرد، شکنجه‌ام می‌دهند و اعدامم می‌کنند. این روزها این مجازات‌ها در ایران بسیار رایج است."

عجیب است که نیرومند با این آرامش از احتمال شکنجه و اعدامش در ایران حرف می‌زند. با این‌حال آرامش او از توانایی روحی‌اش نشان دارد که زندگی‌اش را تحت تأثیر قرار داده است.

بهمن نیرومند از یاران رودی دوچکه و از فعالان نهضت دانشجویی آلمان در سال‌های دهه ۱۹۶۰ بود.

نیرومند دارای اندیشه انتقادی‌ست و در همان حال یک ناظر تیزبین و عمل‌گراست که برای رسیدن به حقوق بشر و آزادی هرگز شهامت خطر کردن را از دست نداده است.

او می‌گوید: "طبعاً من در زندگی به خطرات زیادی تن داده‌ام. فکر می‌کنم هر فعال سیاسی که مقابل یک رژیم می‌ایستد، می‌بایست خطر را هم به جان بخرد. این یک امر بدیهی‌ست."

"طبعاً من به خطرات زیادی تن داده‌ام." این جمله از هر نظر بیانگر روح زندگی‌نامه خودنوشت چهار صد صفحه‌ای بهمن نیرومند است. این کتاب در واقع یک رمان سیاسی – حادثه‌ای پرکشش است. نیرومند در این اثر با زبانی شیوا و به وضوح زندگی‌اش را توصیف می‌کند. این کتاب داستان زندگی یک فعال سیاسی و یک نویسنده است که در جوانی برای نخستین بار در زندگیش به آلمان مهاجرت می‌کند، بارها به ایران سفر می‌کند، جنبش دانشجویی در سال‌های دهه ۱۹۶۰ و سقوط شاه و روی کار آمدن آیت الله خمینی را در سال ۱۹۶۷ (۱۳۵۷) تجربه می‌کند. خوشبختانه نیرومند در این کتاب هرگز اندیشه انتقادی را وانمی‌نهد. او با صراحت از برخی خطاهایش و برخی تجربه‌هایش که اکنون به نظر او تلخ، یا شرم‌آور و یا حتی اشتباه می‌آیند، سخن می‌گوید. نیرومند با رودی دوچکه رفاقت داشت و این دو نقشه‌ای طرح کرده بودند و می‌خواستند یک فرستنده آمریکایی را منفجر کنند. شاعری به نام فرانتس یوزف دگنهارت قرار بود محل فرستنده را شناسایی کند، اما ترسید و از عهده این کار برنیامد و نقشه عملی نشد.

نیرومند می‌گوید: "اگر ما این فرستنده را منفجر کرده بودیم و لو می‌رفتیم، پیامدهای آن برای نهضت دانشجویی بسیار ویرانگر بود. ممکن بود نهضت دانشجویی را ناگهان به چشم یک خیزش جنایتکارانه ببیند. برای همین نقشه انفجار فرستنده آمریکایی یک فکر خام بود و ما در آن زمان به پیامدهایش اصلاً فکر نکرده بودیم. می‌خواستیم فقط به آمریکایی‌ها از نظر مادی لطمه بزنیم. همین."

در کتاب نیرومند این ماجرا مانند یک داستان جنایی روایت می‌شود و با این حال نویسنده فراموش نمی‌کند که از نقش نهادهای اطلاعاتی در آلمان هم انتقاد کند.

(...)

این پرسش پیش می‌آید که آیا نیرومند در فعالیت‌های سیاسی‌اش به حقوق بشر خود را پایبند می‌دانست؟

او می‌گوید: "بله. هم من و هم دوچکه هر گونه خشونت نسبت به انسان‌ها را نفی می‌کردیم."
بهمن نیرومند در سال ۱۹۳۶ در تهران متولد شده است. او در مونیخ، توبینگن و برلین در رشته‌های زبان آلمانی، فلسفه و ادبیات فارسی تحصیل کرده است، رساله دکترایش را درباره برتولت برشت نوشته، و از فعالان نهضت دانشجویی بوده است. او دو بار از ایران گریخت: یک بار در زمان حکومت شاه و یک بار هم پس از انقلاب. به این جهت "تبعید" از موضوعات محوری زندگی‌نامه خودنوشته اوست.

زندگی‌نامه خودنوشت بهمن نیرومند به زبان آلمانی. "بسی دور از آنجا که می‌باید باشم" نیرومند درباره حس تبعید می‌گوید: احساس گم‌گشتگی، احساس موقتی بودن و انتظار دائمی...

او درباره تبعید می‌گوید: " برای کسی که با احساس یک تبعیدی آشنا نیست، نمی‌شود این احساس را بازگو کرد. چون یک حس بسیار عمیق است؛ احساس گم‌گشتگی، احساس موقتی بودن و انتظار دائمی. وقتی انقلاب شد، به ایران برگشتم و خوشحال بودم که می‌توانم آزادانه در کشورم زندگی کنم. اما بعد مجبور شدم ایران را ترک کنم. این شکست که برایم یک شکست فردی هم بود، داستان دردناکی‌ست."

اما خوشبختانه نیرومند در آن دوران دشوار با انسان‌هایی آشنا شد که به او کمک کردند این بحران را از سر بگذارند. همسر او و عشق زندگیش: سونیا. نیرومند می‌گوید: از نظر سیاسی هم مدیون سونیاست. چون سونیا از یک ذهنیت ایدئولوژیک برخوردار نیست.

نیرومند می‌گوید: این واقعیت دارد که اپوزیسیون بعد از انقلاب ضربات سنگینی را متحمل شد. بسیاری از ایرانیان که نومید شدند، از سیاست هم بریدند.

او می‌گوید: "برای همین هم هست که الان در اپوزیسیون این همه گروه‌های کوچک وجود دارد. از راست تا چپ. یک اپوزیسیون متحد مثل آن زمان دیگر وجود ندارد."

در زندگی‌نامه خودنوشتش اما بهمن نیرومند از یک موضوع غافل مانده است: نهضت سبز که با وجود آنکه با خشونت سرکوب شد، اما بسیاری از جوانان ایرانی آن را الگوی بهار عربی می‌دانند.

نیرومند می‌گوید از قصد به این موضوع نپرداخته. چون می‌خواسته فقط به موضوعات و وقایعی در کتابش بپردازد که به طور فعال در آن‌ها نقش داشته است. اما او درباره نهضت سبز نظرش را با ما در میان می‌گذارد. می‌گوید: "حکومت موفق شد با سرکوب و شکنجه و دادگاه‌های فرمایشی صدای معترضان را خاموش کند. چنین است که سال ۲۰۱۱ به سال دگرگونی دنیای عرب تبدیل شد و نه دگرگونی ایران. غرب باید نسبت به ایران فعال‌تر شود، اما نه با قوای نظامی."

نیرومند می‌گوید: "حمله نظامی به ایران بزرگترین اشتباهی‌ست که غرب می‌تواند مرتکب شود. نه. غرب می‌بایست همه فشار خود را وارد کند که حکومت ایران حقوق بشر را رعایت کند. خامنه‌ای و احمدی‌نژاد برای حفظ قدرتشان حاضرند از نظر اقتصادی تن به مصالحه بدهند، اما درباره حقوق بشر کوتاه نمی‌آیند. چون به خوبی می‌دانند که اگر حقوق بشر را پایمال نکنند، از امروز به فردا، دولتشان به سر خواهد آمد. دوران اصلاحات مدت‌هاست که در ایران سپری شده."

با این حال نیرومند هنوز امید خود را از دست نداده است. "امید" از مهم‌ترین موضوعات محوری زندگی‌نامه خودنوشته او هم هست. می‌گوید: من به امید زنده‌ام.

نیرومند می‌گوید:"کسانی مثل خامنه‌ای، مبارک و قذافی و بن علی شخصیت‌های تأتر پوچی هستند در قرن بیستم. آن‌ها به زباله‌دانی تاریخ تعلق دارند."

خوب است که این گزارش را با روایتی از خاطرات نیرومند در سال‌های دهه ۱۹۵۰ به پایان ببریم:
در سال‌های پایانی دهه ۱۹۵۰ رئیس اداره خارجی ساواک در کلن به نیرومند پیشنهاد وسوسه‌انگیزی می‌دهد. او به او و یارانش پیشنهاد می‌کند که بعد از شرفیابی به حضور شاه به هزینه دولت ایران روزنامه‌ای انتشار دهند. ظاهراً قصد داشته با این تمهید منتقدان و مخالفان را به حکومت نزدیک کند. واکنش نیرومند به این پیشنهاد نمایانگر روحیه او به عنوان یک ایرانی تبعیدی‌ست.

نیرومند می‌گوید: "اینقدر ازین پیشنهاد عصبانی شدم که میز رییس ساواک را برگرداندم و گفتم: حرومزاده ما خریدنی نیستیم. بعدش هم با دوستانم رفتیم پی کارمان."

شناسنامه کتاب:
Bahman Nirumand: "Weit entfernt von dem Ort, an dem ich sein müsste". Rowohlt

منبع: دویچلند رادیو

منصور "اسکارفیس" و ژنرال‌های هم‌پیمانش

arezoo — Fri, 14 Oct 2011 13:41:17 +0000

توطئه ترور سفیر عربستان سعودی در آمریکا و پیامدهای آن

نازنین اعتمادی

با وجود تردیدهایی که در مورد توطئه قتل سفیر عربستان سعودی در ایالت متحده آمریکا وجود دارد، به‌نظر می‌رسد که صرف نظر از درستی یا نادرستی اتهامات منصور ارباب‌سیار، این شخص خواسته یا ناخواسته از گمنامی به درآمده و یک‌شبه به یک چهره ماندگار در تاریخ روابط ایران با آمریکا بدل شده است. در تاریخ تمدن مواردی پیش آمده که یک فرد گمنام و به ظاهر بی‌اهمیت منشاء رویدادهای تاریخی سرنوشت‌ساز و گاهی حتی جنگ‌های خونین بوده است.

سه‌شنبه ۱۹ مهرماه اریک هولدر، وزیر دادگستری آمریکا اعلام کرد که جمهوری اسلامی قصد داشته عادل الجبیر، سفیر عربستان سعودی در آمریکا را به قتل برساند. با اعلام این خبر ناگهان نام منصور ارباب سیار در رسانه‌های سراسر جهان بازتاب گسترده یافت، اما هنوز دو روز از اعلام این خبر نگذشته بود که کار‌شناسان مسائل خاورمیانه با در نظر داشتن توانایی‌های فردی و ساختار شخصیتی و شیوه زندگی ارباب‌سیار نخستین تردید‌ها را نسبت به این توطئه ابراز کردند. پیش از آنکه به پیچیدگی‌های این ماجرا بپردازیم، ابتدا باید با یک چهره کلیدی و متهم ردیف اول این ماجرا آشنا شویم: منصور ارباب‌سیار کیست؟

ژنرال هم‌پیمان در تهران

ریچارد براتیگان، نویسنده نام‌آشنای آمریکایی رمانی دارد با عنوان "ژنرال هم‌پیمان در بیگ‌سور". راوی این داستان یار غاری دارد به نام ملون که از او در سراسر داستان به عنوان "ژنرال هم‌پیمان ملون" یاد می‌کند. این ملون یک مرد قلتشن و زن‌باره است که از قضا حتی یک دندان هم در دهان ندارد. بسیار شلخته، بدهکار اما خونسرد و خوشگذاران است. اگر بخواهیم برای منصور ارباب‌سیار در جهان رمان‌ها ما‌به‌ازایی پیدا کنیم، بی‌تردید نزدیک‌ترین خویشاوند او شکل ایرانیزه شده همین ژنرال هم‌پیمان ملون است که البته مثل تاریخ کشور ما در سال‌های گذشته زخمی هم بر چهره دارد و به همین دلیل هم دوستانش به او لقب "اسکارفیس" (Scarface) داده‌ بودند.

نیویورک تایمز تصویری از منصور ارباب سیار به‌دست می‌دهد. یک مرد بی‌دست و پا و نسبتاً بی‌عرضه که دست به هر کاری می‌زند، بی‌فایده است. مدتی ماشین‌فروشی داشته، مدتی کباب بلغاری می‌فروخته و در همه حال بی‌پول بوده. مردی که زندگی روزانه نابسامانی داشته، فراموشکار و حتی شلخته بوده، مدام کلیدش را گم می‌کرده، و با این وجود موفق شده به تبعیت آمریکا درآید، به ایران رفت و آمد داشته و پس از آخرین سفری که به ایران کرده، ظاهراً به دوستش گفته که دستش بالاخره به پول رسیده است، اما هر چه دوستش اصرار کرده، تعریف نکرده که در ایران چه اتفاقی برای او افتاده و ستاره اقبالش از کجای آسمان پرستاره ایران درآمده است.

یک رئیس‌جمهور ضعیف و یک شاهزاده بی‌حوصله در متن یک تریلر سیاسی

از روز سه‌شنبه ۱۹ مهرماه زندگی ارباب سیار، این مرد ۵۶ ساله به‌ظاهر بی‌دست و پا کاملاً دگرگون شده است. او اکنون در سلول زندان می‌تواند به موضوعات دیگری غیر از کباب بلغاری و اتوموبیل‌های دست دوم و بدهکاری‌هایی که بالا آورده بوده فکر کند. او احتمالاً به این فکر می‌کند که چگونه می‌تواند پای خودش را از این تریلر سیاسی در بالا‌ترین سطوح دیپلماسی در جهان بیرون بکشد. سرنوشت باراک اوباما، که ظاهراً قوی‌ترین مرد جهان است، با سرنوشت منصور ارباب‌سیار، این ژنرال ماشین‌فروش هم‌پیمانش گره خورده‌ است.

هرمان کین (Herman Cain) رقیب جمهوری‌خواه اوباما در یکی از آخرین گفت‌و‌گو‌هایش گفته است: اگر اوباما یک رئیس‌جمهور قدرتمند بود، هرگز ایرانی‌ها به خودشان اجازه نمی‌دادند توطئه ترور سفیر عربستان سعودی را، آن هم در خاک ایالات متحده طرح کنند.

اکنون باراک اوباما نه تنها می‌بایست ثابت کند که توطئه ترور فقط یک سناریوی اطلاعاتی نیست و واقعاً اتفاق افتاده، بلکه مهم‌تر از آن باید به رأی‌دهندگان آمریکایی نشان دهد که یک رئیس جمهور قدرتمند است. آمریکا فقط یک آمریکا نیست. آمریکای روشنفکران با آمریکای کارگران خشن اما زحمتکش بسیار تفاوت دارد. کسانی که به هرمن کین رأی می‌دهند، انتظار دارند رئیس جمهورشان اگر رنگین‌پوست و روشنفکر است، دست کم از عهده یک ایرانی با زخمی بر چهره برآید. چنین است که حد درماندگی "اسکارفیس" ایرانی به قدرت اوباما بستگی دارد. در این ماجرا به طرز شگفت‌انگیزی همه شخصیت‌ها دو چهره و همه نشانه‌ها دومعنا دارند. او که قدرتمند جلوه می‌کند، از برخی لحاظ درمانده است و او که گناهکار جلوه می‌کند می‌تواند بی‌گناه باشد و او که ادعای بی‌گناهی دارد، می‌تواند گناهکار باشد. به همین دلیل هم در وهله نخست بی‌گناهی ارباب سیار اهمیت ندارد. مهم این است که از روز سه‌شنبه، ۱۹ مهرماه سایه جنگ بر سر ایران افتاده است.

اوباما در کنفرانس خبری روز پنجشنبه ۲۱ مهرماه گفت: "هیچ گزینه‌ای را در برخورد با ایران کنار نخواهد گذاشت." او همچنین اعلام کرد که تحریم‌های شدیدتری برای انزوای ایران اعمال خواهد شد. به اغلب احتمال متحدان آمریکا تلاش خواهند کرد در گام‌های بعدی پرونده ایران را به شورای امنیت ارجاع دهند. در این میان شاهزاده ترکی الفیصل، وزیر امور خارجه عربستان سعودی هم از وین اعلام کرد که هر کاری که ایران انجام دهد، عربستان به آن واکنشی در خور نشان خواهد داد. بی‌علاقگی عربستان سعودی به این ماجرا از گفته شاهزاده سعودی به خوبی نمایان است.

آماده‌ایم بجنگیم، اما نمی‌جنگیم

از نخستین جنگ جهانی به عنوان یکی از خونین‌ترین جنگ‌ها در تاریخ تمدن یاد می‌کنند. در ۲۸ جون ۱۹۱۴ یک دانشجوی گمنام به نام جابرنویچ با همدستی چند نفر دیگر ولیعهد اتریش را در سارایوو به قتل رساند. این سوءقصد سیاسی مقدمه‌ای بود برای آغاز این جنگ خونین. پس از ترور ولیعهد اتریش بود که اتریش و مجارستان اعلام کردند که صربستان باید به شدید‌ترین شکل مجازات شود. عربستان سعودی هرچند هنوز خواستار مجازات ایران نشده، اما اعلام کرده که ایران می‌بایست پاسخگو باشد، و این در حالی‌ست که منصور ارباب سیار احتمالاً در سلولش نشسته و به روزهای خوشی فکر می‌کند که در آرامش و فارغ از پیچیدگی‌های سیاست جهانی کباب بلغاری و اتوموبیل دست دوم می‌فروخت. از آن سو، میت رامنی، کاندیدای پیشتاز حزب جمهوریخواه برای انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۱۲ آمریکا، جدال تبلیغاتی را به عرصه سیاست خارجی کشاند و خواستار برتری نظامی آمریکا بر جهان شد. هرمن کین رقیب انتخاباتی دیگر باراک اوباما از سوی دیگر گفته است: "با ایران فقط می‌شود با زبان جنگ سخن گفت. من اگر رییس جمهور بودم برای آن‌ها پیامی می‌فرستادم صریح و می‌گفتم ما آمادگی داریم که هر آنچه را که می‌بایست انجام گیرد، انجام دهیم."

البته هرمن کین با صراحت از جنگ سخن نمی‌گوید. حتی اگر بنا باشد که تحریم شدید‌تر ایران به تحریم نفتی این کشور بینجامد، بی‌تردید بهای نفت به طرز سرسام‌آورتری افزایش خواهد یافت و در این شرایط که اقتصاد غرب بسیار آسیب‌پذیر است، افزایش قیمت نفت خواه‌ناخواه به رکود اقتصادی و بیکاری گسترده‌تر مردم منجر می‌شود. می‌بینیم که در ۳۳ سال گذشته اتفاق مهمی نیفتاده و هنوز هم که هنوز است منافع کلان آمریکا با بود و نبود جمهوری اسلامی در تضاد جدی قرار نگرفته است.

ایران جوان، ایران سبز، ایران آزاده البته با ایران شهادت‌خواه و جنگ‌طلب و ولایت‌پذیر تفاوت دارد. ساده‌ترین راه حل بحران در ایران در ۳۳ سال گذشته همواره رویکرد به خشونت بوده است. کافی‌ست که از خاک عربستان سعودی یک خمپاره به سوی ایران شلیک شود. از آن پس ناگهان شعار راه قدس از کعبه می‌گذرد را بر سر زبان‌ها می‌اندازند و گفتمان آزادی‌خواهی و جامعه مدنی در ایران تا اطلاع ثانوی به تعویق خواهد افتاد.

سود و زیان‌های جنگ

یکی از مهم‌ترین سویه‌های راسیونالیسم غربی که از سال‌های دهه ۴۰ تاکنون در بین اندیشمندان منتقدان جدی هم دارد، سنجش دقیق سود و زیان هر حرکتی‌ست. جنگ گسترده عربستان سعودی با مشارکت کشورهای حاشیه خلیج فارس با ایران از منفعت خالی نیست. در چنین جنگی پروژه هسته‌ای ایران به تأخیر می‌افتد، رشد اقتصادی فزاینده کشورهای حاشیه خلیج فارس متوقف می‌شود، چنانچه طالبان از طریق پاکستان در این جنگ شرکت داده شود، امنیت افغانستان نیز به طور غیرمستقیم تضمین می‌شود، ایران از حمایت تسهیلاتی حزب‌الله و از جنوب لبنان غافل می‌ماند و هم‌زمان و در حاشیه همه این دستاوردها بهار عربی هم به اهدافی که دارد دست نمی‌یابد.

با این حال تا رسیدن به این هدف‌های بلندمدت غرب می‌بایست برای مدتی نه چندان کوتاه بحران انرژی را تحمل کند و در شرایطی که برخی از مهم‌ترین بانک‌های اروپایی در خطر ورشکستگی قرار گرفته‌اند و اقتصاد آلمان و فرانسه آسیب دیده، و در آمریکا بیکاری رو به گسترش است، بعید به نظر می‌رسد آمریکا و هم‌پیمانانش خطر کنند و مستقیماً وارد چنین جنگی بشوند. از آن سو ممکن است این جنگ به سود سربازان جان بر کف امام زمان و رهبران سیاسی و مذهبی آن‌ها باشد. فراموش نکنیم که ایران هم مانند آمریکا فقط یک ایران یکپارچه نیست. ایران جوان، ایران سبز، ایران آزاده البته با ایران شهادت‌خواه و جنگ‌طلب و ولایت‌پذیر تفاوت دارد. ساده‌ترین راه حل بحران در ایران در ۳۳ سال گذشته همواره رویکرد به خشونت بوده است. کافی‌ست که از خاک عربستان سعودی یک خمپاره به سوی ایران شلیک شود. از آن پس ناگهان شعار راه قدس از کعبه می‌گذرد را بر سر زبان‌ها می‌اندازند و گفتمان آزادی‌خواهی و جامعه مدنی در ایران تا اطلاع ثانوی به تعویق خواهد افتاد.

در هر محله‌ای در تهران و دیگر شهرهای ایران یک پایگاه بسیج وجود دارد و هر پایگاه بسیج یک زرادخانه و پنج سرباز دارد. این اشخاص که در شرایط متعارف و در یک جامعه سکولار می‌بایست در واحدهای تولیدی کار می‌کردند به اشتغال نیاز دارند. آن‌ها که سپاه ایدئولوژیک حکومت را تشکیل می‌دهند در شرایط صلح پایدار در خطر انحطاط اخلاقی و انواع فسادها قرار دارند. یک جوان تا کی می‌تواند به مسجد برود و پای وعظ آخوند محل بنشیند؟

رابطه پرتنش دموکرات‌ها با تهران

با توجه به این پیچیدگی‌ها ممکن است منصور ارباب سیار اکنون در سلولش نشسته باشد و به این فکر کند که در تهران، سربازان گمنام امام زمان چقدر ساده او را فریب دادند. در ماجرای گرونگان‌گیری به یاد داریم که آیت‌الله خمینی جانب جمهوری‌خواهان را گرفت. از آن زمان تاکنون همواره تهران تلاش کرده در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا تأثیرگذار باشد. باراک اوبامای قدرتمند هیچگونه نفعی برای جمهوری اسلامی ندارد. آن‌ها بی‌تردید جمهوری‌خواهان جنگ‌طلب را به اوباما ترجیح می‌دهند، اما فقط تا آن حد که سیاست تنش در حد رجزخوانی‌ها باقی بماند. آیا رهبران جمهوری اسلامی ایران در معادلات‌شان این واقعیت را منظور کرده‌اند که خونین‌ترین جنگ‌ها در تاریخ ایالت متحده آمریکا در زمان حکومت دموکرات‌ها اتفاق افتاده است؟

نگاه بی‌پروای لوشن فروید

Wed, 27 Jul 2011 07:07:44 +0000

درگذشت لوشن فروید، نقاش نام‌آور بریتانیایی در ۸۸ سالگی در لندن

نازنین اعتمادی

نازنین اعتمادی – لوشن فروید (Lucian Freud)، نقاش بریتانیایی و نوه‌ی زیگموند فروید اگر نگوییم مهم‌ترین نقاش معاصر در جهان بود، بی‌تردید یکی از مهم‌ترین نقاشان جهان و یکی از بحث‌برانگیزترین هنرمندان جهان در قلمرو نقاشی به‌شمار می‌آمد. لوشن فروید پس از گذراندن یک دوره‌ی بیماری سخت و لاعلاج چهارشنبه‌ی گذشته در بیستم جولای (۲۷ تیر ماه ) در ۸۸سالگی در لندن درگذشت. در گزارشی که پیش روی شما قرار دارد، از فروید و آثارش یک‌ هفته پس از درگذشت این نقاش بزرگ یاد می‌کنیم.

لوشن (لوسیان به آلمانی) فروید در سال ۱۹۳۳ که فاشیست‌ها در آلمان به قدرت رسیدند، در برلین متولد شد. پس از به قدرت رسیدن فاشیست‌ها در آلمان و پیش از‌ واقعه‌ی کتاب‌سوزان و آغاز یهودی‌کشی در برلین، لوسیان و خانواده‌اش از آلمان به انگلستان مهاجرت کردند. لوشن فروید در سال ۱۹۳۹ تبعیت بریتانیا را پذیرفت و از آن زمان شهروند بریتانیا به شمار می‌آمد. منتقدان از او به عنوان «مهم‌ترین نقاش جهان» یاد می‌کنند و به او لقب «نقاش بی‌پروای چاقی» داده‌اند.

مجموعه آثار فروید که در آن چاقی انسان‌ها و زشتیِ برهنگی‌ انسان را مضمون قرار داده است، به‌خاطر نگاه بی‌پروا و بی‌تعارف هنرمند در عالم هنر شهرت بسیار دارد. لوشن فروید در این مجموعه آثار به‌طرز شگف‌انگیزی زشتی‌ها را به گونه‌ای زیبا در برابر دیدگان حیرت‌زده‌ی تماشاگران آثارش قرار می‌دهد. برهنگی از مهم‌ترین مضامین آثار اوست.

شادی مشیری: در آثار لوشن فروید، برهنگی به معنای انبوهی از گوشت است که روی هم تلنبار شده و در قالب جسم یک انسان نمایان می‌گردد. او نه تنها تصویرگر زشتی‌های زندگی شهری (اوربان) بود، بلکه مرگ را هم به شکل نوعی برهنگی که در حال تجزیه و گندیدگی‌ست نشان می‌داد.

زشتی در آثار لوشن فروید اصولاً بسیار برجسته است. مدل‌های او در اتاق‌های نمور هتل‌های درجه سه برهنه می‌شدند و روی کاناپه‌های پر از لک و پیس دراز می‌کشیدند. نور زننده‌ای این اتاق‌ها را روشن می‌کند و مثل این است که همه‌ی زشتی شهرهای بزرگ و فقر و جنایت و تبهکاری که در چنین شهرهایی زندگی شبانه را رقم می‌زند، در فضاهایی که فروید در آثارش می‌آفریند تجلی پیدا می‌کنند.
آدورنو اعتقاد داشت که در شرایط غلط به‌هیچ وجه نمی‌توان زندگی درستی در پیش گرفت. در چاردیواری‌های لوشن فروید نمی‌توان از دروغ‌های بزرگ یک دوران گریخت. همه‌ی این دروغ‌ها و فریب‌ها و زشتی‌ها در فضاهایی که فروید می‌افریند، آشکار می‌شوند.

فروید عاشق زشتی‌ها بود، چون زیبایی را یک دروغ بزرگ و یک فریب می‌پنداشت. مدل‌هایی که او انتخاب می‌کرد هیچ شباهتی به مدل‌های متعارف در غرب ندارند. پوست آن‌ها بیمار به نظر می‌رسد، با وجود آن‌که جوان هستند، بی‌اندازه زشت و خسته‌اند. مثل این است که زندگی آن‌ها را از پا انداخته است. رولن بارت به‌درستی به این نکته اشاره می‌کند که مشخصات یک دوران را از چهره‌ی اشخاصی که در آن دوره زندگی می‌کنند، می‌توان دریافت. از چهره‌هایی که فروید در آثارش پیش روی ما قرار می‌دهد، می‌توانیم به سویه‌های زشت و اما پنهان زندگی شهری در غرب پی ببریم.

زیگموند فروید، پدربزرگ لوشن فروید سکسوالیته را منشأ بسیاری از بحران‌های درونی انسان در نظر می‌گرفت. لوشن فروید سکسوالیته را نفی نمی کرد، بلکه آن را مانند پدربزرگش سرمنشأ زشتی‌ها جلوه می‌داد. در کتاب مقدس همه جا به جای تن، از «گوشت» سخن به میان آمده است. در آثار لوشین فروید، برهنگی به معنای انبوهی از گوشت است که روی هم تلنبار شده و در قالب جسم یک انسان نمایان می‌گردد. فروید یهودی بود. پیشگویی سلیمان نبی در عهد عتیق در آثار او یک بار دیگر خود می‌نمایاند. سلیمان نبی اعتقاد داشت که گوشت تن آدمی مقل علف پژمرده می‌شود، اما پیش از آن‌که بخشکد می‌بایست ابتدا بگندد. گندیدگی جسم انسان را در آثار فروید به‌خوبی می‌بینیم. او نه تنها تصویرگر زشتی‌های زندگی شهری (اوربان) بود، بلکه مرگ را هم به شکل نوعی برهنگی که در حال تجزیه و گندیدگی‌ست نشان می‌داد.

لوشن فروید زمانی که نقاشان به نقاشی انتزاعی علاقه داشتند، به نقاشی فیگوراتیو روی آورد. فیگورهایی که او نقاشی کرده است، بی‌اندازه زنده به نظر می‌رسند. فروید پرتره‌ی اعضای خانواده و دوستانش را هم کشیده است. این پرتره‌ها نه تنها نمایانگر شخصیت و زندگی درونی سوژه‌های اوست، بلکه دقت هنرمند در نمایاندن جزئیات بسیار شگفت‌انگیز است. این‌ها همه، یعنی رویکرد به برهنگی، تضاد بین زشتی و زیبایی و همچنین دقت در نشان دادن جزئیات، آثار او را در میان آثار نقاشان قرن بیستم متمایز جلوه می‌دهد. در حراج‌ها، آثار او همواره میلیون‌ها دلار به فروش می‌رسید. یک ماه پیش از درگذشت فروید، تابلوی او با عنوان « Woman Smiling, 1958-59 » به قیمت بیش از پنج میلیون یویرو به فروش رسید.

در سال ۲۰۱۰ لوشن فروید با یک راننده تاکسی درگیر شد و در کتک‌کاری با او زیر چشمانش کبودش شد. پرتره‌ای که او خودش کشیده و چهره‌ی کتک‌خورده‌اش را مضمون قرار داده، در سال ۲۰۱۰ به قیمت سه میلیون پوند به فروش رفت.

ویلیام فیور (William Feaver ) ، منتقد روزنامه‌ی اوبزروار که سابقه‌ی دوستی‌اش با فروید به چهل سال می‌رسید اعتقاد داشت که فروید نه تنها یکی از مهم‌ترین نقاشان قرن بیستم، بلکه حتی از مهم‌ترین نقاشان قرن حاضر هم به‌شمار می‌آید. او مهم‌ترین دستاورد فروید در نقاشی را احیای نقاشی پرتره و عمومیت دادن به این گونه از نقاشی که عمدتاً آن را پست می‌شمرند می‌داند. با این‌حال همه از آثار لوشن فروید استقبال نمی‌کردند. برخی منتقدان آثار او را با پرنوگرافی همسان می‌دانند و برخی از آثار او، از جمله پرتره‌ای که فروید از ملکه الیزابت کشید، با انتقاد گسترده‌ی منتقدان مواجه شد. فروید ملکه‌ی انگلستان را به شکل یک مرد جلوه داده بود.

نه تنها آثار هنری فروید، بلکه زندگی شخصی او هم به مدت نیم قرن در مرکز توجه رسانه‌های غرب قرار داشت. شایعاتی وجود دارد مبنی بر این‌که او بیش از دوازده فرزند نامشروع دارد. زن‌بارگی این هنرمند و شبگردی‌ها و عیاشی‌های او همیشه مبنع اخبار و شایعات بی‌شمار بوده است. علاوه بر این او به‌خاطر کتک‌کاری‌هایش هم شهرت داشت. یک بار در پاسخ به خبرنگاری گفته بود: مردم به من گاهی چیزهایی می‌گویند که در پاسخ فقط می‌توانم آن‌ها را کتک بزنم.

در همین زمینه:
::مستند «آرته» درباره‌ی آثار لوشن فروید بخش نخست::
::مستند «آرته» درباره‌ی آثار لوشن فروید بخش دوم::
::مستند «آرته» درباره‌ی آثار لوشن فروید بخش سوم::

مجموعه‌ی کاملی از آثار لوشن فروید به شکل ویدیو در یوتیوب

اعترافات یک نقاب

Thu, 30 Jun 2011 09:00:38 +0000

چهره‌نگاری یوکیو می‌شیما و معرفی «اعترافات یک نقاب»، شاهکار سیاه او در ادبیات ژاپن

نازنین اعتمادی

نازنین اعتمادی - در گستره‌ی ادبیات معاصر ژاپن، یوکیو می‌شیما نویسنده‌ای‌ست که در آثارش گسست از سنت‌ها در ژاپن در اواسط سده‌ی بیستم و تقابل بین سنت و مدرنیته در جامعه‌ی ژاپن را به بهترین وجهی بازتاب می‌دهد.

یوکیو می‌شیما در سال ۱۹۲۵ در توکیو متولد شد و در نزد مادبزرگش پرورش یافت. او با مادربزرگش ارتباط عاطفی بسیار تنگاتنگی داشت و این زن که بیمار بود، اما فرهیخته و با دانش بود و از فرهنگ جهان به‌خوبی اطلاع داشت در شکل‌گیری شخصیت و ذهنیت او نقش به‌سزایی ایفا کرد. به‌واسطه‌ی همین مادربزرگ بیمار بود که یوکیو از کودکی با تآتر و ادبیات آشنا شد، ولی به‌خاطر رابطه‌ی تنگاتنگ با مادربزرگش با دنیای بیرون از خانه چندان در تماس نبود. این موضوع و جثه‌ی نحیفش باعث شکل‌گیری احساس بیگانگی در او شد. یوکیو می‌شیما از کودکی بیشتر نظاره‌گر رویداد‌ها بود. به همین لحاظ یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های شخصیتی او که در آثارش هم کاملاً نمود یافته، دقت در دیدن جزئیات و وصف جزء به جزء وقایع به‌ظاهر بی‌اهمیت روزانه و تحلیل این وقایع در ابعاد هستی‌شناسیک است.

یوکیو می‌شیما در ۲۵سالگی نخستین رمانش را با عنوان «اعترافات یک نقاب» منتشر کرد. این کتاب به‌زودی مورد توجه منتقدان قرار گرفت و با اقبال خوانندگان مواجه گشت. «اعترافات یک نقاب» به مضامینی می‌پردازد که بعد‌ها در گستره‌ی آثار می‌شیما یافت می‌شوند و مدام در دیگر کتاب‌های او تکرار می‌گردند. موضوعاتی مانند: «عشق»، «زیبایی»، «مرگ»، «سنت»‌‌ها، «جنگ» و تنش‌ها و سردرگمی‌ها و بحران‌هایی که پس از پایان جنگ جهانی دوم و تغییر رویکرد سیاسی از نظام سلطنتی به یک دموکراسی غربی در جامعه‌ی ژاپن پدید آمد.

درهم‌آمیختگی زندگی و آثار می‌شیما بسیار جالب توجه است. آثار او از این نظر از سویه‌های اتوبیوگرافیک برخوردار است. او اعتقاد داشت که دفاع از امپراطور ژاپن به معنای دفاع از فرهنگ این کشور است.

نازنین اعتمادی:. «اعترافات یک نقاب» به مضامینی می‌پردازد که بعد‌ها در گستره‌ی آثار می‌شیما یافت می‌شوند و مدام در دیگر کتاب‌های او تکرار می‌گردند. موضوعاتی مانند: «عشق»، «زیبایی»، «مرگ»، «سنت»‌‌ها، «جنگ» و تنش‌ها و سردرگمی‌ها و بحران‌هایی که پس از پایان جنگ جهانی دوم و تغییر رویکرد سیاسی از نظام سلطنتی به یک دموکراسی غربی در جامعه‌ی ژاپن پدید آمد.

می‌شیما تا آن حد به این موضوع پایبند بود که در سال‌های پایانی زندگی‌اش ارتش کوچکی برای پاسداری و حفاظت جان امپراطور فراهم آورد. نویسنده‌ای به نام مارگریت یورسنر که شرح حال (بیوگرافی) یوکیو می‌شیما را نوشته است، با تحلیل شخصیت «ایسائو» که یکی از شخصیت‌های رمان‌های این نویسنده است تلاش می‌کند ابعاد و جهت فعالیت‌های سیاسی او را مشخص کند. یورسنر در تحلیل گرایش‌های سیاسی «ایسائو» (که دقیقاً ازین نظر عقاید سیاسی می‌شیما را نمایندگی می‌کند) می‌نویسد: «او [یعنی ایسائو] مثل سلطنت‌طلبان دست‌راستی از هر نظر به امپراطور ارادت دارد و به او احترام می‌گذارد و در‌‌ همان حال مانند عدالتخواهان دست‌چپی غم مردمان ستمدیده، و محروم را دارد و از حقوق آنان دفاع می‌کند. وقتی او را به‌خاطر عقاید سیاسی‌اش به زندان می‌اندازند، از اینکه به نسبت زندانیان کمونیست که آن‌ها را کتک می‌زنند و با آن‌ها بدرفتاری می‌کنند، از مزایایی بیشتر برخوردار است، شرمگین و شرمنده است.»

می‌شیما خود را یک سامورایی می‌دانست. سه بار کاندید نوبل ادبی شد و از او به‌عنوان مهم‌ترین نویسنده‌ی ژاپن پس از جنگ جهانی دوم یاد می‌کردند.

موضوع محوری «اعترافات یک نقاب» اعترافات درونی و تحلیلی است که شخصیت اول رمان از خودش در سایه‌ی بیگانگی و از خودبیگانگی و بحران هویت پس از جنگ جهانی دوم در ژاپن به‌دست می‌دهد. در این رمان اتوبیوگرافیک راوی اول شخص درگیری‌هایش با محیط پیرامونش را از کودکی تا جوانی و در مسیر شکل‌گیری هویتش بازگو می‌کند. او به‌زودی از‌‌ همان اوان کودکی متوجه می‌شود که با دیگران تفاوت دارد. می‌شیما همجنسگراست و هویت جنسی‌اش به‌عنوان یک همجنسگرا، دگرگونه بودن او را تشدید می‌کند. او عاشق یکی از هم‌کلاسی‌هایش می‌شود که از هر نظر با او تفاوت دارد. او نحیف و ضعیف و آسیب‌پذیر است، در حالی‌که همکلاسی‌اش قوی، سرزنده و بالابلند است. راوی اول شخص داستان که از هوش سرشاری برخوردار است، در‌‌ همان نظر اول مشخصات محیط پیرامونش را درک می‌کند، اما به دلیل ترس‌های وجودی و کمبود اعتماد به نفس نمی‌تواند با محیط ارتباطی سالم برقرار کند. برای همین به تخیلاتش که از خون و خشونت و انتقامجویی و مرگ نشان دارند، پناه می‌آورد. این موضوعات، همگی از مهم‌ترین موضوعات آثار می‌شیما به‌شمار می‌آیند و از برخی لحاظ نظر او را نسبت به مسائلی مانند «شهادت» و «شهادت‌طلبی» در سایه‌ی حرمان‌های جنسی و میل به آزارکامی (سادیسم) آشکار می‌کنند. ازین نظر آثار می‌شیما می‌تواند برای ما ایرانی‌ها هم که تاریخمان همواره با شهادت و شهادت‌طلبی در راه عقیده مذهبی درآمیخته و تجربه‌ی یک جنگ را از سرگذرانده‌ایم و بحران هویت و کشاگش بین سنت و مدرنیته از موضوعات مهم اجتماعی و تاریخی ما در دوران معاصر است، بسیار آموزنده باشد.

راوی داستان در هر حال چاره‌ای ندارد جز آنکه هنجار‌ها و عرف مسلط در اجتماع را درونی کند و خود را با خواسته‌ها و انتظارات اجتماع همسو و هماهنگ جلوه دهد. چنین است که تلاش او برای هویت‌یابی ناکام می‌ماند و او بیش و کم به یک نقاب تبدیل می‌شود. ترس‌های درونی و وجودی او، همراه با تلاش برای تطبیق دادن خود با عرف مسلط کار را به آنجا می‌کشاند که راوی داستان به‌تدریج دیگر نمی‌تواند بین آنچه که واقعاً هست، یعنی بین چیستی و کیستی و هویت واقعی‌اش و آنگونه که برای پسند دیگران جلوه می‌کند تمایزی قائل شود. هر چه که می‌گذرد، او به‌تدریج منِ واقعی‌اش را وامی‌نهد و نقابی را که به چهره دارد به‌عنوان منِ اصلی‌اش می‌پذیرد؛ گرایش جنسی‌اش را یکسره انکار می‌کند، وانمود می‌کند که عاشق دختری‌ست، آرزو دارد که تشکیل خانواده دهد و یک مرد نمونه اما متعارف باشد.

«اعترافات یک نقاب» را سیاه‌ترین و نومیدانه‌ترین شاهکار می‌شیما خوانده‌اند. می‌شیما در این رمان با زبانی صریح، ساده، اما شاعرانه زندگی و شرایط رشد و چگونگی شکل‌گیری شخصیتش را در بستر تضاد بین سنت و مدرنیته تحلیل می‌کند. با وجود آنکه این اثر از نیهلیسم و بدبینی نشان دارد، اما به نسبت آثاری که می‌شیما بعد‌ها پدید آورد، نسبتاً خوشبینانه است.

نفرین کرسی شماره‌ی ۳۲ آکادمی فرانسه

Fri, 24 Jun 2011 07:50:00 +0000

مقایسه‌ی آکادمی فرانسه با فرهنگستان زبان و ادب فارسی و تاریخچه‌ی کرسی شماره‌ی ۳۲ آکادمی فرانسه از دوران ناپلئون تا آلن رب‌گریه

نازنین اعتمادی

نازنین اعتمادی - روز یکشنبه‌ی همین هفته یکی از رویدادهای مهم فرهنگی در فرانسه اتفاق افتاد. ایرج ادیب‌زاده، گزارشگر رادیو زمانه که هر هفته در گزارش‌های فرهنگی‌اش رویدادهای فرهنگی فرانسه را پوشش می‌دهد، گزارش داد که یک رمان‌نویس ۶۹ ساله‌ی فرانسوی‌ ـ بلژیکی به نام «فرانسوا ویرگان» کرسی شماره‌ی ۳۲ آکادمی فرانسه یا «فرهنگستان فرانسه» را به دست‌ آورد. ایرج ادیب‌زاده در آن گزارش به عضویت افتخاری عباس بختیاری، هنرمند تبعیدی در آکادمی فرانسه تأکید کرده بود. اما کرسی شماره‌ی ۳۲ آکادمی فرانسه داستان جداگانه‌ای دارد.

کرسی شماره‌ی ۳۲ آکادمی فرانسه را به‌عنوان یک کرسی نفرین‌شده می‌شناسند. بسیاری از اعضای ریش و سبیل‌دار آکادمی فرانسه پیش از واگذاری این کرسی به «فرانسوا ویرگان» که از قضا نویسنده‌ی چندان مهمی هم نیست، شایعه کرده بودند که بسیاری از نویسندگان و شاعران نامدار به‌خاطر تاریخچه‌ی نفرین‌شده کرسی شماره‌ی ۳۲ از اشغال آن وحشت داشتند. چون هر چه باشد هشت سال است که این کرسی بدون صاحب مانده است، آن هم در فرانسه که عضویت در فرهنگستان بسیار ارزش دارد و بر سر اشغال کرسی‌های آن رقابت‌های شگفت‌انگیزی بین ادبا درمی‌گیرد.

علاقه‌ی مشترک کاردینال‌ها و آیت‌الله‌ها به فرهنگستان

باید در نظر داشت که آکادمی فرانسه بیش و کم همان وظایف فرهنگستان ایران دارد و اگر از برخی استثناها مثل اوژن یونسکو، نمایشنامه‌نویس معروف یا آلن رب گریه صرف‌نظر کنیم، بیشتر اعضای آن نویسندگان و فضلایی هستند در حد همین حداد عادل خودمان که پیش از انقلاب دستی در نوشتن کتاب‌های تعلیمات دینی برای دوره‌ی راهنمایی و دبیرستان را داشت و حالا خود را ملزم به حمایت و گسترش زبان فارسی و تنظیم شیوه‌نامه‌هایی برای نگارش خط آن می‌داند. اگر فرهنگستان زبان و ادب فارسی در ۲ مرداد ۱۳۶۹ برای سومین بار در ایران تأسیس شد، آکادمی فرانسه به دستور کاردینال «ریشولیو» بنیان گذاشته شد. اهداف آکادمی فرانسه هم تقریباً همان هدف‌های فرهنگستان زبان فارسی‌ست، چنان‌که می‌توان پنداشت این دو مؤسسه‌ی فرهنگی از روی دست هم ساخته شده‌اند و با توجه به قدمت آکادمی فرانسه البته احتمال آنکه روحانیون انقلابی از کاردینال ریشولیو تقلید کرده باشند، طبعاً بیشتر است.

وظایف آکادمی فرانسه اینهاست: زبان فرانسه را پاک نگه دارد، آن را رواج دهد و تقویت کند و بالاخره مشکلاتش را شرح دهد و از روح آن حفاظت کند. در اساسنامه‌ی فرهنگستان ایران وظیفه‌ی آن به شرح زیر تعریف شده: «حفظ قوت و اصالت زبان فارسی»، «پروردن زبانی مهذب و رسا» برای بیان اندیشه‌ها، «رواج زبان و ادب فارسی»، و «ایجاد نشاط و بالندگی در زبان فارسی». اگر در ایران رییس جمهور یکی از ارکان فرهنگستان و رییس عالی آن است، در فرانسه از بین نویسندگان، دانشمندان و سیاستمداران کسانی به عضویت آکادمی فرانسه انتخاب می‌شوند که عمری را صرف زبان فرانسه کرده باشند.

نازنین اعتمادی: صندلی‌های فرهنگستان فرانسه از زمان لویی چهاردهم به جای مانده، در حالی‌که در ایران در فاصله‌ی کمتر از یک قرن سه فرهنگستان بنیان گذاشته و منحل شده. در ایران دولت‌ها نفرین‌زده‌اند، در فرانسه، صندلی شماره‌ی ۳۲ آکادمی

معمولاً عضویت در آکادمی افتخار بزرگی به‌شمار می‌آید و برای همین هم انتخاباتی که برگزار می‌شود درست مثل انتخابات ریاست جمهوری پردنگ و فنگ است. به کسی که به عضویت آکادمی درآید، صفت « les immortels » در معنای نامیرا یا جاودان تعلق می‌گیرد. شخصی که بعد از انتخابات غیرعلنی به عضویت آکادمی پذیرفته شود، اونیفورم سبز رنگی به تنش می‌کنند که برخلاف اونیفورم نظامی‌ها معمولاً به قامت نویسندگان و شاعران محنت‌کشیده زار می‌زند. بعد از این تشریفات او که حالا با این وضعیت به گروه انسان‌های جاودانه و نامیرا تعلق دارد، در پاله‌ی پاریس سخنانی ایراد می‌کند و بعدش هم می‌تواند روی یکی از چهل صندلی‌ شماره‌دار تا آخر عمر لم بدهد.

صندلی‌های ناراحت آکادمی فرانسه و دولت‌های ساقط‌شده در ایران

در زمان لویی چهاردهم، یکی از اعضای آکادمی به پادشاه شکایت برد که صندلی‌های آکادمی بسیار ناراحت است. این بود که لویی چهاردهم این مبل‌ها را به آکادمی اهداء کرد و تا امروز هم همچنان پا برجا باقی مانده‌اند. با وجود آنکه اساسنامه‌ی فرهنگستان زبان و ادب فارسی را از روی دست فرانسوی‌ها نوشته‌اند و بنیانگذار هر دو هم روحانی‌ها هستند، اما امثال حداد عادل یا حسن حبیبی که اصلاً اولین رییس فرهنگستان زبان فارسی بود و در همه‌ی دولت‌ها، از دولت بازرگان تا امروز سیاست‌های فرهنگی جمهوری اسلامی را تدوین کرده، فراموش می‌کنند که در کشوری که در طی هفتاد سال سه فرهنگستان به خود دیده، طبعاً نمی‌توان انتظار داشت که فرهنگستانش همان پیوستگی و مداومت آکادمی فرانسه را داشته باشد که از زمان لویی چهاردهم تا امروز حتی صندلی‌هایش هم تغییر نکرده است.

صندلی شماره‌ی ۳۲

در هر حال پنجشنبه‌ی هفته‌ی گذشته فرانسوا ویرگان به عضویت آکادمی انتخاب شد و کرسی شماره‌ی ۳۲ یعنی یکی از همین صندلی‌های عتیقه را از آن خود کرد. این صندلی‌ها هر کدام تاریخچه‌ای دارند. روی آنها کسانی مثل راسین و اوژن یونسکو که از قضا خودش نمایشنامه‌ی معروف «صندلی‌ها» را نوشته لم داده‌اند. با این حال هیچکدام به اندازه‌ی صندلی شماره‌ی ۳۲ معروف نیست.

تا سال ۱۸۱۶ لوسین بناپارت، برادر ناپلئون کرسی شماره‌ی ۳۲ را به خود اختصاص داده بود. او را از آکادمی اخراج کردند. بعد لویی سیمو نوژه کرسی شماره‌ی ۳۲ را به دست آورد و او هم خودش را از روی پل «پون‌دزار» توی رودخانه سن انداخت. او اولین عضو جاودانه و نامیرای آکادمی فرانسه بود که خودکشی کرد. آلفرد دو وینی، که شاعری بود برای خودش کرسی شماره‌ی ۳۲ را تصاحب کرد. چون او را بعد از پنج بار رأی‌گیری انتخاب کرده بودند، در سخنرانی‌اش آکادمی را مسخره کرد. این سخنرانی به یک جنجال و یک افتضاح تبدیل شد و برای همین او را هر چند اخراج نکردند، اما همه از او منتفر بودند و تحریمش کردند. جانشین او بعد از تصاحب این کرسی بلافاصله درگذشت. روبر آرون که او هم نویسنده‌ای بود، شش روز قبل از آنکه بتواند روی این صندلی بنشیند، مرد. بعد موریس رم که نویسنده و شاعر نبود، این کرسی نفرین‌شده را از آن خود کرد که خوشبختانه اتفاقی هم برایش نیفتاد. پس از او در سال ۲۰۰۳ نوبت رسید به آلن رب‌گریه، بنیانگذار رمان نو. کار نشستن رب‌گریه بر روی این صندلی اما مدام به تأخیر می‌افتاد. رب‌گریه از پوشیدن اونیفورم سبزرنگ خودداری کرد و ترجیح می‌داد به جای آن اونیفورم که همگان را به یاد دن‌کیشوت می‌اندازد و به تن نویسنده‌ها و شاعران محنت‌کشیده زار می‌زند، یک ژاکت معمولی بپوشد. آکادمی موافقت نکرد. بعدش هم که توافق حاصل شد، رب‌گریه نپذیرفت در مراسم رسمی شمشیر دست بگیرد. آن هم تبدیل شد به یک معضل و باز مراسم به تعویق افتاد تا این‌که عمر رب‌گریه به سر آمد و بدون آنکه بر روی صندلی شماره‌ی ۳۲ نشسته باشد، جان به جان‌آفرین تسلیم کرد و رخت از دنیا بربست. صندلی شماره‌ی ۳۲ خالی ماند و ماند تا هشت سال بعد، یعنی پنجشنبه‌ی هفته‌ی گذشته که رسید به «فرانسوا ویرگان» نویسنده‌ی دوازده رمانی که احتمالاً کسی خارج از بلژیک و فرانسه نامی از آنها نشنیده است.

فانتوم صندلی شماره‌ی ۳۲

نگفته پیداست که یک صندلی با چنین تاریخچه‌ای موضوع خوبی برای رمان‌نویس‌ها می‌تواند باشد. گستون لرو، نویسنده‌ی «فانتوم اپرا» در سال ۱۹۰۹ رمانی نوشت به نام « Le Fauteuil hanté » یا «صندلی اشباح» درباره‌ی همین صندلی شماره‌ی ۳۲. سال گذشته شبکه‌ی تلویزیونی «فرانس دو» فیلمی را بر اساس این رمان به نمایش گذاشت. ناتالی رم، دختر موریس رم، همان کسی که صندلی شماره‌ی ۳۲ را به خود اختصاص داد اما آن‌قدر جان‌سخت بود که نفرین آن نتوانست بلایی سرش بیاورد، یک داستان جنایی طنزآمیز درباره‌ی این صندلی نوشت و با نام «فانتوم صندلی شماره‌ی ۳۲» منتشر کرد.

وقتی پنجشنبه‌ی هفته‌ی گذشته فرانسوا ویرگان به عضویت آکادمی فرانسه درآمد و رسماً صندلی شماره‌ی ۳۲ را اشغال کرد، خبرنگاران از او پرسیدند آیا از اینکه نفرین این صندلی دامن او را بگیر وحشت ندارد؟

ویرگان پاسخ داد: بالاخره روزی حتی اشخاص نامیرا و جاودان هم می‌میرند.

عکس‌ها (از بالا به پایین)

آلن رب‌گریه، نویسنده‌ی فرانسوی و بنیانگذار سبک «رمان نو» و یکی از اعضای آکادمی فرانسه که حاضر نشود اونیفورم آکادمی را تن کند و در مراسم رسمی شمشیر به دست گیرد.
حسن حبیبی، نخستین رییس فرهنگستان ادب و زبان فارسی و از تدوین‌گران سیاست فرهنگی جمهوری اسلامی که از دولت بازرگان تا امروز در رأس سیاست‌گزاری فرهنگی ایران قرار دارد.
فرانسوا ویرگان، نویسنده‌ی بلژیکی – فرانسوی که پنجشنبه‌ی هفته گذشته به عضویت آکادمی فرانسه درآمد.
فانتوم صندلی شماره‌ی ۳۲، رمان طنزآمیزی درباره‌ی صندلی شماره‌ی ۳۲، نوشته‌ی ناتالی رم

در همین زمینه:

::عضویت افتخاری یک هنرمند ایرانی در آکادمی فرانسه، ایرج ادیب زاده::

آن هم‌جنسگرای نابغه‌ی ولگرد

Sun, 05 Jun 2011 09:03:50 +0000

به مناسبت انتشار کتاب «منطق احساس» نوشته ی ژیل دولوز به ترجمه‌ی بابک سلیمی‌زاده

بردیا مقدم

بردیا مقدم - دوبلین فقط زادگاه نویسندگانی مانند جیمز جویس و ساموئل بکت نیست. فرانسیس بیکن، یکی از مهم‌ترین نقاشان قرن بیستم نیز در این شهر متولد شده و پرورش پیدا کرده است. اهمیت آثار بیکن در بازنمایی آثار خشونت در جسم انسان است. تصاویر او از انسان‌هایی مثله‌شده و از ریخت‌افتاده و تغییر شکل داده نشان دارند.

فرانسیس بیکن زندگی بسیار دشوار و پرتنشی داشت. او از یک‌سو از نوجوانی به الکل و قمار اعتیاد داشت و از سوی دیگر شیفته‌ی آثار الیوت، نیچه، فروید و مارسل پروست بود. او که در خیابان «بگوت» در دوبلین متولد شده بود، سال‌هایی را در برلین و پاریس روزگار گذراند. در جنگ جهانی دوم جنازه‌های مردمی را که زیر آوار مانده بودند، بیرون می‌کشید و با گاری به غسالخانه می‌برد. زندگی دوگانه در قمارخانه‌ها و فاحشه‌خانه‌ها و نیز تجربه‌ی جنگ در آثار او تأثیرانکارناپذیری گذاشته است.

بیکن هم‌جنسگرا بود. در پانزده‌سالگی، هنگامی که رخت‌های زیر مادرش را تن کرده بود، پدرش از راه رسید و او را در آن وضع دید و از خانه بیرونش کرد. بیکن به لندن رفت و از آنجا به دستور پدر به برلین به نزد عمویش رفت. عموی بیکن هم که یک زندگی دوگانه در پیش گرفته بود، نتوانست او را به راه بیاورد. بیکن مدتی در فاحشه‌خانه‌ها و قمارخانه‌های برلین روزگار گذراند، سپس به پاریس رفت و در آنجا بود که نخستین تلاش‌هایش را با نقاشی آبرنگ آغاز کرد. پس از مدتی به لندن بازگشت و در سال ۱۹۴۲ همه‌ی آثاری را که تا آن زمان پدید آورده بود نابود کرد. از آن پس فرانسیس بیکن به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین هنرمندان قرن متولد شد. پس از پایان جنگ، در سال‌های دهه‌ی شصت او به یک چهره‌ی نامدار در قلمرو هنر غرب تبدیل شده بود و در همان سال‌ها بود که به یک مرد ولگرد و فوق‌العاده خشن اما افسرده به نام جرج دایر (George Dyer) دل بست. در سال ۱۹۷۱، در شب گشایش نمایشگاهی از بیکن در «گراند پاله»‌ی پاریس، جنازه‌ی دایر را در حالی‌که روی چاهک توالت نشسته بود، یافتند. دایر با دارو خودکشی کرده بود. این حادثه چنان روی بیکن تأثیر گذاشت که در مجموعه ای با عنوان « Triptychon » یکسر به آن پرداخت.

کتاب «فرانسیس بیکن: منطق احساس» نوشته‌ی ژیل دولوز با ترجمه‌ی بابک سلیمی‌زاده اخیراً توسط نشر روزبهان منتشر شده است. در این کتاب ژیل دولوز فیلسوف نامدار فرانسوی دست به تحلیلی بدیع

از نقاشی‌های فرانسیس بیکن، نقاش معاصر ایرلندی‌الاصل زده است.
بخش‌هایی از مقدمه‌ی نویسنده‌ی این کتاب را به ترجمه‌ی بابک سلیمی‌زاده می‌خوانیم:

ژیل دولوز، بابک سلیمی‌زاده - «نقاشی‌‌های فرانسیس بیکن از جنس خشونت بسیار خاصی هستند. البته بیکن غالباً در خشونتِ صحنه‌ای به تصویر کشیده‌شده در آمدوشد است: منظره‌‌های وحشت، تصلیب‌ها، پیوند اعضای مصنوعی، نقص عضو‌ها، و هیولا‌ها. بااین‌حال این مناظر، بیراهه‌هایی هستند بیش‌از‌حد سهل‌الوصول؛ بیراهه‌هایی که خود هنرمند در آثار خویش آن‌ها را سختگیرانه به قضاوت نشسته و محکوم می‌کند. آنچه مستقیماً او را بر می‌انگیزد خشونتی است تنها در کشاکش با رنگ و خط: خشونت یک احساس (و نه خشونتِ یک بازنمایی)، خشونتی ایستا یا بالقوه، خشونت واکنش و بیان. مثل جیغی برآمده از شومیِ نیروهای رﺅیت‌ناپذیر درونمان: «جیغ را عیان‌تر از خودِ وحشت کشیدن...» دست‌آخر، فیگور‌های بیکن به‌هیچ‌وجه بدن‌‌های زیر شکنجه نیستند، بل‌که بدن‌هایی معمولی هستند در موقعیت‌های معمولی توقیف و رنج و عذاب. مردی که به او دستور داده شده ساعت‌ها بی‌حرکت روی یک چارپایه‌ی تنگ و بسیار کوچک بنشیند، مجبور است حالتی کژ‌ریخت‌شده به خود بگیرد. خشونت یک سکسکه، خشونت فشار استفراغ، و البته خشونتِ یک لبخند هیستریک و بی‌اختیار... بدن‌ها، کلّه‌ها و فیگور‌های بیکن از گوشت ساخته شده‌اند، و آنچه بیکن را مجذوب خود می‌کند، نیرو‌های رﺅیت‌ناپذیری هستند که گوشت را شکل داده و آن را به لرزه وامی دارند. این رابطه‌ای است نه از نوع رابطة صورت و ماده، بل از نوع مواد و نیرو‌ها ـ رﺅیت‌پذیرساختن این نیرو‌ها از خلال آثاری که بر گوشت می‌گذارند. در اینجا، پیش از هر چیز، نیروی لختی خود گوشت در کار است: در کار بیکن، گوشت هرقدر هم سفت باشد، از استخوان‌ها سرازیر می‌شود؛ از آن‌ها می‌افتد یا می‌رود که بیفتد (آن خوابیده‌‌های درازکش در کار بیکن که یک بازوی خود را بالا نگه‌داشته‌اند چنین‌اند، و یا آن ران‌‌های عمود که گویی کالبد و گوشت از آن‌ها به پایین سرازیر می‌شود.) آنچه بیکن را خیره و میخکوب می‌کند حرکت نیست؛ بل‌که تأثیر حرکت است بر یک بدن بی‌حرکت: کلّه‌هایی در معرض تازیانه‌ی باد یا آماسیده به‌واسطة دمیده‌شدن، و نیز تمامی آن ‌نیرو‌های درونی که از سرتاپای گوشت بالا می‌روند. رﺅیت‌پذیرساختن تشنّج عضلانی. تمامی ‌بدن به شبکه‌ای در‌هم‌پیچیده تبدیل می‌شود. اگر حسّی در کار بیکن باشد، ذوقی متمایل به وحشت نیست، بلکه یک دریغ است؛ دریغی ژرف: دریغی برای گوشت، که دریغ بر گوشت حیوانات مرده را هم در برمی‌گیرد.

شناسنامه‌ی کتاب:

«فرانسیس بیکن: منطق احساس»، ژیل دولوز، ترجمه بابک سلیمی‌زاده، انتشارات روزبهان، ۱۳۹۰