فریبرز عرب نیا

سینما به حکم ساندیس

Tue, 14 Jun 2011 06:57:17 +0000

سینمای ایران در هفته‌ای که گذشت

مجتبا یوسفی‌پور

مجتبا یوسفی‌پور - هفته‌ی گذشته به علت تعطیلات اول هفته و خاموشی چراغ سینما‌ها، هفته‌ی کم‌خبری بود. آنچه بیشتر در اخبار به چشم می‌آمد، حاشیه‌هایی بود که پرداختن به آن‌ها گرهی از مشکلات سینمای ایران نمی‌گشاید.

اما ظاهراً هم مسئولان سینمایی و هم سینماگران مایل هستند که بیشتر به این حاشیه‌ها بپردازند تا به اصل کار. به این ترتیب ما هم در گزارش این هفته از سینمای ایران ناگزیریم بیشتر به حاشیه‌ها بپردازیم تا اخباری که از سازندگی و خلاقیت و شور و شوق حکایت کند.

«مرهم» فیلمی دولتی است!

گفته‌های «علیرضا داوودنژاد» در انتقاد از معاونت سینمایی و سنگ‌اندازی‌های «جواد شمقدری» در تولید و نمایش فیلم «مرهم» با واکنش تند یاران و همراهان معاونت سینمایی در بنیاد سینمایی فارابی و مؤسسه‌ی رسانه‌های تصویری روبرو شد. همانطور که در گزارش دو هفته پیش هم اشاره کردیم، «داوودنژاد» ادعای معاونت سینمایی مبنی بر حمایت از تولید و نمایش فیلم «مرهم» را کذب خوانده بود و بنا به گفته‌ی او، «مرهم» فیلمی است که با بودجه‌ی خصوصی ساخته شده است.
این‌بار برخلاف روال معمول، خود شخص معاون و یا سخنگوی همیشگی‌اش «علیرضا سجادپور» واکنشی نشان ندادند و گویا بهتر دیدند تا یاران دیگرشان را به میدان بفرستند. «محمدرضا عباسیان» مدیرعامل مؤسسه‌ی رسانه‌های تصویری با بیان این نکته که فیلم «مرهم» با کمک ۱۲۰ میلیون تومانی این مؤسسه ساخته شده است، گفت که به همین علت این مؤسسه به طور قانونی مالک این فیلم محسوب می‌شود. او همچنین این مؤسسه را زیرمجموعه‌ای از معاونت سینمایی معرفی کرد که در راستای اهداف آن معاونت کار می‌کند. او در بخشی دیگر از سخنانش با گلایه از گفته‌ی «داوودنژاد» در «برنامه تلویزیونی هفت» مبنی بر اینکه «مدیران فرهنگی اجازه بدهند ما کارمان را بکنیم» گفت: «اگر قرار است که اجازه بدهیم شما کاری بکنید که می‌شود فیلم «هشت‌پا» و «ملاقات با طوطی». اتفاقاً چون مدیران فرهنگی نظارت داشتند فیلم‌های «نیاز» و «مرهم» را ساختید. این دو فیلم از دل سیستم دولتی بیرون آمده است. در صورتی که فیلم‌های دیگر ایشان در سیستم خصوصی خودشان تولید شده است.»
از سوی دیگر روابط عمومی بنیاد سینمایی فارابی نیز با انتشار متنی ضمن دعوت از «داوودنژاد و سایر دوستان» در انصاف داشتن در قضاوت، با اشاره به وام ۱۰۶ میلیون تومانی بنیاد سینمایی فارابی به «داوودنژاد» اعلام کرد: «باید توجه داشت که حمایت‌های بنیاد سینمایی فارابی و مؤسسه‌ رسانه‌های تصویری بر اساس اهداف و سیاست‌های معاونت امور سینمایی و از محل اعتبارات این معاونت به فیلم «مرهم» اختصاص یافته است.»

فیلم «پایان‌نامه» بعد از ۱۲ روز فروش و در اختیار داشتن ۲۱ سینما تنها موفق شده بود تا حدود ۵۳ میلیون تومان فروش داشته باشد، در حالی‌که فیلم «جرم» تازه‌ترین ساخته‌ی مسعود کیمیایی که همزمان با این فیلم نمایش عمومی خود را آغاز کرد، با در اختیار داشتن ۲۶ سینما در همین مدت توانست حدود ۲۱۶ میلیون تومان در تهران فروش داشته باشد.

نکته‌ی جالب دیگری که هر دو زیرمجموعه‌های «معاونت سینمایی» به آن اشاره می‌کنند، برخورد نادرست و حذف سلیقه‌ای این فیلم در جشنواره‌ی فیلم فجر است. البته هم بنیاد فارابی و هم مدیر عامل مؤسسه رسانه‌های تصویری دلیل راه نیافتن فیلم «مرهم» به جشنواره فیلم فجر را سلیقه‌ی داوران بیان کرده و آن را نشانه‌ای از استقلال رأی آنان می‌دانند.

شاید بد نباشد دوباره فهرست فیلم‌های بخش مسابقه‌ی جشنواره فیلم فجر سال گذشته را مرور کنیم و بعد ببینیم آیا واقعاً فیلم‌هایی چون «پایان‌نامه» و «اخراجی های۳» از فیلم «مرهم» بهتر بودند؟ آیا هیأت انتخاب جشنواره‌ سال قبل به‌راستی شهامت این را دارد که منکر هرگونه فشار خارجی در انتخاب فیلم‌ها شود و سلیقه و سطح دانش و سواد سینمایی خود را بار دیگر زیر سؤال ببرند؟

ما با فحشا مخالف نیستیم، با سینما مخالفیم!

هفته‌ی گذشته به علت سالروز مرگ «آیت‌اله خمینی» بیشتر اظهارنظرهای اهالی سینما نیز به شکلی مرتبط با این موضوع بود. به چند مورد آن مانند اظهار نظر وزیر ارشاد اسلامی در گزارش هفته‌ی قبل اشاره کردیم.

اما این هفته می‌پردازیم به بیانات گهربار «فرج الله سلحشور»، فیلمساز ارزشی سینما و تلویزیون ایران، که همواره در گفته‌هایش کلیت سینمای ایران را زیر سؤال می‌برد و گویا جز خود و ساخته‌های خود هیچ فیلم و فیلمسازی را درست و یا به تعبیر خودش «اسلامی» نمی‌داند.

سلحشور در ارتباط با سینمای پس از انقلاب گفت: «امام می‌خواستند در این سینما بی‌حیایی و مسخرگی و زنان بی‌پروا، ترویج فمینیسم، ترویج فرزندسالاری و غیره نباشد.» به گفته‌ی سلحشور تنها تغییر در سینمای پس از انقلاب «حفظ تقریبی حجاب» بوده است و جز این ذره‌ای با سینمای زمان شاه فرق نکرده است. او در پایان گفته‌هایش درباره‌ی سینمای پس از انقلاب، به تشخیص خودش علت‌های اصلی عدم تغییرات بنیادین در سینمای ایران را برشمرد و گفت: «سینماگران ما تربیت‌شدگان اندیشه‌های پیش از انقلاب اسلامی و هالیوود و شاید باید گفت تربیت‌شدگان کمپانی‌های صیهونیستی هستند نه مکتب اسلامی.» او البته راهکاری هم برای رسیدن به سینمای ایده‌آلش ارائه کرد و گفت به جای یادگرفتن از هالیوود «ایران باید برای سینمای خود یک الگوی اسلامی طراحی کند که برگرفته از هیچ الگوی دیگری جز اسلام نباشد.»
احتمالاً یکی از نمونه‌های موفق بی‌توجهی به سینمای هالیوود، مجموعه‌های تلویزیونی «مردان آنجلس» و «یوسف پیامبر» هستند که هنوز ماجرای دزدیدن فیلمنامه‌ی دومی توسط فیلمساز تربیت‌یافته در مکتب اسلام و همچنین اعتراض دختر فیلمساز به موضوع ترویج «تعدد زوجین» در آن مجموعه‌ی تلویزیونی فراموش نشده است.

سینما با ساندیس

پس از فیلم «اخراجی‌های ۳» که با انواع و اقسام ترفند‌ها مانند دادن بلیط نیم بها به ادارات و بردن گروهی تماشاگران از ارگان‌های مختلف دولتی به تماشای فیلم، به پرفروش‌ترین فیلم سال تبدیل شد، اینک سازندگان برادر کوچک‌تر آن فیلم یعنی فیلم «پایان‌نامه» هم برای بالابردن فروش این فیلم از هر روش ممکن استفاده می‌کنند.

بنا به آمار اعلام‌شده، این فیلم با وجود تبلیغات خوب و دادن وعده‌ی برنده شدن سکه و ماشین به تماشاگرانش، هنوز نتوانسته است تماشاگران را به سینما‌ها بکشاند و فروش فیلم آن‌چنان پائین بوده که تا یک هفته بعد از آغاز اکران، پخش‌کننده‌ی فیلم از اعلام آمار فروش آن طفره می‌رفت.
حال در تازه‌ترین اقدام «جبرئیل فیلم»، پخش‌کننده‌ی فیلم «پایان‌نامه» دست به توزیع بن‌های تخفیف ۵۰ درصدی در برخی محلات زده است. بنا به گفته‌ی این پخش‌کننده، بلیط‌های نیم‌بها در محلاتی که سینماهای نمایش فیلم قرار دارند در میان همسایه‌ها و به منظور تقدیر و تشکر از آن‌ها برای تحمل مشکلات ناشی از همجواری با سینما‌ها تقسیم می‌شوند.
به قول ظریفی، نمایش این فیلم کم‌فروش و خلوت بودن سینما‌ها و بالطبع عدم رفت و آمد و شلوغی برای چند هفته در این محلات خود بهترین تقدیر و تشکر از همسایگان است، دیگر نیازی به بلیط نیم‌بها نیست!
بر اساس آمار فروش، فیلم «پایان‌نامه» بعد از ۱۲ روز فروش و در اختیار داشتن ۲۱ سینما تنها موفق شده بود تا حدود ۵۳ میلیون تومان فروش داشته باشد، در حالی‌که فیلم «جرم» تازه‌ترین ساخته‌ی مسعود کیمیایی که همزمان با این فیلم نمایش عمومی خود را آغاز کرد، با در اختیار داشتن ۲۶ سینما در همین مدت توانست حدود ۲۱۶ میلیون تومان در تهران فروش داشته باشد. اگر بنا به تشکر و پوزش از همسایگان باشد، دست‌کم بر سازندگان فیلم «جرم» واجب‌تر است تا به خاطر ایجاد شلوغی در محلات، از همسایگان عذرخواهی کنند!
به هرحال پس از این ترفندها، اکنون پخش‌کننده‌ی فیلم گفته است که اکران حقیقی «پایان‌نامه» بعد از ۱۴ روز تازه از این هفته آغاز می‌شود. باید ببینیم آیا این بلیط‌های نیم‌بها و وعده و وعیدهای پخش‌کننده تا هفته‌ی دیگر تغییری در میزان فروش این فیلم ایجاد می‌کند یا نه.

اما حاشیه‌های سینمایی این هفته...

در سال‌های اخیر بسیاری از بازیگران بخت خود را در عرصه‌ی موسیقی و خوانندگی نیز آزمودند. جدا از ستاره‌ای مانند «محمدرضا گلزار» که از دنیای موسیقی وارد سینما شد و در کنار آن همچنان به موسیقی نیز می‌پردازد، بازیگرانی چون «مهران مدیری»، «امین حیایی»، «شهاب حسینی» و «حامد بهداد» نیز به خواندن روی آوردند و آلبوم‌های موسیقی خود را روانه‌ی بازار کردند، هرچند در ‌‌نهایت معمولاً کنسرت‌های این بازیگران نسبت به آلبوم‌هایشان از اقبال عمومی بیشتری برخوردار شدند.
اما آخرین ستاره‌ای که قصد دارد به‌زودی آلبوم موسیقی‌اش را روانه‌ی بازار کند کسی نیست جز «بهرام رادان» که گویا پس از بازی کردن نقش یک خواننده و خواندن قطعاتی در فیلم «سنتوری» به موسیقی علاقمند شده و قصد دارد در این زمینه نیز بخت خود را بیازماید. بنا به خبر روزنامه‌ی «تماشا» آلبوم این بازیگر در ترکیه آخرین مراحل میکس و مسترینگ را می‌گذراند و شامل قطعاتی به فارسی و انگلیسی است.

اما حاشیه‌ی دوم بر می‌گردد به دعوای «فریبز عرب‌نیا» و «حامد بهداد» که همچنان ادامه دارد و ظاهراً برخی از روزنامه‌ها و وب‌سایت‌ها که معمولاً با انتشار چنین اخباری خواننده جذب می‌کنند نیز با دامن زدن و پر و بال دادن به آن، آتش تنور این دعوا را تند‌تر می‌کنند. یکی از این مجله‌ها در مصاحبه‌ای با «بهداد»، با تأیید ضمنی شکل تند برخورد او می‌نویسد: «نامه‌ای که حامد بهداد منتشر کرد، نشان داد او هر چقدر روی پرده سینما سرکش و طغیانگر است، در زندگی شخصی‌اش هم این خصیصه را یدک می‌کشد؛ و اگر عصبان او روی پرده به دل می‌نشیند، ناشی از آن است که این سرکشی در زندگی شخصی او هم جاری است. مگر از حامد توقع دیگری می‌رفت؟» بالطبع بعد از چنین تأییدی، «بهداد» نیز در دفاع از نامه‌ی توهین‌آمیزش به «عرب‌نیا» گفت: «چند بار تحملش کردم، اما دیگر تحمل جایز نیست. من که از او نمی‌ترسم، دیگر نمی‌شد ساکت بنشینم و به توهین‌های او گوش کنم. من شروع‌کننده نبودم. قدم اول را او گذاشت نه من. وقتی یک نفر به دیگری توهین می‌کند و این اجازه را به خودش می‌دهد، پس این اجازه را به دیگران هم می‌دهد که به او اهانت کنند! و برعکس وقتی یک نفر به دیگری احترام گذاشت، یعنی اینکه به او هم باید احترام گذاشت.»

از آن سو جمعه شب این هفته «عرب‌نیا» برای بار سوم در برنامه‌ی تلویزیونی «هفت» حضور پیدا کرد و به برخی از این حاشیه‌ها پاسخ گفت. او با اشاره به نقش برخی از مطبوعات در این حاشیه‌سازی‌ها گفت: «جامعه‌ی بازیگری جامعه‌ی آبرومندی است و برای فرهنگ این کشور مهم است. مطبوعاتی که چنین بازاری را درست می‌کنند، به فکر تیراژشان هستند. این‌روز‌ها به جای نقد، تهمت و توهین باب می‌شود. ما نفرت‌انگیزی را رواج می‌دهیم.»

با این تفاصیل تا وقتی که این معرکه آتش‌بیار دارد، این حاشیه‌ها نیز ادامه خواهند یافت.

عکس‌ها (از بالا به پایین):

عکس نخست: رضا داوودنژاد و طناز طباطبایی در صحنه‌ای از فیلم «مرهم»

طناز طباطبایی و کبری حسن‌زاده در صحنه‌ی دیگری از فیلم «مرهم»
فرج‌الله سلحشور، کارگردان
بن بلیط نیم‌بهای فیلم «پایان‌نامه»
بهرام رادان در فیلم «سنتوری» ساخته‌ی «داریوش مهرجویی»
فریبرز عرب نیا و حامد بهداد

در همین زمینه:

::جشن ما وقتی است که ظلم نباشد، گزارش هفتگی سینمای ایران از مجتبا یوسفی پور::

::گزارش مجبتبا یوسفی‌پور از حاشیه‌های فیلم «مرهم»::

«رأی من به احمدی‌نژاد نبوده است! »

Tue, 31 May 2011 09:50:38 +0000

گزارشی از رویدادهای سینمایی ایران در هفته‌ای که گذشت

مجتبا یوسفی‌پور

مجتبی یوسفی‌پور - هفته‌ی گذشته سینمای ایران در مجموع هفته‌ی آرامی را پشت سر گذاشت. شصت و چهارمین جشنواره‌ی فیلم کن تمام شد، اما ماجرای نامه‌ی عجولانه‌ی معاونت سینمایی به «ژیل ژاکوب» مدیر جشنواره‌ی فیلم کن، همچنان موضوع بحث محافل سینمایی است. دو فیلم سینمایی «جرم» ساخته‌ی «مسعود کیمیایی» و «پایان‌نامه» ساخته‌ی «حامد کلاهداری» نمایش عمومی خود را آغاز کردند و بحث پیرامون سینمای سیاسی در ایران داغ است.

زخم‌های بسیاری هست که نیازمند «مرهم» است

این‌روز‌ها فیلم «مرهم» آخرین ساخته‌ی «علیرضا داوودنژاد» بر پرده‌ی سینماهای ایران آمده و با استقبال خوبی از سوی تماشاگران، منتقدان و سینماگران روبرو شده است. بعد از فیلم «جدایی نادر از سیمین»، این دومین فیلمی است که تقریباً تمامی اهالی حرفه‌ای سینما در تبلیغ و ستایش آن سخن گفته‌اند و تلاش کرده‌اند تا با حمایت از آن، از سینمای سالم و خصوصی ایران در برابر سینمای مبتذل و سینمای دولتی حمایت کنند، چنان‌که حتی فیلمساز نامداری چون «بهرام بیضایی» نیز یادداشتی در تأیید این فیلم نوشت که در نشریات مختلف منتشر شد. سیل حمایت‌ها از فیلم «مرهم»، معاونت سینمایی را نیز به تکاپو انداخت تا از قافله عقب نماند و خود را به‌عنوان یکی از حامیان اصلی این فیلم معرفی کند. اما به تازگی «داوودنژاد»، که این روز‌ها با صراحت از تمامی تریبون‌های ممکن برای بیان حرف‌هایش استفاده می‌کند، در گفت‌وگویی با «خبر آنلاین» کاملاً حرف‌های معاونت سینمایی مبنی بر حمایت از فیلمش را رد کرد و تأکید کرد که فیلم «مرهم» پیش از روی کار آمدن «جواد شمقدری» ساخته شده بود و معاونت سینمایی فعلی هیچ نقشی در تولید آن نداشته است.

او همچنین افزود که بعد از روی کار آمدن معاونت جدید، فیلم را به «جواد شمقدری» نشان داده است و «او فیلم را دید و ماه‌ها جواب نداد و در ‌‌نهایت گفت این فیلم ضعیفی است که به درد اکران نمی‌خورد و باید وارد شبکه نمایش خانگی شود.» او در بخش دیگری از صحبت‌هایش با صراحت اعلام کرده است که «نه تنها آقای شمقدری از این فیلم حمایت نکرد، بلکه تا آنجا که امکانش را داشت، سر راه این فیلم سنگ انداخت.»
چندی پیش داوودنژاد در برنامه‌ی «پشت پرده» در رادیو تهران، در گفت‌وگویی رادیویی از محدودیت‌های ایجاد شده برای فیلم‌سازی «بهرام بیضایی» و محکومیت «جعفر پناهی» انتقاد کرد و سخنانش موجب تعطیلی آن برنامه‌ی رادیویی شد. چندی بعد، او با حضور در «برنامه‌ی تلویزیونی هفت»، در روزهایی که تلویزیون آوردن نام «جعفر پناهی» و فیلمش را ممنوع کرده بود، بار دیگر با نام بردن از «بیضایی» و «پناهی» سخنانش را تکرار کرد و گفت به‌خاطر اینکه او از این دو سینماگر نامی به میان آورده، «یک برنامه‌ی رادیویی» تعطیل شده است. او از این موضوع انتقاد کرد و آن را نشانه‌ای از فضای بسته‌ی ایجاد شده دانست.

معاونت جوزدگی سینمایی!

راستش مسئولان معاونت سینمایی وزارت ارشاد اصرار عجیبی دارند به هر بهانه‌ای به‌سرعت «جوگیر» شوند. یک نمونه‌ از «جوزدگی‌های معاونت سینمایی» گفته‌های آنها درباره‌ی فیلم «مرهم» است که پیش‌تر به آن پرداختیم. نمونه‌ی دیگر واکنش معاونت سینمایی یا بهتر بگوییم: «معاونت جوزدگی سینمایی» به فیلم «به امید دیدار» ساخته‌ی محمد رسول‌اف بود، پس از آن‌که این فیلم به شصت و چهارمین جشنواره‌ی فیلم کن راه یافت. ناگهان همه‌ی مسئولان از این فیلم سخن گفتند و ادعا کردند که «به امید دیدار» تحت نظارت معاونت سینمایی ساخته شده است. در این میان ماجرای نامه‌ی «جواد شمقدری» به «ژیل ژاکوب» در دفاع از آزادی بیان و سخنان «لارنس فون تریه» هم این‌ روز‌ها سخت سوژه‌ی دست طنزپردازان شده است.

مجتبا یوسفی‌پور: شاید مهم‌ترین بخش سخنان عرب‌نیا در برنامه‌ی تلویزیونی «هفت» اشاره‌ی او به نظام مدیریتی حاکم بر بخش فرهنگی بود که آن را به «آبی راکدمانده و گندیده» تشبیه کرد. او همچنین از برنامه‌ی «هفت» انتقاد کرد که از آوردن نام بهروز وثوقی خودداری کرده‌اند و به جای آن با عبارت «لات معترض» به این ستاره‌ی سینمای ایران توهین کرده‌اند.

اما آخرین نمونه از این‌گونه جوزدگی‌ها، گفته‌‌های اخیر «علیرضا سجادپور» است. ایشان بعد از درگذشت «ناصر حجازی» در گفت‌وگویی با «خبرگزاری فارس» از فیلمسازان خواسته‌اند که درباره‌ی «حجازی» فیلم بسازند. معاونت نظارت و ارزشیابی اعلام کرده است: «فیلمسازان سینمای ایران می‌توانند با طی مراحل قانونی در این زمینه مثل سایر زمینه‌ها اقدام کنند و ما در حوزه‌ی ارزشیابی فیلم‌ها با سینماگران ایرانی همکاری خواهیم داشت.»

گویا علیرضا سجادپور فراموش کرده‌ که تا همین چند هفته‌ی پیش و بعد از سخنان زنده یاد «ناصر حجازی» پیرامون سیاست‌های دولت و یارانه‌ها، رسانه‌ی ملی از پخش تصویرش خودداری می‌کرد و حتی «عادل فردوسی‌پور» در برنامه‌ی ورزشی «نود» نیز برای پخش گزارشی از وضعیت جسمی «حجازی» دچار مشکل شده بود. البته شاید از نظر سجادپور منظور از طی مراحل قانونی حذف این بخش‌ها و گفته‌های انتقادی از زندگی‌نامه‌ی «ناصر حجازی» است.

گل بود به سبزه نیز آراسته شد!

«مسعود فراستی» از منتقدانی است که در سال‌های پس از انقلاب در عرصه‌ی مطبوعات و نقد فیلم فعال شد و این روز‌ها به‌خاطر نظرات جنجالی و حمله‌های بی‌رحمانه‌اش به فیلم‌ها در «برنامه‌ی سینمایی هفت» بیشتر در مرکز توجه قرار گرفته است.
او روز سه‌شنبه‌ی گذشته در نشستی پیرامون «سینما و فلسفه» در قم، دیگر بار از فیلم‌ها و سریال‌های تولیدشده در سال‌های اخیر انتقاد کرد و گفت: «من (سریال) یوسف و نه امام علی و نه مختارنامه را دینی نمی‌دانم. برخی از اینها موضوعات دینی دارند و برخی تاریخی، اما فرم دینی ندارند.» او با اشاره به اینکه در سی سال گذشته کار درستی در عرصه‌ی فرهنگ صورت نگرفته است، راه حل را در مشارکت بیشتر حوزه و طلاب در عرصه‌ی سینما دانست و گفت: «حوزه‌های عملیه در حوزه‌ی سینما کار چندانی نکرده‌اند (...) باید این مباحث جدی را در قم انجام دهیم تا سمت و سوی کاربردی پیدا کند.»
از سوی دیگر مدیر کل دفتر برنامه‌ریزی و توسعه‌ی آموزش‌های تخصصی سازمان تبلیغات اسلامی در گفت‌وگو با «خبرگزاری مهر» از برگزاری دوره آموزش «رسانه و نقد فیلم» به روحانیون استان تهران خبر داد.
خُب، ظاهراً همه چیز در حال تکمیل شدن است؛ چماقداران و لباس شخصی‌های دیروز فیلم پرفروش و سریال‌های میلیاردی می‌سازند، طلاب حوزه‌ی علمیه فیلم‌های آنان را نقد می‌کنند، فیلمسازان حرفه‌ای و قدیمی و منتقدان مستقل هم حق انتخاب دارند که یا به خارج از کشور بروند و یا به زندان. دیگر مشکلی هست؟

در دست تولید

سال گذشته یکی از پرکار‌ترین سال‌های سینمای ایران بود و بنا به گفته‌ی معاونت سینمایی وزارت ارشاد حدود ۱۲۰ فیلم تولید شد. گویا این پرکاری همچنان ادامه دارد و امسال نیز تولیدات سینمای ایران سه رقمی خواهد شد. با گذشت تنها سه ماه از سال، بنیاد سینمایی فارابی آماری از ساخت ۸۸ فیلم ارایه داده است که در مراحل مختلف تولید قرار دارند. بنا به این آمار، ۱۰ فیلم آماده‌ی نمایش، ۲۲ فیلم در مراحل صداگذاری و تدوین، ۹ فیلم در حال فیلمبرداری و ۴۷ فیلم در مرحله‌ی پیش‌تولید قرار دارند.

از اول خرداد ماه، فیلمبرداری فیلم «قلاده‌های طلا» به کارگردانی «ابوالقاسم طالبی» در محله‌ی سعادت‌آباد تهران آغاز شد. از این فیلم به‌عنوان سیاسی‌ترین فیلم سینمای ایران نام برده می‌شود. حدس زده می‌شود که این فیلم یکی از دو فیلمی باشد که پیش‌تر «علیرضا سجادپور» وعده‌ی ساخته‌شدن آن‌ها را با موضوع حوادث بعد از انتخابات ریاست جمهوری داده بود. البته کارگردان فیلم از هم‌اکنون تأکید کرده است که این فیلم هیچ ربطی به «ندا آقاسلطان» ندارد. به‌غیر از «محمدرضاشریفی‌نیا» که پای ثابت تمامی کارهای شبه‌سیاسی وابسته به جناح حاکم است، «امین حیایی»، «مریلا زارعی» و «نیلوفر خوش‌خلق» از دیگر بازیگران این فیلم هستند. «محمد خزاعی» تهیه‌کننده‌ی فیلم و «امیر کریمی» مدیر فیلمبرداری آن است.

مجتبا یوسفی‌پور: چماقداران و لباس شخصی‌های دیروز فیلم پرفروش و سریال‌های میلیاردی می‌سازند، طلاب حوزه‌ی علمیه فیلم‌های آنان را نقد می‌کنند، فیلمسازان حرفه‌ای و قدیمی و منتقدان مستقل هم حق انتخاب دارند که یا به خارج از کشور بروند و یا به زندان. دیگر مشکلی هست؟

اما در حاشیه‌ی این فیلم‌های سیاسی، به تازگی «امیر آقایی» بازیگر سینما، در گفت‌وگو با خبرنگار روزنامه‌ی «تماشا» اعلام کرده است که به‌خاطر بازی نکردن در فیلم «پایان‌نامه» ۱۷۰ میلیون تومان جریمه شده است. «پایان‌نامه» که به تهیه‌کنندگی «روح‌الله شمقدری» با موضوع حوادث بعد از انتخابات ریاست جمهوری ساخته شده بود، به‌تازگی نمایش عمومی خود را آغاز کرده است. به غیر از «امیر آقایی»، «لیلا اوتادی» دیگر بازیگری بود که به بهانه‌ی شکستگی پا از بازی در این فیلم کناره‌گیری کرد. هرچند بعد‌ها مسئولان سینمایی در گفت‌وگو‌هایشان اعتراف کردند دلیل انصراف این دو بازیگر، فشار‌ها از جانب افکار عمومی بوده است.

عرب‌نیا و ادامه‌ی انتقادها

هفته‌ی گذشته اشاره‌ای کردیم به حضور «فریبرز عرب‌نیا» در «برنامه‌ی سینمایی هفت» و اعلام رقم دستمزدش برای سریال «مختارنامه». در گزارش هفته‌ی پیش به سه نکته اشاره کرده بودم که اتفاقاً آقای «عرب‌نیا» در سخنان این هفته‌‌اش به هر سه‌ی آن‌ نکات پاسخ داد.

در آن گزارش گفته بودم «در اغلب اوقات فقط برخی افراد نظرکرده» این موقعیت را دارند که از چنین دستمزدهایی برخوردار شوند.

جمعه‌شب در «برنامه‌ی سینمایی هفت» بار دیگر «عرب‌نیا» در برابر دوربین تلویزیون حاضر شد و بحث هفته‌ی قبل را ادامه داد و ابهاماتی را که گفته‌های پیشین‌اش به‌وجود آورده بود، توضیح داد. او در بخشی از سخنانش گفت: «وقتی راجع به یک بازیگر که با صداقت دستمزدش را اعلام می‌کند، حرف می‌زنیم و می‌گوییم جزو نظرکرده‌ها بوده، نباید شرم کنیم. نباید به‌خاطر داشته باشیم که عرب‌نیا برای اولین بار به تلویزیون آمده؟»
در اینکه ایشان برای نخستین بار است که مقابل دوربین تلویزیون ظاهر می‌شوند، شکی نیست؛ و در اینکه منظور ایشان از به‌کار برده شدن اصطلاح «نظرکرده»، دقیقاً چه کسانی است مطمئن نیستیم. اما دست‌کم در توضیح آنچه در این ستون نوشته بودم، باید یادآوری کنیم که در همان‌جا تأکید شده بود که «در اغلب اوقات» و نه همیشه و شاید ایشان از استثنا‌ها باشند، اما در اینکه تنها عده‌ی به‌خصوصی می‌توانند سکان هدایت پروژه‌های پرخرج تلویزیون را برای تولید آثاری خاص در دست بگیرند شکی نیست. دست‌کم ایشان می‌دانند فیلمساز توانمندی چون «ناصر تقوایی» بار‌ها برای کار تلاش کرده و هیچگاه حمایتی دریافت نکرده است. و بد نیست ایشان به این پرسش پاسخ دهند که آیا واقعا امکان کار در تلویزیون و ساخت چنین سریال‌های پرهزینه‌ای برای تمامی فیلمسازان وجود دارد؟

او همچنین در بخشی دیکر از توضیحاتش اشاره‌ای کرد به تفاوت دستمزد بازیگران با دیگر عوامل فیلم، نکته‌ای که در گزارش پیشین نیز به آن اشاره کرده بودم. او مقصر اصلی در به‌وجود آمدن چنین وضعیتی را تهیه‌کنندگان غیر حرفه‌ای سینمای ایران دانست و گفت: «[این تهیه‌کنندگان] با یک بازیگر معتبر نه، یک بازیگر مشهور شروع می‌کنند و دستمزد کلانی به او می‌دهند. این دستمزد را از فروش فیلم نمی‌آورند، از کم کردن از دستمزد سایر عوامل و به تعبیر این افراد عوامل فرعی به‌دست می‌آورند.»
نکته‌ی دیگری که در گزارش هفته‌ی قبل به آن اشاره شده بود، هزینه‌ی تولید سریال «مختارنامه» بود. «عرب‌نیا» در بخشی دیگر از توضیحاتش اشاره‌ای کرد به هزینه‌ی تولید سریال «مختارنامه» که به برآورد او حدود ۱۰ تا ۱۵ میلیارد تومان است و افزود: «اگر این مبلغ را به ارز جهانی تبدیل کنیم، آیا در جایی دیگر می‌توانیم مشابه آن را بسازیم؟ وقتی نمی‌توانیم یعنی این مجموعه ارزان تمام شده است.» این سخن کمی مغلطه‌آمیز است. «مختارنامه» برای عرضه در بازار جهانی و فروش به کشورهای خارجی و وارد کردن ارز ساخته نشده است که بخواهیم هزینه‌ی ساخت آنرا به دلار و یورو بسنجیم. اگر این هزینه برگشت داشت و برای مثال تلویزیون می‌توانست با فروش آن به کشورهای دیگر، دست‌کم بخشی از هزینه‌ی تولید آن را برگرداند، آن‌گاه هیچ ایرادی به صرف چنین هزینه‌هایی نبود. اما در شرایط فعلی که چنین سریال‌هایی تنها مصرف داخلی دارند و از برگشت سرمایه خبری نیست، آیا نباید پرسید چرا باید چنین هزینه‌ی بالایی صرف تولید مجموعه‌هایی چون «مختارنامه» و یا «یوسف پیامبر» و یا دیگر مجموعه‌های مذهبی شود؟

جدا از این سه نکته عرب‌نیا، این هفته بسیار بهتر سخن گفت و دست‌کم دست بر نکاتی گذاشت که جای اندیشیدن دارند. او در بخشی از سخنانش با اشاره به اینکه برخی سخنان هفته‌ی قبل او و سخن گفتن از «عدالت‌خواهی» را به حمایت از «محمود احمدی‌نژاد» تعبیر کرده بودند، ضمن رد کردن این موضوع گفت: «الان با صراحت می‌گویم رأی من به جناب آقای احمدی‌نژاد نبوده است.» او در ادامه افزود «من سرباز سیاست‌های فرهنگی جمهوری اسلامی نیستم. من خادم ملتم هستم و در راه میهنم گام برمی‌دارم.»

او همچنین با انتقاد از «برنامه‌ی هفت» برای استفاده از اصطلاح «لات معترض» به جای نام بردن از «بهروز وثوقی» در گزارشی با موضوع ستاره‌های سینمای پیش از انقلاب، از نقش «بهروز وثوقی» و «فردین» در تاریخ سینمای ایران تقدیر کرد و عملاً از فرصتی که به‌دست آورده بود، استفاده کرد و تلاش تلویزیون برای نام نبردن از «بهروز وثوقی» را ناکام گذاشت.
اما شاید مهم‌ترین بخش سخنان عرب‌نیا اشاره‌اش به نظام مدیریتی حاکم بر بخش فرهنگی بود که آن را به «آبی راکدمانده و گندیده» تشبیه کرد و از نیاز جدی به تعویض آن سخن گفت.
در کل، سخنان عرب نیا جدا از شکستن برخی از خط قرمزهای تلویزیون، نکاتی را در خود داشت که جای تفکر دارند، هرچند هیچ‌وقت گوش شنوایی برای شنیدن این‌گونه سخنان وجود نداشته است.

عکس‌ها (از بالا به پایین):
عکس نخست: علیرضا داوودنژاد کارگردان فیلم «مرهم»
صحنه‌ای از فیلم مرهم. علی‌رضا سجاد پور، معاونت نظارت و ارزشیابی سینما. مسعود فراستی، منتقد، در برنامه سینمایی هفت. بازیگران فیلم «قلاده‌های طلا». فریبرز عرب‌نیا در صحنه‌ای از «مختارنامه». بهروز وثوقی که نام او را در برنامه‌ی هفت نیاوردند و به او توهین کردند.

در همین زمینه:

::واکنش لارنس فون تریر به نامه جواد شمقدری::
::حاشیه های کن و پرچم سه رنگ ایران::

:لیلا اوتادی در نقش ندا آقاسلطان، بخش خبر، رادیو زمانه::

::فیلم پایان‌نامه ربطی به ندا آقاسلطان ندارد، بخش خبر، رادیو زمانه::

::پیش‌پرده‌ی فیلم «مرهم» ساخته‌ی علیرضا داودنژاد::

::گفت‌و‌گو با علی‌رضا داودنژاد پیرامون فیلم «مرهم»، کافه‌سینما::

::ستایش جعفر پناهی از فیلم «مرهم:: (رادیو زمانه محتوای این خبر را تأیید نمی کند)

::دفاع عرب‌نیا از بهروز وثوقی و فردین در برنامه هفت::

ویدیو: دفاع عرب‌نیا از بهروز وثوقی در برنامه تلویزیونی «هفت» با زبان بسته، توأم با عذرخواهی‌های مکرر و با اما اگرهای بسیار