خاتمی

محافظه‌کاری سیاسی و نگرانی از طرح براندازی غرب

politics — Wed, 20 Mar 2013 08:59:42 +0000

علی افشاری

علی افشاری − سخنان اسحاق جهانگیری در برنامه "شناسنامه" صدا وسیما منبع مناسبی برای شناسایی چرایی گرایش بخشی از نیرو‌های سیاسی معترض و اصلاح‌طلبان به سمت محافظه‌کاری سیاسی است.

جهانگیری عضو حزب کارگزاران سازندگی و از فعالان بنیاد باران محمد خاتمی است. دیدگاه‌ سیاسی وی متعلق به بخش محافظه‌کار و تکنوکرات اصلاح‌طلبان است و نمی‌توان آن را نماینده تفکر کلیت اصلاح‌طلبان و حتی گروه کارگزاران سازندگی به شمار آورد.

او متعلق به بخشی از اصلاح‌طلبان است که بر مرزبندی و تمایز با جنبش سبز تاکید زیادی دارد و رهبری و ولایت فقیه را مرکز ثقل نظام می‌داند. بنا بر اعلام جهانگیری، خامنه‌ای در این دیدار «تاکید ویژه» کرده است «کسانی که جمهوری اسلامی را قبول ندارند از خودتان دور کنید».

جهانگیری با تاکید بر ضرورت مرزبندی با نیروهای "ضد انقلاب" و برانداز بیان داشت یکی از اشکالات اصلی اصلاح‌طلبان غفلت از این امر بوده است. او در بخش دیگری از مصاحبه خود از جمله گفت:

- «اصلاح‌طلب‌ها قطعا در کم شدن اعتماد نظام به این جریان سیاسی نقش داشته‌اند».

- « فشار بیرونی زیاد است، باید استحکام داخلی را افزایش داد. مردم از اختلافات داخل حکومت خسته می‌شوند».

-«انتخابات ریاست جمهوری خرداد ۹۲ باید تجلی واقعی از وحدت و انسجام ملت ایران باشد».

- «دشمن وقتی ببیند مردم ایران منسجم هستند، مجبور می‌شود کوتاه بیاید».

عامل نگرانی از تهاجم خارجی

بررسی دقیق حرف‌های اسحاق جهانگیری روشن می‌سازد که گرانی از تهاجم خارجی و یا افزایش فشار‌های غرب یکی از دلایل وی برای ملاقات با خامنه‌ای و پنداشت ضرورت عقب‌نشینی اصلاح‌طلبان برای کسب اعتماد نظام است.

این دیدگاه فقط مختص جهانگیری نیست. بلکه چه بسا کثیری از اصلاح‌طلبان نیز به دلیل هراس از نقشه احتمالی آمریکا برای براندازی حکومت یا رشد گرایش‌های معتقد به ایجاد آلترناتیو در بیرون از مرز‌های کشور و یا تکرار تحولات سوریه و لیبی در ایران، مطالبات خود را کاهش دهند و تضاد اصلی خود را مواجهه با فشار‌های بیرونی تعریف کنند.

چه بسا کثیری از اصلاح‌طلبان نیز به دلیل هراس از نقشه احتمالی آمریکا برای براندازی حکومت، یا رشد گرایش‌های معتقد به ایجاد آلترناتیو در بیرون از مرز‌های کشور و یا تکرار تحولات سوریه و لیبی در ایران، مطالبات خود را کاهش دهند و تضاد اصلی خود را مواجهه با فشار‌های بیرونی تعریف کنند.

حتی ممکن است تغییر گرایش برخی از کنشگران سیاسی که روزگاری مداقع تغییر نظام سیاسی به جمهوری عرفی بودند و امروز با چرخش موضع فاحش به حمایت از کاندیداتوری خاتمی روی اورده‌اند و دیگر مانند گذشته وی را به خاطر سیطره دغدغه حفظ نظام در رفتار سیاسی‌اش سرزنش نمی‌کنند، ریشه در همین نگرانی داشته باشد.

البته دیگران مانند جهانگیری این نگرانی را به صورت علنی بیان نکرده‌اند اما از لابلای مواضع آنان می‌توان دیدگاه مشابهی را شاهد بود.

در عین حال تردید وجود دارد که آیا نگرانی این جمع واقعا تغییر حکومت با محوریت نیرو‌های خارجی است یا اینکه اساسا تغییر نظام سیاسی را به مصلحت خود نمی‌بینند و از این رو با بزرگنمایی خطر خارجی و مخاطرات دوران گذار می‌خواهند اصل دگرگونی بنیادی حکومت را تخطئه کنند.

عامل منفعت در کنار آمدن با قدرت

سوابق افرادی چون جهانگیری نشان می‌دهد که وی متعلق به تکنوکرات‌هایی است که برایشان فعالیت وحضور در صحنه تصمیم‌گیری کشور اصل است و در هر شرایطی ترجیح می‌دهند با قدرت مسلط کنار بیایند.

برای اتها دموکراسی و خواست ملت موضوعیت ندارد. طبیعی است سرنوشت سیاسی این گروه با نظام جمهوری اسلامی پیوند خورده باشد. آنها در فضای پس از تغییر حکومت جایگاهی برای خود متصور نیستند و در نتیجه بین بقای سیاسی آنها و بقای حکومت پیوند استراتژیکی برقرار شده است.

البته این جریان در محدوده خود و تا زمانی که با نظام سیاسی اصطکاک پیدا نکند، در چارچوب رعایت خطوط قرمز حاضر است به خواست‌های مردم نیز توجه نشان دهد.

جریان غالب اصلاح‌طلبان و بخصوص محمد خاتمی نیز تاکنون نشان داده‌اند که متغیر‌های اصلی مورد نظر آنها در تنظیم مواضع سیاسی، حفظ هژمونی در بین نیرو‌های منتقد وضع موجود و تعقیب مطالبات اصلاحی در عین به خطر نیفتادن پایه‌های نظام است.

بنابراین زمانی که تصور کنند فضا به سمت تغییر اساسی ساختار قدرت میل می‌کند، کندروی پیشه کرده و چسبندگی خود به نظام سیاسی را افزایش می‌دهند.

نقد محافظه‌کاری‌ متوسل به ترس از تهاجم خارجی

حال با این مقدمه کوشش می‌شود تا منطق محافظه‌کاری سیاسی به دلیل نگرانی از تهاجم خارجی و یا به بیان قدیمی‌تر، ترجیح استبداد بر استعمار مورد چالش قرار گیرد.

البته پیشاپیش متذکر می‌شود که بر مبنای مستندات و مدارک معتبر، دولت‌های غربی و در راس آنها آمریکا، برنامه و سیاست مشخص تغییر حکومت در ایران را ندارند و کماکان جمهوی اسلامی را یک دولت مشروع محسوب می‌کنند که به زعم آنها باید رفتارش را تصحیح کند.

ادعا‌هایی مانند سوریه‌ای شدن و یا لیبیایی شدن ایران نیز یا یک پلمیک سیاسی است که جریانی با اهداف خاص آن را طرح می‌کند تا دیدگاه جهانی خود در ستیز با غرب را توسعه دهد؛ یا بر اساس غفلت از این واقعیت صورت می‌گیرد که این تحولات ارادی نبوده بلکه محصول شرایط خاص دو کشور لیبی و سوریه هستند.

همچنین ادعا‌هایی مانند سوریه‌ای شدن و یا لیبیایی شدن ایران نیز یا یک پلمیک سیاسی است که جریانی با اهداف خاص آن را طرح می‌کند تا دیدگاه جهانی خود در ستیز با غرب را حفظ کند و توسعه دهد؛ یا بر اساس غفلت از این واقعیت صورت می‌گیرد که این تحولات ارادی نبوده بلکه محصول شرایط خاص دو کشور لیبی و سوریه هستند.

به لحاظ منطقی هیچ دلیلی وجود ندارد که وضعیت لیبی یا سوریه به مثابه یک الگو در ایران تکرار شود.

مسئول اصلی فجایع انسانی رخ داده در این دو کشور، حکومت‌های دیکتاتوری آنهاست. بنابراین جدی بودن طرح تغییر حکومت با محوریت نیرو‌های خارجی در مقطع فعلی امری موهوم و غیر واقعی است.

دیگر ایراد این برخورد، تلقی دشمن از غرب است. این دیدگاه که همسویی آشکاری با پارادایم حکومت دارد، فکر می‌کند که نیرو‌های غربی به رهبری آمریکا مقاصد بدی برای ایران دارند و پشت هر سمت‌گیری آنان توطئه‌ای علیه ایران و ایرانی نهفته است.

این تصور با حقیقت بیگانه است. غرب نه دوست ایران است و نه دشمن ایران. بلکه روابط خود با ایران را بر اساس منافع و ملاحظات امنیتی تنظیم می‌کند. راه‌کار مناسب در عرصه سیاست خارجی ایران نیز تعقیب رویکردی مشابه با محوریت منافع ملی و امنیت کشور است.

این رویکرد امر جدیدی در تاریخ معاصر ایران نیست. به نظر می‌رسد برخورد‌های جدید به نوعی تکرار رویکرد برخی از نیرو‌های انقلابی در سال‌های نخستین پس از فروپاشی نظام شاهنشاهی پهلوی باشد که با هدف قرار دادن امپریالیسم، حاضر به همکاری و همسویی با استبداد دینی شدند.

نتیجه این همکاری تثبیت و گسترش اقتدار گرایی، نقض فاحش حقوق بشر و تضعیف ساختار‌های اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی کشور بود که در مقاطع بعدی به قربانی شدن خونین خود این جریانات منتهی شد.

برخی از صحنه گردانان آن روز ضرورت وحدت خلق علیه وابستگان امپریالیسم حتی تا جایی پیش رفتند که رفقای سابق خود را به مهلکه محافل اطلاعاتی و دادگاه‌های انقلاب بردند و خواستار تقویت و تجهیز نظامی ماشین سرکوب حکومت شدند. اکنون نیز همان منطق غلط را در شکلی دیگر پیش می‌برند و از رویکرد‌های محافظه‌کار در سپهر جنبش اعتراضی حمایت می‌کنند.

اینک گذشت ایام روشن ساخته است که توطئه و طرح امپریالیسم توهمی بیش نبود. استقلال کشور نیز در معرض خطر جدی قرار نداشت، اما به بهانه این خطر‌های فرضی، احزاب و گروه‌های دگراندیش و جنبش‌های اجتماعی از عرصه عمومی حذف شدند.

حتی اگر واقعا خطر جدی تهاجم خارجی وجود داشته باشد و تصور کنیم که دولت آمریکا می‌خواهد مهندسی تحولات سیاسی در ایران را در دست بگیرد و دولتی وابسته بر سر کار بیاورد، آیا باید برای مواجهه با این طرح جانب حکومت مستبد و ناقض حقوق شهروندان را گرفت؟

اگر واقعا خطر جدی تهاجم خارجی وجود داشته باشد و تصور کنیم که دولت آمریکا می‌خواهد مهندسی تحولات سیاسی در ایران را در دست بگیرد و دولتی وابسته بر سر کار بیاورد، آیا باید برای مواجهه با این طرح جانب حکومت مستبد و ناقض حقوق شهروندان را گرفت؟

آیا باید مانند اسحاق جهانگیری، مجید انصاری و سید عبدالواحد موسوی لاری بدون توجه به خون‌های ریخته شده، زندگی‌های تباه گشته و ظلم گسترده‌ای که بر سر بخش‌های مختلف مردم ایران رفته و می‌رود، زندانی بودن صدها نفر به ناحق و حصر خانگی موسوی وکروبی، به ملاقات راس ولایت استبداد رفت و سعی در جلب نظر مثبت وی داشت؟

طبیعی است برونداد نهایی این برخورد، تثبیت و استمرار نظام استبدادی و ساخت مطلقه قدرت خواهد بود که با تداوم سرکوب سازمان یافته، تبعیض و نقض مستمر حقوق بشر، کشور را به سمت انفجار می‌برد.

قطعا در چنین وضعیتی دولت‌های خارجی نیز به مراتب امکان بیشتری برای طرح احتمالی ایجاد نظام سیاسی وابسته به خود پیدا خواهند کرد.

ضرورت پیگیری مطالبات ملت

در هیچ شرایطی نمی‌شود نرمش و مصالحه با نظام استبدادی با هدف بازگشت به قدرت و بدون توجه به برآورده ساختن مطالبات ملت را توجیه کرد. این عقب‌نشینی و کند روی سیاسی نتیجه ماندگاری برای جامعه و نیرو‌های تحول‌خواه ندارد و امتیازات آن عمدتا نصیب اقتدار گرایان می‌شود.

استدلالی که اولویت را با تاکید بر شرایط ویژه کشور و تهدید‌های خارجی، به ثبات و آرامش می‌دهد و استیفای مطالبات ملت را به آینده‌ای نا معلوم موکول می‌‌کند و یا خواهان کاهش مطالبات ملت است، چشم انداز روشنی را برای بهبود وضعیت اجتماع و مردم ارائه نمی‌دهد.

بیشتر به نظر می‌رسد در این نگرش کشور و ملت گروگان خطر‌های خارجی احتمالی شده‌اند که قطعیت آن مشخص نیست و وضعیت نابسامان و نا عادلانه موجود استمرار می‌یابد. رویکرد مناسب، به جریان انداختن راه سوم است که با نفی توامان استبداد و وابستگی، افکار عمومی را بسیج می‌کند تا جنبش اجتماعی نیرومندی با محوریت مردم داخل کشور تشکیل شود.

البته از آنجایی که طرح و برنامه‌ای مبنی بر اشغال نظامی و یا تمایل به براندازی حکومت از سوی غرب مشاهده نمی‌شود، اساسا این نگرانی وجهی از واقعیت ندارد. بنابراین محافظه‌کاری سیاسی ناشی از نگرانی از مخاطرات خارجی یا یک پروژه سیاسی است که اهداف مشخصی را دنبال می‌کند و یا مبتنی بر دغدغه‌ای است که بر مبنای محاسبات و برآورد غلط صورت گرفته است.

تجربه تلخ و خونین سال‌های نخست بعد از انقلاب و بر قراری فضا‌های دو قطبی استقلال – دموکراسی و یا آزادی – امنیت که باید تنها یکی را انتخاب کرد، مدرسه خوبی برای کسب تجربه است تا در فضای کنونی تصمیم درست اتخاذ شده و اشتباهات گذشته تکرار نشود.

استبداد و اقتدار گرایی بزرگ‌ترین مشکل کشور و جامعه هستند. وابستگی نیز بیراهه دیگری است. اما آنچه اینک خطرش به صورت عینی دیده می‌شود و مشکلاتش گریبان کشور و ملت را گرفته است، استبداد دینی است. بنابراین هیچ موضوع دیگری در مقطع کنونی نباید شکاف بین آمریت و مردم سالاری را تحت‌الشعاع قرار دهد.

سال انتخاب

politics — Mon, 18 Mar 2013 14:05:47 +0000

احسان مهرابی

احسان مهرابی - بسیار کسان پیش بینی می‌کنند درسال ۹۲ اتفاقات خارق ‌العاده ‌ا‌ی رخ می‌دهد. گروه بزرگی ویژگی اصلی سال تازه را در این می‌بینند که سال انتخابات است و سال انتخاب؛ انتخاب رفتار ایران با جهان و یا قدرت‌های بزرگ.

رهبر جمهوری اسلامی تاکنون از خود شجاعتی برای تصمیم‌گیری درباره رابطه با آمریکا نشان نداده اما شاید درباره پرونده هسته‌ای مجبور به انتخابی سخت شود.

روزی که ایرانیان به انتظار تحویل سال نو نشسته‌اند، باراک اوباما به اسرائیل می‌رود. او پیش از سفر خود گفته که «ایران برای ساخت سلاح هسته‌ای بیش از یک سال زمان نیاز دارد و ما دراین مدت و در سطح جهانی با ایران درتماس خواهیم بود.»

بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، اما ۶ ماه پیش و در مجمع عمومی سازمان ملل گفته بود که «ایران تا بهار و تابستان به اورانیوم کافی برای ساخت بمب اتمی دست خواهد یافت.» یک سال رئیس جمهور آمریکا درست باشد یا سه ماه نخست وزیر اسرائیل؛ چندان فرقی نمی کند چرا که با ملاک قرار دادن هر یک از این زمان‌ها سال ۹۲ سال تصمیم برای پرونده هسته‌ای ایران خواهد بود.

رهبری در آخرین روزهای سال گفت که غربی‌ها درمذاکرات آلماتی قزاقستان «کار مهمی انجام ندادند که از آن تعبیر به دادن امتیاز شود.» او شاید منتظر امتیازی هر چند کوچک است تا با مهم خواندن آن عقب نشینی کند. این تصمیم اما بستگی زیادی به معادلات سیاسی کشور و انتخابات ریاست جمهوری دارد.

اوباما پیش از سفر به اسرائیل از تاثیر تحریم‌ها بر اقتصاد ایران گفته است. مسئولان جمهوری اسلامی هم درباره تاثیر تحریم‌ها به رهبری گزارش داده‌اند.

براساس گزارش رئیس بانک مرکزی به رهبری، رشد اقتصادی در سالی که او به نام « تولید ملی،حمایت از کار و سرمایه ایرانی» نامگذاری کرده، منفی بوده است.

با این وجود رهبری در آخرین روزهای سال گفت که غربی‌ها درمذاکرات آلماتی قزاقستان «کار مهمی انجام ندادند که از آن تعبیر به دادن امتیاز شود.» او شاید منتظر امتیازی هر چند کوچک است تا با مهم خواندن آن عقب نشینی کند. این تصمیم اما بستگی زیادی به معادلات سیاسی کشور و انتخابات ریاست جمهوری دارد.

رهبری در سال ۹۲ باید دست به انتخاب‌های دیگری هم بزند. او در نزدیکی انتخابات ریاست جمهوری، هنوز تکلیف خود را با زندانیان انتخابات گذشته و رهبران در حصر جنبش سبزروشن نکرده است.

پیش از هر انتخاباتی رسم بر باز شدن فضای سیاسی کشور بوده اما نه تنها خبری از آزادی زندانیان نیست، بلکه بازداشت گسترده روزنامه نگاران و فعالان سیاسی در ماه‌های پایانی سال ۹۱ حکایت از بسته‌تر شدن فضا دارد.

سال ۹۲ برای کسانی هم سال انتخاب است که رهبرجمهوری اسلامی آنان را پس از انتخابات سال ۸۸ «خواص مردود » نامید. هاشمی رفسنجانی شاید شاخص‌ترین این خواص باشد. او امیدوار است انتخابات ریاست جمهوری بار دیگر موازنه قدرت را به نفعش تغییر دهد، اما پرونده فرزندش مهدی همچنان مانند شمشیر داموکلس بالای سر او است.

درمیانه دعوای اصولگرایان و احمدی‌نژاد، برخی از نزدیکان محمد خاتمی دل به حضور دوباره او بسته‌اند. شاید خود او هم امیدوار بود که رهبری قدردان رای دادنش دردماوند باشد و اندک اعتنایی به پیش شرط‌های او برای انتخابات آزاد کند، اما رهبری به شدت بر مطرح‌کنندگان انتخابات آزاد نهیت زد و حامیانش نیز همچنان بر خاتمی می‌تازند.

هاشمی رفسنجانی پس از دولت احمدی‌نژاد خواسته و ناخواسته با اصلاح‌طلبان هم پیمان است و البته همچنان مقبول بخشی از اصولگرایان سنتی. اصولگرایانی که انتخابات سال ۹۲ ، ممکن است آنان را مجبور به انتخاب کند. انتخاب بین سکوت و اطاعت از نظر رهبری و یا دست زدن به ابتکاری جدید برای خروج از انزوا.

آنان به خوبی وضعیت کشور را می‌دانند. احمد توکلی، رئیس سابق مرکز پژوهش‌های مجلس، در آخرین یادداشت خود وضعیت اقتصادی را بی‌ثبات و وضعیت سیاسی را نامناسب توصیف کرده است. شاید کاندیداتوری چهره‌هایی چون محمدرضا باهنر، دبیر کل جامعه اسلامی مهندسین، نشان از خط جدید اصولگرایان برای انتخابات ریاست جمهوری داشته باشد.

باهنر به گفته خودش هنگام انتخاب رئیس مجلس هفتم با وجود حمایت ۱۸۰ نماینده به نفع حداد عادل کنار رفت و به رهبری پیام فرستاد که « سر ریاست با هم دعوا نخواهیم کرد و از این بابت شما خیالتان راحت باشد». اما اینک او با وجود اعلام کاندیداتوری حداد عادل به میدان آمده است.

اصولگرایان این بار تصمیم گرفته‌اند تمام تخم‌مرغ‌های خود را در یک سبد نگذارند و کاندیداهای زیادی از این جریان روانه انتخابات کرده‌اند. شاید به این امید که تعدد کاندیداها از فضای دو قطبی انتخابات و درگیری‌ای شبیه به انتخابات سال ۸۸ پیشگیری کند.

تقسیم رای هم گویا جای نگرانی ندارد؛ هر چه رای رئیس جمهور کمتر، درصد اطمینان برای درگیر نشدن با دیگر نهادها بیشتر.

مهم‌ترین مشکل اصولگرایان اما شاید جدا کردن سفره رای‌شان باشد، آنان مدت مدیدی با نهادهای زیر نظر رهبری هم سفره شده‌اند و به سختی می‌توانند سفره خود را جدا کنند، مگر اینکه به پایگاه‌های سنتی خود و یا روحانیون سنتی در مقابل بسیج دل بسته باشند.

در مقابل اصولگرایان، احمدی‌نژاد هم باید دست به انتخاب بزند. انتخاب بین دست شستن از قدرت و یا امتداد ریاست جمهوریش با مدل پوتین، مدودف. نزدیکان او این روزها شعار «زنده باد بهار» سر می‌دهند اما نگرانند که پرونده‌های تخلف‌های اقتصادی‌شان بعد از انتخابات به جریان بیفتد. پرونده‌هایی که به گفته علی لاریجانی، رئیس مجلس، پیگیری آنها با فشار احمدی‌نژاد متوقف شده‌اند.

احمدی‌نژاد هم باید دست به انتخاب بزند. انتخاب بین دست شستن از قدرت و یا امتداد ریاست جمهوریش با مدل پوتین، مدودف. نزدیکان او این روزها شعار«زنده باد بهار» سر می‌دهند اما نگرانند که پرونده‌های تخلف‌های اقتصادی‌شان بعد از انتخابات به جریان بیفتد.

شاید آنان برای رای آوردن دل به اقدامات خاص نظیر «بگم، بگم»های احمدی‌نژاد بسته‌اند. اما این بار اصلاح‌طلبان رقیب میدان نیستند و رفتارهایی از این دست ممکن است با واکنش شدید رهبری و نهادهای زیر نظرش مواجه شود.

درمیانه دعوای اصولگرایان و احمدی‌نژاد، برخی از نزدیکان محمد خاتمی دل به حضور دوباره او بسته‌اند.

شاید خود او هم امیدوار بود که رهبری قدردان رای دادنش در دماوند باشد و اندک اعتنایی به پیش شرط‌های او برای انتخابات آزاد کند، اما رهبری به شدت بر مطرح‌کنندگان انتخابات آزاد نهیب زد و حامیانش نیز همچنان بر خاتمی می‌تازند.

درمیان مدیران خاتمی هم عده‌ای درحال رصد کردن شرایط هستند تا پا به عرصه انتخابات بگذارند. از محمدرضا عارف، معاون اول خاتمی، که در دیدارهای رهبری حاضر است تا عبدالله نوری که بیش از سه سال را در زندان گذرانده است.

درماه های پایانی سال برخی از اصلاح‌طلبان به نزد رهبری رفته‌اند تا شاید امکانی برای حضور درانتخابات ریاست جمهوری بیابند.

اگر اصلاح‌طلبان به انتخابات راه پیدا نکنند، سال ۹۲ باز هم برای آنان سال انتخاب است. انتخاب بین رفتار کژدار و مریز گذشته و یا تعیین تکلیف صریح با انتخاباتی که در آن حضور ندارند.

رهبری که معمولا چند ماه قبل از هر انتخابات ریاست جمهوری، شاخص‌های خود را برای هوادارانش روشن می‌کرد، اینک سکوت کرده و ممکن است درباره رای خود هم به راحتی گذشته تصمیم نگیرد.

محمود احمدی‌نژاد که رهبری پس از انتخابات سال ۸۸ نظرش را به نظر خود نزدیک خواند، این روزها بدون بدرقه دفتر رهبری به سفر خارجی می‌رود و با اکثر منصوبان رهبری درگیر می‌شود.

رهبر جمهوری اسلامی شاید امیدوار است مجبور به رفتارجدیدی با احمدی‌نژاد نباشد، چرا که هنوز تمایل به ناتمام ماندن ریاست جمهوری او ندارد.

صدا و سیما اما در ماه پایانی سال مستند«فرجام نامبارک» را پخش کرد تا هشداری به احمدی‌نژاد باشد. هشداری که بعید است توسط او جدی گرفته شود، اما حداقل می‌تواند به رئیس جمهور بعدی منتقل شود تا از ابتدا خود را مصون از عزل نداند و تجربه احمدی‌نژاد را تکرار نکند.

از هاله‌ نور تا رجعت و شهادت چاوز

politics — Sun, 10 Mar 2013 15:17:51 +0000

مجید محمدی

مجید محمدی - انتخابات نظام پزشکی و واکنش‌های احمدی نژاد به مرگ چاوز، اعلام عزای عمومی، شهید خواندن وی و اعلام رجعت چاوز با امام دوازدهم شیعیان؛ فصولی تازه در پرونده‌ دولت او گشودند. طرفداران دولتی که به هر بهانه علیه اصلاح‌طلبان با کفن به خیابان‌ها می‌آمدند، یکباره با عکس احمدی‌نژاد در آغوش بانویی ونزوئلایی مواجه شدند.

احمدی‌نژاد که از نظارت استصوابی، رد صلاحیت نامزدها، سانسور، فیلترینگ، پارازیت و دیگر ابزارها و فرایندهای نقض حقوق مردم دفاع همه جانبه می‌کرد یک باره به دلیل رد صلاحیت دوستان تیم دولت در انتخابات نظام پزشکی همه را شگفت‌زده کرد و تا حد تهدید به ابطال انتخابات پیش رفت. او به صراحت نیز از دخالت سپاه و نیروهای اطلاعاتی و امنیتی در انتخابات نظام پزشکی انتقاد کرد. رییس دولتی که طرفدارانش اصلاح‌طلبان را به بهانه‌های مختلف، بی دین و منافق خوانده و کفن پوشیده به خیابان می‌آمدند، در مراسم درگذشت چاوز رفتار غافلگیرکننده‌ای از خود نشان داد.

سیلی از برچسب‌ها

واکنش حکومت جمهوری اسلامی به مخالفت احمدی‌نژاد با رد صلاحیت‌ها در انتخابات نظام پزشکی تا حدی بود که مشاور نماینده‌ خامنه‌ای در سپاه، وی را منحرف از انقلاب و جوساز علیه سپاه خواند و نماینده‌‌ ولی فقیه در سپاه نیز او را به "همزبانی با جریانات بیگانه" متهم کرد (فارس ۱۶ اسفند ۱۳۹۱).

در موضوع مرگ چاوز نیز رفتارها و سخنان احمدی‌نژاد از سوی کسانی چون مصباح یزدی، دری نجف آبادی، احمد خاتمی، محمد یزدی، محسن قرائتی و بسیاری از ائمه جمعه، اعضای مجلس خبرگان و مجلس شورا، زیاده روی، اختلاف پراکنی و خلاف شئون، و نقض شریعت خوانده شد. چنین حجمی از انتقاد و حمله به احمدی‌نژاد در هشت سال گذشته بی‌سابقه بوده است.

چه اتفاقی افتاده است؟

تنها توضیحی که برای این گونه تحولات می‌توان ارائه کرد، تغییر جهت باد یا تغییر جهت امواج در فرآیندهای سیاسی، گردش قدرت و تغییر نسبت دولت احمدی نژاد با قطب قدرت در ایران یعنی ولایت فقیه است. خامنه‌ای در پی آن است که احمدی‌نژاد و تیم همراه را پس از پایان دوره به خانه هایشان بفرستد و به سر کارهای سابق‌شان بازگرداند، اما تیم احمدی‌نژاد خواهان تداوم قدرت در قوه‌ مجریه است.

هنگامی که احمدی‌نژاد مدعی دیدن هاله نور در سازمان ملل شد، هیچ یک از روحانیان اقتدارگرا و مقامات حکومتی سخنی در انتقاد از او بر زبان نیاوردند. اما چند ماه مانده به انتخابات ۹۲، هر اشتباهی از سوی او با واکنش‌های گسترده همراه بوده است. در عین حال، احمدی‌نژاد و تیم همراهش، دمکرات و آزادیخواه و طرفدار حقوق مدنی و اساسی مردم نشده‌اند، چون اگر چنین بود باید با عذرخواهی از شهروندان از قدرت کنار می‌رفتند. آنها در جایی قرار گرفته‌اند که بسیاری از سیاستمداران ایرانی در سال‌های پیش قرار گرفته بودند و زمان بازنشستگی سیاسی‌شان (از منظر بیت) فرا رسیده بود.

دو نوع سیاستمدار

در ایران، سیاستمدار پایین آمده از برج عاج و فراتر رفته از دست‌بوسی (به معنی سیاستمداری که گهگاه به برخی از حق و حقوق شهروندان اشاره می‌کند و نکاتی می‌گوید یا رفتارهایی می‌کند که خوشایند مرکز ثقل قدرت نیست) نه سیاستمدار مرده، بلکه سیاستمدار تضعیف شده یا سیاستمدار برکنار شده است.

تنها توضیحی که برای این گونه تحولات می‌توان ارائه کرد، تغییر جهت باد یا تغییر جهت امواج در فرآیندهای سیاسی، گردش قدرت و تغییر نسبت دولت احمدی نژاد با قطب قدرت در ایران یعنی ولایت فقیه است. خامنه‌ای در پی آن است که احمدی‌نژاد و تیم همراه را پس از پایان دوره به خانه هایشان بفرستد و به سر کارهای سابق‌شان بازگرداند، اما تیم احمدی‌نژاد خواهان تداوم قدرت در قوه‌ مجریه است.

موسوی و هاشمی رفسنجانی و خاتمی (این یکی البته کمتر) و احمدی‌نژاد بر سریر قدرت را (جایی که پشتیبانی رهبر را با خود داشتند) با یکدیگر در حال سقوط یا در زمان برکناری مقایسه کنید.

حداقل موسوی و احمدی‌نژاد بیش از دو تن دیگر پس از تضعیف در حوزه‌ سیاسی زبان باز کرده‌اند. دو تن دیگر روحانی هستند و هنوز احساس می‌کنند که می‌توانند به جایگاه پیشین خود بازگردند. از این جهت بسیار محافظه‌کارانه برخی انتقادات را آن هم نه مستقیما به رهبر بلکه به اعوان و انصار وی نثار می‌کنند.

اگر طیفی میان سیاستمدار کاملا وفادار به خامنه‌ای و منتقد و مخالف وی ترسیم کنیم، ولایتی و حداد در یک سر طیف و زندانیان سیاسی که بیش از پنج سال حکم گرفته‌اند، در سر دیگر طیف قرار می‌گیرند.

یک سر طیف حتی از دربان بیت هم انتقاد نمی‌کند و شان مستقلی برای خود قائل نیست و سر دیگر از قانون اساسی و رهبر و دیگر مبانی رژیم هم انتقاد می‌کند. در یک سر طیف سیاستمداری نشسته که فکر نمی‌کند با وجود خامنه‌ای، هرگز ذره‌ای از موقعیت و ثروتش کم شود و در سر دیگر طیف کسانی هستند که همه چیزشان را در قمار سیاست از کف داده‌اند.

سیاستمدار تراز مکتب

سیاستمدار مورد قبول "نظام" شش ویژگی دارد:

۱. فرافکنی پیشه‌ اوست - نظریه‌ توطئه از مبانی نظری جمهوری اسلامی است و اگر سیاستمداری از آن عدول کند منفور نظام و رهبری می‌شود: «مسئولان و مدیران کشور نیز باید به گونه‌ای رفتار کنند که اگر مشکلاتی وجود دارد، مردم بدانند و تصور کنند که این مشکلات از خارج تحمیل شده است.» (مهدوی کنی، ایسنا، ۱۵ اسفند ۱۳۹۱) مخاطب این سخنان رئیس دولت است. اما احمدی‌نژاد چندی است بخشی از مشکلات کشور را به گردن رقبای سیاسی‌اش بالاخص متحدان جامعه‌ مدرسین و جامعه‌ روحانیت مبارز مثل لاریجانی‌ها می‌اندازد.

۲. تیغ قوای قهریه را تیز می‌کند - سیاستمداران جمهوری اسلامی هنگامی که احساس کنند در صندلی قدرت جا افتاده‌اند و احساس خطر نکنند تیغ سپاه را تیز می‌کنند و آن را در همه‌ امور دخالت می‌دهند. اما این تیغ را هنگامی که در سرازیری قدرت قرار گیرند، کند می‌کنند (تعبیری که عضو هیئت نظارت بر انتخابات نظام پزشکی در مورد اعتراض احمدی‌نژاد به رد صلاحیت‌ها توسط سپاه به کار برد. فارس، ۱۰ اسفند ۱۳۹۱)

۳. موقعیت‌های انسانی را درک نمی‌کند - سیاستمدار تراز مکتب جمهوری اسلامی قرار نیست به احساسات دیگران پاسخ دهد. اگر در مجامع بین‌المللی خانمی دست دراز کرد، باید با بی ادبی دست او را نادیده گرفت، چون این دست در صورت مسلمان بودن فرد، مال نامحرم و در صورت غیرمسلمان بودن، نجس است. اما هنگامی که وقت رفتن این سیاستمدار فرا رسیده باشد، می‌تواند به احساسات انسانی پاسخ دهد و معاونان و ومشاوران روحانی‌اش این کار وی را توجیه می‌کنند.

۴. سهم روحانیت و سپاه را به موقع می‌پردازد - تا زمانی که احمدی‌نژاد بودجه‌های نهادهای دینی و حوزه‌های علمیه را چند برابر می‌کرد، مدارس دولتی را به روحانیان می‌سپرد، در مقیاس‌ ده‌ها هزار نفری به استخدام آنها می‌پرداخت، شرکت‌ها و قراردادهای بزرگ را به سپاه واگذار می‌کرد؛ معجزه‌ هزاره‌ سوم و مورد تایید امام زمان بود. اما هنگامی که این روند اندکی کاهش یافت یا از شتاب آن کاسته شد، گفتند که فاصله‌ وی با مراجع زیاد شده است. (قرائتی، تابناک، ۱۸ اسفند ۱۳۹۱) در یک سال گذشته خبرگزاری فارس بیشترین افشاگری را علیه دولت در موضوع فساد و نقض قانون داشته است.

از شگفتی‌های مقامات جمهوری اسلامی آن است که نه تنها با سرکوب و تبلیغات مردم را کنترل می‌کنند بلکه خدا را نیز دست آموز ساخته‌اند. اما وقتی از کار برکنار شدند یا تحت فشار قرار گرفتند به او پناه می‌برند، او را داور قرار می‌دهند یا برایش نامه می‌نویسند. نتیجه‌ مستقیم این دیدگاه آن است که سیاستمدار جمهوری اسلامی به مردم پاسخ نمی‌دهد و در برابر آنها پاسخگو نیست؛ او به تکلیف الهی‌اش عمل می‌کند.

۵. به سیاست به عنوان پیشه نمی‌نگرد - در حکومتی که انتخاب معنی ندارد همه منصوب ولی فقیه هستند و به خواست وی باید به کنج خانه پناه ببرند. سیاستمداران محبوب بیت باید درک کنند که در آب نمک خوابیده‌اند تا ولی‌فقیه به آنها نیاز پیدا کند. از همین جهت محبوب‌ترین اصلاح‌طلبان برای حکومت کسانی بوده‌اند که در سال‌های پس از جنبش سبز صدایی از آنها برنخاسته است.

از این جهت آنها نباید به محض وارد شدن فشار از سوی بیت چه در زمان داشتن مقام و چه بعد از آن شکایت کنند که تنها یک تدارکاتچی هستند (محمد خاتمی) یا وقتی دیدند فرماندهان سپاه دارند آنها را دور می‌زنند از آنها با عنوان "برادران قاچاقچی" یاد کنند (احمدی‌نژاد). اگر آنها به سیاست به عنوان یک پیشه نگاه کنند از لوازم و پیامدهای آنها در دوره‌های مختلف شکایت می‌کنند.

نیروهای ملی و مذهبی پس از سقوط دولت بازرگان و بعد از آن که یک به یک از قدرت کنار گذاشته شدند، از این سخن گفتند که انقلاب فرزندانش را می‌خورد. اما تا وقتی در دولت بودند انقلاب فرزندانش را نمی‌خورد. خامنه‌ای، بیت و سپاه چنین سیاستمدارانی را نمی‌خواهند.

۶. خدا در همه حال و بدون قید و شرط با اوست - تا وقتی که افراد در میان مقامات مورد تایید ولی فقیه جای دارند خدا برای آنها وجودی دست‌آموز است که خواست‌هایشان را انجام می‌دهد. وقتی خمینی می‌گوید "خدا خرمشهر را آزاد کرد" ۳۰ سال بعد یکی از پیروان مکتبش نیز می‌گوید: «رئیس جمهور را در ایران خدا تعیین می‌کند.» (تابناک ۲۵ دی ۱۳۹۱)

از شگفتی‌های مقامات جمهوری اسلامی آن است که نه تنها با سرکوب و تبلیغات مردم را کنترل می‌کنند بلکه خدا را نیز دست آموز ساخته‌اند. اما وقتی از کار برکنار شدند یا تحت فشار قرار گرفتند به او پناه می‌برند، او را داور قرار می‌دهند یا برایش نامه می‌نویسند. نتیجه‌ مستقیم این دیدگاه آن است که سیاستمدار جمهوری اسلامی به مردم پاسخ نمی‌دهد و در برابر آنها پاسخگو نیست؛ او به تکلیف الهی‌اش عمل می‌کند.

وقت رفتن است اما کو گوش شنوا

هنگامی که بر اساس تشخیص بیت و سپاه وقت رفتن سیاستمداری در ایران فرا می‌رسد، نه خدا برای او دست‌آموز است، نه موقعیت انسانی می‌تواند رفتارهایش را توجیه کند و نه واگذاری مسئولیت‌ها به روحانیان و سپاهیان موثر است. چون دیگر تیغ نهادهای انقلابی را مثل گذشته تیز نمی‌کند و همه چیز را به گردن دشمن نمی‌اندازد.

مقامات حکومتی نزدیک به خامنه‌ای با روش‌ها و لحن‌های متفاوت دارند به احمدی نژاد می‌گویند که «دوران تو تمام شده است و تلاش نکن فرد دیگری را که به تو نزدیک است بر سرکار بیاوری». اما او گوشش به این حرف‌ها بدهکار نیست و کارهایی می‌کند که می‌داند حساسیت آنها را بر می‌انگیزاند.

احمدی نژاد با سخنان و اقدامات یادشده، می‌خواهد در نزدیکی انتخابات ۱۳۹۲ خود را به صورت "مخالف ولی فقیه و روحانیت" جلوه دهد تا به این طریق، رای مخالفان حکومت را متوجه فرد مورد نظرش در انتخابات کند. پیش از این هم برخی اعضای تیم وی گفته بودند که بخش قابل توجهی از رای احمدی‌نژاد در سال ۸۸ رای مخالفان روحانیت و ولایت فقیه بوده است.

انتخابات ریاست جمهوری؛ فرصت تحرک سیاسی

politics — Sat, 09 Mar 2013 08:47:45 +0000

اکبر گنجی

اکبر گنجی - انتخابات جمهوری اسلامی هیچ‌گاه آزاد و رقابتی و منصفانه نبوده است. شورای نگهبان صلاحیت مخالفان و متفاوت‌ها را رد کرده و کل دستگاه‌های تحت امر رهبری هم - از جمله فقهای شورای نگهبان- به سود فرد مورد نظر رهبر وارد بازی شده و می‌شوند.

در انتخابات همیشه تقلب- موثر یا ناموثر- صورت گرفته است. اگر یک اصلاح‌طلب از درون این فرآیند برون آید، دست و پایش در چنبره نظامی بسته می‌شود که می‌توان با قیاس‌های تاریخی آن را سلطانی خواند. در این ساختار، پیشاپیش از سیاستمدار اصلاح‌طلب امکان ایجاد تحولات بنیادین گرفته شده است.

اما ۸ سال گذشته چنان وضعیت را دگرگون کرده که معلوم نیست رئیس جمهور بعدی حتی قادر به حل و رفع مسائل و مشکلات اقتصادی باشد. (رجوع شود به مقاله در صورت پیروزی در انتخابات، چه کاری از دست اصلاح‌طلبان بر می‌آید)

در عین حال، آیت‌الله خامنه‌ای و بخش‌های اطلاعاتی و امنیتی نمی‌خواهند که چهره‌های شاخص اصلاح‌طلب نامزد انتخابات ریاست جمهوری شوند. از آن مهم‌تر، نمی‌خواهند و نمی‌گذارند که یکی از چهره‌های شاخص اصلاح‌طلب رئیس جمهور شود.

نیروهای نظامی و امنیتی دائماً از "فتنه ۹۲ " سخن گفته و می‌گویند. به زعم آنها، اصلاح‌طلبان، احمدی‌نژاد و یارانش و دولت‌های غربی به رهبری آمریکا، سه ضلع فتنه ۹۲ را تشکیل می‌دهند. (رجوع شود به مقاله فتنه ۹۲ یا فتنه سازی برای ۹۲)

به عنوان نمونه، سردار جوانی- مشاور سیاسی نماینده ولی فقیه در سپاه- در پانزدهم اسفند ۹۱ به فتنه اصلاح‌طلبان در انتخابات ریاست جمهوری ۹۲ اشاره کرده و درباره آنان گفته است: "همان کسانی هستند که فتنه ۸۸ را به وجود آوردند مثل عناصر سازمان مجاهدین، عناصر جبهه مشارکت و کسانی که مدیریت دوره دوم خرداد را در دست داشتند. هم در دوره اصلاحات و هم در فتنه ۸۸ اینها با عوام‌فریبی به دنبال ربایش انقلاب و سرقت انقلاب بودند و به دنبال براندازی در کشور بودند... حالا اگر کسانی که در یک زمانی با انقلاب و امام بودند پیدا بشوند و با شعار دفاع از ملت با شعار دفاع از امام با نوعی عوام‌فریبی از طریق نفاق به دنبال براندازی نظام دینی باشند این آیا خیانت به مردم به انقلاب به کشور نیست؟...

... در دوره اصلاحات با این مساله مواجه شدیم کاری که دشمنان بیرونی با جنگ هشت ساله با کودتا با ترور با بمب‌گذاری و غائله‌های تجزیه‌طلبی نتوانستند انجام بدهند، اینها از طریق دیگری براندازی را شروع کردند... دقیقا اینها به دنبال سکولاریزه کردن و حذف دین از عرضه اجتماعی بودند... حجاریان به صراحت گفت که ما دنبال جمهوری و دمکراسی بودیم. جمهوری و دمکراسی با ولایت فقیه به دست نمی‌آید دیگر صریح‌تر از این که دنبال حذف ولایت فقیه بودند."

آیت‌الله خامنه‌ای و نیروهای نظامی و امنیتی تحت امرش با فضاسازی دائمی می‌کوشند تا اصلاح‌طلبان، خودشان در انتخابات نامزد نشوند. اگر هیچ کس زندانی نبود، اگر احزاب و رسانه‌ها و انتخابات آزاد بودند؛ سخن گفتن از هزینه‌مند کردن انتخابات فاقد معنا می‌شد. اما اینک که نظام آزادیخواهان را به اسارت گرفته است، هزینه‌مند کردن انتخابات بیش از هر وقت دیگری به کنشی اجتناب‌ناپذیر تبدیل شده است.

آنان برای عدم شرکت اصلاح‌طلبان دست به هر کاری زده و می‌زنند. از جمله مطرح ساختن فیلم‌های ارتباط دهنده موسوی و کروبی به آمریکا. (رجوع شود به مقاله فیلم مستند مثلث و انتخابات ریاست جمهوری) در اسارت نگاهداشتن موسوی و کروبی و رهنورد و دیگر زندانیان، تهدید دائمی فعالان غیرزندانی و ...

پرسش: با این ساختار و در این شرایط چه می توان کرد؟

پاسخ: بهتر است که اصلاح‌طلبان انتخابات ریاست‌جمهوری را رها کرده و به کار خود بپردازند.

پرسش: کاری که آنان باید بدان بپردازند چیست؟

پاسخ: مطرح کردن آزادی موسوی و کروبی و بقیه زندانیان سیاسی.

پرسش: مگر طی چند سال گذشته محمد خاتمی، عبدالله نوری، موسوی خوئینی‌ها، احمد منتظری، آیت‌الله دستغیب، آیت‌الله صانعی، آیت‌الله بیات و... چنین نکرده‌اند؟ مگر خاتمی و نوری و احمد منتظری به دیدار خانواده موسوی و کروبی و دیگر زندانیان نرفته و نمی‌روند و خواهان آزادی آنان نمی‌شوند؟

سخن گفتن از آزادی زندانیان سیاسی توسط من مقیم خارج که هیچ هزینه‌ای ندارد، اما حمایت داخلی و دیدار با خانواده "سران فتنه" هزینه‌مند است و انصافا باید گفت که آنان در این زمینه کوتاهی نکرده‌اند.

آخرین مورد دیدار عبدالله نوری با فرزندان موسوی است. به قول معروف، این خواست تحصیل حاصل است. چه کسی در خارج از ایران می‌تواند مدعی شود که از نظر فکری و عملی و دوستی بیش از خاتمی و نوری و خوئینی‌ها و... به موسوی و کروبی و رهنورد نزدیک‌تر است؟

پاسخ: همه نیروها و گروه‌های سیاسی اصلاح‌طلب و ساختارشکن باید حول آزادی کلیه زندانیان سیاسی جبهه واحدی تشکیل دهند.

پرسش: تأکید همه- از جمله نامزدهای انتخابات- بر آزادی کلیه زندانیان سیاسی (از جمله موسوی و کروبی) یک مطالبه به حق است که بیش از همه توسط نیروهای داخل کشور دنبال می‌شود. اما آیا تا زمانی که کلیه زندانیان سیاسی آزاد نشده باشند، نباید انتخابات را برای آیت‌الله خامنه‌ای و نظام "هزینه‌مند" کرد؟

اگر هیچ کس زندانی نبود، اگر احزاب و رسانه‌ها آزاد بودند، اگر انتخابات آزاد بود؛ سخن گفتن از هزینه‌مند کردن انتخابات فاقد معنا می‌شد. اما اینک که نظام آزادیخواهان را به اسارت گرفته است، هزینه‌مند کردن انتخابات بیش از هر وقت دیگری به کنشی اجتناب‌ناپذیر تبدیل شده است.

انتخابات ریاست جمهوری- با تمامی مسائل و مشکلاتی که دارد و به کوتاهی بیان شد- دارای کارکردهای فراوانی است که نباید رهایش کرد. نامزد نشدن چهره‌های شاخص اصلاح‌طلب ، خشنودی آیت‌الله خامنه‌ای و نیروهای سرکوبگر تحت امرش را فراهم می آورد.

بدین ترتیب آنان از شر نیرویی که دارای قدرت بسیج اجتماعی است خلاص می‌شوند و فقط با نیروی مخرب فاقد توان بسیج اجتماعی- یعنی احمدی‌نژاد- دست به گریبان خواهند بود. این یعنی انفعال تمام عیار و ادامه سکوت خیل بی‌شمار فعالان سیاسی.

اگر شکستن فضای مرگ و ایجاد تحرک اجتماعی ضروری است، انتخابات ریاست جمهوری یکی از این فرصت‌هاست. نفس اعلام کاندیداتوری چهره‌های شاخص تحرک‌زا بوده، امیدها را زنده خواهد کرد و شاید مخالفان را از انفعال در آورد.

انتخابات ریاست جمهوری، دارای کارکردهای فراوانی است که نباید رهایش کرد. نامزد نشدن چهره‌های شاخص اصلاح‌طلب، خشنودی آیت‌الله خامنه‌ای و نیروهای سرکوبگر تحت امرش را فراهم می آورد. بدین ترتیب آنان از شر نیرویی که دارای قدرت بسیج اجتماعی است خلاص می‌شوند و فقط با نیروی مخرب فاقد توان بسیج اجتماعی- یعنی احمدی‌نژاد- دست به گریبان خواهند بود.

اگر مخالفان نمی‌خواهند که آیت‌الله خامنه‌ای انتخاباتی آرام و بدون دردسر داشته باشد، قطعاً باید محمد خاتمی، عبدالله نوری، موسوی خوئینی‌ها، احمد منتظری، محمد رضا خاتمی،محمد نجفی، هاشمی رفسنجانی، ناطق نوری و... کاندیدا شوند.

رد صلاحیت همه اینها هزینه بسیاری برای جمهوری اسلامی به دنبال خواهد داشت. بدون تردید خاتمی، نوری، خوئینی‌ها، منتظری و هر فرد دیگری که اصلاح‌طلبان روی او اجماع کنند، رد صلاحیت خواهد شد.

مصطفی تاج‌زاده یکی از شجاع‌ترین زندانیان سیاسی کنونی است که دائماً از درون زندان اوین آیت‌الله خامنه‌ای را نقد می‌کند. جسم بیمار او را شکنجه کردند، اما همچنان ایستاده و زمامداری خودکامانه خامنه‌ای را سلطنتی و شاهانه می‌خواند. او همچنان از شعار "انتخابات آزاد" دفاع کرده و "انتخابات فرمایشی و شاهنشاهی" مهندسی شده توسط سپاه را نفی می‌کند.

چرا او به همسرش می‌گوید: '' از قول من به آقای خاتمی بگو حتما برای کاندیداتوری ثبت نام کند بی واهمه از رد صلاحیت''؟ پاسخ روشن است؛ تاج‌زاده که هزینه می‌دهد و زندان خود را هم برای نظام هزینه‌مند کرده و می‌کند، به دنبال هزینه‌مند کردن انتخابات برای آیت‌الله خامنه‌ای است. او می‌گوید:

''من دو سال پیش هم گفتم و هنوز هم معتقدم بزرگ شورای نگهبان که جنتی باشه در مقابل خاتمی خیلی کوچکتر از آن هست که فکر رد صلاحیت ایشون رو بکنه... اینا می‌خوان اصلاح‌طلب‌ها خودشون پا عقب بکشن ولی کور خووندن و باید یاد بگیرن که هزینه کاراشون رو خودشون بدن".

آیت‌الله خامنه‌ای و نیروهای نظامی و امنیتی تحت امرش به هیچ وجه حاضر نیستند با تکرار انتخابات ریاست جمهوری ۷۶ یا ۸۸ رویارو شوند. به همین دلیل با فضاسازی دائمی می‌کوشند تا اصلاح‌طلبان، خودشان در انتخابات نامزد نشوند. برای این که پیامدهای رد صلاحیت چهره‌های شاخص اصلاح‌طلب ناروشن است.

آنان نه تنها اینها را رد صلاحیت خواهند کرد، بلکه از هم اکنون لیست صدها چهره سیاسی تحرک‌آفرین را آماده کرده‌اند تا در موقعیت ضروری همگی را بازداشت کنند. پرسش مهم این است: در صورت رد صلاحیت اینها، اصلاح‌طلبان و جامعه چه واکنشی نشان خواهد داد یا چه واکنشی باید نشان دهد؟ با این که در این مورد می‌توان بسیار سخن گفت، اما سکوت مقتضای عقلانیت است.

اگر به چهره‌های شاخص اصلاح‌طلب اعتماد وجود دارد، باید از این "سرمایه اجتماعی" علیه استبداد و برای گذار مسالمت‌آمیز به نظام دموکراتیک ملتزم به آزادی و حقوق بشر استفاده کرد. آیا عبدالله نوری که سه سال در اوین زندانی بود، نگران هزینه دادن شخصی است؟ او به دنبال دموکراتیزه کردن ساختار سیاسی است، نه "سوریه‌ای کردن" یا "تجزیه ایران".

آیت‌الله خامنه‌ای و نیروهای امنیتی با سرکوب نیروهای مخالف معتقد به روش‌های غیرخشونت آمیز، نیروهای تجزیه طلب و موجه ساز سوریه‌ای کردن ایران را به عنوان اپوزیسیون اصلی جمهوری اسلامی بر می‌گزینند. (رجوع شود به مقاله دلیل موجه حصر موسوی و کروبی)

اما دموکراسی خواهان وارد هیچ طرحی نمی‌شوند که ایران را به افغانستان و عراق و سوریه تبدیل کند (خشونت‌های سوریه را هم اخلاقاً موجه قلمداد نمی‌کنند). هدف آنان دموکراتیزه کردن جامعه و کل ساختار سیاسی است، نه تبدیل ایران به ویرانه‌ای با میلیون‌ها کشته و زخمی و آواره.

گذار از "استبداد دینی" به "نظام دموکراتیک"- که نظامی سکولار است- یک چیز است، و گذار از ایران و تجزیه آن چیزی دیگر.

خائنان، فاسدها، و بی‌ترمزها

politics — Sun, 17 Feb 2013 14:16:40 +0000

مجید محمدی

مجید محمدی – آیت‌الله خامنه‌ای در سخنانی که پیرامون رویدادهای روز استیضاح وزیر کار در مجلس و حمله به لاریجانی در قم بیان کرد، عملا نزدیکان و وفاداران به حکومت را به سه دسته تقسیم کرد. او هیچ‌گاه در یک سخنرانی، نیروهای وفادار به حاکمیت را این چنین ننواخته بود.

خامنه‌ای این سه گروه را به ترتیب زیر دسته‌بندی کرد:

۱) مقامات بالا که بی‌صلاحیت و خلافکار هستند. او قبلا آنها را در صورت عمومی کردن اختلافات خود خائن و بداخلاق و سپس ناقض شرع و اخلاق و قانون نامیده بود. ۲) نزدیکان مقامات و مدیران آنها که فاسدند و مقامات بالا یا فساد آنها را نادیده می‌گیرند یا با این فساد همراهی می‌کنند. ۳) نیروهای بسیجی و لباس شخصی (نور چشمان نظام و حافظ همیشگی آن) که ترمز بریده‌اند و صرفا بر اساس دستوراتی که از بیت می‌آید دست به سرکوب و حمله نمی‌زنند.

برادرانی که رفتند

علی خامنه‌ای برای آن که با هم نسلان خود در زمینه حرف‌شنوی و رعایت مطلقه‌خواهی و فصل‌الخطاب بودن درگیری نداشته باشد، یک به یک آنها را به تدریج حذف کرد. رفسنجانی، کروبی، موسوی، موسوی خویینی‌ها، خاتمی، عبدالله نوری، حسینعلی منتظری و نسلی از نزدیکان به خمینی یک به یک متهم، محاکمه، زندانی، برکنار و مطرود شدند و برچسب‌هایی مثل فتنه‌گر، بی‌بصیرت، سران جنگ نرم و مانند آنها خوردند.

خامنه‌ای تلاش کرد از طریق انتصابات یا انتخابات مهندسی شده، به جای این چهره‌ها، افرادی ۲۰ تا ۳۰ سال جوان‌تر از آنها و از نسلی بر سر کار آورد که در انقلاب نیز مشارکتی جدی نداشتند و طعم زندان و شکنجه و حکومت استبدادی پهلوی را نچشیده بودند. این گروه کسانی هستند که باید:

۱) روش‌های او را با حکومت پهلوی مقایسه نکنند،

۲) از خود نیز مشروعیتی نداشته باشند تا هر چه دارند از خامنه‌ای بدانند،

۳) با پیروی از اصل پیرسالاری از وی اطاعت مطلق کنند.

رهبر‌ی با دست‌های بسته

انتظار خامنه‌ای از نسل جوان‌تر نیروهایی که می‌خواهند قهرمان مسابقه‌ای بی رقیب باشند برآورده نشد. (مثل دیکتاتور فیلم ساشا بارون کوهِن که در مسابقه‌ دو، رقبای خود را با تیر اندازی به سوی آنها حذف می‌کرد تا قهرمان شود).

انتظار خامنه‌ای از نسل جوان‌تر نیروهایی که می‌خواهند قهرمان مسابقه‌ای بی رقیب باشند برآورده نشد. اکنون همکاران جوان‌تر او بیش از همکاران گذشته بر وی می‌شورند. او یک روز جدال آنها بر سر قدرت و ثروت بیشتر را "خیانت"، روزی دیگر بداخلاقی و در جایی دیگر خلاف شرع و اخلاق می‌خواند اما در این میان، گوشی بدهکار نیست.

اکنون همکاران جوان‌تر او بیش از همکاران گذشته بر وی می‌شورند. او یک روز جدال آنها بر سر قدرت و ثروت بیشتر را "خیانت"، روزی دیگر بد اخلاقی و در جایی دیگر خلاف شرع و اخلاق می‌خواند اما در این میان، گوشی بدهکار نیست.

روسای سه قوه‌ نظام ولایت کارهایی می‌کنند که اگر مردم عادی آنها را انجام دهند محاکمه می‌شوند: «در این ماجرا متأسفانه رئیس یک قوه به استناد یک اتهام ثابت نشده و حتی مطرح نشده در دادگاه، دو قوه دیگر یعنی مجلس و قوه قضاییه را متهم ساخت که کاری بد، ‌غلط، نامناسب، خلاف شرع، خلاف قانون و خلاف اخلاق بود.»

آنها کارهایی می‌کنند که به قول رهبر کشور ایجاد تنش و تشویش در جامعه می‌کند و ارتکاب آنها مجازات دو تا شش سال زندان دارد: «این رفتار، حقوق اساسی مردم را نیز تضییع کرد چرا که زندگی در آرامش و امنیت روانی و اخلاقی، جزو حقوق اساسی ملت است.»

مقامات بالای حکومتی همچنین تعهد خود در انجام وظایف خاصی را نقض کرده‌اند. خامنه‌ای می‌گوید: «اما این رفتارها، متناسب با سوگندها و تعهدات نیست.»

با این همه او چون می‌داند که سخنان و توصیه‌هایش خطاب به مقامات با بی‌توجهی روبرو می‌شود، مجبور است آنها را با خواست خدا گره بزند: «ان‌شاءالله این نصیحت خیرخواهانه و مشفقانه مورد توجه مسئولان بخصوص مسئولان بالا قرار گیرد و به آن پایبند باشند.»

او البته پس از آن که سخنانش توسط روسای قوا نادیده گرفته شد، عقب نشینی می‌کند: «بنده فعلاً نصیحت می‌کنم که این کار شایسته‌ای برای نظام جمهوری اسلامی نیست.»

او از یک سو رئیس قوه‌ مقننه را تقبیح می‌کند: «استیضاح باید فایده‌ای داشته باشد اما چند ماه مانده به پایان کار دولت، ‌استیضاح یک وزیر آن هم به خاطر مسئله‌ای که مربوط به وزیر نیست، ‌چه علت و فایده‌ای دارد؟... در داخل مجلس هم کسانی حرف‌های نامناسب بر زبان آوردند که آن هم غلط بود... دفاع رئیس محترم مجلس هم قدری زیاده روی بود و لزومی نداشت.» و از طرف دیگر، کار رئیس قوه‌ مجریه را «بد، غلط، نامناسب، خلاف شرع، خلاف قانون و خلاف اخلاق» می‌خواند تا در این میان بی‌طرف جلوه کند.

رهبری که به مدیریت خرد امور در ۲۳ سال گذشته مشغول بوده، یکباره ظاهرا از کنش دست بر می‌دارد چون در عین محکوم کردن رفتار سران دو قوه از برکناری آن‌ها ناتوان است: «نه آن متهم کردن، نه آن برخورد کردن و نه آن استیضاح، ‌مسائل مناسبی نبود.»

خامنه‌ای که ۱۶ سال دو دولت رفسنجانی و خاتمی را با به میدان آوردن کفن‌پوشان و نیروهای لباس شخصی از حرکت‌هایی باز می‌داشت که مورد نظرش نبود، اکنون با گروه‌هایی مواجه است که همین کار را با نیروهای وفادار به خودش می‌کنند و ممکن است روزی به سراغ خود او نیز بیایند.

خامنه‌ای رفتار‌های سران سه قوه را از هر نظر محکوم کرده اما از برکناری و تغییر آنها ناتوان است. او همچنین می‌داند که اگر جای این سه نفر هر کس دیگری را بیاورد آنها نیز همین یا بدتر خواهند بود.

منصوبان فاسد و نزدیکان فاسد آنها

خامنه‌ای می‌گوید: «چند سال قبل درباره مبارزه با فساد اقتصادی، نامه‌ای به رؤسای قوا نوشتم مکرر می‌گویند فساد اقتصادی اما این کار به زبان گفتن تمام نمی‌شود بلکه نیازمند مبارزه عملی است، در عمل چه کار شد؟ در عمل چه کار کردید؟ »

سوال خامنه‌ای از جنس استفهام انکاری است بدین معنا که فساد در ایران تعقیب نمی‌شود و ظاهرا نشدنی است. او از یک سو باید از منصوبان فاسد و نزدیکان فاسد آنها دفاع کند یا برخی از آنها را به حال خود وابگذارد، اما از سوی دیگر مجبور است خود را از فساد با سخنانی از این دست مبرا سازد.

بی‌ترمزها

خامنه‌ای که ۱۶ سال دو دولت رفسنجانی و خاتمی را با به میدان آوردن کفن‌پوشان و نیروهای لباس شخصی از حرکت‌هایی باز می‌داشت که مورد نظرش نبودند، اکنون با گروه‌هایی مواجه است که همین کار را با نیروهای وفادار به خودش می‌کنند و ممکن است روزی به سراغ خود او نیز بیایند.

او به درستی از این تحول نگران است: «البته گله امروز من از برخی سران و مسئولان موجب نشود عده‌ای راه بیفتند و علیه این و آن شعار دهند که با این کار هم مخالف هستیم.» او هم‌چنین می‌داند گروه‌هایی از این بسیجی‌ها و لباس شخصی‌ها که نماینده‌اش در روزنامه کیهان آنها را بی‌ترمز می‌نامد، به هشدارهای وی توجهی نخواهند کرد: «کسانی که راه می‌افتند و شعار می‌دهند اگر واقعاً حزب‌اللهی و مؤمن هستند بدانند که این کارها به ضرر کشور و خلاف شرع است و اگر هم اعتنایی به این حرفها ندارند که حسابشان جداست.»

خامنه‌ای برچسب‌زنی و اتهام‌زنی را تنها برای خود می‌خواهد و حمله به افراد را صرفا بر اساس اشارات خود. او متوجه نیست که وقتی قطار برچسب‌زنی و حمله به راه افتاد، همه سوار آن می‌شوند و همه از آن متضرر خواهند شد: «این‌که عده‌ای برخی را ضد ولایت و ضد بصیرت بنامند و شعار بدهند نظیر آنچه اخیراً در قم روی داد، اقدامی غلط است و بنده کاملاً مخالف این کارها هستم که قبلاً هم نظیر آن در مرقد مطهر حضرت امام اتفاق افتاد و به مسئولان تذکر دادم جلوی این کارها را بگیرند.»

این در حالی است که گوش احمدی‌نژاد و طرفدارانش به خامنه‌ای نبوده و نیست و آنها در هر دوره یکی از گروه‌ها یا جناح‌های قدرت را هدف قرار می‌دهند.

انتخابات ۹۲؛ رویارویی نظام و "منحرفان"

politics — Wed, 13 Feb 2013 21:24:48 +0000

مجید محمدی

مجید محمدی - از آرایش نیروهای سیاسی چنین بر می‌آید که در انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۹۲ چهار بازیگر عمده‌ وجود دارند: بیت، تیم احمدی‌نژاد، اصلاح‌طلبان و اقتدارگرایان منتقد دولت.

هر یک از این چهار بازیگر چه نقاط قوت و چه نقاط ضعفی دارند؟ نگرانی‌ها و نقاط امید هر یک چیست؟ کدام یک بخت بیشتری دارد؟ رویارویی نهایی میان کدام بازیگران است؟

"نظام": بیت و ۲+۱

ائتلاف ۲+۱، ائتلاف بیت در برابر سه بازیگر عمده‌ دیگر است. از سه نفر این ائتلاف دو نفر از مشاوران رهبر هستند (حداد عادل و علی اکبر ولایتی) و نفر سوم یعنی محمدباقر قالیباف نیز بدون مشورت با بیت کاری نمی‌کند. این ائتلاف به پشتیبانی اعضای بیت و شخص خامنه‌ای پشتگرم است.

خامنه‌ای پس از عزل مصلحی می‌دانست که دیگر نمی‌شود با تیم احمدی‌نژاد کار کرد و باید از نزدیکان خود کسی را برای این مقام درنظر بگیرد. در عین حال برای این که به وفاداران نشان دهد روی یک نفر خاص تاکید ندارد، این ائتلاف را به عنوان جایگزینی برای بازیگران موجود در نظر گرفته است.

اتتلاف ۲+۱ با پشتیبانی رسانه‌ها و سازمان سرکوب تحت نظر خامنه‌ای آن‌قدر به خود اطمینان دارد که از هم اکنون رئیس ستاد انتخاباتی (حسین مظفر)، شعار انتخاباتی و شورای هماهنگی‌‌اش را نیز برگزیده است (ائتلاف برای پیشرفت).

مشکل اصلی ائتلاف ۲+۱ آن است که فروش حداد و ولایتی به کسانی که هنوز رای می‌دهند دشوار است و قالیباف که نسبت به دو نفر دیگر کمتر "از بروبچه‌های" بیت حساب می‌شود، بخت بیشتری دارد.

مشکل اصلی ائتلاف ۲+۱ آن است که فروش حداد و ولایتی به کسانی که هنوز رای می‌دهند دشوار است و قالیباف که نسبت به دو نفر دیگر کمتر "از بروبچه‌های" بیت حساب می‌شود، بخت بیشتری دارد.

هم‌چنین اگر فردی مثل هاشمی رفسنجانی به میدان بیاید، بسیج نیروهای جبهه‌ پایداری و اقتدارگرایان مخالف دولت پشت سر این سه، سخت خواهد بود.

"اسلام آمریکایی" سابق: ۷ منهای ۳

اقتدارگرایان منتقد دولت هفت نفر را به عنوان نامزد احتمالی خود مطرح کرده‌اند: محمد باقر قالیباف، غلامعلی حداد عادل، علی‌اکبر ولایتی، یحیی آل‌اسحاق، منوچهر متکی، محمدرضا باهنر و مصطفی پورمحمدی. (رئیس ستاد انتخابات جامعه اسلامی مهندسین، الف، ۲۳ بهمن ۱۳۹۱).

این فهرست هفت نفره که سه نفر آن همان ائتلاف ۲+۱ هستند و هیچ یک ازآنها نیز ارتباط اندام‌واری با موتلفه و گروه‌های اقماری‌اش ندارند؛ نشان می دهد که اقتدارگرایان منتقد دولت یکی از آن چهار نفر (۷ منهای ۳) را می‌خواهند (محمد رضا باهنر). اما این را همه‌ آنها با صراحت نمی گویند و نام او را میان چهار نفر دیگر پنهان می‌کنند.

البته برخی از گروه‌های این جناح، مثل نمایندگان ادوار نزدیک به آن، با صراحت از محمد رضا باهنر به عنوان نامزد خود یاد کرده‌اند (خبر آنلاین، ۲۴ بهمن ۱۳۹۱). کسی در سیاست امروز در ایران نیست که نداند متکی، پورمحمدی و آل اسحاق شانسی ندارند.

باهنر مثل حداد و ولایتی شانس زیادی در میان بخش عمده‌ای از طیف‌های طرفدار حکومت ندارد. همچنین معلوم نیست بیت و سپاه بخواهند که وی در مقام رئیس دولت قرار گیرد. این ائتلاف به اندازه‌ تیم احمدی نژاد از منابع مالی و سازمانی برخوردار نیست اما از حیث رسانه‌ای می تواند با تیم دولت رقابت کند.

"فتنه‌گران": بعدا اعلام می‌شود

مجید انصاری می‌گوید که برنامه‌ ائتلاف اصلاح‌طلبانی که می‌خواهند در انتخابات شرکت کنند، بعدا اعلام می‌شود. (فارس ۲۴ بهمن ۱۳۹۱). آنها هنوز مشغول رایزنی هستند و در اصل موضوع تصمیم نگرفته‌اند. به همین جهت همه‌ چهره‌های شاخص آنها روزه‌ مصاحبه گرفته‌اند.

بیت، تیم احمدی‌نژاد و اقتدارگرایان مخالف دولت می‌دانند که خاتمی نمی‌آید. تنها نگرانی شان رفسنجانی است که می‌دانند اگر بیاید می‌تواند اپوزیسیون درون نظام را با بخشی از اصلاح‌طلبان و قتدارگرایان منتقد دولت همراه کند.

اردوگاه اصلاح‌طلبان با حدود ده نامزد احتمالی (کسانی مثل محمد خاتمی، اکبر هاشمی رفسنجانی، محمد رضا عارف، محمد علی نجفی، اسحاق جهانگیری، حسن روحانی) و با در نظر گرفتن تردیدهای خاتمی و هاشمی رفسنجانی در باب اصل رقابت خود یا نزدیکان در انتخابات و تهدیدهای شورای نگهبان برای رد صلاحیت "فتنه گران" یا "ساکتین فتنه" کاملا آشفته به نظر می‌رسد.

بیت، تیم احمدی‌نژاد و اقتدارگرایان مخالف دولت نباید نگرانی چندانی از آنها داشته باشند چون دستگاه‌های امنیتی و نظامی، کشتی رسانه‌ای و سازمانی آنها را در سال ۸۸ شکستند. آنها می‌دانند که خاتمی نمی‌آید. چهره‌های دیگر آنها را نیز به حساب نمی‌‌آورند.

تنها نگرانی آنها رفسنجانی است که می‌دانند اگر بیاید می‌تواند اپوزیسیون درون نظام را با بخشی از اقتدارگرایان منتقد دولت (بخشی از اعضای جامعه روحانیت مبارز و بخشی از اعضای موتلفه) و اصلاح‌طلبان همراه کرده و برای خامنه‌ای و تیم احمدی‌نژاد چالش ایجاد کند؛ چالشی که فرماندهان سپاه و نیروهای امنیتی را اندکی به دردسر می اندازد.

"منحرفان": زنده باد بهار

تیم احمدی‌نژاد با دو اقدام جنجالی فعالیت‌های انتخاباتی خود را آغاز کرد. البته آنها نیز همانند اصلاح‌طلبان نامزد خود را اعلام نمی‌کنند تا با حملات رقبا به او مواجه نشوند و امکان چانه‌زنی با شورای نگهبان را نیز داشته باشند. این دو اقدام عبارت بودند از افشاگری احمدی‌نژاد علیه لاریجانی‌ها در جلسه‌ استیضاح وزیر کار و بعد حمله به علی لاریجانی در قم و شعار "زنده بار بهار" احمدی نژاد در تظاهرات روز ۲۲ بهمن.

اولی برای آن بود که فرصت کاندیداتوری را از علی لاریجانی بگیرند که در این امر تا حدی موفقیت حاصل شده است. بعد از بدنامی روز استیضاح، دیگر نام علی لاریجانی چندان جایی در میان نامزدهای احتمالی ندارد و اسمی از وی در میان نامزدهای جامعه اسلامی مهندسین به چشم نمی‌خورد.

خامنه‌ای و بیت نیز یک لاریجانی را در مقام ریاست دولت نمی‌خواهند. اگر آنها از رخداد روز استیضاح ناراضی بودند، سخنرانی اصلی ۲۲ بهمن را دو دستی تقدیم احمدی‌نژاد نمی‌کردند.

شاید خامنه‌ای دل خوشی از احمدی‌نژاد نداشته باشد، اما به لاریجانی‌ها نیز آن قدر اطمینان ندارد تا قوه‌ مجریه را در یک انتخابات هر چند مهندسی شده، به آنها بسپارد.

خامنه‌ای و بیت اگر از رخداد روز استیضاح ناراضی بودند، سخنرانی اصلی ۲۲ بهمن را دو دستی تقدیم احمدی‌نژاد نمی‌کردند. شاید خامنه‌ای دل خوشی از احمدی‌نژاد نداشته باشد، اما به لاریجانی‌ها نیز آن قدر اطمینان ندارد تا قوه‌ مجریه را در یک انتخابات هر چند مهندسی شده، به آنها بسپارد.

دولت احمدی‌نژاد پس از استیضاح در وضعیت روحی سر زنده‌ای به سر می‌برد. دولت پس از چند روز حذف نام سعید مرتضوی از سایت سازمان تامین اجتماعی او را دوباره با عنوان قبلی به فهرست مدیران وزارت رفاه بازگرداند. گویی استیضاحی برای برکنار کردن وی و رئیس‌اش انجام نشده است.

حملات شدید و همه جانبه‌ اقتدارگرایان به شعار "زنده باد بهار" احمدی‌نژاد تحت عنوان مهندسی انتخابات (که همان تقلب است و ظرفیت آن نیز در دولت وجود دارد و قانون اخیر انتخابات صرفا برای پیش‌گیری از آن تصویب شد)، نشانه‌ خوبی برای ترس اقتدارگرایان از برنامه‌های انتخاباتی تیم احمدی‌نژاد است.

تیم احمدی‌نژاد در انتخابات مجلس نهم ورود چندانی پیدا نکرد، چون اصولا باوری به قدرت مجلس ندارد و در هشت سال گذشته با موفقیت مجلس را نادیده گرفته است.

برگ‌های برنده‌ تیم احمدی‌نژاد، مرحله‌ دوم هدفمندی یارانه‌ها و وعده‌ دادن پول نقد بیشتر (گفته شده دو تا پنج برابر میزان موجود)، مذاکره با امریکا (که احمدی‌نژاد چندین بار از آن سخن گفته و البته وعده‌ توخالی است)، برخی وعده های مربوط به کاهش فشارهای اجتماعی به مردم، و مهم‌تر از همه افشاگری فساد بالایی‌ها (البته از طرف مقابل) در جامعه‌ای بسته و محروم است.

علی‌رغم همه‌ گرانی‌ها، تجربه‌ سه دهه‌ گذشته به مردم نشان داده که تورم و بیکاری وجود دارد و در اقتصاد رانتی- نفتی ادامه خواهد داشت اما همه‌ دولت‌ها پول نقد در جیب مردم نریخته‌اند یا به آنها سیب زمینی مجانی نداده‌اند یا در سفرهای استانی پول پخش نکرده‌اند.

بنابراین در میان نامزدهایی که بخواهند با شعارهای عوام‌گرایانه به میدان بیایند، تیم احمدی‌نژاد از هم اکنون برنده‌ میدان است.

در میان کسانی که بخواهند با شعارهای عوام‌گرایانه به میدان بیایند، تیم احمدی‌نژاد از هم اکنون برنده‌ میدان است.

نامزدهایی که شانسی ندارند

دو جبهه‌ ایستادگی و پایداری که در انتخابات مجلس نهم شرکت داشتند نه کاندیدایی قابل توجه برای عرضه دارند، نه می‌توانند با قدرت اقتصادی و رسانه‌ای بیت و تیم احمدی‌نژاد رقابت کنند.

سایت‌های نزدیک به آنها را یک روزه می توانند فیلتر کنند کاری که با سایت تابناک انجام شد تا اخطار لازم به آنها داده شود. آن‌ها هم‌چنین ظرفیت سازمانی لازم برای عمل را نیز ندارند.

تیم احمدی نژاد می‌تواند در شهر قم که علی لاریجانی از آنجا به عضویت مجلس درآمده و از خانواده‌ای روحانی است، گروهی را برای پرتاب مهر و کفش به وی بسیج کند و سخنرانی او را نیمه تمام بگذارد.

نامزدهای جبهه‌ ایستادگی (محسن رضایی، که ماه‌هاست سفرهای استانی‌اش را آغاز کرده) و جبهه‌ پایداری (صفار هرندی، کامران باقری لنکرانی یا سعید جلیلی) شانسی در برابر دیگر رقبا ندارند.

***

چنان‌چه از نقاط ضعف و قوت هر چهار بازیگر و نوع برخوردهای آنها بر می‌آید، رقبای اصلی در انتخابات ۹۲ تیم احمدی‌نژاد و تیم خامنه‌ای هستند.

تیم احمدی‌نژاد هر چقدر بتواند در این رقابت دو جانبه پیش‌روی کند، در واقع از سهم قدرت خامنه‌ای و بیت به خود اختصاص داده است.

گویی کابوس احمدی‌نژاد و تیمش به این زودی‌ها برای خامنه ای به پایان نمی‌رسد. به همین دلیل اگر تیم مورد نظر بیت، قوه‌ مجریه را به خود اختصاص دهد باید منتظر برخوردهای قضایی شدید با تیم احمدی‌نژاد پس از پایان دوران ریاست جمهوری وی بود.

سود ملت و میهن از کاهش تنش هسته‌ای

politics — Sun, 13 Jan 2013 09:33:31 +0000

علی افشاری

علی افشاری - مذاکرات احتمالی ایران و آمریکا بر سر مذاکره هسته‌ای، واکنش‌های متفاوتی را میان مخالفان برانگیخته است. قطعیت این مذاکرات معلوم نیست و بر خلاف تصور برخی از منتقدان حکومت، مصالحه و آمادگی مسئولان نظام در حل مسئله در هاله‌ای از ابهام است و دلایل قابل توجه بیشتری وجود دارد که بن‌بست حاکم تداوم خواهد یافت.

در این یادداشت کوشش می‌شود تا دیدگاه‌های برخی از افراد و گروه‌ها نقد شود که فکر می‌کنند پذیرش خواست جامعه جهانی در خصوص فعالیت‌های هسته‌ای از سوی جمهوری اسلامی در شرایط کنونی به ضرر مردم ایران و منافع ملی خواهد بود.

پیشاپیش ضروری است توضیح داده شود که گفتگو‌های احتمالی صرفا در چارچوب بحران هسته‌ای است و ارتباطی به بحث کلان روابط ایران و آمریکا و حل مشکلات تاریخی دو کشور ندارد. به عبارت دیگر، اگرچه تفاهم در خصوص مسائل هسته‌ای می‌تواند فضا را برای مذاکرات در سطح بالاتر مساعد گرداند، اما برون‌داد این توافق احتمالی لزوما منجر به عادی‌سازی روابط ایران و آمریکا نخواهد شد. بلکه ممکن است روابط خصمانه و سرد کنونی ادامه یابد؛ امری که بخش مسلط جمهوری اسلامی به شکل استراتژیک از آن دفاع می‌کند.

لایه‌بندی‌ و دیدگاه‌‌های اپوزیسیون

مخالفان مصالحه هسته‌ای در صفوف اپوزیسیون و منتقدان متفاوت هستند. به باور برخی از نیرو‌های موسوم به "انحلال‌طلب" و "اپوزیسیون برانداز کلاسیک" ، تنش هرچه بیش‌تر بین غرب و جمهوری اسلامی زمینه را برای سقوط حکومت مساعدتر می‌‌کند. آنها افزایش درگیری در سیاست خارجی جمهوری اسلامی و انزوای بیشتر آن را فرصتی برای پروژه‌های سیاسی خود و تغییر نظام به‌شمار می‌آورند.

گروه‌هایی که فکر می‌کنند تشدید مناقشه هسته‌ای ممکن است به تقابل نظامی آمریکا با ایران و اشغال کشور منتهی شود نیز از گسترش شکاف جمهوری اسلامی و غرب استقبال می‌کنند و به نوعی روی آن سرمایه‌گذاری کرده‌اند.

دسته دیگر مخالفان گروه‌های منتقد داخل حکومت هستند که فشار خارجی را اهرمی برای تغییر موازنه قوای داخل حکومت به نفع خود محسوب می‌کنند. آنها تشدید تحریم‌ها و تهدید به جنگ را به شرطی که عملا منجر به مداخله نظامی نشود، فرصتی برای خود به شمار می‌آورند تا به حاکمیت نشان دهند تغییر شرایط سیاسی و حضور آنها در دولت می‌تواند تهدید‌ها ر ا برطرف سازد. این نیرو‌ها نمی‌توانند نظرات خود را علنی بیان کنند اما با صدور کد‌هایی ناخرسندی خود را از حل مشکلات در نبود مشارکت در جریان مذاکرات نشان می‌دهند و در صورت امکان دست به کارشکنی هم می‌زنند. یکی از دلایل تداوم وجه بحرانی روابط ایران با غرب، رقابت مخرب جناح‌های داخلی جمهوری اسلامی برای کسب امتیازات بهبود مناسبات بوده است.

سوءبرداشت منتقدان از بحران هسته‌ای

در این خصوص بدفهمی و برداشت غلطی نیز وجود دارد که معمولا از سوی اصلاح‌طلبان بیان می‌شود. آنان حضور خود و یا منتخبین مردم در دولت و مجلس را موجب به برطرف شدن تحریم‌ها و مخاطرات خارجی می‌دانند.

برای غرب فرقی نمی‌کند که سیدمحمد خاتمی رئیس جمهور باشد یا محمود احمدی‌نژاد یا حبیب‌الله پیمان یا هر کس دیگر. از دید غرب دستیابی ایران به فناوری هسته‌ای که کاربری دوگانه نظامی و صلح آمیز داشته باشد خط قرمز محسوب می‌‌شود. صرف نظر از این که این نگاه غرب مشروعیت داشته باشد یا نه، رویکرد فوق یک واقعیت در دکترین امنیتی و منافع ملی آنها است. در نتیجه باید به این واقعیت توجه داشت که دیدگاه منفی غرب نسبت به برنامه هسته‌ای ایران در وهله نخست مبتنی بر دغدغه امنیتی است.

اخیرا نیز نامه‌ای از سوی شش چهره جریان ملی مذهبی منتشر شده است که با همین منطق و احساس خطر از موضع ضعیف ایران، خواستار به تعویق انداختن مذاکرات تا زمان بعد از برگزاری انتخابات آزاد و آزادی زندانیان سیاسی شده‌اند. این نامه ایرادات و اشتباهات متعددی دارد که پرداختن به آنها از حوصله این مقاله خارج است. اما پایه آن مبتنی بر پیش‌فرض وجود نگاه خصمانه در دولت آمریکا نسبت به منافع ملی و مردم ایران است. نویسندگان نامه، بحران هسته‌ای را به نوعی محصول رویکرد استعماری از سوی دولت آمریکا پنداشته و آن را محملی سیاسی برای برخورد با حکومت ایران دانسته‌اند.

برداشت این جمع، همانند اصلاح‌طلبان بر غفلت از این جنبه استوار است که فعالیت‌های هسته‌ای حکومت برای غرب یک ملاحظه امنیتی است نه سیاسی و حل و فصل این مسئله مستقل از نوع نگاه آنها به حکومت ایران و رویارویی سیاسی با آن است. در نتیجه چگونگی حکومت و میزان مقبولیت دولت، تاثیری در سمت‌گیری منفی غرب نسبت به فعالیت‌های حساس اتمی در ایران ندارد؛ چنانجه حساسیت جامعه جهانی و مخالفت با برنامه هسته‌‌‌ای ایران از دوران دولت اصلاح‌طلب و ریاست جمهوری خاتمی شروع شد.

برای غرب فرقی نمی‌کند که سیدمحمد خاتمی رئیس جمهور باشد یا محمود احمدی‌نژاد یا حبیب‌الله پیمان یا هر کس دیگر. از دید غرب دستیابی ایران به فناوری هسته‌ای که کاربری دوگانه نظامی و صلح آمیز داشته باشد خط قرمز محسوب می‌‌شود. صرف نظر از این که این نگاه غرب مشروعیت داشته باشد یا نه، رویکرد فوق یک واقعیت در دکترین امنیتی و منافع ملی آنها است. در نتیجه باید به این واقعیت توجه داشت که دیدگاه منفی غرب نسبت به برنامه هسته‌ای ایران در وهله نخست مبتنی بر دغدغه امنیتی است.

تاکنون در سطح دولت‌های اروپایی و غربی، برخورد براندازانه و یا تغییر جمهوری اسلامی به شکل سیاست مطرح نبوده است. برعکس در صورت همراهی حکومت با خواسته‌های آنها حاضر به بهبود و گسترش روابط هستند. البته کشور‌های غربی به طور طبیعی از میانه‌روی، فضای باز سیاسی و گسترش دموکراسی در ایران حمایت می‌کنند. اما این حمایت تاکنون تبدیل به طرح مشخصی برای تحول سیاسی در داخل ایران نشده است.

پیوند حقوق بشر و مصالحه هسته‌ای

وخیم شدن بحران هسته‌ای در بد‌ترین حالت با توجه به وضعیت کنونی کشور‌های غربی و دیدگاه دولت اوباما، حمله نظامی محدود و نابود کردن تاسیسات هسته‌ای ایران است. رصد کردن واقعیات نشان می‌دهد برنامه‌ای مشابه اشغال نظامی افعانستان و عراق در خصوص ایران وجود ندارد. جنبش‌های اعتراضی مردمی سوریه و لیبی موضوعات کاملا جداگانه‌ای هستند و فاجعه انسانی رخ داده بر اثر خشونت سفاکانه دیکتاتور‌های بی‌رحم، منجر به موضع‌گیری کشور‌های غربی شد. اما محور اصلی تحولات در این کشور‌ها داخلی بوده و عناصر خارجی متغیر وابسته هستند نه برعکس.

برخی از پایگاه اجتماعی نیرو‌های خواهان تغییر نگران هستند که مصالحه هسته‌ای منجر به نادیده گرفتن مشکلات حقوق بشری در ایران شده و دنیا با حکومت به ضرر مردم ایران معامله کند.

ظرفیت جامعه جهانی در زمینه بهبود حقوق بشر در ایران محدود است. حقوق بشر وقتی در ایران بهبود می‌باید که جنبش اجتماعی نیرومند هوادار آن در داخل کشور در صحنه عمل باشد. در این فضا است فشار خارجی می‌تواند کارساز باشد و گرنه به خودی خود و در غیاب یک حرکت اعتراضی نیرومند در داخل کشور، کارساز نخواهد بود. هدایت فشار خارجی به همسویی با مطالبه دموکراسی و بهبود حقوق بشر در ایران نیازمند خاتمه بحران هسته‌ای است.

این تصور نیز این واقعیت را نادیده می‌گیرد که حقوق بشر و خواست مردم ایران در فهرست اهداف فعالیت‌های بازدارنده غرب در خصوص برنامه هسته‌ای حکومت نبوده است. لذا این بحث موضوعیت ندارد.

اما مصالحه هسته‌ای، از بین رفتن خطر دخالت نظامی محدود و مساعد شدن فضا برای برداشته شدن تحریم‌ها، باعث می‌شود تا مسئله حقوق بشر از سایه بحران هسته‌ای بیرون بیاید. این وضعیت فضا را برای تاثیرگزاری بهتر فشار‌های غرب در زمینه حقوق بشر مساعد تر می‌کند. همچنین تاثیرات منفی تحریم‌ها بر روی زیست مردم نیز برطرف می‌شود.

اما در عین حال باید توجه داشت که ظرفیت جامعه جهانی در زمینه بهبود حقوق بشر در ایران محدود است. حقوق بشر وقتی در ایران بهبود می‌باید که جنبش اجتماعی نیرومند هوادار آن در داخل کشور در صحنه عمل باشد. در این فضا است فشار خارجی می‌تواند کارساز باشد و گرنه به خودی خود و در غیاب یک حرکت اعتراضی نیرومند در داخل کشور، کارساز نخواهد بود. هدایت فشار خارجی به همسویی با مطالبه دموکراسی و بهبود حقوق بشر در ایران نیازمند خاتمه بحران هسته‌ای است.

وقتی حکومت از در مصالحه و توافق با غرب بر سر بحران هسته‌ای وارد شد و به شکل واقعی ماجراجوئی هسته‌ای و سیاست تقابل را کنار گذاشت، آن‌گاه فضا برای تعامل بزرگ‌تر مساعد می‌شود. در این فضا مذاکرات بر سر حقوق بشر نیز می‌تواند مثمر ثمر شود و حداقل گشایشی نسبی ایجاد کند و از شدت فشار‌ها بکاهد.

به لحاظ تاریخی در ایران پس از انقلاب میزان نقض حقوق بشر در مناسبات خصمانه با غرب افزایش یافته است. اگرچه حکمی مطلق در این زمینه وجود ندارد. ولی به لحاظ آماری می‌توان انتظار داشت کشور‌هایی که دشمنی و تضاد با غرب را ترویج می‌کنند در زمینه تعرض به حقوق ملت نیز شدت عمل بیشتری به خرج می‌دهند.

لزوم تلاش برای تنش‌زدایی

یکی از خواسته‌های اپوزیسیون دموکراسی‌خواه تنش زدایی با غرب و کنار گذاشتن ماجراجویی هسته‌ای بوده است. حال اگر حکومتی هر قدمی به این سمت بردارد، نتیجه مثبتی در پی دارد. نگاه اصولی به این مبحث متضمن حمایت از هر نوع مصالجه‌جوئی و تفاهم در زمینه بحران هسته‌ای است. توجه به منافع ملی چنین ایجاب می‌کند.

فروکش کردن غائله هسته‌ای که منافع ادعایی آن در برابر مخاطرات و هزینه‌های تحمیلی ناچیز است، به نفع توسعه کشور، گذار مسالمت آمیز به دموکراسی و متوقف کردن تخریب زیر ساخت‌های اقتصادی و فنی کشور است. در این شرایط، کشمکش‌های جناحی و رقابت‌های سیاسی در جنبش دمکراسی‌خواهی که متعهد به منافع ملی و سرزمینی ایران است، بی معنا خواهد بود.

برای این جنبش، پایان بخشیدن به بحران هسته‌ای مهم است و این‌که چگونه و توسط چه کسی این کار انجام می‌شود و امتیازاتش نصیب چه گروه و دولتی می‌شود، موضوعیت ندارد. جنبش به دنبال نجات و بهبود کشور، آسایش و آزادی ملت و بر طرف کردن تهدید‌ها است نه دستیابی به مسند قدرت و یا ورود به کشمکش‌های سیاسی.

فروکش کردن غائله هسته‌ای که منافع ادعایی آن در برابر مخاطرات و هزینه‌های تحمیلی ناچیز است، به نفع توسعه کشور، گذار مسالمت آمیز به دموکراسی و متوقف کردن تخریب زیر ساخت‌های اقتصادی و فنی کشور است. در چنین شرایطی، کشمکش‌های جناحی و رقابت‌های سیاسی در جنبش دمکراسی‌خواهی که متعهد به منافع ملی و سرزمینی ایران است، بی معنا خواهد بود.

برخی نگرانی از اعطای امتیاز‌ها و تضییع حقوق ملت را مطرح می‌کنند و خواهان به تعویق افتادن مذاکرات تا موقعیتی هستند که ایران از موضع قدرت وارد مذاکرات شود. در پاسخ باید گفت در گفتگو‌های احتمالی فقط قرار است بر سر مناقشه هسته‌ای صورت گیرد. موضوعات توافق، متوقف کردن موقت ذخیره سازی اورانیوم، تعطیلی سایت فردو و انتقال ذخیره اورانیوم غنی شده بیست درصدی به بیرون از کشور و تبدیل آنها به میله‌های سوخت است.

این موارد هیچکدام متضمن چوب حراج زدن به منافع ملی نیست. اگر در ازاء این موارد که صرفه اقتصادی و مزیت آنها برای منافع ملی زیر سئوال است، تحریم‌های سنگین ملغی شود و سیاست خارجی ستیزه‌جو به حاشیه برود، جایی برای نگرانی نیست. البته به شرط این‌که تعلیق غنی‌سازی موقت باشد و در چارچوب زمانی مشخص و محدود تا کسب اعتماد آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و به رسمیت شناختن حقوق ملت ایران صورت گیرد.

تعلیق غنی‌سازی اورانیوم بدون مذاکره و اقدام متقابل غرب در کاهش تحریم‌های یک‌جانبه و چندجانبه بی معنی است و آسیب‌های تحریم‌های کمرشکن و انزوای اقتصادی ایران برای مدت نامعلومی ادامه خواهد یافت. حل مسالمت‌آمیز کشمکش هسته‌ای نیازمند اقدامات متقابل و متناسب طرفین نزاع است. تحریم‌های سازمان ملل نیز باید پس از احراز اراده واقعی حکومت در بر طرف سازی ابهامات و ایراد‌های آژانس انرژی اتمی جهانی کنار گذاشته شوند.

در مجموع کاستن از تنش هسته‌ای با دور کردن خطرات جنگ و تحریم‌های کمرشکن، فضای بهتری را برای جنبش دموکراسی، بهیود وضعیت معیشتی و اقتصادی جامعه، قدرت منطقه‌ای ایران و توازن دفاعی و نظامی در خاورمیانه، رشد فناوری‌ها و گشایش سیاسی ایجاد می‌کند. اگرچه این وضعیت تضمینی قطعی در خصوص نکات یادشده فراهم نمی‌کند. ولی در مقایسه با حالت تشدید بحران هسته‌ای مزیت‌های به مراتب بیشتری دارد.

رضا خاتمی: محمد خاتمی به رهبر ايران نامه‌ای ننوشته است

Maryam — Sat, 29 Dec 2012 09:39:27 +0000

محمدرضا خاتمی، نماينده پيشين مجلس ايران گفته است برادرش محمد خاتمی، رئيس‌جمهور پيشين به آيت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی نامه‌ای ننوشته است.

محمدرضا خاتمی در گفت‌وگو با روزنامه بهار که امروز شنبه، نهم دی ماه منتشر شده است، گفت: "نفس نوشتن نامه ايرادی ندارد، اما نامه‌ای وجود ندارد و نوشته نشده است تا بخواهيم درباره آن صحبت کنيم."

هفته گذشته خبرگزاری دانشجويان ايران (ايسنا) و خبرگزاری کار ايران (ايلنا) به نقل از اسدالله بادامچيان، رييس شورای مرکزی حزب موتلفه اسلامی گزارش دادند محمد خاتمی برای فراهم شدن شرايط حضور اصلاح‌طلبان در يازدهمين دوره انتخابات رياست‌جمهوری نامه‌ای به رهبر ايران فرستاده است.

محمدرضا خاتمی: "آقای بادامچيان ظاهراً نمی‌دانند که در فضای آزاد، نيازی به نامه‌نگاری وجود ندارد و همه به‌ويژه کسانی که پيش از اين نيز سابقه خدمت داشته‌اند، می‌توانند آزادانه خود را کانديدا کرده و در انتخابات شرکت کنند "

خبرگزاری ايسنا گزارش داده بود اين نامه را اکبر هاشمی رفسنجانی، رئيس مجمع تشخيص مصلحت به دست رهبر ايران رسانده اما روزنامه جمهوری اسلامی چاپ تهران، امروز نوشت: "منابع نزديک به آيت‌الله هاشمی رفسنجانی، خبر ارسال نامه حجت‌الاسلام سيد محمد خاتمی توسط آقای هاشمی رفسنجانی به رهبر انقلاب را تکذيب می‌کنند."

محمدرضا خاتمی گفته است: "آقای بادامچيان ظاهراً نمی‌دانند که در فضای آزاد، نيازی به نامه‌نگاری وجود ندارد و همه به‌ويژه کسانی که پيش از اين نيز سابقه خدمت داشته‌اند، می‌توانند آزادانه خود را کانديدا کرده و در انتخابات شرکت کنند."

دبيرکل پيشين "جبهه مشارکت ايران اسلامی"، سخنان بادامچيان را "نقض صريح آزادی‌های تصريح شده در قانون اساسی" توصيف کرده است.

محمدرضا خاتمی افزوده است: "آقايان به دنبال گرم‌کردن فضای انتخابات هستند و به خوبی می‌دانند انتخابات بی‌حضور اصلاح‌طلبان شور و شوق سابق را نخواهد داشت و برای همين به جای آن‌که فضا را آماده انتخابات پرشور کنند با شايعات و اخبار اين‌چنينی می‌خواهد فضا را گرم کنند، اما غافل از اين هستند که مردم اعتمادشان را به آنان از دست می‌دهند و ديگر به هيچ‌کس اطمينان نمی‌کنند."

به گفته وی "بهتر است جناح مقابل به نيابت از اصلاح‌طلبان سخن نگويد و اجازه بدهد که ما خودمان حرف‌هايمان را بزنيم."

اين نماينده پيشين مجلس گفت: "اگر فضای سياسی باز شود و اين امکان برگزار شود که ما جلسات و همايش‌هايمان را برگزار کنيم، مطمئناً می‌توانيم مواضع خود را بيان کنيم و نيازی به سخنگو از جناح مقابل نداريم."

اصلاح‌طلبان از وزارت کشور ايران خواسته‌اند تا اجازه دهد کنگره اصلاح‌طلبان روزهای ۲۷ و ۲۸ دی‌ماه جاری برگزار شود.

محمد خاتمی نيز چند روز پيش ابراز اميدواری کرد حکومت ايران با برگزاری کنگره اصلاح‌طلبان موافقت کند.

به گفته محمد خاتمی "اگر شرايط (برای حضور) همه گروه‌ها و دلسوزان که در چارچوب قانون اساسی هستند و با اصل انقلاب و نظام هم‌سويی دارند، مهيا نشود؛ بدون شک انتخابات مطلوبی هم برگزار نخواهد شد."

اشاره خاتمی به انتخابات رياست‌جمهوری سال آينده ايران است که روز جمعه ۲۴ خرداد ۱۳۹۲ برگزار می‌شود.

انتخابات ریاست جمهوری به روایت خاتمی و موسوی خوئینی‌ها

politics — Wed, 05 Dec 2012 22:25:05 +0000

اکبر گنجی

اکبر گنجی - ایران از نظر سیاسی در چه شرایطی به سر می‌برد؟ بگذارید از زبان داخلی‌ها و به حکم: "خوش‌تر آن باشد که سر دلبران/ گفته آید از زبان دیگران"، به توضیح وضعیت بپردازیم. آن هم از زبان شخصیت‌هایی که روزی/ روزگاری از چهره‌های قدرتمند جمهوری اسلامی بودند.

یکم- محمد خاتمی در سی ام آبان سال ۱۳۹۱ گفته است: «مگر فلان آقای نظامی یا امنیتی حق دارد درون و بیرون نظام را تعریف کند؟ اینها یعنی چه؟ مثل این که مشکل فقط این است که چه کسی کاندیدا بشود؟ نخیر، آیا اصلا شما [یعنی ما اصلاح‌طلبان] را راه می‌دهند؟... ما می‌خواهیم زندگی کنیم، حرف بزنیم، امنیت داشته باشیم... آنچه برای ما مهم است این است که ما داخل نظامیم، هیچ کس حق ندارد بگوید چه کسی داخل نظام است و چه کسی خارج نظام... آیا کاندیدای اصلاح‌طلبان می‌تواند در این فضا همه‌

حرف‌هایش را بزند یا اگر بزند به انواع اتهامات متهم می‌شود؟... باز هم بر این نکته تأکید می‌کنم که گرچه ما اهل تحریم نیستیم، ولی عدم شرکت و نداشتن کاندیدا به هیچ وجه به معنی خروج از نظام نیست. نباید تحت تأثیر جنگ روانی قرار بگیریم» [لینک].

خاتمی براین باور است که اصلاح‌طلبان اصلی را به انتخابات راه نمی‌دهند، لذا آنها هم کاندیدایی نخواهند داشت. خاتمی وضعیت را آن چنان بسته می‌یابد که مطالبات اصلاح‌طلبان را به "امنیت داشتن" و "زندگی کردن" تقلیل می‌دهد. می‌گوید قدرت سیاسی از آن شما، اما باید امنیت داشته باشیم و زندگی کنیم.

دوم- آیت‌الله موسوی خوئینی‌ها طی دیداری با بخش دانشجویی حزب اسلامی کار- که در ۶/۹/۹۱ انتشار یافت [لینک] - در توضیح وضعیت کشور موارد زیر را بازگو کرده است:

الف- تهمت‌زنی، دروغ‌گویی نظام: مردم به نظام اعتماد ندارند. یکی از دلایل آن، دروغ‌گویی و تهمت‌زنی بی‌شمار است: «این که هی بگویید فلانی بد است، فلانی فتنه‌گر است، فلانی صهیونیست است، فلانی آمریکایی است و فلانی چیست و فلانی چیست و غیره برای شما سودی نخواهد داشت. حتی اگر مردم باور کنند، و البته از بس دروغ گفته‌اید آن را هم باور نمی‌کنند».

ب- میزان اصلاح پذیری نظام: رژیم اصلاح‌طلبان را جاسوس و برانداز به شمار می‌آورد که از سر لطف به آنان اجازه‌ حیات داده است. هیچ نظر اصلاح طلبانه‌ای از آنان را نمی‌پذیرد: «این که اشاره کردید ما برای اصلاح امور به حاکمیّت پیشنهادی بدهیم این کار عملی نیست. آن‌ها ما را برانداز می‌دانند و نسبت به من هم نگاه‌شان این است که به قول سردارشان من آمریکائی هستم و آمریکا به من خط می‌دهد وبه قول یکی از نویسندگان‌شان و سایت‌های خلق‌الساعه و بی‌شمارشان، من افکار مارکسیستی دارم و به "ک گ ب" وصل هستم و البته آنهایی که این تهمت‌ها را می‌زنند همه آزاد هستند و هر روز هم وضعشان بهتر می‌شود. آن وقت من بیایم به آن‌ها بسته پیشنهادی بدهم؟ می‌گویند ما همین که شما را زنده گذاشته‌ایم، لطف کرده‌ایم و ما را به عنوان یک دشمن خطرناک می‌دانند و فکر می‌کنم که اگر روزی بر سر دوراهی سازش با آمریکا یا اصلاح‌طلبان قرار بگیرند، آمریکا را بر ما ترجیح می‌دهند».

پ- شرکت در انتخابات به شرط نفی موسوی و کروبی : آیت‌الله خامنه‌ای اصلاح‌طلبان را فتنه‌گر قلمداد کرده، و پیروانش، توبه از گذشته و بیزاری جستن از میرحسین موسوی و مهدی کروبی را به عنوان شرط کاندیداتوری اصلاح‌طلبان مطرح کرده‌اند.

«می‌گویند اگر می‌خواهید در انتخابات شرکت کنید باید از فتنه ابراز بیزاری بجویید. ابراز بیزاری یعنی چه؟ یعنی از آقایان مهندس موسوی و حجت‌الاسلام کروبی تبری بجوئیم؟ ما خودمان آقای موسوی را به عنوان کاندیدا معرفی کردیم، و او مدعی است رایش را خورده‌اند و هنوز تکلیف این مسئله روشن نشده است. چون یک طرف دعوا را بر کرسی نشانده‌اند وطرف دیگر را در خانه‌اش زندانی کرده‌اند، حالا ما از او برائت بجوییم تا بتوانیم در انتخابات شرکت کنیم و آنان همین داستان را دوباره تکرار کنند... می‌گویند از آقای خاتمی اعلام برائت کنید. تازه ول‌کن هم نیستند. از این سه تا که ابراز برائت کردید می‌گویند از دیگران هم ابراز برائت کنید، از آن‌ها که زندانی هستند هم ابراز برائت کنید وآخرش هم می‌گویند از خودتان و از گذشته‌تان هم اعلام بیزاری کنید. یعنی باید از همه این‌ها ابراز برائت کنید تا شما را قبول کنند. مرده شوی این قبول کردن را ببرد».

برخی مدعای احتمال کاندیداتوری هاشمی رفسنجانی را مطرح کرده و گفته‌اند که او فردی است که اصلاح‌طلبان، اصول‌گرایان سنتی و تکنوکرات‌ها بر سرش اجماع خواهند کرد. به تعبیر دیگر، هاشمی رفسنجانی، "چاره‌ی بیچارگی" جمهوری اسلامی و نجات کشور است. اما وضع هاشمی حتی از ضرب المثل "طرف را به ده راه نمی‌دادند، سراغ خانه‌ کدخدا را می‌گرفت"، نیز بدتر است. برای این که به هاشمی حتی اجازه‌ سفر به زادگاه خودش را هم ندادند تا بداند که نمی‌خواهند در انتخابات نقش‌آفرین باشد.

ت- شرایط خاتمی از زندان بدتر است: اصلاح‌طلبان نه تنها از نظام حذف شده‌اند، بلکه در شرایط بدتر از زندان به سر می‌برند. حال برخی می‌گویند شرایط را بپذیرد، در انتخابات شرکت کنید تا حذف نشوید:

«می‌گویند که اگر در انتخابات شرکت نکنید حذف می‌شوید. از کجا حذف می‌شویم؟ از درون حکومت؟ سال‌ها است که ما را حذف کرده‌اند. آن دو بزرگوار را که در خانه‌شان زندانی کرده‌اند. عده‌ای هم که در زندان به سر می‌برند. کسی هم مثل آقای خاتمی در چنان محدودیت هائی بسر می‌برد که اگر در زندان بود راحت‌تر از این بود. خوب حذف کردن مگر چه معنایی جز این دارد».

ث- انتصابات خامنه‌ای- جنتی: آیت‌الله خامنه‌ای سرنوشت انتخابات را به آیت‌الله جنتی واگذار کرده و مقاصد خود را از طریق او تعقیب می‌کند. سخنان خداوند دارای معیار و معناست، اما مدعیات اینان فاقد ملاک و معناست: «ریش و قیچی دست آقای آیت‌الله جنتی است که بگوید چه کسی صلاحیت دارد و چه کسی ندارد. به کسی هم جوابگو نیست که دلایل تایید یا رد صلاحیت یک فرد را توضیح بدهد. وقتی خدا با انسان حرف می‌زند می‌فهمیم که چرا می‌فرماید این خوب است و آن بد است، ولی مشکل ما این است که نمی‌فهمیم که جناب جنّتی، در دایره‌ی کدام نگاه این را تایید می‌کند و آن را رد می‌کند... آن‌ها می‌گویند همه آزاد هستند، اما در چارچوب نگاه آقای جنتی، و این به نظر ما درست نیست. آقای جنتی بالاخره یک نفر است و نمی‌شود که همه خودشان را با قد و قواره‌ای که آقای جنتی متر می‌کند اندازه کنند و تطبیق دهند».

ج- انتخابات آزاد، یعنی کاندیداتوری مهندس موسوی: شرکت در انتخابات حق مردم و همه‌ گروه‌های سیاسی است، اما انتخابات باید آزاد باشد. وقتی موسوی و کروبی و ده‌ها تن دیگر را زندانی کرده، اصلاح طلبان فاقد رسانه، حق برگزاری نشست سیاسی، امکانات تبلیغاتی و مورد تهاجم تخریبی هستند؛ انتخابات آزاد فاقد معناست. در عین حال، نظام اگر فقط و فقط بپذیرد که موسوی از درون زندان کاندیدا شود، ما آزاد بودن انتخابات را می‌پذیریم:

«انتخابات آزاد آثار و علائمی دارد که اگر مردم آن‌ها را ببینند باور می‌کنند. اما بعید می‌دانم که حکومت تن به یک انتخابات آزاد بدهد. انتخابات آزاد یعنی این که آقای مهندس موسوی هم بتواند کاندیدا شود... حتی لازم نیست برای انتخابات از حصر هم بیرون آورده شود، فقط از داخل حصر منزلش اعلام کاندیداتوری کند. اگر رای آورد از خانه‌اش برود ساختمان ریاست جمهوری و اگر رای نیاورد همانجا بماند. اگر انتخابات آزاد نباشد، هر چقدر هم که ما بگوئیم آزاد است مردم باورشان نمی‌شود».

چ- پیش‌بینی بسته‌تر شدن فضای سیاسی: وضعیت ایران را به مرحله‌ای رسانده‌اند که شرایط روز به روز بدتر و بدتر خواهد شد. حقوق مدنی هرچه بیشتر نادیده گرفته خواهد شد، "هیچ امیدی" به برگزاری انتخابات آزاد وجود ندارد و "بعید" است رژیم تن به چنین امری دهد:

«من با مشاهده وضعیت موجود، هیچ امیدی ندارم که حاکمیت راه را باز کند تا تمام مردم آزادانه مشارکت کنند... با مشاهده این وضعیت متاسفانه می‌بینم که اجازه نمی‌دهند که انتخابات پیش رو انتخاباتی آزاد باشد. چون شرایط برایشان دشوار‌تر شده است. در سال ۸۸ مدیریت کشور به دشواری امروز نبود. همانطور که در سال ۸۴ هم به دشواری سال ۸۸ نبود... مدیریت کشور برایشان دشوار شده است و به روی همدیگر چنگ می‌اندازند و روز به روز هم وضعیت برایشان دشوار‌تر می‌شود و هر چه دشوار‌تر شود برگزاری انتخابات را سخت‌تر می‌کنند، چون احساس می‌کنند آزادی انتخابات سال ۸۸ را هم نمی‌توانند برقرار کنند. چون نگران هستند که از داخل انتخابات آزاد نتیجه‌ای بیرون بیاید که کار را برای آنان مشکل‌تر کند. خدا کند مشکلات کشور کمتر شود و به حد اقل برسد. در غیر این صورت هر روز دایره آزادی‌های مدنی و مشروع تنگ‌تر خواهد شد».

سوم- اجازه ندادن به هاشمی رفسنجانی جهت سفر به زادگاه خود: قرار بود هاشمی رفسنجانی برای مراسم اولین سالگرد درگذشت حجت‌الاسلام والمسلمین محمد هاشمیان- امام جمعه‌ سابق رفسنجان- به آن شهر برود. سخنرانی‌هایی برای او تدارک دیده و اعلام شده بود. شورای تأمین استان اطلاع می‌دهد که قادر به تأمین امنیت برگزاری این مراسم و با حضور هاشمی رفسنجانی نیست. گروه‌های فشار و لباس شخصی‌ها هم تهدیدات خود را آغاز می‌کنند. هاشمی که با ساختار تشکیلاتی و فرماندهی این نوع گروه‌ها به خوبی آشناست، سفرش را لغو می‌کند. هاشمی پیامی برای این مراسم ارسال کرد و در آخر آن نوشت:

این که خاتمی و موسوی خوئینی‌ها می‌گویند با کاندیداهای دسته دوم و سوم اصلاح‌طلبان وارد انتخابات نخواهند شد، این که می‌گویند با "کاندیدای اجاره‌ای" (کاندیدای اصول‌گرایان) وارد انتخابات نخواهند شد، این که می‌گویند کاندیدای اصلاح‌طلبان باید چهره‌های شاخص آنها (موسوی، کروبی، خاتمی، عبدالله نوری) باشد؛ معنایی جز عدم کاندیداتوری نخواهد داشت. برای این که آیت‌الله خامنه‌ای هزینه‌ زیادی بابت حذف اینان از نظام داده است، حال به چه دلیلی باید راه ورود آنان را هموار سازد؟ هاشمی رفسنجانی را به روستایش هم راه ندادند. بقیه‌ افرادی هم که قصد قطعی کاندیداتوری دارند، در انتظار مجوز رهبری به سر می‌برند.

«وظیفه‌ام بود که هم در مراسم اولین سالگرد ایشان حضور یابم و هم در این فرصت، دیدار با بستگان و همشهریان را تازه نمایم؛ دلم می‌خواست و برنامه‌ریزی هم شده بود که بیایم، اما به خاطر فشردگی برنامه‌ها در مرکز و ملاحظاتی که به آن آگاهید و ضرورت پرهیز از هرگونه تنش و اختلاف و گرفتن فرصت از سوءاستفاده‌کنندگان و بدخواهان افراطی، خود را از این سعادت محروم می‌کنم». [لینک]

مراسم با آرامش مطلق- بدون حضور هاشمی- برگزار شد. برخی مدعای احتمال کاندیداتوری هاشمی رفسنجانی را مطرح کرده و گفته‌اند که او فردی است که اصلاح‌طلبان، اصول‌گرایان سنتی و تکنوکرات‌ها بر سرش اجماع خواهند کرد. به تعبیر دیگر، هاشمی رفسنجانی، "چاره‌ی بیچارگی" جمهوری اسلامی و نجات کشور است. اما وضع هاشمی حتی از ضرب المثل "طرف را به ده راه نمی‌دادند، سراغ خانه‌ کدخدا را می‌گرفت"، نیز بدتر است. برای این که به هاشمی حتی اجازه‌ سفر به زادگاه خودش را هم ندادند تا بداند که نمی‌خواهند در انتخابات نقش‌آفرین باشد.

چهارم- دیدار با هاشمی، خاتمی و سید حسن خمینی یعنی نفی اصول‌گرایی و عدم کاندیداتوری: سایت رجانیوز در دهم آذر ۱۳۹۱ طی خبری اعلام کرد که محمد باقر قالیباف- کاندیدای ریاست جمهوری- در ۲۳/۷/۹۱ با هاشمی رفسنجانی و سپس با محمد خاتمی و سید حسن خمینی "ملاقات محرمانه" داشته است. رجانیوز مدعی شده که "به برخی از جزئیات این دیدارها" دسترسی داشته و افزوده که "مدعیان اصول گرایی"، "لازم است مرزبندی صحیح و درستی با اصحاب و حامیان فتنه" داشته باشند. به همین دلیل، قالیباف باید «شخصاً در مورد علت و جزئیات دیدار با خاتمی به عنوان یکی از رئوس فتنه ۸۸، آقای هاشمی از حامیان برخی عناصر فتنه ۸۸ و سید حسن خمینی توضیح دهد.» [لینک]

روابط عمومی شهرداری تهران به سرعت با صدور اطلاعیه‌ای این خبر را تکذیب کرد. اما تکذیبیه دارای نکته‌ بسیار مهمی بود. نوشته‌اند: «متاسفانه برخی رسانه‌های فضای مجازی صرفا برای دست یافتن به بازدید بیشتر و یا به دلیل توهم دشمن‌پنداری بر خلاف صراحت فرمایش رهبر معظم انقلاب که تاکید داشتند رقیب انتخاباتی خود را دشمن اکبر تلقی نکنیم، به هر دروغ و شایعه‌ای متوسل می‌شوند.» [لینک]

گویی خبر دروغ دیدار قالیباف با این سه، مصداق تبدیل قالیباف به "دشمن اکبر" است. مگر دیدار با این سه تن چه جرم بزرگی است که آن را باید این چنین قلمداد کرد؟ رجانیوز مجدداً تأکید کرد که صحت خبرش "محرز" است و نوشت: «چنانچه روشن شود که آقای قالیباف با انگیزه نهی از منکر نسبت به برخی رفتارهای نادرست و همچنین روشن کردن مرزبندی خود با این افراد دیدار کرده است، مایه خوشوقتی دلسوزان انقلاب خواهد بود، اما انجام دیدار محرمانه و خبری نکردن آن با گذشت بیش از یک ماه، موجب بروز شائبه‌هایی می‌شود که رجانیوز پس از گذشت این مدت برای زدودن شائبه‌ها، دست به انتشار این خبر زد تا شاید آقای قالیباف به میدان روشنگری بیایند».

پنجم- نتیجه: این که خاتمی و موسوی خوئینی‌ها می‌گویند با کاندیداهای دسته دوم و سوم اصلاح‌طلبان وارد انتخابات نخواهند شد، این که می‌گویند با "کاندیدای اجاره‌ای" (کاندیدای اصول‌گرایان) وارد انتخابات نخواهند شد، این که می‌گویند کاندیدای اصلاح‌طلبان باید چهره‌های شاخص آنها (موسوی، کروبی، خاتمی، عبدالله نوری) باشد؛ معنایی جز عدم کاندیداتوری نخواهد داشت. برای این که آیت‌الله خامنه‌ای هزینه‌ زیادی بابت حذف اینان از نظام داده است، حال به چه دلیلی باید راه ورود آنان را هموار سازد؟ هاشمی رفسنجانی را به روستایش هم راه ندادند. بقیه‌ افرادی هم که قصد قطعی کاندیداتوری دارند، در انتظار مجوز رهبری به سر می‌برند.

آیت‌الله موسوی خوئینی‌ها گفته است که آقای خاتمی رئیس ماست. خاتمی هم به صراحت خط مشی انتخابات را روشن کرده است: مرزبندی با دو طرف.

مرزبندی با اصول‌گرایان: اگر در انتخابات چهره‌های شاخص اصلاح‌طلبان مجاز به کاندیداتوری نباشند، اصلاح‌طلبان نامزدی نخواهند داشت.

مرزبندی با ساختارشکنان: اصلاح‌طلبان جمهوری اسلامی را قبول داشته و به همین دلیل برخلاف براندازان، انتخابات را تحریم نخواهند کرد.

به تعبیر دیگر، بر این قرار حتی اگر انتخابات ریاست جمهوری رقابت منحصر به کاندیداهای اصول‌گرایان سنتی و اصول‌گرایان رادیکال باشد، سید محمد خاتمی و همفکرانش رأی خود را به صندوق‌ها خواهند ریخت، برای آن که مرزبندی شان با ساختارشکنان روشن باشد و هیچ کس هم نتواند آنها را خارج نظام قلمداد کند.

مردم درباره اختلافات سران نظام چه می‌گویند؟

arezoo — Fri, 09 Nov 2012 19:33:09 +0000

ناصر کرامتی

ناصر کرامتی − « این احمدی‌نژاد اهل دعوا است. توی انتخابات هم گیر داد به دزدی‌های اینها. داشت پته دزدی همه را می‌ریخت روی آب. به کروبی گفت از شهرام جزایری پول گرفته. به مدرک زن موسوی گیر داد. به بخور بخور بچه‌های هاشمی گیر داد. مثل این‌که به رئیس دادگاه‌ها گفته بودجه‌شان را قطع می‌کنه. ما اول فکر می‌کردیم این آدم درستی است، دزد نیست، جلوی سوءاستفاده‌ها را می‌گیره اما خودش هم با اینها فرقی نداشت. معاون خودش زمین‌خواری کرده. پای خیلی زمین در میان است. به قیافه‌اش هم می‌خورد. مثل نزول خورهای بازار است. نمی‌گیرند زندان‌اش کنند. دزدی اگر بد است برای همه بد است.

در ایران هر کس کاره‌ای است، بار خودش را می‌بندد. با هم ساخت و پاخت می‌کنند. کسی به دزدی بقیه کاری ندارد. با هم می‌خورند. شریک هستند. همیشه همین بوده. رژیم قبلی، این رژیم، خود آخوندها. همه وقتی در راس کار هستند مملکت را غارت می‌کنند. حرف احمدی‌نژاد این نیست که جلوی دزدی را بگیرد. می‌خواهد فقط خودش بخورد. حق و حساب بقیه را نمی‌دهد برای همین می‌خواهند زمین‌اش بزنند.»

این گفته‌ها، اظهارات یک شاطر نانوایی است. نانوائی چهار شیفت دارد و او برای تامین زندگی خود روزی دو شیفت در آن کار می‌کند. می‌گوید وقتی برای چیز خواندن ندارد. کار کردن با کامپیوتر و اینترنت را بلد نیست و اطلاعات سیاسی خود را در گفتگو با مشتریان نانوایی و گوش دادن اخبار رادیو به دست می‌آورد.

***

مدتی است اختلاف طیف‌های مختلف قدرت در ساختار جمهوری اسلامی علنی شده است. جنگ لفظی مسئولان از متلک انداختن در سخنرانی‌ها و مصاحبه‌ها به نامه‌نگاری علیه یکدیگر کشیده است. جدیدترین اختلاف علنی، مشاجره محمود احمدی‌نژاد، رئیس قوه مجریه یا صادق لاریجانی، رئیس قوه قضائیه است. علی خامنه‌ای در آخرین سخنرانی خود در تاریخ ۱۰ آبان ۱۳۹۱ گفته است: « مسئولان به ویژه سران سه قوه باید با وظیفه‌شناسی و درک شرایط حساس کنونی، از هرگونه کشاندن اختلاف‌ها به میان مردم خودداری کنند و بدانند از امروز تا روز انتخابات، هر کسی که بخواهد از احساسات مردم در جهت اختلافات استفاده کند، قطعاً به کشور خیانت کرده است.»

با وجود تلاش خامنه‌ای برای پوشاندن اختلافات به نظر می‌رسد رقابت سیاسی بین جناح‌های مختلف راست‌گرایان در ایران به قدری شدید شده که صحبت‌های او مانند اختلافات مداوم مجلس و دولت، نتواند شعله‌های جنگ قدرت را مهار کند. خامنه‌ای پیش از این نیز در چند سخنرانی از مسئولان جمهوری اسلامی خواسته بود به اختلافات دامن نزنند و به تخریب یکدیگر نپردازند اما بعد از مدت کوتاهی مجدداً جنگ‌های لفظی و تبلیغاتی نیروهای رقیب در ساختار حکومت آغاز شد.

کیارش – دانشجو

«از روزی که به یاد داریم ایران از نظر آقایان در شرایط حساس کنونی قرار دارد. من زمان خمینی را یادم نیست اما مثل این‌که آن موقع هم همینطوری بوده است. اینقدر گفته‌اند که خودشان باورشان شده است. شرایط حساس هست اما این پسوند "کنونی" و "مقطع فعلی" خیلی به شعور آدم توهین می‌کند. انگار مملکت فقط دو روز است در این حال و روز است. یکباره بگوئید همیشه وضعیت ما حساس است و خودتان و مردم را راحت کنید.»

از روزی که ما به یاد داریم ایران از نظر آقایان در " شرایط حساس کنونی" قرار دارد. من زمان خمینی را یادم نیست اما مثل این‌که آن موقع هم همینطوری بوده است. اینقدر گفته‌اند که خودشان باورشان شده است. شرایط حساس هست اما این پسوند "کنونی" و "مقطع فعلی" خیلی به شعور آدم توهین می‌کند. انگار مملکت فقط دو روز است در این حال و روز است. یکباره بگوئید همیشه وضعیت ما حساس است و خودتان و مردم را راحت کنید.

مدام در تلویزیون می‌گویند که مردم باید در انتخابات مشارکت کنند و رای مردم مشت محکمی بر دهان دشمن است ولی دلشان نمی‌خواهد تبلیغات و رقابت سیاسی وجود داشته باشد. انتخابات همین است. در همه جای دنیا برای انتخابات گروه‌های سیاسی به جان هم می‌افتند. توقع دارند یک هفته قبل از انتخابات چند نفر نامزد شوند و بدون هیچ اتفاقی رای‌گیری شود. از همه چیز می‌ترسند.
کدام مشت و کدام دشمن؟ در انتخابات قبلی همه رفتیم شرکت کردیم. صدا و سیما گفت مشارکت بالای 80 درصد بوده است. انتخابات که تمام شد ۵۰ درصد مردمی که در انتخابات شرکت کرده بودند شدند دشمن!

همین آقای خامنه‌ای مگر نبود که آمد در سخنرانی‌اش گفت نظر من به نظر رئیس جمهوری نزدیک‌تر است؟ حالا چه شده که وقتی آقای احمدی‌نژاد حرف می‌زند می‌گوید هر کسی حرف بزند خائن است؟

امیر حسین – آموزگار

نمی‌دانم این موضوع طراحی شده است یا مثل گذشته حکومت در حال گرفتن ماهی از آب گل آلود حوادث در ایران است. شما به عنوان خبرنگار یک مسئولیت اجتماعی سنگین دارید. اجازه ندهید افکار عمومی از موضوع اقتصاد به جنگ زرگری سران حکومت منحرف شود. اختلافاتی وجود دارد اما این اختلافات بر سر سهم بیشتر است. آیا وقتی یک رئیس جمهور یا وزیر و وکیل به پایان دوره خود می‌رسد از قدرت کنار می‌رود؟ تمامی این افراد شرکت‌های اقتصادی بزرگ دارند. صاحب املاک هستند. تجارت می‌کنند. چاره‌ای جز داشتن روابط با یکدیگر ندارند.

فکر مردم نباید از موضوع معیشت منحرف شود. من در کلاس درس از بچه‌ها پرسیدم اگر اجازه رای دادن داشتید در انتخابات بعدی به چه کسی رای می‌دادید؟ جواب بعضی از بچه‌ها تکان دهنده بود.
دانش آموزی دارم که پدرش سرایدار یک مجتمع کوچک است. گفت به احمدی‌نژاد رای می‌دهم. پرسیدم چرا؟ جواب داد: آقا حقوق پدر ما ۱۵۰ هزار تومان است و پول یارانه‌ ما ۴۵۰ هزار تومان! از این بچه پرسیدم: می‌دانی یارانه چیست؟ نمی‌دانست. فکر می‌کرد حقوقی است که احمدی‌نژاد به آنها می‌دهد! از این دانش آموز خواستم تا وقتی به خانه رفت از پدرش بپرسد که یارانه چیست و بیاید به من بگوید. فردا آمد سر کلاس و گفت: «آقا اجازه، بابامون گفت که یارانه حق مائه که احمدی‌نژاد از دزدی پولدارا کم می‌کنه و به ما میده! »

یک دانش آموز دیگر هم بین بچه‌ها حرف عجیبی زد. گفت پدرش در یک میهمانی گفته است: «اگر یک دوره دیگر احمدی‌نژاد می‌توانست رای بیاورد خوب بود. آمریکائی‌ها حمله می‌کردند و کار را یکسره می‌کردند!»

صادق – طلبه

«من در کلاس درس از بچه‌ها پرسیدم اگر اجازه رای دادن داشتید در انتخابات بعدی به چه کسی رای می‌دادید؟ دانش آموزی دارم که پدرش سرایدار یک مجتمع کوچک است. گفت به احمدی‌نژاد رای می‌دهم. پرسیدم چرا؟ جواب داد: آقا حقوق پدر ما ۱۵۰ هزار تومان است و پول یارانه‌ ما ۴۵۰ هزار تومان!»

آقا فرمودند نباید به این اختلافات دامن زده شود. فرمودند مصداق خیانت به کشور و اسلام است. بعد از دستور آقا دیگر بهانه‌ای از طرف مسئولان قابل قبول نیست. در اختلافات اخیر البته حق با آیت‌الله لاریجانی بود. این را که عرض می‌کنم چون فعل در گذشته اتفاق افتاده است و خدای ناکرده تخطی از امر ولایت نیست. استاد ما جناب آیت‌الله یزدی فرمودند که حق با رئیس جمهور نیست. ایشان از موضع یک کارشناس دینی و حقوقی صحبت کرده‌اند. بنده طلبه کوچکی هستم و اگر حرفی می‌زنم مِن باب بیان عقیده است. حکم نیست چرا که حکم، صادره از شرع است و شارحِ این شرع آقایان علمای عظام هستند.

به نظر می‌رسد آقای احمدی‌نژاد شیفته قدرت و مقام شده است. برادران لاریجانی وقتی آقا حکم فرمودند سریعاً نامه نوشتند و اعلام تمکین کردند اما آقای احمدی‌نژاد باز هم عناد و لجاجت کرد و در برابر نایب امام غایب نوشت: با هر اقدامی که اختیارات و مسئولیت‌های مهم من را مخدوش کند مخالف هستم.

فاطمه – خانه‌دار

ما هم می‌دانیم. مگر ما چه چیزمان از بقیه کمتر است که ندانیم؟ همه می‌دانند. ما هم اگر بدبختی نداشتیم و زحمت نمی‌کشیدیم آلان سری توی سرها داشتیم. مدرسه را ول کردیم، رفتیم قالیبافی.
زود شوهرمان دادند و تا به خودمان آمدیم شدیم مادر 4-5 تا بچه. من و این دختر وسطی عمویم شاگرد اول بودیم.

این رادیوی آقارضا همین‌طور از صبح روشن است تا آخر شب. قار قار این سر ما را می‌برد. دخترم رفت کلی پول داد برایش از این گوشی‌ها خرید اما خوشش نیامد. فقط می‌خواهد مرا اذیت کند. اگر من اخبار دوست داشتم تا آخر عمرش رادیو گوش نمی‌داد. دیگه چاره‌ای نیست. روزها صدای این رادیو هست و من کارهایم را که می‌کنم به این هم گوش می‌دهم.

احمدی‌نژاد یک روزنامه‌ای داشته که ریختند رئیس‌اش را گرفته‌اند. رئیس این روزنامه آدم احمدی‌نژاد بوده. می‌خواهد برود ملاقات اما اجازه نمی‌دهند. بگو مگو کردن، نامه نوشتن، سخنرانی کردن ضد هم. از آن طرف خامنه‌ای گفته جلوی مردم دعوا نکنید که ملت باخبر نشوند در مملکت چه خبر است.

دوتا از بچه‌های خواهرم تجارت آهن می‌کنند. وضع و روزگارشان خیلی خوب است. از اینها هستند که خانه‌شان استخر دارد. دور هم که هستیم ما از بدبختی و گرانی گوشت و تخم مرغ تعریف می‌کنیم، اینها از گرانی بلیط هواپیما و ویزیت (ویزا) ندادن! شکم که سیر باشد حرف‌ها هم صد من یه غاز می‌شود. خودشان با هم می‌خورند، می‌دزدند، می‌برند، دعوا هم می‌کنند. این لاریجانی‌ها که هر کدام یک طرف مملکت را گرفتن.

احمدی‌نژاد همه فامیل‌اش را برده سر کار. فقط این خواهرش مانده که هر کجا می‌خواهد قالب‌اش کند، نمی‌شود. رادیو می‌گفت برای این‌که خواهر احمدی‌نژاد رئیس شود دارند تهران را دو تیکه می‌کنند. اصلاً از مردم نمی‌پرسند: سیرید؟ گرسنه‌اید؟ دردی دارید؟ ندارید؟ مردم دارند از گرانی می‌میرند، این‌ها فکر قدرت هستند.

محمد – حقوق‌دان

«احمدی‌نژاد تربیت شده بود تا صحنه داخلی سیاست در ایران را از وجود هر نیروی دیگری پاک کند. او را برای درگیر شدن، ایجاد جنگ روانی و کشمکش‌های فرسایشی آموزش داده‌اند. حالا با تمام این ویژگی‌های فردی‌اش دارد به شاخ و برگ درختی تبر می‌زند که روی آن لانه دارد. من بر این باور نیستم که این تبر زدن به ریشه رهبری و نظام باشد. احمدی‌نژاد باهوش‌تر از این است که پایه‌های وجودی خود را بزند. او فقط دارد شاخ و برگ اطراف خود را می‌زند تا جای بیشتری برای خود به دست بیاورد.»

قوانین در جمهوری اسلامی بسیار تفسیر پذیر‌ند. بسته به این‌که چه گروهی قدرت را در دست داشته باشد و این قدرت رابطه‌اش با رهبری چگونه باشد، قوانین به صورت مختلفی در دوره‌های مختلف تفسیر می‌شود.

رئیس جمهور به استناد قانون می‌گوید اختیار بازدید از زندان اوین را دارد و رئیس قوه قضائیه به استناد همان قانون می‌گوید اجازه بازدید را نمی‌دهد. شورای نگهبان خودش را تنها مرجع تفسیر قوانین می‌داند و رهبری با حکم حکومتی جایگاه فراقانونی دارد. سعی نکنید این اختلافات را به اختلاف از تفسیر قوانین مربوط کنید. این اختلافات مربوط به ساختارها و به نظر من مسائلی کاملاً سیاسی هستند. این کشمکش‌ها حقوقی نیست. این اختلافات به ظاهر قانونی، نماد اختلافاتی در عرصه‌های دیگر هستند که به نوبه بروز پیدا می‌کند. اختلافاتی خورنده درون سیستم حکومتی که نمی‌خواهند دیده و شنیده شود. قوه قضائیه نیز میلی به ورود به درگیری‌های سیاسی ندارد چرا که دارای نقطه ضعف‌های بسیاری است اما در قوه مجریه و قوه مقننه که مسئله «انتخابات» وجود دارد میل شدیدی به کشیده شدن اختلافات به عرصه عمومی وجود دارد.

«...» – فعال سیاسی

خامنه‌ای در جریان انتخابات سال ۱۳۸۸ تمام داشته‌های خود را روی احمدی‌نژاد قمار کرد. البته لفظ قمار توصیف کاملی نیست. برنامه‌ریزی هسته ‌درونی نظام بود که به فردی مانند احمدی‌نژاد میدان داده شود. هزینه‌های زیادی از طرف او به نظام تحمیل شد اما این‌گونه نبود که همه این هزینه‌ها تصادفی و بدون برنامه‌ریزی باشد. به نظر من بخش زیادی از این هزینه‌ها در نظر گرفته شده و در محاسبات سیاسی حکومت، از قبل وارد شده بود.

در برنامه جدید جمهوری اسلامی، هر نیروی غیر مطیع و دارای ریسک باید حذف می‌شد. حتی انحراف از معیار اصلاح‌طلبان در چارچوب ساختارهای نظام هم پذیرفته شده نبود. هر نیروی دیگری که می‌توانست به عنوان برهم زننده معادلات داخلی وارد محاسبات شود باید حذف می‌شد. اما در این نوع برنامه‌ریزی همیشه یک خطر بالقوه وجود دارد و آن این است که نیرویی که بدون رقیب به عنوان عامل اجرایی برنامه دارای اختیارات و اعتبارات گسترده می‌شود، ممکن است از کنترل طراح برنامه خارج شود. اختلافات تیم احمدی‌نژاد با رهبری و هسته اصلی قدرت در جمهوری اسلامی در چنین چارچوبی قابل طرح است.

احمدی‌نژاد به پشتوانه رهبری دست به اعمال نظرات قانونی و غیر قانونی خود در کشور زد و مطیع‌ترین رئیس دولت برای آقای خامنه‌ای بود. نه سابقه هاشمی رفسنجانی را در شکل‌گیری جمهوری اسلامی و نه امکانات مالی گسترده او را داشت و نه مانند آقای خاتمی به پشتوانه رای مردم می‌توانست مزاحمت‌هایی هر چند کوچک برای نظام ایجاد کند. اما او در دور دوم انتخابات احساس کرد که بدنه‌ای در ایران دارد. احساس کرد که وزنی دارد.

احمدی‌نژاد تربیت شده بود تا صحنه داخلی سیاست در ایران را از وجود هر نیروی دیگری پاک کند. او را برای درگیر شدن، ایجاد جنگ روانی و کشمکش‌های فرسایشی آموزش داده‌اند. حالا با تمام این ویژگی‌های فردی‌اش دارد به شاخ و برگ درختی تبر می‌زند که روی آن لانه دارد. من بر این باور نیستم که این تبر زدن به ریشه رهبری و نظام باشد. احمدی‌نژاد باهوش‌تر از این است که پایه‌های وجودی خود را بزند. او فقط دارد شاخ و برگ اطراف خود را می‌زند تا جای بیشتری برای خود به دست بیاورد.

محمد حسن – کشاورز

من به وقت انتخابات که دعوای سران را در تلویزیون دیدم با خودم گفتم این احمدی‌نژاد کله‌اش بوی قرمه سبزی می‌دهد. کسی که جرات کند با دارو دسته هاشمی در این مملکت طرف شود یا عقل سالم ندارد یا پشت‌اش خیلی قرص است. معلوم بود اطلاعاتی است. یک بغل مدرک و کاغذ از دزدی و خلاف اینها با خودش آورده بود و نشان می‌داد. به آن وقت، تازه کار بود. نورس بود. حالا کهنه کار شده. ریاست کرد و حالا که خر خودش از پل گذشته می‌خواهد دامن بقیه را گیر کند. به ما که خدمت کرد. برای ما کشاورزها کروبی و احمدی‌نژاد به درد می‌خوردند. کروبی شده بود بهتر بود. گفت از همان اول نفری 50 هزار تومان می‌دهد. احمدی‌نژاد دیرتر پول را داد. دعواها هم سر همین پول است. یک قران و دو قران نیست که! هفتاد میلیون جمعیت دارد ایران. این پول کلفتی است که باید از دهن کله گنده‌ها بیرون بیاورد. سر و صدای آنها به خاطر این بلند شده. می‌خواهند این پول را قطع کنند!

«...» - فعال دانشجوئی

بسیاری می‌گویند اختلافات تیم احمدی‌نژاد و برادران لاریجانی نزاع بین نیروهای راست سنتی و راست نظامی در ایران است. مقالات زیادی با این محتوا خوانده‌ام و نظر بسیاری از دوستان سیاسی من در دانشگاه نیز به این تحلیل نزدیک است.

«من به وقت انتخابات که دعوای سران را در تلویزیون دیدم با خودم گفتم این احمدی‌نژاد کله‌اش بوی قرمه سبزی می‌دهد. کسی که جرات کند با دارو دسته هاشمی در این مملکت طرف شود یا عقل سالم ندارد یا پشت‌اش خیلی قرص است. آن وقت تازه کار بود. نورس بود. حالا کهنه کار شده. ریاست کرد و حالا که خر خودش از پل گذشته می‌خواهد دامن بقیه را گیر کند. به ما که خدمت کرد. برای ما کشاورزها کروبی و احمدی‌نژاد به درد می‌خوردند. کروبی شده بود بهتر بود. گفت از همان اول نفری ۵۰ هزار تومان می‌دهد. احمدی‌نژاد دیرتر پول را داد. دعواها هم سر همین پول است.»

من نظر دیگری دارم. چند وقت پیش یکی از طرفداران احمدی‌نژاد نیروهای رقیب را متهم کرده بود که می‌خواهند «احمدی‌نژاد تقلبی بسازند.» این حرف تیتر رسانه‌ها شد اما از آنجا که قضاوت عمومی درباره سخنان طرفداران دولت، چرند گوئی، بلاهت و ربط همه مسائل به امام زمان و غیره است بسیاری از افراد به نشت اطلاعات و اخبار از بین حرف‌های تیم سیاسی طرفدار دولت توجه نمی‌کنند. اقبال و توجه رسانه‌های فاسی زبان به مواضع مربوط به سیاست خارجی بسیار بیشتر از امور سیاسی داخلی است. من فکر می‌کنم این حرف ادعای درستی را مطرح می‌کند. جمهوری اسلامی برای بقای خود و حفظ کنترل بازی نیاز به یک نسخه جدید از احمدی نژاد دارد. نسخه‌ای تا حدودی آرام‌تر، قابل تحمل‌تر و مطیع‌تر. نسخه‌ای که در او سهم متعادل‌تری برای جناح‌های مختلف نیروهای راست در ایران قابل مشاهده و حصول باشد. نسخه جدید احمدی‌نژاد گرافیکی‌تر است و باگ‌های نسخه قبلی در آن رفع شده است. به این دلیل این احمدی‌نژاد از نظر تیم نزدیک به احمدی‌نژاد فعلی نسخه تقلبی است.

درگیری فعلی بین سران سه قوه در ایران و مواضع رهبری یک معنی مشخص دارد. تلاش برای به پایان رسیدن دوره ریاست جمهوری کسی که آبروی رهبری به او گره خورده است. پایانی بدون سوال، استیضاح، عدم کفایت و ترجیحاً بدون حصر خانگی احتمالی بعد از پایان دوره ریاست جمهوری. از سوی دیگر احمدی‌نژاد بیکار ننشسته و از گره‌خوردگی سیاسی خود با رهبری نهایت استفاده را می‌کند. تلاش دارد کوره رقابت‌های درون گروهی راست در ایران را داغ‌تر کند تا در این میان بخشی از نیروهای راست سنتی با اتهام "تند روی"، "عدم تبعیت از رهبری"، "عدم پایبندی به مصالح کشور" و غیره از گردونه رایزنی‌های انتخاباتی جریان راست خارج شوند. احمدی‌نژاد خودش در انتخابات حضور ندارد و فکر می‌کنم همه قبول دارند جمهوری اسلامی نیاز دارد که رئیس جمهور بعدی شخصیتی جنجالی و تندرو نباشد.

بیتا – دانشجوی سینما و تئاتر

چند مطلب روی اینترنت خوانده‌ام. من به آن معنا سیاسی نیستم اما به خاطر دارم احمدی‌نژاد و لاریجانی با هم متحد بودند. رهبر در زمان تظاهرات‌ سال 88 و 89 از احمدی‌نژاد دفاع کرد. کسانی که در مجلس از دولت انتقاد می‌کنند قبلاً در یک جناح بودند. البته گفتم شاید من اشتباه می‌کنم ولی به این شکل یادم هست که اینها در گذشته با هم متحد بودند.

ماجرا مثل فیلم‌های وسترن شده است. عده‌ای با هم متحد می‌شوند و برای به دست آوردن گنج یا طلا یا زدن بانک، ماجراهای زیادی را پشت سر می‌گذارند. نقشه می‌کشند، کارهای دشواری انجام می‌دهند ولی وقتی به چیزی که می‌خواهند، می‌رسند دچار تب طلا می‌شوند. برای تصاحب طلاها یا گنج به یکدیگر کلک می‌زنند، یکدیگر را فریب می‌دهند، با هم می‌جنگند. معمولاً یک نفر زنده می‌ماند و همه چیز را تصاحب می‌کند. یا اینکه طلاها یا پول از بین می‌رود. مثلاً به دریاچه می‌افتد یا می‌سوزد.

طرح داستانی متفاوت نیز وجود دارد. مانند فیلم "دوئل" در سینمای خودمان. دو نفر برای تصاحب یک گاو صندوق رقابت می‌کنند اما گاوصندوق در میدان مین منفجر و پودر می‌شود. به نظر من سیاست مثل یک فیلم بزرگ و پر مخاطب است.

سهراب – بازنشسته

هیچ رئیس‌ جمهوری سر سالم در ایران به گور نبرده. اول انقلاب "بنی صدر" بود که فرار کرد. رفسنجانی را از نماز جمعه برداشتند. بچه‌هایش را زندانی کردند. خاتمی را فحش می‌دهند. احمدی‌نژاد را هم می‌خواهند ساکت کنند. هر کس دورانی دارد و تمام می‌شود. آخر دوره‌اش دارند افسارش را مثل بقیه می‌کشند. کسی که رئیس‌جمهور باشد بعداً خطرناک می‌شود. بالا و پائین حکومت را می‌شناسد. از اسرار خبر دارد. می‌ترسند حرفی بزنند یا کاری کنند که افراد پشت پرده منافع‌شان به خطر بیافتد.

«...» - روزنامه نگار

ماجرا مثل فیلم‌های وسترن شده است. عده‌ای با هم متحد می‌شوند و برای به دست آوردن گنج یا طلا یا زدن بانک، ماجراهای زیادی را پشت سر می‌گذارند. نقشه می‌کشند، کارهای دشواری انجام می‌دهند ولی وقتی به چیزی که می‌خواهند، می‌رسند دچار تب طلا می‌شوند. برای تصاحب طلاها یا گنج به یکدیگر کلک می‌زنند، یکدیگر را فریب می‌دهند، با هم می‌جنگند. معمولاً یک نفر زنده می‌ماند و همه چیز را تصاحب می‌کند. یا این‌که طلاها یا پول از بین می‌رود. مثلاً به دریاچه می‌افتد یا می‌سوزد.

در فرهنگ و ادبیات ما نمونه‌های زیادی از توصیه بزرگان به عبرت‌گیری از تمامی پدیده‌ها حتی حاکمان ظالم و حیوانات شده است. آقای احمدی‌نژاد با وجود تمامی نکات منفی در شخصیت و ساختاری که در آن قرار داد مثال ارزشمندی از آموختن مطلبی در سیاست است. او وقتی می‌بیند نیروهای اطرافش در خطر بازداشت قرار دارند همه را با خود سوار هواپیما می‌کند و به نیویورک می‌برد. برای ملاقات با یک نیروی خود در زندان اوین دست به حملات شدیدی به قوه قضائیه می‌زند. از زیر فشار گذاشتن فرد یا افرادی که پشتوانه خود او محسوب می‌شوند باکی ندارد. در برکناری مهره‌هایی غیر هماهنگ در سیستم خود تردید نمی‌کند.

البته نباید مخاطبان شما احساس کنند که بنده در تلاش برای تطهیر آقای احمدی‌نژاد یا تایید اقدامات او هستم. به طور مثال ایشان در تغییر و تحولات مربوط به مدیران مسئله را یک بازی کودکانه فرض کرده‌اند و اتاق مدیران اجرائی را مشابه کاروان‌سراها، مکانی موقت جلوه داده‌اند که در آن نباید به فکر برنامه‌های بلند مدت بود. کشور و دستگاه‌ها از این رویکرد آقای احمدی‌نژاد متضرر شده است. اما این نکته که بعد از گرفتن رای اعتماد اولیه، دولت خود را یک دست‌تر کرد و به قیمت ایجاد مشکلات متعدد از طرف مجلس هر بار از میزان سهم متحدانش کاست قابل تامل است.

مقایسه محمود احمدی‌نژاد با خاتمی در پست ریاست‌جمهوری و در اموری مانند دفاع از مجموعه دولت، اختیارات رئیس‌جمهور و مقابله با سهم‌خواهی موافقان و مخالفان از کرسی‌های وزارت، بسیار عبرت‌آموز است. فراموش نکنیم دفاعی که آقای احمدی‌نژاد از یک مهره مطبوعاتی دولت خود کرد، خاتمی در دفاع از وزیر زندانی خود نیز انجام نداد. همین ویژگی‌های احمدی‌نژاد است که او را در برابر خامنه‌ای قرار می‌دهد. احمدی‌نژاد در پست ریاست جمهوری نسبت به دولت خود خطوط قرمزی دارد که نقض آنرا حتی از جانب رهبری نیز بر نمی‌تابد.

جناح احمدی‌نژاد: خروج از نظام یا ماندگاری

arezoo — Sun, 28 Oct 2012 14:39:41 +0000

نگاهی بر شکلبندی نزاع جناح‌های درون نظام در شرایط کنونی

کورش عرفانی

کورش عرفانی – جناح‌بندی سیاسی در درون یک نظام حکایت از تنوع دیدگاه‌ها و مسیر دارد، اما وقتی این جناح‌بندی پیوندی با خواست‌های جامعه و نیروهای اجتماعی نداشته باشد، اغلب بیانگر یک شکل‌بندی مافیایی برای کسب، حفظ و گسترش قدرت خواهد بود. به نظر می‌رسد که تقسیم‌بندی‌های درون نظام جمهوری اسلامی بیشتر به نوع دوم شبیه باشد، به ویژه آن که با وخیم شدن اوضاع اقتصادی، این جناح‌ها به شکلی بی‌سابقه به رقابت و لجاجت و تخریب یکدیگر روی آورده‌اند.

به همین دلیل بد نیست ببینیم چه پارامتر جدیدی در درون ساختار قدرت، اختلافات را این‌گونه تشدید کرده است و این رویارویی‌ها تا چه حد می‌توانند جدی شوند و چه سرانجامی خواهند یافت. نوشتار کنونی براساس برخی از فاکت‌ها و رویدادها، به تحلیل پیچیدگی این نبردهای سیاسی می‌پردازد و درباره چشم‌انداز آن، برخی احتمال‌ها را ارائه می‌کند.

جناح‌های درون نظام

نبود مشروعیت اجتماعی در درون نظام چنان بدیهی می‌نماید که رفتارهای قبیله‌وار، شاخص اصلی برخورد نیروهای درون ساختار قدرت شده است.

بدنه اصلی جناح احمدی‌نژاد، سپاهی اعم از نظامی، امنیتی و اطلاعاتی است. بسیاری از آنها، در مقام‌ها و پست‌های دولتی، هم اکنون نیز مقام و جایگاه سپاهی یا اطلاعاتی خویش را حفظ کرده‌اند. اینک می‌توان آنها را «برادران سپاهی- مدیر دولتمرد- تاجر» نامید. بسیاری از آنها حالا دیگر سرمایه‌داران نوکیسه‌ای هستند که ضمن حفظ مقام سپاهی خویش، قدرت دولتی دارند و نیز کسب و کاری که به مدد وام‌های مفت و کلان دولتی رونق گرفته است. بعید است که بتوان این سپاهی‌ها را با پایان دوره ریاست جمهوری احمدی‌نژاد به درون پادگان‌ها فرستاد تا بر مراسم صبحگاهی و آموزش دوش‌فنگ سربازان نظارت کنند.

هر جناح سعی دارد با منشی که دیگر نشانی از همکاری و همیاری در آن نیست، خود را از پذیرش مسئولیت در مقابل خطر جدی فروپاشی کل سیستم حاکم مبرا سازد.

اینک پنج جناح درون ساختار قدرت ایران مشغول نبرد هستند: جناح خامنه‌ای (روحانیت سنتی و محافظه‌کار در قدرت)، جناح بازار (محافل سنتی سوار بر اقتصاد درون‌گرای کشور)، جناح سپاه (فرماندهان عالیرتبه حاضر در تمام عرصه‌های عمده ی قدرت)، جناح احمدی نژاد (بخشی از بدنه حاکمیت با تسلط بر دستگاه دولت) و سرانجام جناح رفسنجانی (اعتدال‌گرایان) و اصلاح طلبان که با تمام تفاوت های بین خود، جبهه مشترکی را تشکیل می‌دهند. نگاهی به روابط این پنج جناح می‌تواند گویای جنگ قدرت یا همان بحران سیاسی در ساختار قدرت باشد.

سه مورد از این پنج جناح، اجزای ساختاری هستند که می‌توان آنها را در قالب مثلث روحانیت، بازار و سپاه شناسایی کرد. دو جناح دیگر، یعنی میانه‌روها و اصلاح‌طلبان، مقطعی و گذرا بوده و به همین دلیل، موقعیت خویش در هرم قدرت را از دست داده‌اند. اگر رفسنجانی به عنوان جزیی از جناح روحانیت سنتی عمل می‌کرد، بدون شک اینک در کنار رهبر نظام اسلامی از بالاترین جایگاه‌ها برخوردار بود. اما تلاش وی برای ساختن یک قبیله سیاسی متفاوت، با عملکرد اقتصادی خاص خود، او را به حاشیه رانده است.

به همین ترتیب، شخصیت‌های اصلاح‌طلب، اعم از روحانی و غیر روحانی نیز نتوانستند به عنوان اجزای غیرساختاری نظام، جایگاه مهمی در آن بیابند. اینک موقعیت سرگردانی - بیست ساله برای جریان رفسنجانی و ده ساله برای جریان اصلاح‌طلب - می‌رود که عضو جدیدی داشته باشد: جناح احمدی‌نژاد.

این جناح را باید به عنوان چه ارزیابی کرد؟ در خود روحانی دارد، پاسدار دارد، تکنوکرات دارد و در عین حال، نیروهایش دیگر به سه جزء سنتی ساختار نظام پیوند نمی‌خورند. آنها به همین دلیل در حال حاضر به عنوان جریان «انحرافی» شناخته شده‌اند، همان‌طور که اصلاح‌طلبان به جریان «فتنه» شهرت یافته‌اند.

بازپس زدن جناح‌های غیرساختاری

این نشان می‌دهد که ساختار نظام به گونه تنظیم شده است که از همان دهه دوم حیات خود به این سو، دیگر نمی خواهد یا نمی تواند عضو ساختاری جدیدی به خویش پیوند زند.[1] این یعنی، آن که مثلث قدرت (روحانیت- بازار- سپاه) نمی خواهد تبدیل به مربع یا پنج ظلعی شود. برای همین، تلاش‌های هر جناحی که بخواهد بیرون از سلطه این مثلث، برای خود ضلع و جایگاه جدیدی بنا سازد، با برخورد شدید و مقاومت اضلاع اصلی مثلث سنتی قدرت روبرو می‌شود. این سه ضلع برای سایر نیروهای در صحنه فقط نقش موقت و کارکردی قائلند و انتظار دارند که آنها پس از پایان دوره خدمت خویش، به سادگی خروج از هرم قدرت را بپذیرند وگرنه مغضوب خواهند شد.

بر این اساس باید گفت که برای جریان احمدی‌نژاد، به طور تجربی و براساس آن چه در دو دهه گذشته رفته است، نباید شانسی برای ورود به اجزای ساختاری نظام وجود داشته باشد. اما این نیز گفتنی است که جناح احمدی‌نژاد برخلاف دو جناح قبلی (رفسنجانی و خاتمی) از نوع و جنس دیگری است. یعنی پیوندهایش با روحانیت و به ویژه با سپاه بسیار نزدیک‌تر و ارگانیک‌تر از دو جناح قبلی است و به همین دلیل نیز دور نگه داشتن آن از هرم قدرت نباید به آن آسانی باشد که برای جناح اصلاح‌طلب بود. این‌جریان ریشه‌های عمیقی در درون نظام و بخصوص در درون ساختار قدرت دارد و به همین دلیل، طرد و دور انداختن آن به سادگی انجام‌پذیر نیست.

خصوصیات جناح احمدی‌نژاد

چند ویژگی ذاتی و کارکردی جریان احمدی‌نژاد را تبدیل به مسئله‌ای غامض برای سپاه، روحانیت و بازار می‌کند:

یک موضوع کارکردی را نباید در باره جناح احمدی‌نژاد فراموش کرد: در حالی که منزوی‌سازی رفسنجانی و خاتمی و نیروهای متعلق به آنها به طور عمده بعد از کنار رفتن عادی و بی دردسر آنها از پست ریاست جمهوری کلید خورد، این بار – و شاید با اتکای به تجارب قبلی- اعضای دولت احمدی‌نژاد، نبرد را زودتر و زمانی که در راس کار هستند آغاز کرده‌اند. نوعی تاکتیک تهاجم پیش‌گیرانه برای مجبور نشدن به دفاع مطلق پس از پایان دوران ریاست جمهوری. همین نکته نیز بازی آنها را برای نظام بی‌سابقه و بسیار خطرناک می‌سازد. اگر رقبا با هدایت رهبری نظام بخواهند این جناح را زودتر از موعد از هرم قدرت بیرون برانند، ممکن است دردسرهای عظیمی برای خود بسازند.

نخست این که بدنه اصلی جناح احمدی‌نژاد، سپاهی اعم از نظامی، امنیتی و اطلاعاتی است. بسیاری از آنها، در مقام‌ها و پست‌های دولتی، هم اکنون نیز مقام و جایگاه سپاهی یا اطلاعاتی خویش را حفظ کرده‌اند. اینک می‌توان آنها را «برادران سپاهی- مدیر دولتمرد- تاجر» نامید. بسیاری از آنها حالا دیگر سرمایه‌داران نوکیسه‌ای هستند که ضمن حفظ مقام سپاهی خویش، قدرت دولتی دارند و کسب و کاری که به مدد وام‌های مفت و کلان دولتی رونق گرفته است.

بعید است که بتوان این سپاهی‌ها را با پایان دوره ریاست جمهوری احمدی‌نژاد به درون پادگان‌ها فرستاد تا بر مراسم صبحگاهی و آموزش دوش‌فنگ سربازان نظارت کنند. آنها آمده‌اند که به زعم خود، بمانند. پس جداسازی مکانیکی فرماندهان عالیرتبه سپاه، که به خامنه‌ای وفادارند، فرماندهان رده دوم سپاه که با احمدی‌نژاد هم‌خورند و بدنه سپاه که از هر دو فرمان می‌برد، ناممکن می‌نماید. هر گونه تفکیک واقعی این بخش از سپاه را باید به مثابه یک جراحی خونین در بدن آن دانست؛ یک جراحی خونین که می‌تواند پای سایر نیروهای نظامی و شبه‌نظامی را به میدان نبردی مبهم بکشاند.

دیگر این‌که احمدی‌نژاد در طول چهار تا شش سال نخست مقام خود، با پول‌های بادآورده نفت، بخش مهمی از روحانیت سنتی را با خود همراه ساخت. مصباح یزدی و مکارم شیرازی و نهادهای زیر نظر ایشان مانند موسسه آموزشی «امام خمینی» مدت‌ها جیره‌خواران مطیع این جناح بودند، به طوری که خامنه‌ای در سال ۱۳۸۹ و با بروز نخستین سرکشی‌های جدی جریان احمدی‌نژاد و به دلیل احساس خطر، مجبور شد که با سفرها و دیدارهای متعدد و تقبل هزینه‌های سنگین، برخی از روحانیون پیوسته به جبهه احمدی نژاد را از این گروه جدا ساخته و به قول خود به درون جبهه نظام – بخوانید روحانیت سنتی – برگرداند. با این همه کم نیستند کسانی در درون روحانیت که هر گونه موضع‌گیری قاطع و نهایی در مقابل جریان احمدی‌نژاد را خوب سبک و سنگین کرده و بعد اقدام خواهند کرد.

بازار نیز به احمدی‌نژاد به دیده مثبت نمی نگرد. از دیدگاه بازار سنتی، حفظ انحصار تجارت داخلی کشور خط قرمزی است که نمی‌خواهد با هیچ جناحی برسرش مذاکره کند. اما دولت احمدی‌نژاد در این سال‌ها با پشتیبانی مالی از سرداران سپاه که به درون ساختار دولت آورده شده بودن، دست اندازی به شبکه سنتی توزیع داخلی را آغاز کرد. موضوع دیگر بر سر اخذ مالیات از بازار بود که بازاریان را خوش نیامد و مقاومتی گسترده از خود نشان دادند.

بنابراین، بازار جریان احمدی‌نژاد را در قلب خود جای نداده اما در عین حال به دلیل خصلت منفعت‌گرا و محافظه‌کار خویش با احتیاط پیش می‌رود تا ببیند پیروز میدان، مثلت قدرت است یا جریان احمدی‌نژاد. بازار، بادبان کشتی خود را براساس جهت باد جناح پیروز نظام تنظیم خواهد کرد. این همسویی با برنده، نقطه ضعف اساسی بازار سنتی است که دو ضلع دیگر نظام- روحانیت و سپاه - را سخت می‌هراساند، زیرا روحانیت برای تامین بقای خویش در راس قدرت نیاز به حمایت فعال و بی قید و شرط بازار دارد. بی‌خبر از آن‌که بازار، صد سال است براساس منافع خود تغییر جهت می‌دهد و این بار نیز چنین خواهد کرد.[2]

تاکتیک پیش‌گیری دولت کنونی

یک موضوع کارکردی را نیز نباید در باره جناح احمدی‌نژاد فراموش کرد: در حالی که منزوی‌سازی رفسنجانی و خاتمی و نیروهای متعلق به آنها به طور عمده بعد از کنار رفتن عادی و بی دردسر آنها از پست ریاست جمهوری کلید خورد،[3] این بار – و شاید با اتکای به تجارب قبلی- اعضای دولت احمدی‌نژاد، نبرد را زودتر و زمانی که در راس کار هستند آغاز کرده‌اند. نوعی تاکتیک تهاجم پیش‌گیرانه برای مجبور نشدن به دفاع مطلق پس از پایان دوران ریاست جمهوری. همین نکته نیز بازی آنها را برای نظام بی‌سابقه و لذا بسیار خطرناک می‌سازد. اگر رقبا با هدایت رهبری نظام بخواهند این جناح را زودتر از موعد از هرم قدرت بیرون برانند، ممکن است دردسرهای عظیمی برای خود بسازند.

فراموش نکنیم که احمدی‌نژاد و یارانش به عنوان رئیس‌جمهور نظام و معاونان و وزرا قادر خواهند بود به مقابله‌ای جدی در مقابل هجوم مخالفان دست بزنند. شاید همین دلیل بود که خامنه‌ای را واداشت تا چندین بار تذکر دهد که بهتر است احمدی‌نژاد تا پایان دوره ریاست‌جمهوری خود بماند. این تشخیصی است که بر اساس آن تمام اقدامات مجلس برای سوال و استیضاح وی خنثی یا ملغی شده است.

شکل‌بندی جدید در ساختار قدرت

با نگاهی به این وضعیت در می‌یابیم که اینک یک تقسیم‌بندی نوین در درون نظام جمهوری اسلامی شکل گرفته است.

درخواست بازدید از زندان اوین توسط احمدی‌نژاد بیشتر جنبه نمادین دارد. او می‌خواهد نشان دهد که هنوز در مقامی است که می‌تواند درهای تمام قلعه‌های انحصاری در اختیار حریف را باز کند. این پیامی است برای مجلس و بیت رهبری که اگر لازم باشد به هر جایی خواهم رفت و قدرت‌نمایی خواهم کرد. اینجاست که رهبری و برادران حاکم بر دو قوه باید تلاش کنند گربه را دم حجله بکشند و با ممانعت از تحقق این درخواست به او بفهمانند که تحت کنترل است و خواهد بود تا در خرداد سال ۹۲ بی سروصدا برود. در مقابل، احمدی‌نژاد و مشایی و یارانش می‌خواهند به آنها بفهمانند که یا انتخاباتی نخواهد بود یا با آنان خواهد بود.

در یک‌سو، سه جناح ساختاری نظام یا همان مثلث قدرت قرار دارند: روحانیت سنتی به رهبری خامنه‌ای، بازار سنتی زیر نفوذ بزرگ بازاری‌های هئیت موتلفه و سرانجام، سپاه که بیانگر نیروی نظامی- امنیتی و اطلاعاتی حافظ نظام است. در سوی دیگر، سه جناح غیرساختاری نظام یا مثلث بیرون قدرت در حال شکل‌گیری است: جناح میانه‌روها به رهبری اکبر رفسنجانی، اصلاح‌طلبان با چهره‌های شاخصی مانند خاتمی، موسوی و کروبی و جناح زائده مثلث قدرت یعنی احمدی‌نژاد و یارانش.

چندین نکته است که این جناح‌ها را تا این زمان از یک رویارویی تند و آشتی‌ناپذیر بر حذر داشته است:

الف) جایگاه طبقاتی مشابه: بسیاری از شخصیت‌های این شش جناح از یک بستر اجتماعی و اقتصادی کمابیش مشابه برخاسته‌اند و آن عبارت است از لایه‌های متوسط سنتی و مذهبی و محافظه‌کار جامعه.

ب) منافع مشترک: مخرج مشترک همه این جناح‌ها حفظ نظام و به واسطه آن حفظ منافع جناحی یا عمومی خویش است.[4]

پ) مشابهت ایدئولوژیک: بسیاری از این‌جناح‌ها در راستای خط مذهبی و ایدئولوژیک مشترکی حرکت می‌کنند و تفاوت به طورعمده در تفسیر یا روش به کار‌گیری اصول مشترکشان است.

ت) پیوندهای خانوادگی: بسیاری از اعضای این جناح قوم و خویش یکدیگر بوده و دارای پیوندهای نسبی و سببی و خانوادگی هستند. این امر به عنوان نوعی چسبِ هزار فامیل میان آنها عمل می‌کند.

ث) همه آنها به وجود یک دشمن مشترک با روایت‌ها و شدت و حدت مختلف باور دارند. این دشمن هم ترکیبی است از مردم عمیقا ناراضی و در پی فرصت، اپوزیسیون برانداز و البته بیگانگان و....

این مشخصه‌ها تا آن‌جا عمل می‌کنند که جناح‌ها نیازی به حذف دیگری برای بقای خویش نداشته باشند، اما از زمانی که استراتژی حذف سیاسی یا در بدترین حالت، حذف فیزیکی مطرح شود، بعید است این نقاط مشترک آنها را از تیغ کشیدن به روی یکدیگر بازدارد.

تاکتیک محاسبه‌ شده جریان حاضر در دولت

به نظر می‌رسد که ماه‌های باقیمانده از ریاست جمهوری احمدی‌نژاد، صحنه یکی از پرحادثه‌ترین دوران عمر سی و سه ساله نظام باشد. به این معنا که وی و اطرافیانش نمی خواهند همانند میانه‌روها و اصلاح‌طلبان تبدیل به بخشی از آپاندیس نظام شوند و از قدرت تصمیم‌گیری و اجرایی بیرون بروند. هدف آنها باقی ماندن در درون هرم قدرت است، به طریقی که هم بتوانند به دلارهای نفتی دسترسی داشته و تجارت خویش را شکوفا سازند و هم بتوانند از ابزارها و امکانات و ثروت‌های دولتی استفاده کنند و در تعیین مسیر و سمت تحولات آینده کشور نیز نقش داشته باشند.

جدال کنونی احمدی‌نژاد در راس قوه مجریه با دو قوه زیر نظر دو برادر وفادار به رهبری[5] هنوز به منزله اعلام جنگ نیست، بلکه به مثابه یک وزن‌کشی است برای ورود به کُشتی نبرد در ماه‌های آینده. احمدی‌نژاد از طریق بهانه‌هایی مانند طرح مذاکره مستقیم با آمریکا و نیز بازدید از زندان اوین می‌خواهد به حریف بفهماند که سنگین وزن و مهم است و باید برایش در ساختار قدرت جایی ماندگار باز کنند.

اما آیا ساختاری که سی سال است دچار انجماد خود خواسته بوده و تعمدا و آگاهانه، هیچ عضو تازه‌ای را به کلوب بسته قدرت راه نداده است، می‌تواند برای احمدی‌نژاد و یارانش استثنایی قائل شود؟ در شرایط عادی و معمولی شاید، اما در شرایط بحرانی و سخت کنونی این امر بسیار دشوار و پرهزینه خواهد بود. شاید به دلیل همین شرایط بحرانی باشد که جریان احمدی‌نژاد تشخیص داده که وقت هجوم و باج‌گیری است. آنها می‌دانند که می‌توانند رقیب را از میزان تخریب‌گری قدرت خویش سخت بترسانند و به پیش روند. (خطر جنگ، خطر افشای رازهای اتمی، خطر برانگیختن شورش‌ محروم شدگان از یارانه‌های نقدی، خطر به خیابان ریختن کارمندان دولت که حقوق دریافت نکرده اند و ...)

چرا بازدید از زندان اوین:

درخواست بازدید از زندان اوین توسط احمدی‌نژاد بیشتر جنبه نمادین دارد. او می‌خواهد نشان دهد که هنوز در مقامی است که می‌تواند درهای تمام قلعه‌های انحصاری در اختیار حریف را باز کند. این پیامی است برای مجلس و بیت رهبری که اگر لازم باشد به هر جایی خواهم رفت و قدرت‌نمایی خواهم کرد. اینجاست که رهبری و برادران حاکم بر دو قوه باید تلاش کنند گربه را دم حجله بکشند و با ممانعت از تحقق این درخواست به او بفهمانند که تحت کنترل است و خواهد بود تا در خرداد سال ۹۲بی سروصدا برود. در مقابل، احمدی‌نژاد و مشایی و یارانش می‌خواهند به آنها بفهمانند که یا انتخاباتی نخواهد بود یا با آنان خواهد بود.

در عین حال احمدی‌نژد با هدف قراردادن زندان اوین می‌تواند خود را نوعی ناجی کسانی معرفی کند که جلب نظرشان برای وی عقبه اجتماعی خوبی فراهم خواهد کرد . او به این پشتیبانی اجتماعی برای نبردهای پیش رو احتیاج دارد، زیرا نیک می‌داند که جناح مقابل، فاقد این پشتوانه اجتماعی است و به شدت از حضور نیروهای مردمی در صحنه توسط رقیبان دیگر وحشت دارد.[6] پس بازی حساب شده احمدی‌نژاد کوتاه مدت نیست، بلکه در آن فرصت‌های خوبی برای بهره‌برداری میان‌مدت و حتی درازمدت وجود دارد.

مچ‌گیری مالی

احمدی‌نژاد می‌داند که ماهیت اختلافات مادی است و نقطه ضعف رقبایش مالی است. بنابراین، درست روی این نکات است که به نهادهای وابسته به مثلث قدرت ایراد می‌گیرد و از آنها می‌خواهد که حساب پول‌های کلانی را پس دهند که خود او در زمانی که درآمدهای نفتی غوغا می‌کرد به آنها داده است. این درست همان نکته‌ای است که نهادهای دیگر نسبت به آن بسیار حساس هستند، چرا که در چارچوب یک نظام غرق در فساد مالی، رانت‌خواری و رشوه‌گیری، دست گذاشتن روی حساب و کتاب مالی، ایده چندان دلپذیری نیست. بخصوص وقتی همه از دزدی‌های کوچک و بزرگ دیگری خبر دارند.[7]

اما نگرانی اصلی نسبت به احمدی‌نژاد و گروه او، خواست قاطع آنها برای ادامه حضور فعال در قدرت و در اختیار داشتن قوه مجریه است. گویی وی و یارانش به جریان رقیب پیام می‌دهند که شما دو قوه دیگر را در اختیار دارید، نهادهای فراحکومتی و نیروی نظامی را در دست گرفته‌اید، پس قوه مجریه را به ما بسپارید تا ما نیز به کار خود مشغول باشیم. پیامی که بعید است مورد توافق قرارگیرد، بخصوص به دلیل کارنامه سیاه اقتصادی کشور که احمدی‌نژاد با سوء‌مدیریت خویش شکل داده است. از همین روی، گروکشی قوه مجریه توسط گروه احمدی‌نژاد برای سایر جناح‌ها به آسانی قابل هضم نیست.

احتمالات ماه‌های آینده

با هم نگاهی به سناریوهای فرضی در ماه‌های آینده بیندازیم:

احمدی‌نژاد می‌داند که ماهیت اختلافات مادی است و نقطه ضعف رقبایش مالی است. بنابراین، درست روی این نکات است که به نهادهای وابسته به مثلث قدرت ایراد می‌گیرد و از آنها می‌خواهد که حساب پول‌های کلانی را پس دهند که خود او در زمانی که درآمدهای نفتی غوغا می‌کرد به آنها داده است. این درست همان نکته‌ای است که نهادهای دیگر نسبت به آن بسیار حساس هستند، چرا که در چارچوب یک نظام غرق در فساد مالی، رانت‌خواری و رشوه‌گیری، دست گذاشتن روی حساب و کتاب مالی، ایده چندان دلپذیری نیست. بخصوص وقتی همه از دزدی‌های کوچک و بزرگ دیگری خبر دارند.

سناریو نخست: جناح ولی‌فقیه و سپاه با توافقی همه‌جانبه و با حمایت آشکار بازاریان اقدام به هجومی ناگهانی به جریان احمدی‌نژاد می‌کنند و با استیضاح رئیس جمهور او را برکنار و وی و یارانش را در صورت لزوم یا مقاومت، بازداشت خواهند کرد. این امر را باید نوعی شبه کودتا دانست که به صورت جدی هرگونه چشم‌اندازی را برای انتخابات آتی، حتی به شکل نمایشی آن زیر سوال خواهد برد. خطر این سناریو برای نظام در صورت اجرا، بهره‌برداری عملی و آنی جناح رئیس جمهور از امکانات نظامی و شبه‌نظامی در اختیار خود به دلیل ترس از حذف کامل و ناگهانی است. امری که ناشی از واکنش عصبی این جناح در چارچوب روابط فراقانونی حاکم بر نظام قابل فهم خواهد بود.

سناریو دوم: احمدی‌نژاد موفق خواهد شد که با به کارگیری دستگاه دولت و تهدیدهای آشکار و پنهان، بخصوص پیرامون افشاگری‌های مهم بر اساس اسنادی که از وزارت اطلاعات در اختیار دارد، جریان ولی فقیه و سپاه را وادار به عقب نشینی کرده[8] و بقای خود در قوه مجریه را به آنها تحمیل کند. در این صورت، به سوی نوعی سکون ناپایدار در شرایط کنونی پیش خواهیم رفت. سکون، زیرا بازیگران در صحنه همین فعلی‌ها هستند و ناپایدار، زیرا انباشت عوارض سوء‌مدیریت دولتی شیرازه امور کشور را از هم خواهد پاشید.

سناریو سوم: هر یک از دو طرف، برای سنگین کردن وزن خویش، تلاش کند که دو جریان حذف شده سابق، یعنی میانه‌روها و اصلاح‌طلبان را به خود جذب کند و به واسطه این حرکت، بازی قدرت در ایران تکانی بخورد. این که این تکان به چه نتایجی ختم شود شاید کمتر اهمیت داشته باشد تا نفس به بازی گرفتن دوباره کسانی که در حاشیه زمین قدرت قرار داده شده بودند. عوارض این تاکتیک اگر با پویاسازی دوباره نیروهای اجتماعی و سیاسی طبقه متوسط همراه باشد، مشکلات تازه‌ای را برای نظام به دنبال خواهد داشت.

سناریو چهارم: در تدارک دفاع از خود با روش تهاجم، باند احمدی‌نژاد به حرکت‌های پوپولیستی نامطمئن دست یازد تا برای خود عقبه اجتماعی تدارک ببیند. ورود مردم به صحنه می‌تواند معادلات را نه به صورت پیش‌بینی شده که به طریق غیرقابل کنترل تغییر دهد. آوردن مردم به صحنه یک موضوع است و مهار و جهت‌دهی به آن بحث دیگری است.

در چنین شرایطی نباید فراموش کنیم که همه این رویارویی‌ها در صحنه‌ای اتفاق افتاده و می‌افتد که نمی‌تواند نسبت به تحولات فوق بی‌تاثیر و خنثی باشد. نظام هم زمان، با بحران‌های مهم دیگری دست و پنجه نرم می‌کند که از جمله آنها اقتصاد در آستانه فروپاشی، جامعه ناراضی و در حال انفجار، به زیر سوال رفتن موقعیت منطقه‌ای نظام در خاورمیانه و نیز تحریم‌ها و خطر حمله نظامی است. این پارامترها به طور مستقیم و متقابل با بحران سیاسی درون نظام در ارتباط هستند. اما در این نوشتار ما تلاش کردیم فقط به بحران قدرت بپردازیم[9].

نتیجه گیری:

شکل‌بندی قدرت در ایران شاهد خط‌‌کشی ناگزیر و جبهه‌بندی تازه‌ای است. در یک جبهه، نیروهای ساختاری و بنیادین[10] نظام که عبارت از مثلث روحانیت سنتی و قدرت‌طلب، بازارِ در پی حفظ سلطه بر چرخه اقتصاد غیر تولیدی ایران و سپاه پاسداران که سودای قبضه تمامیت قدرت را درحوزه‌های اقتصاد، سیاست و امنیت دارد،[11] و در جبهه دیگر، دو نیروی شناخته شده سیاسی سابق نظام، یعنی میانه‌روها به ریاست رفسنجانی و اصلاح‌طلبان با هدایت خاتمی. یک جناح تازه در حال شکل‌گیری و هنوز در قدرت، یعنی گروه احمدی نژاد سوی دیگر این جبهه است. مثلث ساختاری نظام در حال نبرد با مثلث نوظهور غیرساختاری و نابنیادین نظام است. بدون در نظر گرفتن دخالت سایر عوامل تعیین‌کننده - مانند حمله نظامی، فروپاشی کل اقتصاد و یا شورش گسترده، برنده میدان جنگ میان جناح‌ها، آن جبهه‌ای است که بتواند یا به نوعی بخشی از نیروی مردم را در کنار خود داشته باشد و یا در صورت غیر ممکن بودن این امر، نیروی مردم را در مقابل خود نداشته باشد. [12]

پانوشت:

[1] در دهه نخست ضلع سوم (سپاه) به صورت ضمنی در بدنه نظام جای داشت، پس از پایان جنگ و ورود سپاه به عرصه اقتصاد این ضلع تثبیت شد. از آن پس این ترکیب مثلثی تغییری نکرده است. جریان احمدی‌نژاد شاید نخستین نیرویی باشد که بتواند چنین کاری را کند.

[2] نگاه کنید به عملکرد بازار در انقلاب مشروطیت، نهضت ملی به رهبری دکتر مصدق.

[3] البته رفسنجانی در پایان دور دوم ریاست جمهوری خود در سال ۱۳۷۶ تلاش کوچکی کرد تا شاید با تغییر قانون اساسی امکان باقی ماندن در این پست را برای خود فراهم کند، اما به دلیل آماده نبودن شرایط برای پذیرش این ابتکارعمل به سرعت از آن صرف‌نظر کرد.

[4] دو خصلت اول که برشمردیم خود از دلایلی بود که سبب شد میرحسین موسوی و مهدی کروبی از همراهی رادیکالیسم موجود در نیروهای شرکت کننده در جنبش سبز در سال ۱۳۸۸ خودداری ورزند.

[5] علی لاریجانی در راس مجلس شورای اسلامی و صادق لاریجانی بر راس قوه قضاییه.

[6] برخورد تند خامنه‌ای، سپاه و موتلفه با اصلاح‌طلبان و به دنبال حضور مردم در جنبش سبز گواهی بر این مدعاست.

[7] به یاد آوریم افشاگری‌های ناشی از اختلاف میان رحیمی معاون احمدی نژاد و برادران لاریجانی.

[8] به طور مثال به نوشته روزنامه فرانسوی لیبراسیون بیش از دویست هزار سند در مورد ولخرجی های مجتبی خامنه‌ای در وزارت اطلاعات موجود است. نگاه کنید به اینجا.

[9] نگارنده بحران‌های چند گانه نظام را قبلا بحث کرده است و باز هم در نوشته های آتی خود مطرح خواهد نمود.

[10] Integrated elements

[11] در این باره نگاه کنید به مقاله‌ای از نگارنده: پاسداران: "یک یا حسین دیگر" تا فتح قله قدرت در ایران، اینجا.

[12] به این شکل می‌بینیم که هر چند دعواها در درون نظام است که شدت گرفته اما پارامتر سرنوشت‌ساز همچنان و مانند همه جوامع دیگر بشری اکثریت و مردم جامعه هستند. در نظر نگرفتن این واقعیت بدیهی در قرن بیست و یکم است که نظام حاکم بر ایران را در این موقعیت غیر قابل بازگشت قرار داده است.

تشدید محافظه‌کاری اصلاح‌طلبان دولتی

politics — Mon, 22 Oct 2012 08:43:23 +0000

کورش عرفانی

کورش عرفانی − فشارهای خارجی و بحران‌های داخلی مسیری را در مقابل حکومت ایران قرار داده است که عدم حرکت در آن به آسانی ممکن نیست. به‌نظر می‌‌رسد که تغییری اجباری در راه است، این را همه می‌دانند و پذیرفته‌اند، اما چه نوع تغییری؟ این را کسی نمی‌داند و برای همین بازار احتمال و فرضیه باز است. برخی جنگ و برخورد نظامی را در چشم‌انداز می‌بینند، بدون آن که قادر باشند زمان و آینده‌ی این سناریو را ترسیم کنند. دیگران به احتمال سقوط اقتصاد ایران و آغاز شورش‌ها باور دارند، ولی برای این فرض نیز بسیار کم هستند کسانی که بتوانند فردای شورش‌ها را تصور کنند.

در این میان بعضی هنوز و به اصطلاح برای پرهیز از دو مورد نخست، بر این امیدند که شاید از دل خود نظام عقلانیتی برخیزد و این کشتیِ گرفتار در توفان را به ساحل سلامت برساند. این نوشتار به بررسی سومین احتمال می‌پردازد.

در یک تقسیم‌بندی کلی و کلیشه‌وار می‌توان مجموعه ‌مخالفان حکومت را - که در اینجا برای تدقیق در بحث از آن به عنوان «اپوزیسیون» یاد نمی‌کنیم - به سه گرایش تقسیم کرد: گرایشی که تغییر را در نبودن این نظام می‌داند، گرایشی که تغییر را تنها با حفظ نظام ممکن و مناسب می‌داند و سرانجام گرایش بینابین که منتظر است ببیند کدام یک از آن دو، دست بالا را دارد تا با آن همراهی کند. گرایش نخست را برانداز، گرایش دوم را محافظه‌کار و گرایش سوم را مصلحت‌اندیش می‌نامیم تا بتوانیم بحث را به پیش بریم. در اینجا فقط به گرایش دوم و به‌ویژه بخش داخل کشوری آن می‌پردازیم و محافظه‌کاری آن را در این می‌بینیم که حفظ تمامیت نظام را جزیی از وجود و کارکرد خویش می‌داند.

محافظه‌کاران مخالف

این گرایش به‌طور کلی بیانگر یک طیف است که به صورت عمده در نظرات جریان اصلاح‌طلبان تبلور می‌یابد. گفتیم طیف و نه جریان، زیرا طیف، به طور معمول دربرگیرنده‌ جریان‌های مختلفی است که به‌طور عمومی در یک راستا حرکت می‌کنند. طیف وسیع‌تر از جریان است و می‌تواند تفاوت‌ها و مشابهت‌ها و البته نه تضادها و تناقض‌ها را در خود داشته باشد. طیف محافظه‌کار، جریان‌های خارج کشوری و درونی اصلاح‌طلبان و شبه اصلاح‌طلبان، ناراضیان وفادار به نظام و تمامی شخصیت‌ها و حرکت‌های مشابه را در خود جای می‌دهد. این طیف دارای این مخرج مشترک است که انحلال و پایان بخشیدن به نظام جمهوری اسلامی را جزیی از ضرورت تغییر در وضعیت ایران نمی‌داند بلکه برعکس، شانس تغییر را در صورت حفظ نظام قابل توجه می‌شمارد. نظام بی‌تغییر را چندان دوست ندارد، تغییر بی نظام را هم نمی‌خواهد. نظام را با تغییر می‌طلبد و تغییر را هم با نظام.

طیف محافظه‌کار حضور مردم در خیابان را فقط به طور گزینشی و هدایت‌شده می‌خواهد. به حضور حساب شده‌ی فراخوانی باور دارد نه حضور خودجوش و برخاسته‌ از دل جامعه. فراخوان مورد نظرش هم آن است که از جانب خودی‌ها صادر شده باشد: مثلا از سوی "جنبش راه سبز امید". از فراخوان‌های برخاسته از ورای طیف خویش پشتیبانی نمی‌کند و آنها را به چشم خطرساز و منفی می‌بیند. طیف محافظه‌کار شاکی و ناراضی است اما به‌صورت تعیین مرز شده و حاضر نیست به هیچ بهانه‌ای خطوط قرمزی را زیر پا بگذارد که او را در کنار «براندازان» قرار می‌دهد.

جریان محافظه‌کار بر این باورست که کل نظام بد نیست، بلکه عناصر و اجزایی از آن بد است. تمام رفتارهای نظام قابل سرزنش نیست، که برخی از آنها این‌گونه است. همه‌ سران نظام طرد شدنی نیستند، بعضی از آنها چنین‌اند. با این پیش شرط‌ها، این طیف نتیجه‌ می‌گیرد که تغییر نظام فکر خوبی نیست، تغییر در نظام مناسب است. این یعنی حفظ ساختارهای بنیادین نظام و تلاش برای اصلاح و تعمیر از درون آن‌ها در یک روند تدریجی و مدیریت‌شده. سعید حجاریان، از نظریه‌ پردازان این طیف، این راهکار را در فرمول «فشار از پایین و چانه‌زنی از بالا» خلاصه کرده بود.[1] روش تغییردهی مطلوب، چانه‌زنی دانسته می‌شود نه استفاده از نیروی پایین برای تغییر در بالا.

طیف محافظه‌کار حضور مردم در خیابان را فقط به طور گزینشی و هدایت‌شده می‌خواهد. به‌حضور حساب شده‌ی فراخوانی باور دارد نه حضور خودجوش و برخاسته‌ از دل جامعه. فراخوان مورد نظرش هم آن است که از جانب خودی‌ها صادر شده باشد: مثلا از سوی "جنبش راه سبز امید". از فراخوان‌های برخاسته از ورای طیف خویش پشتیبانی نمی‌کند و آنها را با چشم منفی و خطرساز می‌بیند. طیف محافظه‌کار شاکی و ناراضی است اما به‌صورت تعیین مرز شده و حاضر نیست به هیچ بهانه‌ای خطوط قرمزی را زیر پا بگذارد که او را در کنار «براندازان» قرار می‌دهد.

چندی پیش محمدرضا خاتمی، برادر محمد خاتمی رئیس جمهور سابق نظام، در گفت‌وگویی با روزنامه اعتماد «خطوط قرمز اصلاح‌طلبان» را «براندازی نظام» خواند و تاکید کرد «ما پرچم براندازی را برای همیشه در جبهه اصلاح‌طلبان پایین کشیده‌ایم.» او آب پاکی روی دست تمام کسانی ریخت که به‌نوعی پتانسیل تغییر مسیر اصلاح‌طلبان به سوی جریان برانداز باور داشتند وگفت:

«من این نکته را می‌خواهم صریحا اینجا اعلام کنم و این دندان طمع را از همه بکشم. من اعلام می‌کنم که در هیچ زمانی اصلاح‌طلبان برای براندازی این نظام هیچ‌گونه اقدامی نخواهند کرد و مخالف جدی آن هستند».[2] دو بار تاکید وی بر هیچ، یکی برای زمان و دیگری برای اقدام قابل توجه است.

براندازی: تابوی ناشکستنی اصلاح‌طلبان

سخنان محمدرضا خاتمی، از چهره‌های شاخص جریان اصلاح طلب در طیف محافظه‌کاران به خوبی نشان می‌دهد که بین دو عنصر حفظ یا تغییر در نظام، آن چه اصل و مهم و اساسی است «حفظ» نظام است. این که تغییر یا اصلاح در نظام ضروری باشد یک گزینه است نه یک اجبار؛ یک ارجحیت است نه یک ضرورت. آن‌چه برای آنان، اجباری و ضروری جلوه می‌کند نگهداری و نگهبانی نظامی است که خود از دل آن برخاسته‌اند، در شکل‌دهی به آن نقش داشته‌اند، به آن وابستگی‌های مادی و غیر‌مادی دارند و در یک کلام، به آن احساس تعلق وجودی می‌کنند.

وی در همین گفتگو، تفکیک میان ضرورت و گزینه را به روشن‌ترین طریق ممکن بیان می‌کند و می‌گوید: «اصلاح‌طلبان تمام تلاش‌شان را می‌کنند که این نظام را اصلاح کنند، اما اگر نظام اصلاح‌پذیر نبود و اصلاح نشد وارد فاز دیگری نخواهند شد».[3] آیا این همان خط قرمزی است که از آن سخن رفت؟ اینجا ممکن است پرسیده شود که پس اصلاح‌طلبان در صورت به بن بست رسیدن در‌خواست‌های خود چه‌کار خواهند کرد. آیا باز هم راهکار دیگری که به هر روی در ضدیت با نظام نباشد را خواهند یافت؟ آیا به امید آن که سرانجام نظام را اصلاح کنند به تلاش مستمر ادامه خواهند داد؟

برای درک هر چه بهتر سیاست محافظه‌کارانه اصلاح‌طلبان باید به باور عمیق و ریشه‌دار آنها درباره‌ی نظام پی ببریم و آن، اعتقاد واقعی به مشروعیت نظام است. همان مشروعیتی که نمی‌خواهند با یک منبع مشروعیت دیگر، یعنی حضور دوباره‌ مردم در قالب یک قیام برانداز یا یک انتخابات آزاد، تعویض کنند. به همین دلیل نیز دبیرکل سابق حزب مشارکت بر این امر تاکید می‌کند که «ما شدیدترین انتقادات را داریم و آن‌ها را عنوان می‌کنیم اما این انتقادات را به نظام نسبت نمی‌دهیم، چون فکر می‌کنیم این نظام برآمده از خواسته‌های ملی مردم این کشور است و همه ما برای تحقق این نظام زحمت کشیده‌ایم.»

محمدرضا خاتمی در پاسخ به این سوال نیز قاطعانه می‌گوید:«ممکن است گوشه‌گیری و سکوت پیشه کنند یا به دنبال کار و زندگی خود بروند».[4] به عبارت دیگر، او روشن می‌سازد که آنها در نهایت مبارزه و مخالفت و یا هر چیز دیگری که نامیده می‌شود را تعطیل کرده و «به دنبال کار و زندگی خود» می‌روند. یعنی نظام کار خود را می‌تواند به پیش برد و از بابت جریان اصلاح‌طلبان نگرانی نداشته باشد. هم اوست که در ادامه می‌افزاید: «اصلاح‌طلبان در عرصه سیاسی که ارتباط با حاکمیت پیدا می‌کند، هیچ‌وقت، تاکید می‌کنم هیچ‌وقت وارد فاز براندازانه نخواهند شد. ما پرچم براندازی را برای همیشه در جبهه اصلاح‌طلبان پایین کشیده‌ایم».[5] «برای همیشه» می‌خواهد بگوید که روی این جریان برای تبدیل شدن به یک حرکت برانداز حساب نکنید.

ریشه‌های انحلال‌گریزی نزد اصلاح‌طلبان

برای درک هر چه بهتر چرایی اتخاذ این سیاست باید به باور عمیق و ریشه‌دار اصلاح‌طلبان دولتی (سابق) درباره‌ی نظام پی ببریم و آن، اعتقاد واقعی به مشروعیت نظام است. همان مشروعیتی که نمی‌خواهند با یک منبع مشروعیت دیگر، یعنی حضور دوباره‌ مردم در قالب یک قیام برانداز یا یک انتخابات آزاد، تعویض کنند. به همین دلیل نیز دبیرکل سابق حزب مشارکت بر این امر تاکید می‌کند که «ما شدیدترین انتقادات را داریم و آن‌ها را عنوان می‌کنیم اما این انتقادات را به نظام نسبت نمی‌دهیم، چون فکر می‌کنیم این نظام برآمده از خواسته‌های ملی مردم این کشور است و همه ما برای تحقق این نظام زحمت کشیده‌ایم.»

به عبارت روشن تر، این نظام از ماست و ما از این نظام هستیم، چگونه می‌توانیم این دو را از هم تفکیک و خود را به شکلی یا به‌نوعی در مقابل نظام قرار دهیم؟ او جایگاه جریان اصلاح‌طلبان را به خوبی در درون و نه در بیرون نظام ترسیم کرده و می‌گوید: «... در اینکه ما به این قانون اساسی که یک اصلش هم ولایت فقیه است، التزام داریم، تردیدی وجود ندارد».[6] به عبارت دیگر، اگر می‌خواهید بدانید که اصلاح‌طلبان کجای صفحه شطرنج سیاسی ایران ایستاده‌اند باید آن را در کنار مهره‌ی اصلی یعنی ولی فقیه نظام ببینید.

حتی در جریان جنبش سبز نیز، میرحسین موسوی در بیانیه‌های متعدد خود بر پایبندی به قانون اساسی جمهوری اسلامی به صورت روشن پای فشرده بود:« بنده به عنوان یک همراه جنبش عظیم سبز مردمی ... می‌اندیشیدم که تا اصلاحات لازم با تکیه براصول روشن که می‌توان آنها را از قانون اساسی استخراج کرد، صورت نگیرد‌، آب رفته به جوی باز نخواهد گشت.»[7]

دبیرکل سابق حزب مشارکت به‌طور صریح حتی وظیفه‌ی مردم را نیز در این باره تعیین کرده و حکم می‌کند که «عقیده من این است که مردم خواهان اصلاح هستند و می‌خواهند که روندها بهبود پیدا کند، اما خواهان زیر و رو شدن همه‌چیز نیستند».[8] آن‌چه برای وی و سایر نظریه‌پردازان این جریان نگرانی‌آفرین به‌نظر می‌رسد همانا «زیر و رو شدن همه چیز» است، امری که به گفته‌ی آنان، چنان‌چه قدری پایین‌تر خواهیم دید، باید از آن پرهیز کرد.

دیدگاه مشترک اصلاح طلبان دولتی

موضع‌گیری محمدرضا خاتمی یک نمونه منفرد نیست. کلیه چهره‌های شاخص جریان اصلاح‌طلبی در درون طیف محافظه‌کاران به این مهم باور دارند و بر آن تاکید می‌کنند. برادر وی نیز که رئیس جمهور سابق نظام بود به صراحت اعلام داشته است: «راهی به جز اصلاح‌طلبی نداریم و براندازی نمی‌خواهیم و با کسانی هم که آن را می‌خواهند رابطه نداریم.»[9] ماهیت محافظه‌کار چهره‌ی نخست جریان اصلاح‌طلبی را می‌توان در این سخن دید که « تازه اگر خدای ناخواسته اوضاع به‌هم بخورد وضع همه بدتر خواهد شد...باید همین چارچوب حفظ شود.»[10] به سخن دیگر، فرق نمی‌کند که نظام چه کرده و چه می‌کند و چه خواهد کرد، مهم این است که «اوضاع به‌هم» نخورد و «همین چارچوب حفظ شود.»[11]

این دو نمونه از دو برادر، می‌تواند با نمونه‌های دیگری کامل شود. به طور مثال می‌توان از محمد نوری‌زاد نام برد. از نزدیکان سابق ولی‌فقیه که مغضوب شد و اینک در ترکیب غریبی از فلسفه و سیاست و عرفان و افشاگری و خیرخواهی و نصیحت و تهدید و التماس و اتمام حجت و پیش‌بینی و پیش‌گیری به نوشتن نامه‌هایی به «رهبر عزیز» خود مشغول است تا شاید بتواند از سر خیرخواهی و با ابزار پند و اندرز، ولی فقیه نظام را به سازش و نرمش وادار سازد. وی دریچه دیگری را برای طیف محافظه‌کار گشوده است که بر مبنای آن می‌توان مبارزه با نظام را با رجوع به خود رهبر نظام به پیش برد! یعنی نیاز به ستیزه‌جویی و فعالیت براندازانه و امثال آن نیست. آن قدر باید بنویسید و بگویید تا شاید روزی دل «رهبر» به رحم آید و بدی‌ها را کنار گذارد و راه نیک پیش گیرد.

نوری‌زاد در سلسله نامه‌هایی که خطاب به «رهبر» نوشته است با آوردن ادله و استدلال‌های منطقی و احساسی و مذهبی و اخلاقی سعی کرده است که علی خامنه‌ای را از ادامه مسیری که در پیش گرفته بر‌حذر دارد. او گوش شنوایی نیافته و با وجود بارها «اتمام حجت» باز از نو آغازیده و نامه‌نگاری‌ها را ادامه داده است.

می‌توان از محمد نوری‌زاد نام برد. از نزدیکان سابق ولی‌فقیه که مغضوب شد و اینک در ترکیب غریبی از فلسفه و سیاست و عرفان و افشاگری و خیرخواهی و نصیحت و تهدید و التماس و اتمام حجت و پیش‌بینی و پیش‌گیری به نوشتن نامه‌هایی به «رهبر عزیز» خود مشغول است تا شاید بتواند از سر خیرخواهی و با ابزار پند و اندرز، ولی فقیه نظام را به سازش و نرمش وادار سازد. وی دریچه دیگری را برای طیف محافظه‌کار گشوده است که بر مبنای آن می‌توان مبارزه با نظام را با رجوع به خود رهبر نظام به پیش برد! یعنی نیاز به ستیزه‌جویی و فعالیت براندازانه و امثال آن نیست. آن قدر باید بنویسید و بگویید تا شاید روزی دل «رهبر» به رحم آید و بدی‌ها را کنار گذارد و راه نیک پیش گیرد.

وی در آخرین تلاش خود، به حربه وساطت متوسل شده است. او از «مراجع» می‌خواهد در این باره دخالت کرده و به «رهبر» گوشزد کنند که دست از سماجت اتمی خویش بردارد. وی امیدواری خود بر موثر بودن این راهکار را باز هم تکرار کرده و وارد پیش‌گویی و حدس و گمان‌های یقین‌نما شده است:« من معتقدم رهبر ما شب تا به صبح قدم می‌زند و دست بر دست می‌ساید تا مگر یک یا چند تن از مراجع ما آشکارا – و نه در پس درهای بسته – دست به ریش خود ببرند و عمامه از سر بگیرند و از رهبر بخواهند به انرژی‌های معطل کشور بسنده کنند و دست از انرژی هسته‌ای بکشند. من اطمینان دارم به‌ محض رخ دادن این میانجی‌گری، رهبر عقب خواهد نشست. با این احتجاج که من روی هر که را بر زمین بیاندازم، روی بزرگان و نخبگان دینی را بر زمین نمی‌اندازم. بیاورید جام زهر را.» [12]

این تصور نوری‌زاد فقط ناشی از خوش‌بینی یا ساده‌انگاری وی نیست، بلکه همان باوری‌ست که محمدرضا خاتمی نیز برای توضیح آن به قانون اساسی تمسک کرد. نور‌ی‌زاد، خامنه‌ای را که پرونده‌ی حقوق بشری وی برای مردم ایران و مراجع بین‌المللی تا حد زیادی روشن است، هنوز رهبر خود می‌داند و شک ندارد که کارهایی مانند «دست به ریش» بردن و «عمامه از سر» گرفتن کافیست تا بتواند «رهبر» را به راه راست هدایت کند.

وی و بسیاری از محافظه‌کاران مخالف نمی‌توانند در ورای تغییر رفتار رهبری خط راهبردی دیگری را به جامعه‌ی در بن‌بست گرفتار شده پیشنهاد دهند. از همین روی پیوسته فقط بر یک راهکار تاکید دارند و آن این‌که باید از درون خود نظام همه چیز درست شود. دید آنها نه ساختارگرایانه که فردگرایانه است و همه چیز را در شخصیت رهبر نظام خلاصه می‌کنند، بی‌خبر از آن که ولی‌فقیه نیز تمام سیستم نیست، جزیی از سیستمی است که با ابزارها و از کانال‌های مختلف، خطوط راهبردی بقای خود را به او نیز دیکته می‌کند. رهبر مهره‌ای مهم در ماشین نظام است، اما مهره‌ای است در کنار دیگر اجزای سیستم و نمی‌تواند جدا یا ضد آن عمل کند، کاری که حتی شاید سبب حذف‌اش توسط عناصر قدرتمندی مثل سپاه یا بازار شود.

به این ترتیب می‌بینیم که با بی‌توجهی آگاهانه یا ناآگاهانه به عوامل ساختاری، دیدگاه غالب جریان‌های طیف محافظه‌کار، دیدگاه «یا شانس و یا اقبال» است. یعنی تلاشی از سرِ امیدواری و آرزوی صرف و با شایدهای بسیار و بایدهای نه چندان دردسرساز. در این میان چیزی به اسم استراتژی تغییر نمی‌بینیم، تلاش‌ها در این حد است که «...آقایان یک یا علی‌ای بگویند و آشکارا بر این سخن متحد شوند.»[13] و اگر تلاش کردند و نشد « به دنبال کار و زندگی خود» بروند. شاید یکی از دلایل مشخص جدی گرفته نشدن این جریان در جامعه و ریزش گسترده‌ عقبه‌ی اجتماعی جریان محافظه کار هم همین باشد که هیج افقی در برابر حرکت آنها دیده نمی‌شود، هیچ خطرپذیری و ترسیم مسیر متفاوتی در آن نیست. تنها تکرار است و اصرار تا جایی که برای کل نظام دردسر ساز نباشد و پس از آن دیگر هیچ. گویی کرانه‌ی تحول تاریخی جامعه‌ی ایران بقای نظام است نه بقای ایران.

تلاش‌های آخر یا آخرین تلاش‌ها

در این گرایش حتی وقتی صحبت از «صلح و آزادی» است در حد یک بیانیه و در خواست از خود حکومت است: «ما ازحاکمان ایران می‌خواهیم هر نوع بهانه‌ای برای جنگ و فشار و تحریم اقتصادی را متوقف و خنثی کنند تا جنگ افروزان ناامید شوند. ما می‌خواهیم به جهانیان بگوییم که صلح و آزادی و حقوق بشر حق مسلم ماست».[14] پس این خود حاکمان هستند که باید برای جلوگیری از فاجعه اقدام کنند. این‌ها نیز اقدامات خود را، هم چون آرزوهای محمدرضا خاتمی و امیدهای محمد نوری‌زاد، بر آرزو و امیدواری استوار کرده‌اند تا شاید که گوش شنوایی در حکومت باشد و چنین کند.

به این ترتیب در می‌یابیم که طیف محافظه‌کار و جریان شاخص آن، اصلاح طلبان، تغییر را می‌خواهند اما تنها از دریچه‌ی «پرسمان» از حکومت؛ نوعی «گفتمان» گرایی که در درون خود خطوط قرمزی دارد که عنوان «خشونت پرهیزی» به‌خود گرفته است. در این چارچوب، «خشونت» همان کُدی است که به تدریج بیانگر ضرورت پرهیز از هر گونه حرکت دردسرساز و عمل مشخص علیه رژیم است. سفارش آنان بر این است که با انتشار بیانیه، طومار، نامه‌نگاری و مصاحبه و سخنرانی کاری کنیم، به دنبال آن نباشیم که از مرز گفتارگرایی فراتر رویم چراکه ممکن است باز «چرخه‌ی خشونت» ایجاد شود.[15]

به نظر بسیاری، جریان محافظه‌کار نقش ترمز را برای اپوزیسیون برانداز ایفا می‌کند، یعنی اجازه نمی‌دهد که ایده‌ی ضرورت انحلال نظام و استقرار یک نظام متفاوت در جامعه جا بیفتد. محافظه‌کاران نسبت به نقش خود در این‌باره آگاهند، اما این را یک عیب نمی‌بینند، زیرا نمی‌توانند سپهر دیگری برای بقای خویش یا حتی برای جامعه‌ی ایرانی در نظر بگیرند. آنها در چارچوب‌های منجمد نظامی گرفتارند که جمود فکری‌ دارد و بعید است که با توجه به میانگین سنی خود، بتوانند از این دیدگاه سه دهه‌ای خود درگذرند. تنها اراده‌ واقعیت مادی در حال تغییر می‌تواند تکذیبی باشد بر پافشاری محافظه‌کاران مخالف در ضرورت پایبندی به حفظ نظامی که کارنامه‌ی عمومی سی و سه ساله‌اش هر روز سیاه‌تر می‌شود.

پانویس‌ها:

[1] سعید حجاریان در سال ۷۷ در مجله راه نو، استراتژی فشار از پایین چانه زنی در بالا را برای پیشبرد اهداف اصلاحات مطرح کرد.

[2] روزنامه‌ی اعتماد- دوشنبه ۱۵ مهر ۱۳۹۱

[3] همان منبع

[4] همان منبع

[5] همان منبع

[6] همان منبع

[7] بیانیه شماره ۱۷ میرحسین موسوی درباره وقایع عاشورا و روزهای پس از آن

[8] منبع بالا

[9] منبع

[10] همان منبع

[11] منبع قبلی

[12] رهبر چشم به راه شماست، داخل شوید! محمد نوری زاد

[13] همان منبع

[14] به خاطر صلح و آزادی

[15] منشور معروف به منشور ۹۱ یکی دیگر از این تلاش هاست.

از کف خیابان تا دوم خرداد؛ اصلاح طلبان به کجا باز می‌گردند؟

politics — Tue, 16 Oct 2012 08:14:23 +0000

احسان مهرابی

احسان مهرابی - یکی می‌گوید، برگردیم دوم خرداد. یکی می‌گوید، برگردیم کف خیابان. جایی که در سه سال گذشته بیشتر از هر جای دیگر ایران خبرساز بوده و درمعرض نگاه. این روز‌ها، یکی می‌گوید همه راه‌ها از آنجا می‌گذرد و دیگری می‌گوید به جایی برمی‌گردیم که برایمان مبدا تاریخ است و بهشتی در دوردست.

اولی می‌گوید، با قدرت اجتماعی می‌توان به بهار ایرانی رسید. دومی می‌گوید، راه دموکراسی یک بار دیگر از صندوق رای می‌گذرد. جایشان فرق می‌کند اما هم نام‌شان یکی است، هم حال‌شان. یکی بر تخت زندان این حرف‌ها را زده و دومی در مطبش. صفت هر دو اصلاح طلب است، آن هم از نوع اصیل‌اش. سالیانی است که هر دو حال خوبی ندارند.

اولی پیرمردی است که او را به شوخی و پس از اعتصاب غذای ۱۴ زندانی سیاسی در اعتراض به کشته شدن هدی صابر، "امام ابوالفضل" می‌خوانند. دومی دربین خودی‌ها، مشهور به "آقا رضا" است. اختلاف‌شان هم بر سر آینده‌ای است که می‌خواهد به گذشته برگردد. بازگشت به گذشته دور و نزدیک. گذشته دور دوم خرداد و گذشته نزدیک جنبش سبز و اعتراضات خیابانی.

رضا خاتمی صبر را به اصلاح‌طلبان توصیه کرده است. صبری که این روز‌ها سرنوشت یک‌جا و محتوم سیاسیون، مردم ایران و حتی ناظران شده است. ناظرانی که می‌خواهند بدانند اصلاح‌طلبان به کجا باز می‌گردند. دوم خرداد، کف خیابان یا خانه‌های خود؟

زندانیان سیاسی در روزهای ملاقات از عالم سیاست خبر می‌گیرند و خوانده‌های خود از نشریاتی را که با تاخیر به دستشان می‌رسد، تکمیل می‌کنند. در روزهای پایانی تابستان، ابوالفضل قدیانی عضو سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی تیتر ماهنامه «مهرنامه» درباره بازگشت به دوم خرداد را که دید، شوق نوشتن یافت.

او کمتر دست به قلم می‌شود حداقل در قیاس با مصطفی تاج‌زاده دیگر عضو سازمان مجاهدین انقلاب. اما باید می‌نوشت تا دست‌کم آرام شود. یادداشت او از بازگشت به دوم خرداد سئوال می‌کرد و پاسخ می‌داد که بازگشتی درکار نیست. پیرمرد زندان کشیده در دو رژیم از دگرگونی اوضاع می‌گفت و این‌که «نه جامعه، نه جمهوری اسلامی و نه اصلاح‌طلبان هیچ‌کدام در وضع خرداد ۷۶ نیستند».

او نوشته‌های دیگر هم‌مسلکان خود درباره بازگشت به دوم خرداد را «قلم فرسایی مکرر» و داستان‌پردازی‌های بی‌رمق «ناشی از سرخوردگی و بی‌عملی » کسانی دانست که به تعبیر او« از ارزیابی تحولات واقعی عاجزند».

راهکار او در برابر تلاش برای بازگشت به دوم خرداد، اتکا به تجربه سه سال گذشته بود: «به صحنه آوردن فشار جنبش اجتماعی». تفسیر ساده جنبش اجتماعی هم همان ادامه اعتراضات خیابانی است، اعتراضاتی که در جای جای یادداشت قدیانی مثال زده شده بود.

چندی بعد رضا خاتمی، دبیرکل سابق حزبی که دبیرکل فعلی آن در زندان است به تعبیر خود "دندان طمع" همه را کشید و گفت که اصلاح‌طلبان برانداز نمی‌شوند و «حتی اگر نظام هم اصلاح‌پذیر نبود، وارد فاز دیگری نخواهند شد.»

در بین نزدیکان دو طرف در زندان و بیرون زندان، مصاحبه "آقا رضا" به پاسخی در مقابل یادداشت قدیانی تغبیر شد.

این حرف‌های "آقا رضا" را دیگران هم زده بودند. موسوی لاری، وزیر کشوری که برخی اصلاح‌طلبان به شوخی و جدی سرکار آمدن احمدی‌نژاد را محصول مدیریت او در برگزاری انتخابات می‌دانند، گفته که اصلاح طلبان «سقف نمی‌شکافند و از حریم و مرز نظام خارج نمی‌شوند». اسحاق جهانگیری هم که خود از گزینه‌های برخی اصلاح طلبان برای ریاست جمهوری است، می‌گوید «جز انتخابات راهی نداریم».

این نوشتن‌ها و گفتن‌ها جدالی است تا اصلاح‌طلبان تکلیف خود درانتخابات آینده را بدانند. هرچند اگر تکلیف خود را هم بدانند باز باید منتظر تعیین تکلیف خودشان از سوی نظام باشند. چه خواستن آنان این روزها شوخی رایج و قدیمی ایرانی شده که می‌گوید«پنجاه درصدش حل است.»

سالیانی است که واژه تحریم به اردوگاه اصلاح‌طلبان هم راه پیدا کرده است، از زمانی که صندوق‌های رای برای آنان دیگر ارمغانی نداشته. سال۸۴ تحریم‌کنندگان خود را پیروز انتخابات نامیدند و دیگران آنان را سهیم در پیروزی احمدی‌نژاد و نتایج‌اش.

طبق معمول در عالم سیاست ایران کنتوری نبود تا ادعاهای دو طرف را اندازه بگیرد. سال ۸۸ اما هم معنای تحریم عوض شد، هم معنای شرکت. این بار دیگر تحریم حرکت آوانگارد نبود و شرکت در انتخابات جرم شده بود.

در سال 90 شرکت برای بعضی، چیزی شده بود در حد خیانت. اصلاح‌طلبان بیرون زندان اما جلسه‌های خود برای انتخابات را داشتند. جلساتی که از هاشمی رفسنجانی هم درباره آن نظرخواهی شد و او گفت:« انتخابات آزاد هم‌چنان راه‌حل مشکلات ایران است.»

خبر این جلسات به زندانیان سیاسی هم رسید. جلساتی که گفته می‌شود عبدالله نوری مبدع آن بوده. برخی زندانیان از زندان پیام فرستادند و درباره چرایی ماجرا از نوری پرسیدند. نوری اما گفت که مقصودش از شرکت درانتخابات، شرکتی بوده که نظام را در برابر خواسته‌های اصلاح‌طلبان به چالش بکشد نه شرکتی که تنها برای تائید نظام باشد. نوری گفت که موضوع شرکت آن‌گونه که او می‌خواسته منتفی شده. دیگر اصلاح طلبان هم گفتند که "عدم شرکت فعال" گزینه نهایی است. آن‌هم آن‌گونه که باید پیش نرفت و سیدمحمد خاتمی در دماوند مهر انتخابات را به شناسنامه خود زد.

این روز‌ها بازار استدلال دو طرف گرم است. استدلال‌هایی که از دلایل شکست اصلاحات شروع می‌شود و به راهکار برای آینده می‌رسد. وقتی پای تضمین می‌افتد کار دو طرف سخت می‌شود. هر دو راه‌حل خود را گزینه‌ای ناگزیر می‌دانند اما نمی‌توانند برای موفقیتش تضمین حداقلی هم بدهند.

موسوی لاری وزیر کشوری که برخی اصلاح‌طلبان به شوخی و جدی سرکار آمدن احمدی‌نژاد را محصول مدیریت او در برگزاری انتخابات می‌دانند، گفته که اصلاح طلبان «سقف نمی‌شکافند و از حریم و مرز نظام خارج نمی‌شوند.» اسحاق جهانگیری هم که خود از گزینه‌های برخی اصلاح طلبان برای ریاست جمهوری است، می‌گوید، «جز انتخابات راهی نداریم.»

نوشته قدیانی و مصاحبه رضا خاتمی نمونه‌ای است از استدلال‌های دو طرف. قدیانی از دو حرکت "اصلاح قانون" و "مهار قدرت مطلقه" می‌گوید. اولی را محتوم به شکست می‌داند و دومی را چاره کار. رضا خاتمی اما امیدوارانه می‌گوید که « همین نظام ولایت‌ فقیه می‌تواند یک نظام دموکراتیک باشد».

عضو سازمان مجاهدین انقلاب، اتفاقات سال ۸۸ و ۲۵ بهمن ۸۹ را شاهد می‌آورد و به جریان اصلاحات «به صحنه آوردن فشار جنبش اجتماعی» را توصیه می‌کند. دبیرکل سابق جبهه مشارکت اما به حاکمیت اطمینان می‌دهد که اصلاح طلبان «خطوط قرمز را رعایت خواهند کرد. «

رضا خاتمی باید در حاکمیت به دنبال خریداری برای اطمینان دادنش باشد. او امیدوارانه از بسته‌ترین حکومت‌ها را مثال می‌آورد که« وقتی مطالبات ملی روشن شده چاره‌ای جز تسلیم نداشته‌اند.» قدیانی اما فشار سازماندهی شده اجتماعی را تنها راهی می‌داند که «ولی فقیه را وادار به مشروطه کردن قدرت مطلقه‌اش می‌کند».

نایب رئیس مجلس ششم بر ماندن اصلاح‌طلبان در دایره "نظام و قانون مداری" تاکید می‌کند. زندانی سیاسی دو رژیم اما «پذیرش قانون به‌عنوان فصل‌الخطاب» را که توصیه حکومت پس از انتخابات بود، قانون‌شکنی و حق‌کشی در لفافه‌ی پر زرق و برق "قانون‌گرایی" می‌نامد و بار‌ها از تکمین نکردن معترضان انتخابات سال ۸۸ به محدوده‌های قانونی تعریف‌ شده توسط حاکمیت ستایش می‌کند.

اولی و دومی نه تنها روش‌هایشان بلکه نماد‌هایشان هم متفاوت است. نماد رضا خاتمی هم‌چنان برادرش محمد خاتمی است که دوستدارانش به بهانه تولد برایش نامه می‌نویسند و از دلتنگی‌هایشان می‌گویند. نماد قدیانی و دوستانش اما موسوی و کروبی هستند که به تعبیر او «مومنانه بر سر پیمان خویش با مردم ماندند».

نزد دو طرف اما سئوالات بی‌پاسخ بسیار است. موافقان فشار اجتماعی یا همان بازگشت به خیابان با این پرسش مواجه‌اند که هزینه‌های بازگشت را چه می‌کنند. مگر نه این است که دراین سال‌ها بسیاری کشته و زندانی شده‌اند و حاکمیت به دلیل پول نفت و قدرت سرکوب هنوز سرپا است. منتقدان به آنان می‌گویند که جنبش سبز پس از ۲۵ بهمن ۸۹ دیگر در اعتراضات خیابانی نمود چندانی نداشته است.

این روز‌ها بازار استدلال دو طرف گرم است. استدلال‌هایی که از دلایل شکست اصلاحات شروع می‌شود و به راهکار برای آینده می‌رسد. وقتی پای تضمین می‌افتد کار دو طرف سخت می‌شود. هر دو راه‌حل خود را گزینه‌ای ناگزیر می‌دانند اما نمی‌توانند برای موفقیتش تضمین حداقلی هم بدهند.

طرفداران انتخابات نیز تجربه دوم خرداد و شکست اصلاح طلبان درقانع کردن حاکمیت به اصلاحات را درکارنامه دارند. آنان البته می‌گویند در دوم خرداد غافلگیر شده‌اند و این بار با آمادگی به صحنه می‌آیند. سئوال ساده و رایج هم این است که این بار درمقابل تقلب چه می‌کنند.

اصلاح‌طلبانی که خود را اصیل می‌دانند با گروه سومی هم طرف‌اند که حاضرند به هر قیمت درانتخابات حاضر باشند. حتی با حضور یک کاندیدای اجاره‌ای. تعبیری که از عبارت "رحم اجاره‌ای" وام گرفته شده و نشانه حمایت اصلاح‌طلبان از یک کاندیدای اصول‌گرا است.

رضا خاتمی صبر را به اصلاح‌طلبان توصیه کرده است. صبری که این روز‌ها سرنوشت یک‌جا و محتوم سیاسیون، مردم ایران و حتی ناظران شده است. ناظرانی که می‌خواهند بدانند اصلاح‌طلبان به کجا باز می‌گردند. دوم خرداد، کف خیابان یا خانه‌های خود؟

خاتمی: براندازی و انقلاب

politics — Mon, 01 Oct 2012 15:11:11 +0000

اکبر گنجی

اکبر گنجی − سید محمد خاتمی سیاستمداری اصلاح طلب است. کوشش او این بوده که روایت خود از اصلاح طلبی را بازگو کند، وهمیشه با ساختارشکنان مرزبندی کرده و براندازی را رد کند. سخنان او نشان می‌دهد که مخاطب این نوع سخنان زمامداران حاکم هستند، زیرا به جای توضیح مدعا و استدلالی سخن گفتن، با ساختارشکنان مرززبندی می‌کند تا راهی به سوی ورود اصلاح طلبان به قلمرو دولت یا نظام سیاسی بگشاید.

در طول سه هفته - از ۱۸/۶/۹۱ تا ۸/۷/۹۱- خاتمی چهار سخنرانی انجام داده است. در هر ۴ مورد این موضع تکرار شده است. ابتدأ به اصل مدعا در چهار سخنرانی بنگرید:

● مورد اول: سخنرانی ۱۸/۶/۹۱ :

"همه می‌دانند این جمع جمعی نیست که بخواهد ساختارشکنی بکند و اصول را زیرپا بگذارد چون برای همین اصول قربانیان فراوانی داده و مشکلات زیادی را تحمل کرده است، شما نماینده‌ی نسل‌هایی هستید که بیشترین فداکاری را برای عزت و عظمت کشور و انقلاب و راه امام انجام داده‌اند و امروز نظرات خاص خود را دارید...همه‌ی ما در هر کجا که هستیم باید به فکر دفاع از آرمان‏های انقلاب و امنیت و مصلحت کشور باشیم...ما اصل اسلام و انقلاب را قبول داریم...دفاع از آرمان‏ها و اصول انقلاب و سرنوشت کشور مصلحت ملت برای همه‌ی ما مهم است...به این ترتیب به سمت تحول بنیادی در جامعه پیش خواهیم رفت که جلوی سقوط انقلاب، نظام و ارزش‏ها گرفته می‏شود".

● مورد دوم: سخنرانی ۲۱/۶/۹۱ :

"معتقدم به سادگی نمی‏شود بگوییم این انقلاب را رها کن و سراغ انقلاب دیگر برو. این انقلاب بسیار مهم بود و خون‏های بسیاری برای آن ریخته شده است. اتفاقا در تداوم حرکت ۱۵۰ ساله کشور که به سوی آزادی و استقلال و پیشرفت بوده است انقلاب ما این خواست‌ها را با هویت تاریخی فرهنگی کشور عجین کرده است. دیدگاه خاصی از اسلام را عرضه کرده و بسیار هزینه برای آن پرداخته شده است. این که بگوییم آن را نمی‏خواهیم نه معقول و درست است نه عملی. ما انقلاب و اصول و چارچوب‏ها را قبول داریم و اصل ما این است که همین نظام را با انتقادهایی که به آن داریم قبول داشته باشیم و خواستار از بین رفتن آن نباشیم و توانایی این کار را هم نداریم. کسانی که مدعی براندازی‌اند دچار توهمند. برفرض هم که خدای ناخواسته این اتفاق بیفتد چه خواهد شد؟ و جامعه با چه وضع مصیبت باری مواجه خواهد شد؟"

● مورد سوم: سخنرانی ۲۷/۶/۹۱:

"این انقلاب هزینه زیادی را در برداشته است و در عین حال نباید به عنوان کسانی که انقلاب کرده ایم، از این انقلاب مایوس و دلسرد باشیم؛ انقلاب امر بزرگی بود در مقطع تاریخی حساس که ملت ما بیدار شده بود...در این انقلاب همه‌ی آن مطالبات را در چارچوب اسلام خواست. یعنی اسلامی که طرفدار استقلال، آزادی و پیشرفت بود و لذا دلبستگان انقلاب از انجام آن پشیمان نیستند...ما نمی‌خواهیم که خدای نکرده اوضاع به کلی به هم بخورد. شما آزادگان و همه‌ی ما برای انقلاب هزینه داده ایم و اگر این انقلاب از بین برود مملکت از هم می‌پاشد؛ با این وصف ما هم باید این وضع را حفظ کنیم و هم این که منتقد باشیم...تنها راه موجود اصلاحات است و من راهی دیگر نمی‌شناسم. ما اعلام کرده ایم و نمی‌خواهیم نظام از بین برود زیرا به آن دلبسته ایم؛ حتی بیش از کسانی که امروز ادعای دفاع از نظام را دارند."

● مورد چهارم: سخنرانی ۸/۷/۹۱:

"اتفاقا اگر فضا باز شود و هرچه به این سو برویم، هم انقلاب محفوظ می‌ماند، هم بدبینی‌ها کم می‌شود، هم عقلانیت...در دو، سه سال اخیر بعضی از جوانان از اصلاح طلبان ناامید شده‌اند و می‌گویند چه چیزی اصلاح شود؟ ما هم می‌گوییم راهی جز اصلاح طلبی نداریم و براندازی را نمی‌خواهیم و با کسانی هم که آن را می‌خواهند رابطه نداریم. تازه اگر خدای ناخواسته اوضاع به هم بخورد وضع همه بدتر خواهد شد. باید همین چارچوب حفظ شود."

نکاتی درباره مدعیات خاتمی

در خصوص مدعیات سید محمد خاتمی چند نکته قابل ذکر است:

یکم- پارادوکس اصلاح طلبی و انقلابی: خاتمی به دلیل اصلاح طلب بودن، رفتارهای انقلابی و ساختارشکن را نفی می‌کند. این موضع با اصلاح طلبی او کاملاً سازگار است. اما تعارض از آن جا آغاز می‌شود که دائماً از انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ دفاع می‌کند.

اگر گزاره‌ای کلی به قرار زیر برنهاده شود:

"انقلاب به عنوان روشی برای تغییر و تحول سیاسی، با توجه به پیامدهای بسیار زیان بارش، مطرود است"،

در آن صورت، انقلاب اسلامی به عنوان یکی از مصادیق این حکم کلی هم مطرود است و باید به مطرود بودن آن اذعان کرد. مگر آن که گفته شود، انقلاب اسلامی استثنایی بر آن قاعده است. در این صورت دیگران هم می‌توانند مدعی شوند که انقلاب علیه جمهوری اسلامی هم یکی از همان استثناهاست.

دوم- انقلاب و براندازی: خاتمی هرگاه از سرنگونی رژیم شاه سخن می‌گوید، از مفهوم انقلاب استفاده می‌کند، اما وقتی از سرنگونی جمهوری اسلامی سخن می‌گوید، از مفهوم براندازی استفاده می‌کند.

در قوانین کیفری جمهوری اسلامی جرمی به نام انقلاب وجود ندارد، اما جرم براندازی وجود دارد. برای این که زمامداران حاکم

اولاً: انقلاب را خوب به شمار می‌آورند،

ثانیاً: نظام مستقر موجود - یعنی جمهوری اسلامی - را با "انقلاب" مترادف می‌گیرند (گویی نمی‌دانند که انقلاب همان بود که در سال ۱۳۵۷ به وقوع پیوست و رهبرش هم آیت الله خمینی بود. پس از تأسیس نظام و استقرار آن، وارد "جمهوری اسلامی" شده ایم و آیت الله خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی است، نه رهبر انقلاب)،

ثالثاً: ساختارشکنان را نه انقلابی، که ضدانقلابی و برانداز قلمداد می‌کنند.

استفاده‌ی خاتمی از عنوانی مجرمانه- که مجازاتش اعدام است- برای مدل رقیب اصلاح طلبی، نیازمند دلایلی موجه است که تاکنون ارائه نشده است. این نوع مفهوم‌سازی، پیشاپیش رقیبان را در صف محکومان به اعدام قرار می‌دهد.

سوم- دلایل رد ساختارشکنی: در عرصه سیاست و مبارزه، برای جذب فعالان سیاسی و مردم، بدانسان که جذب با تکیه بر آگاهی و خرد باشد، باید مستدل سخن گفت. طرد خط مشی سرنگونی جمهوری اسلامی - یا براندازی و انقلاب - نیازمند دلیل است.

خاتمی چرا با سرنگونی جمهوری اسلامی مخالف است؟ برای این که:

اولاً: برای انقلاب ۵۷ و جمهوری اسلامی هزینه‌های زیادی پرداخت شده است.

ثانیاً: انقلاب ۵۷ آرمان‌های تاریخی آزادی خواهی و استقلال را با هویت تاریخی فرهنگی کشور عجین کرده است.

ثالثاً: نخواستن انقلاب ۵۷ و جمهوری اسلامی نا معقول و نادرست است.

رابعاً: نخواستن انقلاب و جمهوری اسلامی غیرعملی است. توان براندازی وجود ندارد و مدعیان براندازی دچار توهم هستند.

خامساً: سرنگونی جمهوری اسلامی به معنای از هم پاشیدن ایران است.

سادساً: انقلابی شدن شرایط ، وضع همه را بدتر می‌کند.

مدعای اول و دوم نمی‌تواند دلیل رد انقلاب و سرنگونی جمهوری اسلامی به شمار رود.

مدعای سوم، فقط یک مدعاست. به کدام دلایل نخواستن جمهوری اسلامی نامعقول و نادرست است؟ از کجا معلوم که خود این مدعا نامعقول نباشد؟ چرا دفاع از جمهوری اسلامی نامعقول نباشد؟

مدعای چهارم از نظر استراتژیک مهم است، اما دلیلی علیه انقلاب به شمار نمی‌رود. برای این که ممکن است ساختارشکنان بگویند ما به دنبال قدرتمند شدن خواهیم رفت. ممکن است فرد یا گروهی بخواهد با کمک دولت‌های خارجی قدرتمند شده و جمهوری اسلامی را سرنگون سازد (مدل لیبی).

مدعای پنجم بسیار مهم است، اما نیاز به دلایل موجه دارد. چرا سرنگونی جمهوری اسلامی به روش‌های مسالمت آمیز- مانند مدل اروپای شرقی- به تجزیه‌ی ایران منتهی می‌شود؟

مدعای ششم هم باید مدلل شود. به عنوان مثال، اگر از جمهوری اسلامی به نظام دموکراتیک ملتزم به آزادی و حقوق بشر گذار صورت گیرد، آیا وضع همه بدتر خواهد شد؟

چهارم- اصلاح پذیری نظام: اصلاح طلبی خاتمی فاقد تحلیلی موجه از اصلاح پذیری نظام است. در کجا خاتمی روشن ساخته که جمهوری اسلامی رژیمی اصلاح پذیر است؟

در چهار سخنرانی اخیر، خاتمی دائماً از بسته بودن همه‌ی راه ها، سرکوب، تعطیلی احزاب و رسانه‌های مستقل، زندانی بودن خادمان انقلاب و اسلام و نظام سخن می‌گوید. او که همه‌ی راه‌های نظام به روی اصلاح طلبان را بسته می‌بیند، از خیر حکومت گذشته و می‌گوید:

"ما می‌گوییم حضرات معظم! شما بمانید، اما بگذارید انتقاد کنیم و بگذارید روشها اصلاح شود...الان هم ما می‌گوییم انتخابات و حکومت مال شما! بیایید فضا را باز کنید؛ ما می‌خواهیم جریان اصلاحات را نقد کنیم! می‌خواهیم با آزادی و امنیت دور هم بنشینیم! نه این که بگویید در حال توطئه هستند! آزادی تأمین شود، فضای امنیتی برچیده شود، حکومت باشد برای خودتان".

خاتمی در عین اینکه مطالباتی چون آزادی همه‌ی زندانیان سیاسی، آزادی احزاب و رسانه‌ها و برگزاری انتخابات آزاد را مطرح می‌سازد، به دلیل ناامیدی از تن دادن رژیم به این خواست ها، مطالبه‌ی خود را به آزادی نقد کردن اصلاحات تقلیل می‌دهد. این سخنان چه سیمایی از جمهوری اسلامی به تصویر می‌کشد؟ ضمن آن که خاتمی از فساد گسترده، بی اخلاقی گسترده، بی کفایتی و کشور را به خطر انداختن هم سخن می‌گوید.

پنجم- دو روایت از اصلاح طلبی: ممکن است گفته شود، آری رژیم همه‌ی راه‌های اصلاحات مسالمت آمیز را بسته است، اما ما بازهم راهی جز اصلاحات در پیش نداریم. در اینجا اصلاحات به دو معنای متفاوت به کار می‌رود. در "اصلاح طلبی به روایت خاتمی" این امر به معنای پذیرش نظام جمهوری اسلامی است، اما در روایتی دیگر، چنین مقتضایی نداشته و فقط و فقط ، به معنای التزام به روش‌های مسالمت آمیز- نفی توسل به خشونت- است. مبارزه‌ی مسالمت آمیز (قدرتمندساختن مردم از طریق سازمان یابی آنان، بسیج اجتماعی و نافرمانی مدنی و...) در موارد زیادی به گذار از رژیم‌های دیکتاتوری به رژیم‌های دموکراتیک انجامیده است. به تعبیر دیگر، می‌توان هدفی رادیکال داشت، اما با روش‌های اصلاح طلبانه- یعنی غیرخشونت آمیز- به آن دست یافت.

نتیجه

این نکته را محض انصاف بیفزاییم که خاتمی در داخل کشور به سر می‌برد و نمی‌تواند به آزادی و با صراحت همه‌ی نظرات خود را مطرح سازد. اما می‌توانیم فرض را بر این بگذاریم که چهارچوب نظرات او در هر حال شامل همین مختصاتی است که آنها را توضیح دادیم. این چهارچوب می‌تواند و باید در هر حال مستدل باشد.

ممکن است خاتمی در مواضع بنیادی‌اش حق داشته باشد. اما او باید بکوشد به پرسش‌های مهمی به گونه‌ای مستدل پاسخ بگوید. سیاست در دوران مدرن- به تعبیر ماکس وبر- افسون زدایی/اسطوره زدایی شده است. ایمان نامدلل به انقلاب، اصلاحات، جمهوری اسلامی، قانون اساسی و...با مقتضای دوران ما نمی‌خواند. شاید سرنگونی این رژیم و کلاً هر رژیمی بد باشد. اما این مدعا نیازمند دلایل موجه است.

آیا خاتمی از این مدعای کلی دفاع می‌کند؟ نه. او از سرنگونی رژیم‌های استبدادی عربی که در بهار عرب روی داد دفاع کرده است. این هم پارادوکس دیگری در آرای خاتمی است. اگر براندازی نامعقول و نادرست است، براندازی رژیم‌های استبدادی مصر و تونس هم نامعقول و نادرست بود. شاید خاتمی سرنگونی بن علی و حسنی مبارک را سرنگونی رژیم ننامد، در این صورت می‌توان پرسید: آیا تکرار حادثه‌ی سرنگونی بن علی و حسنی مبارک- هر نامی که داشته باشد - در ایران معقول و درست است؟ آیا رفتن به دنبال چنان کاری توهم است؟

تلاش‌های نوری و خاتمی و عکس‌العمل رژیم

Sat, 21 Jul 2012 09:25:17 +0000

اکبر گنجی

اکبر گنجی − سخنان عبدالله نوری در ۲۱/۴/۹۱ از تحرک جدید اصلاح طلبان خبر می‌داد. در گام بعد عبدالله نوری و سید محمد خاتمی در ۲۲/۴/۹۱ دیدار کردند. آن دو بر اجرای همه جانبه‌ی قانون اساسی، آزادی زندانیان سیاسی، رفع حصر از موسوی و کروبی، حقوق مردم، آزادی بیان، نقد و توسعه‌ی سیاسی تأکید کرده و اعلام کردند که "تمامی دلسوزان انقلاب و علاقمندان به این آب و خاک با هرگونه تهدید خارجی و فشار علیه ایران مخالف‌اند و دفاع از استقلال و تمامیت ارضی را وظیفه خود می‌دانند".

سپس خاتمی در دیدار با اعضای شورای مرکزی انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه تهران و علوم پزشکی تهران اجرای بی تنازل قانون اساسی را خواست خود و میر حسین موسوی اعلام کرد و برای مرزبندی خویش با جریان‌های بدیل، بر مخالفت خود − و اصلاح طلبان − با سکولاریسم، خشونت طلبی و براندازی تأکید کرد.

برداشت‌های خاتمی از وضعیت فعلی

فعالیت مجدد باید مبتنی بر تحلیلی از فضای عمومی کشور و رویکرد رژیم نسبت به مخالفان و منتقدان باشد. خاتمی درباره‌ی گشایش سیاسی نوید اندکی داده و می‌گوید: "نشانه‌هایی برای تغییر فضا هست، هرچند خیلی چشمگیر نیست". به باور او در چنین فضایی نباید دنبال مطالبات حداکثری رفت، بلکه تغییرات کوچک هم می‌تواند گامی به پیش باشد. می‌گوید:

"باید تلاش کنیم تا بتوانیم گامی به جلو برداشته و تغییراتی هرچند کوچک را رقم بزنیم. نباید انتظار برآورده شدن حداکثرها را در زمان‌های کوتاه داشت".

خاتمی در دیدار با گروهی از مردم اصفهان ضمن تأکید بر حقوق مردم، نیاز به مشروعیت مردمی حکومت، پاسخگو کردن دولت، آزادی زندانیان سیاسی، باز شدن فضا، تبدیل وضعیت امنیتی به وضعیت رقابتی، مجدداً اعلام کرد که مردم "موافق نیستند که اصل نظام از بین برود و حتی کسانی که دینی هم نیستند، ولی صاحب انصاف‌اند نیز نه با دخالت خارجی موافق‌اند و نه می‌خواهند نظام از بین برود".

خاتمی افزود که اصلاح طلبان اصلاحات را برای حفظ نظام می‌خواهند و افزود:

"من معتقد نيستم بايد این نظام را براندازی کرد و نباید هم چنین چیزی اتفاق بیفتد. ما شدیداً مخالف براندازی هستیم. چنین امری هم به لطف خدا اتفاق نمی‌افتد. ما با اصل نظام، امام و جمهوری اسلامی موافقيم، اما به روش‌ها و سیاست‌های جاری انتقاد داریم... اینها از جمله اهداف کل جنبش و اصلاحات است با ذکر این که قانون اساسی را قبول داریم، در چارچوب نظام هستیم و با براندازی آن مخالف و با روش‌های غیرمدنی در برخورد با مسایل و تندروی و خشونت مخالفیم".

نوری و خاتمی مواضع همیشگی اصلاح طلبان را بیان کرده‌اند. عبدالله نوری رادیکال تر و مقاوم تر از محمد خاتمی است، ولی در اساس و خطوط محوری تفاوت چندانی میان آنها مشاهده نمی‌شود. ضمن آن که در شرایط کنونی این دو- و بقیه‌ی چهره‌های شاخص اصلاح طلب- چاره‌ای جز هماهنگی ندارند. پیشنهاد تشکیل "اتاق فکر اصلاح طلبان" از سوی نوری از سوی خاتمی نیز مورد استقبال قرار گرفته و او گفته است که اعضای آن بیش از سه تن باشند.

بررسی تحرکات اصلاح‌طلبان از سه دیدگاه

به فعالیت‌های اخیر از سه زاویه می‌توان نگریست:

اول- اصلاح طلبان: به طور طبیعی اصلاح طلبان در چهارچوب قانون اساسی جمهوری اسلامی فعالیت کرده و می‌کوشند تا از طریق نهادهای انتخابی وارد ساختار سیاسی شده و با انجام اصلاحات به اهداف خود دست یابند. تشکیل حزب یا سازمان سیاسی و شرکت در انتخابات به قصد تصاحب قدرت سیاسی نه تنها مذموم نیست، که حق افراد و گروه هاست. حتی اگر هدف اصلاح طلبان صرفاً پیروزی در انتخابات و تصاحب قوه‌ی مجریه باشد، هدف اخلاقاً قابل سرزنشی را تعقیب نمی‌کنند. واقعیت این است که آنان به دنبال ایجاد وضعیتی مشابه وضعیت دوران ۸ ساله ریاست جمهوری محمد خاتمی هستند. نادیده گرفتن و انکار تفاوت‌های دوران ریاست جمهوری خاتمی با دوران ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد، نمایانگر نگرش ایدئولوژیک و چشم بستن بر واقعیت‌های ستبر است. خواست آنان یک سویه‌ی ماجراست، سویه‌ی دیگر، خواست حکومت است.

دوم- جمهوری اسلامی: حذف اصلاح طلبان از قلمرو سیاسی هزینه‌ی زیادی برای آیت الله خامنه‌ای و جمهوری اسلامی داشت. آیت الله خامنه‌ای و مریدانش به هیچ وجه حاضر به قبول بازتولید شرایط پس از دوم خرداد ۱۳۷۶ نیستند. او بارها آن دوران را "حاکمیت دوگانه"‌ی طراحی شده به وسیله‌ی دشمن (آمریکا و اسرائیل) قلمداد کرده است. به همین دلیل به اخراج آنان از حکومت بسنده نکرد، بلکه رسانه‌ها و احزابشان را تعطیل، چهره‌های شاخص شان را زندانی و موسوی و کروبی و رهنورد را هم در منازلشان زندانی کرد. چه عاملی تغییر کرده تا او بخواهد قلمرو سیاسی را به روی آنان بگشاید؟ "خواست اصلاح طلبان" کافی نیست، برای این که این خواست همیشه وجود داشته است.

انتخابات جمهوری اسلامی غیر رقابتی، ناعادلانه، متقلبانه و ناموثر است. با این حال، به انتخابات ریاست جمهوری باید به چشم یک فرصت نگریست. فرصتی برای بسیج اجتماعی. اگر افرادی چون عبدالله نوری کاندیدا شوند و ستادهایی در سراسر کشور برپا شود، شبکه‌های اجتماعی بالفعل شکل خواهد گرفت. باید راهی برای تحرک اجتماعی و بسیج اجتماعی پیدا کرد و گشود. مسئله رفتن این فرد یا آن گروه به قدرت نیست، مسئله قدرتمندکردن مردم از طریق سازمان یابی متنوع و متکثر آنان برای بسیج اجتماعی است. دموکراسی محصول موازنه‌ی قوا میان دولت و جامعه‌ی مدنی است. بدون یک جامعه‌ی مدنی گسترده و قوی، دموکراسی وجود نخواهد داشت.

البته تغییرات مهمی در این مدت روی داده است. تحریم‌های فلج کننده‌ی اقتصادی فشار بی امانی را بر زندگی مردم تحمیل کرده است و وضع آنان روز به روز بدتر و بدتر خواهد شد. ۴ ماه تا انتخابات ریاست جمهوری آمریکا باقی مانده است. دولت آمریکا و دیگر دولت‌های غربی امیدوارند که تا آن زمان کار رژیم جنایتکار بشار اسد (متحد جمهوری اسلامی) را ساخته باشند و تحریم‌های اقتصادی نیز نه تنها وضع جمهوری اسلامی را متزلزل سازد، بلکه نارضایتی مردم از رژیم را افزایش داده و منجر به اعتراض سیاسی آنان شود. اسد که سقوط کرد، تحریم‌ها که اوضاع را به هم ریخت، رئیس جمهور آمریکا که انتخاب شد، اگر جمهوری اسلامی عقب نشینی اساسی نکرد، حمله‌ی نظامی به ایران گزیزناپذیر خواهد شد.

برخی بر این گمانند که این فرایند علی خامنه‌ای را به مصلحت سنجی کشانده و در نتیجه راه بازگشت اصلاح طلبان را همواره خواهد کرد. این گروه بر این تصورند که تحرک تازه‌ی اصلاح طلبان نتیجه‌ی توافقی پشت پرده میان آنان و رژیم است. اما این گمان از زوایای گوناگون قابل تردید است:

اولاً:نگاه آیت الله خامنه‌ای به وضعیت جهان، منطقه و ایران با نگاه مخالفان و منتقدان تفاوت دارد. او بحران‌های جهان غرب را عمیق دانسته و دولت‌های غربی را در وضعیتی نمی‌بیند که ایران را مورد تهاجم نظامی قرار دهند. خیزش مردم کشورهای منطقه- بهار عرب- را هم "بیداری اسلامی" و در راستای انقلاب اسلامی و به سود جمهوری اسلامی به شمار آورده و می‌آورد. جمهوری اسلامی را هم بسیار قدرتمند ، واکسینه شده در برابر تحریم‌های اقتصادی ۳۳ سال گذشته و دارای پایگاه مردمی گسترده قلمداد می‌کند.

ثانیاً: "دیکتاتورشناسی" ما گویی ضعیف است. زمامداران خودکامه گرفتارنخوت، تکبر و خودشیفتگی بیمارگونه‌ای هستند.

آنان بر این باورند که همه چیز را بهتر از همه می‌فهمند. خامنه‌ای بارها گفته است که هیچ کس به اندازه‌ی او با مردم در ارتباط نیست و هیچ کس به اندازه‌ی او به اطلاعات دسترسی ندارد. محمد رضا شاه پهلوی هم دقیقا بر همین باور بود.

آنان خود را مدیران لایقی می‌دانند که بحران‌های عظیمی را مدیریت کرده و از پس توطئه‌های دشمنان داخلی و خارجی پیروز بیرون آمده‌اند. یقین دارند که کشور را به بهترین نحو اداره کرده‌اند.

آنان براین باورند که کنترل اوضاع در دستان با کفایت شان قرار دارد. مگر صدام حسین و معمر قذافی و بشار اسد چنین نمی‌اندیشیدند؟ خامنه‌ای هم بر این گمان است.

با توجه به این دو نکته، علی خامنه‌ای طرح خطرات پیش روی کشور از سوی مخالفان و منتقدان را هم توطئه‌ی دشمنان به شمار می‌آورد، نه این که اوضاع واقعاً بحرانی و خطرناک باشد. دشمنان برای این که دل مسئولان را خالی کرده و آنها را متزلزل سازند، این دروغ‌ها را می‌بافند. بر مبنای این نگرش، چه دلیلی دارد که او اصلاح طلبان را به حکومت وارد کند؟

سوم- ساختار شکنان: این دسته که رژیم جمهوری اسلامی را رژیمی اصلاح ناپذیر و در آستانه‌ی فروپاشی و سقوط می‌بینند، اصلاح طلبان را گروهی قدرت طلب قلمداد می‌کنند که رژیم آنان را برای نجات خود دوباره به میدان آورده است. برخی از ساختارشکنان گفته‌اند که به طور همزمان باید با جمهوری اسلامی و اصلاح طلبان جنگید.

ساختارشکنان نیز با مسائل خاص خود دست به گریبان هستند:

اولاً: اپوزیسیون ساختارشکن مقیم خارج تاکنون هیچ شاهد و قرینه‌ای دال بر وجود پایگاه اجتماعی در داخل ایران عرضه نکرده است. اپوزیسیون خارج تاکنون هیچ حرکتی در درون ایران به راه نینداخته و اینک نیز قادر به ایجاد هیچ تحرکی در ایران نیست. این گروه‌ها حتی قادر نیستند در فضای کاملاً آزاد و مساعد خارج ۱۰ درصد ایرانیان را به حمایت از خود و اهدافشان گرد آورند. اپوزیسیون باید نماینده‌ی اقشار گوناگون اجتماعی باشد.

ثانیاً: چه شواهد و قرائنی دال بر فروپاشی و سقوط جمهوری اسلامی در دست است؟ آیا اگر تحریم‌های فلج کننده‌ی جهانی و تهاجم نظامی به ایران نباشد، جمهوری اسلامی سقوط خواهد کرد؟ آیا اگر تحریم‌های فلج کننده موجب سرنگونی رژیم نشود، راهی جز حمله‌ی نظامی به ایران وجود خواهد داشت؟ آیا تمام امید گروهی که خود را آلترناتیو جمهوری اسلامی قلمداد می‌کند باید به تهاجم نظامی دولت‌های بیگانه متکی باشد یا خود به طور مستقل باید بتواند رژیم را سرنگون سازد؟

نتیجه‌گیری

مسئله‌ی ایران مسئله‌ی گذار از رژیم "استبداد دینی" کنونی به نظام دموکراتیک ملتزم به آزادی و حقوق بشر است. باید دید چگونه می‌توان از نظام موجود به نظام دموکراتیک عبور کرد؟

درگیر شدن نیروهای ملی با یکدیگر حاصلی جز هرز دادن نیروها و از دست رفتن فرصت‌ها ندارد. هرکس می‌تواند کاری را که درست می‌داند انجام دهد. هر گروهی می‌تواند و باید به فعالیت‌های دیگر گروه‌ها از منظر فرصت سازی بنگرد. به جای فرصت سوزی باید فرصت سازی کرد. برخوردهای حذفی و طردکننده فرصت سوزی است.

انتخابات جمهوری اسلامی غیر رقابتی، ناعادلانه، متقلبانه و ناموثر است. با این حال، به انتخابات ریاست جمهوری باید به چشم یک فرصت نگریست. فرصتی برای بسیج اجتماعی. اگر افرادی چون عبدالله نوری کاندیدا شوند و ستادهایی در سراسر کشور برپا شود، شبکه‌های اجتماعی بالفعل شکل خواهد گرفت. باید راهی برای تحرک اجتماعی و بسیج اجتماعی پیدا کرد و گشود. مسئله رفتن این فرد یا آن گروه به قدرت نیست، مسئله قدرتمندکردن مردم از طریق سازمان یابی متنوع و متکثر آنان برای بسیج اجتماعی است. دموکراسی محصول موازنه‌ی قوا میان دولت و جامعه‌ی مدنی است. بدون یک جامعه‌ی مدنی گسترده و قوی، دموکراسی وجود نخواهد داشت.

اگر زمامدار خودکامه‌ای چون خامنه‌ای اندکی عقلانیت به خرج می‌داد و به مصلحت خود و جمهوری اسلامی می‌اندیشید، کلیه‌ی زندانیان سیاسی را آزاد می‌کرد، به احزاب و رسانه‌های منتقد اجازه‌ی فعالیت می‌داد، انتخاباتی رقابتی و منصفانه و غیرمتقلبانه برگزار می‌کرد و به نتیجه‌ی آن ملتزم می‌ماند. مردم که نظام سیاسی را از آن خود به شمار آورند و از آن راضی باشند، روابط با جهان نیز تغییر خواهد کرد. اما افسوس که زمامداران خودکامه از تاریخ درس نمی‌گیرند و خامنه‌ای هم در آینه‌ی صدام حسین، قذافی، حسنی مبارک، بن علی، بشار اسد و...به خود نمی‌نگرد. افسوس که نه زمامدار خودکامه از تاریخ درس می‌گیرد و نه مخالفان. افسوس که به جای عبرت آموزی از تجربه‌های موفق گذار به دموکراسی به دنبال تجربه‌های نابودکننده می‌رویم.