افغانستان

يادی از نوروز در کابل قديم

hosseinn — Mon, 18 Mar 2013 11:42:04 +0000

نجم کاويانی

نجم کاويانی-در کابلستان، نوروز (Nowruz) به عـنوان جشـن بهار، نمادی از فرهنگ پارينۀ بومی توسط پير و برنا با مراسم و آداب نوروزی برگزار می‌شد و می‌شود.

شهر کهنۀ کابل، قلب تپيندۀ کابلستان، پيشنۀ ۳۵۰۰ ساله دارد و در دامنه‌های کوه شيردروازه، کاسه‌برج و آسمايی در دو طرف دريای کابل از باختر به سوی خاور افتاده است. اين شهر یادگار و نمادی است از باشندگانِ اصلی کابل، باشندگانی که به فرهنگ‌پروری و خردورزی، عیاری و جوانمردی مشهورند. سهم کابليان در جنبش‌های آزادی‌خواهی، مشروطيت، دموکراسی و پيشرفت سرزمين ما چشم‌گير بود و هست. اين شهر در درازنای تاريخ شهر فارسی‌زبان بود و هست. معماری شهر کهنۀ کابل بسيار زيبا بود، اما دريغا بخش‌هایی از اين شهر تاريخی در جريان جنگ‌های بين تنظيمی مجاهدين در دهۀ هفتاد خورشيدی به خاک يکسان شده است. اميد بر آن است که به همت جوانان و فرهنگيان کشور ما بخش‌های از شهر کهنه کابل به عنوان يادگاری از گذشت‌گان بازساری و پاسداری شود و به موزيم تبديل گردد، نام‌های شخصيت‌های برازندۀ کابل و نام کوچه‌های آن، بر خيابان‌های جديد نيز گذاشته شود.

برگزاری نوروز نزد کابليان به عنوان نماد آفرينيش دوبارۀ طـبـيعت، مژدۀ شکوفه و باران، جشن تکابـو و کار، پيـا‌م آور مهر و هم‌دلی، رويداد شادی‌آفرين و شورانگيز بود و هست. من که زادگاهم شهر کهنۀ کابل است، روايت و داستان‌های زيادی دربارۀ برگزاری نوروز در کابل قديم از بزرگان خانواده شينده‌ام، اما در اين نوشته چشم‌ديد و برداشت‌های نگارنده از برگزاری نوروز در شهر کهنۀ کابل آمده است. البته هر شهر و برزنِ حوزۀ نوروز مراسم و آداب برگزاری ويژۀ خود را نيز دارد که به زيبایی نوروز می‌افزايد.

باغ نوروزی، معروف به باغ بابر، افتاده در وادی کوه‌شیر دروازه کابل

خوب به ياد دارم که در شهر کهنۀ کابل، در دهۀ چهل خورشيدی، کابليان يکی دو هفته پيش از فرا رسيدن نوروز به پيشواز بهار صندلی‌ها (کرسی) و بخاری‌ها را برمی‌داشتند و خانه‌تکانی می‌کردند، کوچه‌ها را پاک، ديگدان‌های آشپزخانه را رنگ، ظروف مسی را با قلعی سفيد می‌کردند، پيش از تاريکی چراغ روشن می‌نمودند و دکانداران دکان‌های خود را چراغان می‌کردند و می‌آرستند، دهقانان فرآورده‌های خود را در نوروز به نمايش می‌گذاشتند و جشن نهال‌شانی برپا می‌شد.

در شـب و روز تدارک مقدمات برگزاری نوروز، بازارهای نوروزی شهر کابل گرم و پرتپش بود و كار پيشـه‌وران و بازاريان پررونق. برگزاری مراسـم نوروزی گردش چرخ اقتصاد و پويايی آن را نيز در پی داشت. بسياری از آنچه که به مناسبت و يا برای نوروز ساخته می‌شـد، کارهای دستی با بار هنری بود که دريغا در سال‌های پسين اين فرآورده‌های دستی-هنری زير سايۀ توليدات وارداتی و کلان رنگ باخته اسـت.
آيين نوروزی نقشِ پويا و نيرومند در انسجام و وفاق خانواده‌ها داشت و دارد. کابليان در نوروز تلاش می‌کردند که در هر جايی باشند، به خانه و کاشانۀ خود برگردند، تا در نوروز در جمع خانواده و در کنار سـفرۀ نوروزی باشند. کابليان فرهنگ و آداب نوروزی را رعايت می‌کردند، يادی از رفتگان، عيادت از بيماران، ديد و بازديد از دوستان و نزديکان همراه با آرزوی سلامتی و سال پربار برای تک‌تک آنها می‌پرداختند. محافل شادی و آواز‌خوانی برپا می‌داشتند. اين همه و همه در تحکيم صفا و دوستی، مهر و محبت ميان انسان‌ها نقش بارز دارد.

در روزهای بهاری، کابليان خانه‌ها را ترک می‌‌كردند و به دامان طبيعت پناه می‌برند و در كنار سبزه که نمادی از زندگی نو است، روز را سپری می‌کردند. آنها می‌خواستند که نوروز را در آغوش طبيعت جشن بگيرند و سرآغاز سال را با تجديد خاطره‌هایی از پيوند ديرينۀ انسان و طبيعت گره بزنند. کابليان بيشتر به گردش در دامنه‌های کوه خواجه صفا و سخی، تپۀ سياه‌سنگ و مرنجان، باغ‌ چهل‌ستون، باغ زنانه و باغ نوروزی (باغ بابر) ۱ می‌رفتند.

پيوند انسان با طبيعت، رمز پايداری و راز ماندگاری نوروز است که از آن به نام "فلسفۀ وجودی نوروز" ياد می‌کنند. انسان، با پايان يافتن شـب‌های سـرد و دلـگير زمستان و آمدن بهـار زنگارهای کهنه را از قلب و انديشـه برمی‌کند و با حركت نمادين خانه‌تكانی با طبيعت همگام می‌شـود و اين پيوند در شـعر و ادبيات سرزمين ما بازتاب گسترده دارد.

کابليان دو شب پيش از نوروز کشمش، زردآلو، شکرپاره و سنجد را پس از پاک کردن و شستن در درون يک ظرف با مقدار آب لازم می‌اندختند و يک شب پيش از نوروز بادام، چهارمغز (گردو) و پسته را پوست کرده همراه با قدری عرق گلاب با آن اضافه می‌کردند و آنرا هفت ميوه می‌ناميدند و در روز نوروز آن را روی سفره نوروزی می‌گذاشتند.

کابليان کوشش می‌کردند که در حد امکان جامۀ نو تهيه کنند و رخت تميز بر تن نمايـند، سبزی‌چلو را که نشانۀ از سال نيک و پربار اسـت، بپزند، خوان نوروزی بگسترانند و در کنار آن جمع خانواده با صفا و صميميت جمع آيند، گرد نفاق را بروبند، با مهر و دوستی دست يکديگر را بفشارند، يادی از رفتگان کنند و راهی عيادت بيماران و ديد بازديد دوسـتان شـوند.

هفت میوه:

کشمش، زردآلو، شکرپاره، سنجد، بادام، چهارمغز و پسته

در آن شب و روز بازار ماهی‌فروشان و جلبی‌پزان (زولبیا‌پزان) در کابل گرم بود. جوانان کابلی در ورزشگاه‌ها به ورزش ضرب ميل و پهلوانی می‌پرداختند و ديگران را به ورزش تشويق می‌کردند. کاغذ‌پران‌‌بازان (بادکنک‌بازان) با هوا کردن بادکنک شرط می‌بستند. کلچه‌پزان کلچۀ نوروزی می‌پختند.
در روز نوروز در ميان کابليان رسم بر اين بود که خانوادۀ ‌داماد ماهی، جلبی (زولبیا‌)، کلچه نوروزی، شيرينی را يکجا با رخت‌های زيبا برای عروس در پتنوس‌های بزرگ چوپی (خوانچۀ نوروزی) می‌گذاشتند و شماری از بانوان اين خوانچۀ نوروزی را بر سر گذاشته، همراه با دف و سرود آنرا از کوچه‌ها عبور می‌دادند و به خانۀ عروس می‌بردند.

بسياری از خانواده‌های کابلی يک و دو هفته پيش از نوروز مقداری گندم را در ظرفی می‌ريختند و روی آن را با پارچۀ ململ مرطوب و نازک می‌پوشاندند و انتظار می‌کشيدند که گندم جوانه بزند و ساقه‌های آن سبز شود. پس از سبز شدن ساقه‌ها، بانوان و دوشيزگان در حويلی (سرای) بزرگ‌تر يکی از همسايه‌ها جمع می‌شدند، از سر شب تا سپيده‌دم دسته‌جمعی با ساز و آواز مراسم پختن سمنک (سمنو) را که يکی از آيين‌های ديرپای نوروزی است، با کف‌زنی و پايکوپی شادمانه اجرا می‌کردند و ترانۀ ويژۀ سمنک را با هم زمزمه می‌کردند:

سمـنک در جـوش ما كپچه زنيم
ديگران در خواب ما دفچه زنيم
سمـنک نـذر بهار اسـت
ميلۀ شب‌زنده‌دار است
اين خوشی سالی يک بار است
سال ديگر يا نصـيـب.
سمـنک در جـوش ما كپچه زنيم
ديگران در خواب ما دفچه زنيم
آرزو امشب خـروشـد
سمنک در خود بجوشد
دل‌خوشی جامه بپوشد
سال ديگر يا نصيب
سمـنک در جـوش ما كپچه زنيم
دختران در خواب ما بوسه زنيم

بهـاران ۱۳۹٢ خجسته باد!

پانویس:

۱- دکتر احمد جاويد می‌نويسد: که نام قديم باغ بابر باغ نوروزی بود. از زمانيکه بابر در اين باغ دفن شد، معروف به باغ بابر شد. نگاه شود: نوروز خوش آيين، از انتشارات انجمن فرهنگ افغانستان، ١۹۹۹، ص ٤٤.

حالا نوروز آمد (نوروزی‌های افغانستان)

hosseinn — Thu, 14 Mar 2013 21:17:09 +0000

ضیا از افغانستان و آیشن از ترکیه یک ترانه نوروزی اجرا می‌کنند.

نوروز فقط جشن ایرانیان نیست، بلکه در کشورهای آسیای میانه و در کردستان نیز پیشینه‌ای بس دراز دارد. درباره خاستگاه فرهنگی «نوروز» می‌توان قلم فرسود، اما صرف‌نظر از همه بحث‌ها و نظرها و نظریه‌ها این واقعیت دارد که نوروز بیش از هر چیز جشن شادی و شادمانی‌ و از بن‌مایه یک آئین غیر مذهبی‌ و پیونددهنده ملت‌هایی‌ست که از نظر فرهنگی با هم نزدیک‌اند، اما از اختلافات مذهبی و از تبعیض‌های قومی و نژادی رنج می‌برند.

«حالا نوروز آمد» با صدای ضیاء، هنرمند افغان و آیشن، هنرمند ترک را می‌شنویم.

دست‌ کم ۱۰ کشته در عملیات بمب‌گذاری جدید در قندهار افغانستان

society — Sun, 27 Jan 2013 12:12:18 +0000

مقام‌های رسمی در افغانستان، از یک انفجار جدید در شهر قندهار خبر داده‌اند که طی آن یک بمب کنار جاده‌ای منفجر و دست‌کم ده تن ازجمله هشت مأمور پلیس کشته شدند.

به گفته پلیس قندهار، این هشت مأمور بامداد امروز برای خنثی کردن یک بمب جاسازی شده به منطقه‌ای مسکونی در قندهار رفته بودند.

پلیس قندهار اعلام کرده است هشت مأموری که امروز کشته شده‌اند٬ پس از بازداشت سه مظنون به بمبگذاری در یک منطقه مسکونی، در مسیر بازگشت مورد حمله قرار گرفتند و بر اثر انفجار بمب کنار جاده‌ای، به همراه دو نفر از متهمان بازداشت شده کشته شدند.

افغانستان طی روزهای گذشته شاهد چندین عملیات بمبگذاری انتحاری و حمله به مقر پلیس بود که طی این رویدادهای خشونت‌آمیز شماری از نیروهای نظامی و غیر نظامی کشته شدند.

روز گذشته طی یک عملیات انتحاری ده تن از جمله دو افسر پلیس در ولایت قندوز در شمال افغانستان کشته و ۱۹تن زخمی شدند.

هشت مأموری که امروز کشته شده‌اند٬ پس از بازداشت سه مظنون به بمب‌گذاری در یک منطقه مسکونی، در مسیر بازگشت مورد حمله قرار گرفته و بر اثر انفجار بمب کنار جاده‌ای، به همراه دو نفر از متهمان بازداشت شده کشته شدند.

در حمله‌ مشابه دیگر که صبح روز شنبه انجام شد، یک بمبگذار انتحاری که سوار بر دوچرخه بود، یک مامور پلیس و یک غیر نظامی را در ولایت غزنی به قتل رساند.

همچنین در اثر یک حمله انتحاری علیه کاروان نیروهای ناتو در ولایت کاپیسا در شمال‌ شرق کابل، دست‌کم پنج غیر نظامی کشته شدند.

مقام‌های آیساف (نیروهای بین‌المللی تامین امنیت) گفته‌اند که به هیچ یک از سربازان آن‌ها در این حادثه، آسیبی نرسیده است.

این حمله که در ایالت ولسوالی تگاب رخ داد از سوی یک بمبگذار انتحاری که سوار بر یک موتور بوده، صورت گرفته است.

مقام‌های رسمی افغانستان می‌گویند که موتورسوار مذکور با یک خانه مسکونی تصادف کرده و با انفجار بمبی که به همراه داشته، اعضای خانواده در داخل این خانه و یک عابر کشته شدند. گروه طالبان، مسئولیت این حملات انتحاری را بر عهده گرفته است.

دوشنبه گذشته نیز مهاجمان گروه طالبان به ساختمان پلیس راهنمایی و رانندگی در چهار راه دهمزنگ در غرب شهر کابل حمله کردند که در پی درگیری هشت ساعته میان نیروهای پلیس و مهاجمان، سه مامور پلیس و پنج مهاجم کشته شدند.

قرار بود که با تکمیل روند سپردن مسئولیت‌های امنیتی به نیروهای امنیتی افغانستان، نیروهای آیساف این کشور را ترک کنند، اما با شتاب گرفتن روند خروج نظامیان خارجی و میزان بالای رویداد‌های خشونت‌آمیز که طالبان همواره مسئولیت آن را برعهده می‌گیرند، سبب افزایش نگرانی مردم این کشور شده است.

در همین زمینه:

حمله انتحاری در قندوز ۱۰ کشته و د‌ه‌ها زخمی برجای گذاشت

حمله انتحاری در قندوز ۱۰ کشته و د‌ه‌ها زخمی برجای گذاشت

society — Sat, 26 Jan 2013 19:08:02 +0000

بر اثر حمله انتحاری در شهر قندوز در شمال افغانستان، دست کم ده تن از جمله دو افسر پلیس کشته و ۱۹ تن زخمی شدند.

این حمله به وقت محلی حوالی ساعت ۵:۳۰ بعد از ظهر شنبه هفت بهمن ماه از سوی یک مهاجم انتحاری پیاده در مرکز این شهر و در میان یک گروه از نیروهای پلیس رخ داد.

عنایت الله خلیق، سخنگوی والی قندوز گفت که در این حمله ده تن ازجمله عبدالله زمری، مدیر مبارزه با تروریسم پلیس قندوز و سید اسلم سادات، مدیر راهنمایی و رانندگی این ولایت کشته شدند. به گفته وی، در این رویداد ۱۹ تن که شمار زیادی از آنان غیر نظامی هستند، نیز زخمی شده‌اند.

زخمی‌شدگان این حمله به بیمارستان دولتی این ولایت و بیمارستان دکتران بدون مرز که در شهر قندوز موقعیت دارد منتقل شده‌اند که وضعیت شماری از آنان وخیم خوانده شده است.

مسئولان امنیتی قندوز طالبان را مسئول این حمله معرفی کرده‌اند، اما طالبان که همواره مسئولیت حمله‌های مشابه را برعهده می‌گیرند در مورد آن ابراز نظر نکرده‌اند. افغانستان طی دو هفته گذشته شاهد رویداد خشونت‌آمیز ازجمله دو حمله انتحاری در کابل بوده است که طی آن ده‌ها تن که بیشتر آنان غیر نظامیان بوده‌اند، کشته و زخمی شده‌اند.

مسئولان امنیتی قندوز طالبان را مسئول این حمله معرفی کرده‌اند، اما طالبان که همواره مسئولیت حمله‌های مشابه را برعهده می‌گیرند در مورد آن ابراز نظر نکرده‌اند.

افغانستان طی دو هفته گذشته شاهد رویداد خشونت‌آمیز ازجمله دو حمله انتحاری در کابل بوده است که طی آن ده‌ها تن که بیشتر آنان غیر نظامیان بوده‌اند، کشته و زخمی شده‌اند.

در حال حاضر مسئولیت تامین امنیت ۸۰ درصد از مناطق مختلف افغانستان برعهده نیروهای امنیتی این کشور قرار دارد و نیروهای بین‌المللی کمک به تامین امنیت افغانستان (آیساف) اعلام کرده است که این روند تا دو ماه دیگر به ۹۰ درصد و تا زمستان ۱۳۹۳ خورشیدی به صد درصد خواهد رسید.

قرار است با تکمیل روند سپردن مسئولیت‌های امنیتی به نیروهای امنیتی افغانستان، نیروهای خارجی که شمار آنان اکنون به صدهزار تن می‌رسد، این کشور را ترک کنند، اما با شتاب گرفتن روند خروج نظامیان خارجی و میزان بالای رویداد‌های خشونت‌آمیز که طالبان همواره مسئولیت آن را برعهده می‌گیرند، سبب افزایش نگرانی مردم این کشور شده است.

خروج نیروهای غربی از افغانستان؛ بیم‌ها و امیدها

politics — Wed, 16 Jan 2013 23:17:36 +0000

گفتگوی فرهمند علیپور با فاطمه امان روزنامه‌نگار و کارشناس مسائل منطقه

فرهمند علیپور - بسیاری می‌گویند که ارتش افغانستان هنوز آمادگی تامین امنیت این کشور را ندارد و خروج نیروهای خارجی از آن، ناامنی و عملیات تروریستی را تشدید می‌کند. برخی نیز معتقدند که این خروج، کمکی است به برگزاری آرام‌تر انتخابات ریاست جمهوری، گام نهادن در مسیر آشتی ملی و مشارکت تدریجی طیفی معتدلی از شورشیان در دولت.

فاطمه امان، روزنامه‌نگار و کارشناس مسائل منطقه به پاره‌ای پرسش‌ها در مورد دورنمای افغانستان پس از خروج سربازان خارجی، دولت آینده این کشور و حضور احتمالی کشورهایی چون هند یا چین در روند توسعه، آمورش و امنیت آن پاسخ می‌‌دهد.

او می‌گوید که نگرانی نسبت به از هم پاشیدن دولت افغانستان بیش‌تر از آن است که ارتش از هم بپاشد. فاطمه امان تاکید می‌کند که در صورت سقوط نهادهای حکومتی در افغانستان، قدرت به دست طالبان سنتی خواهد افتاد و این موضوع در نهایت به سود عربستان خواهد بود، نه ایران.

در سفر اخیر حامد کرزی رئیس جمهور افغانستان به آمریکا، دو کشور تصمیم گرفتند که نیروهای خارجی حاضر در افغانستان در بهار پیش رو این کشور را ترک کنند. ظاهرا این موضوع به اصرار و درخواست حامد کرزی بوده است. با توجه به اینکه قرار است انتخابات ریاست جمهوری افغانستان به فاصله کوتاهی پس از این خروج انجام شود، آیا می‌توان رابطه‌ای میان این خروج و انتخابات اتی ریاست جمهور افغانستان یافت؟

فاطمه امان : ماه‌هاست که بحث‌‌وگفت‌وگو در باره کم و کیف و نحوه خروج نیروهای خارجی از افغانستان جریان دارد و این تصمیم هم‌زمان با سفر اخیر آقای کرزای به آمریکا گرفته نشده است. آن‌چه شاید تازگی داشته باشد این است که نیروهای آمریکایی، خروج از افغانستان را در بهار پیش رو شروع می‌کنند نه در پاییز که پیش‌تر مطرح شده بود.

اما همان گونه که اشاره کردید انتخاب مقطع زمانی پیش رو برای خروج از افغانستان، احتمالا به انتخابات آوریل ۲۰۱۴ افغانستان هم ارتباط دارد. زیاد استدلال می‌شود که انتخابات ریاست جمهوری افغانستان باید پس از خروج نیروهای بین‌المللی از این کشور انجام شود، یا انتخابات باید بعد از ائتلاف با دستکم بخش‌هایی از طالبان برگزار شود تا ترس از اقدام‌های تنبیهی طالبان مانع شرکت مردم در انتخابات نشود.

طرف دیگر خود آقای کرزای است که همواره آماج حمله‌های لفظی طالبان بوده که می‌گویند حکومت او بدون حضور نیروهای خارجی نمی‌تواند سرپا بایستد. طالبان اخیرا بیانیه‌ای داد و گفت هر گونه توافق کرزای که منجر به تداوم حضور آمریکایی‌ها در افغانستان پس از ۲۰۱۴ شود، نشان‌دهنده سرسپردگی اوست و ارزش حقوقی ندارد.

فاطمه امان: مسئله مصونیت سربازان امریکایی از چنان اهمیتی برخوردار است که کرزای در فردای بازگشت از واشنگتن٬ در کنفرانس خبری در کابل اعلام کرد که تصمیم‌گیری در این خصوص تنها در حیطه صلاحیت لویه جرگه است. با محول کردن این تصمیم به لویه جرگه، کرزای با یک تیر دو نشان زد. هم از پذیرش مسئولیت در مقابل مصونیت سربازان خارجی و پیامدهای تاریخی آن٬ سر باز زد و هم آن که از لویه جرگه‌ به مثابه ابزاری برای مانور سیاسی خویش استفاده کرد. کرزای طبق قانون نمی‌تواند یک بار دیگر کاندیدای ریاست جمهوری شود اما احتمالا همه تلاش خود را خواهد کرد که رییس جمهوری آینده به جناح خودش نزدیک‌تر باشد.

دیگر آن که کرزای طبق قانون نمی‌تواند یک بار دیگر کاندیدای ریاست جمهوری آفغانستان شود، ولی احتمالا همه تلاش خود را خواهد کرد که رییس جمهوری آینده به جناح خودش نزدیک‌تر باشد. به نظر من کرزای برای این منظور، به مانورهای سیاسی زیادی دست خواهد زد.

همین الان نگرانی وجود دارد که مثل دفعه قبل بی‌نظمی و تقلب در انتخابات افغانستان روی دهد. اپوزیسیون اصرار دارد که در کمیسیون رسیدگی به شکایت‌های انتخابات، از پنج عضو، دو نفر خارجی باشند و از طرف سازمان ملل متحد تعیین شوند. آقای کرزای با این مسئله مخالف است چون هر پنج عضو را خودش انتخاب می‌کند. شاید بتوان موافقت او با ترکیب جدید اعضای کمیسیون را، حمل بر حسن نیت وی کرد.

برگردیم به موضوع خروج نیروهای غربی، یکی از انتقادهایی که معمولا متوجه نیروهای خارجی در افغانستان می‌شود این است که آنها آن‌گونه که باید به تجهیز و آموزش افغان‌ها نپرداخته‌اند و هنوز ارتش و دستگاه‌های امنیتی افغانستان به آمادگی مطلوب دفاع و مقابله با گروه‌های پیکارجو نرسیده‌اند، با این وجود چرا ظاهرا مقامات کابل و واشنگتن علاقمندند تا به این خروج سرعت بخشیده شود؟

مسئله آموزش پلیس و ارتش افغانستان مسلما با خروج نیروهای خارجی متوقف نمی‌شود و احتمالا کشورهای دیگر هم در این کار مشارکت خواهند کرد. هند کاندیدای مناسب‌تری محسوب می‌شود که البته با حساسیت‌های پاکستان در این زمینه رو به روست. ولی حتی تعجب نکنید اگر چین وارد عمل شود. در سپتامبر ۲۰۱۲ ژو یان کانگ٬ رییس وقت امنیت داخلی چین به کابل رفت و چندین توافقنامه امنیتی با حامد کرزی امضا کرد. یان کانگ وعده داد که چین نیروی پلیس افغانستان را آموزش داده و آن را تجهیز می‌کند. چین در کنار سرمایه‌گذاری وسیع در بخش اقتصادی یک رادیوی اف ام هم برای افغانستان راه‌اندازی کرده است. سال گذشته نیز دانشکده زبان چینی در دانشگاه کابل آغاز به کار کرد.

آن بخش از نیروهای آمریکایی که در افغانستان می‌مانند، بیشتر نقش آموزش‌های ضد تروریستی به نیروهای افغان را به عهده خواهند داشت. یعنی بیشتر در کار مشاوره و تعلیمات و آموزش خواهد بود تا صرف عملیات نظامی.

مسئله خروج نیروهای آمریکایی از افغانستان الان یکی از بحث‌های غالب در آمریکاست. بحث درباره رقمی بین دو هزار تا بیست هزار نفر است که پس از پایان موعد تعیین شده یعنی اخر سال ۲۰۱۴، قرار است در افغانستان بمانند. آمریکا خواستار تضمین مصونیت افراد خود در افغانستان است، مسئله‌ای که عده‌ای در افغانستان با آن مخالفند. اتفاقا به همین دلیل هم شد که نیروهای آمریکایی پس از پایان موعد حضور در عراق در این کشور نماندند چون عراقی‌ها حاضر به دادن این مصونیت نشدند.

مسئله مصونیت سربازان امریکایی از چنان اهمیتی برخوردار است که کرزای در فردای بازگشت از واشنگتن٬ در کنفرانس خبری در کابل اعلام کرد که تصمیم‌گیری در این خصوص تنها در حیطه صلاحیت لویه جرگه است. با محول کردن این تصمیم به لویه جرگه، کرزای با یک تیر دو نشان زد. هم از پذیرش مسئولیت در مقابل مصونیت سربازان خارجی و پیامدهای تاریخی آن٬ سر باز زد و هم آن که از لویه جرگه‌ به مثابه ابزاری برای مانور سیاسی خویش استفاده کرد.

نکته دیگر این که این جنگ برای آمریکا نزدیک به ۵۰۰ میلیارد دلار هزینه برداشته است. تا سال ۲۰۱۵ هم آمریکا و باقی کمک‌کننده‌های بین‌المللی حدود ۱۶ میلیارد دلار پرداخت خواهند کرد. مشکل همیشه این بوده که معلوم نیست این کمک‌ها تا چه اندازه موثرند. این را هم در نظر بگیرید که درباره پایداری ارتش افغانستان خوشبینی بیشتر است تا انتقال دولت حامد کرزای به رییس جمهوری بعدی. یعنی نگرانی این که دولت از هم بپاشد بیشتر از این است که ارتش از هم بپاشد. دلایل این نگرانی هم انتخابات پیش رو است. یعنی تعداد نامزدها آنقدر زیاد باشد که انتخابات به دور دوم برود و بعد برنده انتخابات رای کافی کسب نکند و در نتیجه در صورت پیروزی هم از مشروعیت محدودی برخوردار باشد.

طالبان و چند گروه جنگجوی دیگر افغان همواره یکی از دلایل ادامه پیکارهای خونین خود را حضور نیروهای اشغالگر در افغانستان معرفی کرده‌اند. آیا نفس خروج نیروهای آمریکایی و ناتو از افغانستان و بر طرف شدن این بهانه می‌تواند به روند صلح در افغانستان یاری رساند؟

شاید بهتر باشد همه این گروه‌ها را یکسان و یکدست نگیریم. طالبان یک گروه یکدست و یک طیف نیست. احتمالا بخش‌هایی از طالبان که از زاویه ناسیونالیسم و اعتراض به حضور نیروهای خارجی در افغانستان با حکومت این کشور می‌جنگد، به یک ائتلاف ملی خواهند پیوست که حکومت هم در آن شرکت دارد. بهترین سناریو این است که این گروه‌ها در هیبت سازمان‌های سیاسی به صحنه بیایند و احتمالا در رقابت پارلمانی قرار بگیرند. این طالبان از طالبان سنتی متمایز خواهد بود، بدین صورت که باید به مبارزه حزبی و پارلمانی بپیوندد و ترور کور را کنار بگذارد. کنار آمدن با این طالبان بسیار آسان‌تر است.

اما در عین حال نباید فراموش کرد که طیفی از طالبان که اساسا به نیروی مالی خارجی وابسته است و پا به پای القاعده در افغانستان حضور داشته، تمایلی به ادغام در حکومت افغانستان یا مشارکت در مبارزه پارلمانی ندارد و به کمتر از سرنگونی حکومت رضایت نمی‌دهد. این گروه می‌خواهد افغانستان را به طور مشخص به دوره حضور طالبان در قدرت برساند. بنابراین این بخش‌ها با خروج نیروهای خارجی آرام نخواهند گرفت بلکه فعال‌تر می‌شوند چون هدف را که همان سرنگونی حکومت باشد، نزدیک‌تر می‌بینند.

«این جنگ برای آمریکا نزدیک به ۵۰۰ میلیارد دلار هزینه برداشته است. تا سال ۲۰۱۵ هم آمریکا و باقی کمک کننده‌های بین‌المللی حدود ۱۶ میلیارد دلار پرداخت خواهند کرد. مشکل همیشه این بوده که معلوم نیست این کمک‌ها تا چه اندازه موثرند. این را هم در نظر بگیرید که درباره پایداری ارتش افغانستان خوشبینی بیشتر است تا انتقال دولت حامد کرزای به رییس جمهوری بعدی. یعنی نگرانی این که دولت از هم بپاشد بیشتر از این است که ارتش از هم بپاشد. دلایل این نگرانی هم انتخابات پیش رو است. یعنی تعداد نامزدها آنقدر زیاد باشد که انتخابات به دور دوم برود و بعد برنده انتخابات رای کافی کسب نکند و در نتیجه در صورت پیروزی هم از مشروعیت محدودی برخوردار باشد.»

به نظر من جذب عناصر معتدل طالبان در روند ثبات افغانستان اجتناب‌ناپذیر است. به واقع یکی از اشتباهات نیروهای ائتلاف در افغانستان راندن نیروهای معتدل طالبان بود. این نیروها باید جذب می‌شدند، چنانچه بسیاری از آن‌ها هم آماده پیوستن به حکومت جدید بودند، ولی بیشتر مشمول مجازات شدند تا رافت. در همان زمان باید بر آشتی ملی تاکید بیشتری می‌شد که نشد. باید راه نرمش پیش گرفته می‌شد تا بسیاری از کسانی که می‌توانستند در ائتلاف شرکت کنند، جذب شوند.

دولت ایران، یکی از جدی‌ترین منتقدان حضور نیروهای ناتو و آمریکا در افغانستان بوده و همواره از آنها خواسته آنجا را ترک گویند. از سوی دیگر ایران حامی دولت مرکزی افغانستان به شمار می‌رود و به نظر نمی‌رسد که خواهان سقوط و یا تضعیف آن در برابر گروه‌های شورشی باشد. با خروج نیروهای غربی از افغانستان چه دورنمایی از روابط ایران و افغانستان می‌توان مشاهده کرد؟

ایران در فردای سقوط طالبان همکاری گسترده‌ای در زمینه بازسازی و کمک در زمینه افغانستان شروع کرد. شاید به قول جیمز دوبینز اولین سفیر آمریکا در افغانستان پس از سقوط طالبان، یکی از بزرگ‌ترین اشتباهات آن بود که برای حفظ اجماع بین‌المللی در زمینه افغانستان و حفظ آن ائتلافی که پس از سرنگونی طالبان ایجاد شده بود، تلاش زیادی به عمل نیامد. ایران در ابتدا نقش بسیاری فعال و سازنده‌ای داشت که متاسفانه در سایه تحولات درونی خودش و هم‌چنین رابطه این کشور و آمریکا قرار گرفت.

حمایت ایران از افغانستان موازی با گسترش قدرت نرم در این کشور و سرمایه‌گذاری طولانی مدت در این راه بوده است. ایران راه‌های متفاوتی از فرهنگی تا تخریبی در افغانستان پیموده است. مثلا از یک سو نقش مهمی در راه اندازی دانشگاه بامیان داشته [اتفاقا تعدادی از دست‌اندرکاران افغان، فارغ‌التحصیل‌های دانشگاه‌های ایران بودند] و از سوی دیگر در راستای کشمکش یا آنچه رقابت خود با آمریکا در افغانستان می‌‌داند، از ایجاد اختلال در روند صلح و آشتی ملی افغانستان و ثبات این کشور خودداری نکرده است.

ایران به حمایت و تجهیز عناصر وابسته به طالبان هم متهم بوده و بعد تلاش ایران برای اعمال سیاست‌های خود در بالاترین سطح حکومت و پارلمان افغانستان هم از نظرها پنهان نمانده است. به هر صورت ایران در همه این سال‌ها سعی در گسترش نفوذ خود در افغانستان داشته ولی وضعیت پس از پایان دولت کرزای می‌تواند عوض شود. یعنی ایران باید دوباره یارگیری کند و البته این احتمال هست که اگر ایران احساس کند که میدان به دست رقبایش افتاده، وارد مسیر کاملا غیرمسئولانه‌ای شود.

بخشی از مخالفت ایران با نیروهای خارجی در افغانستان لفاظی بوده است. حضور نیروهای خارجی در افغانستان و تلاش فعال این نیروها برای جلوگیری از بازگشت طالبان، عملا به ایران کمک کرده که پایگاه خود را استحکام بخشد. اما در صورت فروپاشی نهادهای حکومتی در افغانستان، آن که قدرت می‌گیرد طالبان سنتی و در نهایت عربستان سعودی است نه ایران.

در مورد همسایه جنوبی افغانستان یعنی پاکستان همواره نگرانی‌ها بسیار زیاد و جدی وجود داشته است. این‌که گروه‌های شورشی خاک این کشور را پایگاه خود قرار داده‌اند و ارتش و دستگاه‌های امنیتی پاکستان متهم به حمایت از این گروه‌ها و تحت فشار قرار دادن دولت افغانستان می‌شوند؛ آیا خروج این نیروها نمی‌تواند نگرانی‌ها را از بابت رفتار همسایه جنوبی بیشتر کند؟

آن بخشی که مربوط به دعوای هند و پاکستان و رقابت این‌دو بر سر افغانستان است، احتمالا در آینده نزدیک حل نخواهد شد. همین الان بر سر این که کدام کشور، ارتش ملی افغانستان را پس از ترک نیروهای ائتلاف آموزش دهد، اختلاف شدیدی وجود دارد. هند شاید مناسب‌ترین کاندیدا است اما بی‌شک پاکستان به آسانی هند را برنمی‌تابد. بنابراین باید در این معادلات پاکستان را هم به حساب آورد.

با رفتن نیروهای خارجی، شرکت‌های چینی در افغانستان فعال‌تر خواهند شد و حتی غیرقابل تصور نیست که پاکستانی‌ها هم در این کشور از نظر اقتصادی فعال شوند. شرکت‌های چینی در زمینه معادن افغانستان فعال خواهند بود. همین اکنون نیز بزرگ‌ترین سرمایه‌گذاری اقتصادی در افغانستان از سوی شرکت‌های چینی صورت گرفته و تنها در یک مورد٬ شرکت ام سی سی در معدن مس عینک بیش از چهار و نیم میلیارد دلار سرمایه‌گذاری کرده است.

روس‌ها نیز تمایل به پروژه‌های اقتصادی در افغانستان دارند. به سود منافع درازمدت افغانستان است که کشورهای دیگر بر سر سرمایه‌گذاری در این کشور رقابت کنند. همکاری چند فرهنگی و چند کشوری در افغانستان آن هم میان کشورهایی مثل روسیه و چین که خودشان نگران گسترش اسلام‌گرایی افراطی هستند، سناریوی مقبول‌تری است تا بازگشت به دوره حکومت طالبان. در چنین صورتی حضور پاکستان در عرصه‌های مختلف در افغانستان آن‌چنان که انتظار می‌رود نگران‌کننده نخواهد بود.

نامه سرگشاده شبکه زنان افغان به حامد کرزی

arezoo — Sat, 12 Jan 2013 05:49:50 +0000

شبکه زنان افغان در نامه‌ای سرگشاده به حامد کرزی خواستار توقف فوری خشونت‌ها علیه زنان افغان شد. این نهاد در نامه خود به کرزی گفته است که باید هرچی زود‌تر هدایات اساسی و لازم برضد نابرابری و ظلم علیه زنان از سوی ریاست جمهوری صادر شود.

شبکه زنان افغان هشدار داد که اگر به این درخواستشان توجهی صورت نگیرد، اعتراض‌های مدنی خود را گسترش خواهد داد.

همچنین تعدادی از زنان افغان در اعتراض به افزایش موارد خشونت در برابر زنان در این کشور در روز دوم ژانویه در کابل راه‌پیمایی کردند. این تظاهرات از سوی سازمان زنان جوانان برای تغییر سازماندهی شده بود.

در قطعنامه که از سوی این زنان در ختم راه‌پیمایی صادر شد از حکومت افغانستان انتقاد شده است که در زمینهٔ بازداشت و مجازات افراد که در خشونت در مقابل زنان و دختران در این کشور دست دارند، اقدامات لازم را انجام نداده است.

منبع: حساب کاربری رادیو آزادی افغانستان و تلوزیون نگاه در تارنمای یوتیوب

بنیاد زنان جوان برای تغییر در افغانستان

arezoo — Sat, 01 Dec 2012 02:36:01 +0000

نورجهان اکبر از بنیان‌گذاران بنیاد «زنان جوان برای تغییر» مقابل دوربین آمده تا از زندگی خودش و تجربیاتش در توانمند سازی زنان افغان و بهبود زندگیشان توسط مشارک اقتصادی، اجتماعی و سیاسی بگویید.

این ویدئو به همت کمپین «گپ بزن» تهیه شده که بنا دارند شهروندان افغان را تشویق کنند تا در مورد مسائل پیرامونی‌شان صحبت کنند، بنویسند یا ویدئو بسازند.

در همین زمینه:

تلاش زنان جوان افغان برای تغییر

نگاهی به چالش‌های فراروی فارسی ‌دری در افغانستان

hosseinn — Sun, 25 Nov 2012 10:37:40 +0000

نجم کاویانی

نجم کاویانی - زبانِ فارسی‌ دری، امروز با چالش‌هايی[۱] جدی در افغانستان روبه‌رو است و آسیب‌هایی آن را تهديد می‌کند. اما با براندازی امارتِ اسلامی طالبان در ١٣٨٠خ/ ٢٠٠١م، خطر جدی که زبانِ فارسی‌دری را تهدید می‌کرد، تا حدی کنار زده شد و زبانِ فارسی در اين سال‌های پسين، به‌رغم چالش‌هايی جدی، شاهد دگرگونی‌ها و پيشرفت‌های با اهميتی در مرزوبوم ما بوده است.

در آغاز اشاره‌هايی به اين پيشرفت‌ها می‌کنم و در پی آن، نگاهی به مهم‌ترين چالش‌ها و ناهنجاری‌های ‌فرا‌روی زبانِ ‌فارسی‌دری می‌اندازم.

به باور من پيشرفت‌های زبانِ فارسی ‌دری در اين سال‌های پسين عبارت‌ اند از:

نشر و پخش ده‌ها روزنامه، هفته‌نامه، ماهنامه؛ راه‌اندازی ده‌ها رادیو و تلویزون‌ خصوصی؛ چاپ و ورود هزارها کتاب فارسی به کشور؛ فعال شدن ده‌ها چاپخانه؛ برگزاری همايش‌های ادبی و بزرگداشت از مفاخر ادبی؛ پايه‌گذاری و فعال شدن نهادهای ادبی؛ توجه به نقد و نقدپذيری در حوزه‌ی ادبيات؛ برگزاری نشست‌های مشترک با فرهنگيان، شاعران و نويسندگان ايران و تاجيکستان در کابل؛ فزونی امکانات دسترسی به رایانه، انترنت و رسانه‌های جهانی به زبان فارسی.

خودداری از کاربُرد واژگان بيگانه و به‌کارگيری برابرهای فارسی آن‌ها، کوشش برای گسترش کاربُرد واژه‌های فارسی و استفاده از داده‌های نو قلمرو زبان، ساده‌نويسی، کوتاه‌نويسی، کوشش برای نزديک ساختن زبان گفتار و نوشتار و کاهش ترکيبات عربی از سوی شماری از رسانه‌ها در چند سال پسين، فرآيند دلگرم‌کننده است. حضور نسل جوان و آگاه در حوزه‌ی رسانه‌ها و ادبيات، بلند رفتن آگاهی و شم زبانی در جامعه اميدوارکننده‌ است.

به باور نگارنده، زبانِ فارسی ‌دری‌ به‌رغم همه‌ی اين پيشرفت‌ها در اين سال‌های پسين، با چالش‌ها و ناهنجاری‌هايی جدی در افغانستان روبه‌رو است. بخشی از آن عمدتا برخاسته از سياست‌های غلط حکومت‌های ديروز و امروز است و بخشی از آن ناشی از تحولات جهانی در سده‌ی بيست‌ويکم.

من در اين نوشته کوشش کرده‌ام نگاهی به مهم‌ترين مشکلاتِ و چالش‌های زبانِ فارسی ‌دری در افغانستان بيندازم.

ورود بی‌رویه‌ی واژه‌های بيگانه

پيشرفت‌های پرشتاب علمی، نوآوری‌های فناوری و جهانی شدن در مجموع، زبانِ فارسی را در مسير دگرگونی‌های جدی قرار داده است و در اين فرايند صدها واژه‌ی بيگانه بی‌حساب و کـتاب وارد زبان‌ شده‌اند. در اين روند، تأثيرگذاری گویشوران زبان فارسی و به‌ويژه درس‌خواندگانی که در تماس با گويندگانِ زبان‌های ديگر که شاهد اين دگرگونی‌ها و نوآوری‌ها در حوزه‌ی علم و فناوری‌ اند، برجسته است. مزيد بر آن با برگشت مهاجران از کشـورهای مختلف و متاثر از زبان‌های گـوناگـون و دوام حـضـور "بیگانکان" همراه با بالا رفتن نياز فراگیری یک زبان بین‌الملـلی و بی‌برنامگی حکومت افغانستان در حوزه‌ی زبان، انتظار هجـوم بيشتر واژه‌هـای بیگـانه را نـیز باید داشـت.

ورود بی‌رویه‌ی واژه‌های زبان‌های بيگانه و شامل شدن آن‌ها در نظام اداری، آموزشی و مطالب رسانه‌های کشور، روندِ خطرناک است. "اما خطر بزرگ‌تر این است که به سبب ارتباط ناگهانی و وسیع مردم افغانستان با دیگر ملل گیتی‌، زبانِ انگلیسی نفوذ و گسترشی بی‌سابقه در افغانستان یافته و در بسیاری از مؤسساتِ غیردولتی به زبانِ رسمی بدل شده است‌. هیچ دور از تصور نیست ... به‌گونه‌ای که انگلیسی هم زبانِ دانش و آموزش باشد و هم زبانِ رسانه‌ها و در مواردی زبانِ اداری‌."[۲]

ورودِ واژه‌های انگليسی حتا دامنِ لوحه‌های شهرها را نيز در برگرفته است. "بسیاری از لوحه‌ها در کابل، به زبانِ انگلیسی است که به رسم‌الخطِ فارسی دری نوشته شده است. از این رو خواندن آن‌ها گاهی برای استادان زبان نیز دشوار می‌نماید ...."[۳]

به‌نظر می‌رسد که نفوذ زبانِ انگليسی در نظام اداری و آموزشی کشور و در مطالب شماری از رسانه‌ها گسترش می‌يابد و آرام آرام در برخی مؤسسات و دانشکده‌ها - از جمله دانشکده طب/پزشکی و انجنيری/مهندسی- جايگزين زبان فارسی می‌شود. نفوذ زبان انگليسی در نطام اداری، دانشگاهی و رسانه‌ای کشور می‌تواند پیامدهای منفی برای این زبان داشته باشد. در اين راستا ورود دانش‌واژه‌ها، يعنی مقوله‌ها و اصطلاح‌های علوم معاصر و فناوری برجسته است و اين امر بر بافت و ريخت زبان تأثير وارد می‌کند، از اين‌رو مسأله‌ی دانش‌واژه‌ها يک مسأله‌ی مرکزی تکامل زبانِ فارسی به‌عنوان زبان دانش و فن است.

●مسأله‌ی دانش‌واژه‌ها يک مسأله‌ی مرکزی تکامل زبانِ فارسی به‌عنوان زبان دانش و فن است.

●بهسازی و به‌روز کردن زبانِ فارسی‌دری‌ ضرورت پایه‌گذاری فرهنگستان زبان و ادب فارسی‌ را در افغانستان پيش می‌کشد.

●پايه‌گذاری فرهنگستان زبان و ادب فارسی به‌عنوان يک بنياد ملی و راهبردی و سياست‌گذاری زبان مرکب از اهل فن و زبان‌شناسان که برای تقویت و رشد زبان‌ کار کند، سياست‌های زبانی را برنامه‌ريزی و مديريت کند و به روزمر‌گی پايان بدهد، نياز مبرم و جدی است.

●بی‌توجهی به امر ویرایش در کشور ما، بخشی ديگر از مشکلاتِ زبانِ فارسی‌دری است.

زبان فارسی، ظرفیت و توانایی گسترده‌ای در امر ساختن دانش‌واژه‌ها از درون‌مايه خود دارد. اما در افغانستان نهادی وجود ندارد که بر ورود بی‌رويه‌ی واژه‌های خارجی نظارت کند و برای آن‌ها واژه‌های تازه و برابر‌های مناسبی در فارسی بيابد و زبان را با نيازهای دوران پيشرفت شتابنده‌ی علوم و فناوری همگام بسازد و به آموزشِ واژه‌گزينی علمی در دانشگاه‌ها و هم‌سو کردن کتاب‌های درسی و رسانه‌های گروهی با دگرگونی‌های زبانی ياری برساند.

برای جلوگيری از ورود بی‌رويه‌ی واژه‌های بيگانه و يافتن برابرهای مناسب، طرح و اجرای یک برنامه‌ی همه‌جانبه و از جمله پايه‌گذاری يک نهاد مرکب از زبان‌شناسان و دست‌اندرکاران حوزه زبان و بازنگری بر کتاب‌های درسی نياز جدی است. به‌نظر می‌رسد که تا طرح و اجرای چنين برنامه‌ای، رسالت پاسداران زبان و ادب فارسی است که اين وظيفه را به عهده بگيرند و در کل گويندگان زبان با شم زبانی واژه‌های خودی را از بيگانه تشخيص بدهند.

ناهمگونی‌ها

ناهمگونی‌های املایی، کاربُرد نادرست واژگان فارسی‌، نارسایی‌هايی دستوری، ناهمگونی در نوشتن جمع واژگان مذکر و مؤنث تازی، نوشتن يک واژه به شيوه‌های گوناگون، عدم رعایت درست‌نویسی و درست‌گویی و نشانه‌گذاری و هم‌چنين ناهمگونی در نگارش متن‌های رياضی، فيزيک، کيميا و مهندسی که آميزه‌‌ای است از جمله‌های فارسی و نماد‌های رياضی و حروف لاتين، بخشی از نابه‌سامانی‌های زبانِ فارسی‌دری در کشور ماست. شيوه‌های گوناگون نوشتن يک واژه در يافتن مطلب توسط ماشين‌های جستجوگر انترنتی مشکل‌ساز است.

"دربار‌ه‌ی دستور زبان و درست‌نویسی زبانِ معاصر دری از چندين دهه به این‌سو استادان ادب ما، کارهایی را به‌سر رسانده‌اند که شایسته‌ی بزرگداشت است. از نام‌آوران این پهنه باید از استاد قاری عبدالله، استاد عبدالحق بیتاب، داکتر روان فرهادی، داکتر جاوید، پروفيسور الهام، پروفيسور نگهت سعیدی و... یاد کرد که کارهای با ارزش و ماندگار را انجام دادند."[۴]

استادان دانشگاه کابل به‌ویژه دانشکده‌ی ادبیات و وزارت معارف (آموزش و پرورش) برای همگون‌سازی املا و نشانه‌گذاری زبان فارسی‌دری کارهای با ارزش را انجام دادند. از جمله زنده‌‌ياد دکتر عبدالاحمد جاويد جزوه‌ی درسی "بحث انتقادی بر املا و انشای فارسی" را در ١٣٣٠خورشيدی نوشت.

اما از آن‌جا که در این زمينه کماکان ناهمگونی‌ و اختلاف‌‌نظر وجود داشت، انجمن نویسند‌گان افغانستان در سال‌ آغازين دهه‌ی شصت خورشيدی بر آن شد تا اختلاف‌‌نظرها را بررسی کند و رساله‌ای را به‌حیث رهنمود فراهم آورد. از اين‌رو در ‌١٣٦١خورشيدی کمیسیونی متشکل از استادان دانشگاه کابل، اکادمی علوم افغانستان و اعضای حرفه‌ای انجمن نويسندگان زیر نطر زنده‌‌ياد داکتر عبدالاحمد جاوید پايه‌گذاری شد تا رساله‌ی تازه‌ای را در این زمینه آماده کنند، تا به‌صورت همگون در سراسر کشور مورد کاربُرد قرار گیرد. اين رساله‌ با عنوان "روش املای زبانِ دری" در ١٣٦٣خورشيدی در کابل چاپ و منتشر شد.[۵]

به‌رغم کارهای با ارزشی که در بهسازی زبانِ فارسی در گذشته و سال‌های پسين به همت استادان زبان انجام يافته است و با سپاس از اين استادان خدمتگزار که حقی بر تاريخ و فرهنگ کشور دارند، به‌نظر می‌رسد که نبود نهادی که در راستای بهسازی و گسترش زبانِ فارسی‌دری سياست‌گذاری و برنامه‌ریزی کند و آن‌را مديريت سالم کند، يکی از سبب‌های اساسی ادامه‌ی مشکلاتِ اساسی زبان در کشور ما می‌باشد. از اين‌رو بهسازی و به‌روز کردن زبانِ فارسی‌دری‌ ضرورت پایه‌گذاری فرهنگستان زبان و ادب فارسی‌ را در افغانستان پيش می‌کشد.

فرهنگستان زبان

با دريغ که در افغانستان تا هنوز فرهنگستان زبان و ادب فارسی‌ وجود ندارد و از تدوين فرهنگ جامع عمومی و اختصاصی زبان خبری نيست. حکومت برنامه‌ای راهبردی و سياستی علمی در حوزه‌ی زبان ندارد. در حالی‌که قانون اساسی، حکومت را موظف کرده است که برای تقویت، رشد و توسعه‌ی زبان‌های کشور تلاش کند و برنامه‌های منظمی را روی دست بگیرد و اجرا کند؛ اما متأسفانه حکومت افغانستان تا اکنون هیچ گامی در اين حوزه برنداشته است. در افغانستان نهادی وجود ندارد که برای بهسازی و توسعه‌ی زبان‌های کشور برنامه‌ریزی کند و آن را مديريت کند. بسیاری از صاحب‌نظران نبود چنین نهادی را دليلِ عمده‌ی ادامه‌ی ناهنجاری‌های زبانی در افغانستان می‌دانند.

پايه‌گذاری فرهنگستان زبان و ادب فارسی به‌عنوان يک بنياد ملی و راهبردی و سياست‌گذاری زبان مرکب از اهل فن و زبان‌شناسان که برای تقویت و رشد زبان‌ کار کند، سياست‌های زبانی را برنامه‌ريزی و مديريت کند و به روزمر‌گی پايان بدهد، نياز مبرم و جدی است.

فرهنگستان وظيفه خواهد داشت که واژه‌های مناسبی را در برابر واژه‌های بيگانه که با روان زبانِ فارسی‌ سازگار باشد، بسازد و در رابطه به دستور زبان، درست‌نويسی، کاربُرد درست واژگان فارسی‌، همگونی در نوشتن جمع واژگان مذکر و مونث تازی و نشانه‌گذاری ... قاعده‌ها و ملاک‌های لازم را بيابد و درکتاب‌های درسی و نشريات اين مقرارت را يک‌سان وارد سازد. همچنين فرهنگستان می‌تواند در رابطه به نگارش متن‌های رياضی، فيزيک، کيميا و مهندسی قاعده‌های ساده‌ی وضع و اجرا کند.

فرهنگستان زبان می‌تواند در امر ایجاد هماهنگی در اصطلاحات زبانی ميان کشورهای هم‌زبان و پاسداری از زبان و ادب فارسی در فرآیند جهانی‌‌ شدن نقش با اهميتی بازی کند و به بهسازی زبان در همه قلمرو زبان فارسی مدد برساند و در راستای زنده ساختن شکوه ديرينه‌ی آن گام بردارد و ارتباطات فرهنگی را گسترش دهد و با برگزاری همايش‌ها در رابطه به آموزش زبانِ فارسی و گسترش جغرافیای آن به گفتگو بپردازد.

بی‌توجهی به امر ویرایش

بی‌توجهی به امر ویرایش در کشور ما، بخشی ديگر از مشکلاتِ زبانِ فارسی‌دری است. به‌نظر می‌رسد که زبانِ فارسی در اين حوزه دست‌خوش چالشی جدی است. در شماری از رسانه‌ها اعم از نوشتاری، ديداری و شنيداری، ويراستار وجود ندارد. بسیاری از کتاب‌ها از جمله کتاب‌های علمی بدون ویرايش چاپ می‌شوند. دوبله و ترجمه‌ی بسياری از فلم‌ها اوج بی‌توجهی را نسبت به ويرايش به نمايش می‌گذارد. ماهواره و انترنت بر ناهنجاری‌ها در اين حوزه می‌افزايد. در يک جمله، نبود افراد حرفه‌ای به‌عنوان ویراستار در رسانه‌ها و چاپ کتاب‌ها بدون ويرايش سبب به میان آمدن بخشی از ناهنجاری‌ها در زبان شده است.

هر اثری، بدون استثناء، چه نوشته و چه ترجمه، صرف‌‌نظر از آن‌که نويسنده‌اش و يا مترجمش توانا و با تجربه باشد، نیازمند ویرایش است. ویرایش، دانشی است که به هماهنگی و يک‌سانی در شيوه‌ی نگارش در کل متن، به آراستگی، دقت، درست‌نويسی، رسانويسی، زدودن کاستی‎ها، اصلاح اشتباه‌های دستوری و نشانه‌گذاری‌، حذف اضافه‌ها و هم‎خوان کردن نوشته با قاعده‌های زبانی می‎پردازد.

دانشمندانی که در حوزه‌ی زبان کار می‌کنند، ويرايش را به فنی، زبانی و محتوايی تقسيم کرده‌اند. ويرايش فنی، به امر درست‌نويسی واژگان، آراستگی، نظم و ترتيب بخشيدن به اثر، رعايت يک‌دستی خط (زبان‌نگاره)، نشانه‌گذاری، تنظیم جدول‌ها، پی‌نوشت‌ها، حاشیه‌بندی صفحه‌ها، پاراگراف‌بندی و سطربندی، تنظیم کتاب‌نامه می‌پردازد. ويرايش زبانی يا ادبی، بر جنبه‌های دستوری، نگارشی و املايی اثر از جمله به کاربُرد واژه‌ها و عبارت‌های مناسب، رعايت معيارهای دستور زبان، برابر‌سازی اصطلاحات، اصلاح جملات، رفع تناقض‌های معنایی و منطقی جملات توجه دارد. ويرايش محتوايی، بر جنبه‌های علمی اثر توجه دارد و به رفع تناقضات محتوايی در کل اثر می‌پردازد.

بدين ترتيب ويراستار بر پايه مجموعه روش‌ها و قاعده‌ها، کوشش می‌کند که يک نوشته را در چارچوپ معيارهای زبانی به مخاطب عرضه کند و تا حد امکان خوانش آن را برای خواننده آسان سازد. ویرایش، کاری حرفه‌ای است، فقط از عهده‌ی کسانی برمیآید که صاحب مجموعهای از تواناییها و دانایی‌های لازم باشند.

توجه نکردن به ويرايش، یکی از چالش‌های فراروی زبان فارسی در افغانستان است. حتا در کتاب‌های درسی وزارت معارف، ناهمگونی در نگارش واژه‌ها و حتا نام اشخاص و مکان‌ها زياد است. ويرايش کتاب‌های علمی و درسی، برنامه‌های رسانه‌ها، به‌ويژه راديو و تلويزيون، در شگوفايی زبان و از جمله واژه‌گزينی سهم مهمی دارد. بهتر است واژه‌گزينی را از ويرايش کتاب‌های درسی و برنامه‌ريزی زبانی رسانه‌ها آغاز کرد.

از اين‌رو ضرور است که در بخش تأليف کتاب‌های درسی وزارت معارف، افرادی که با زبان‌شناسی و ويراستاری آشنايی داشته باشند، برگزيده شوند. تقويت رشته‌های زبان فارسی و از جمله پايه‌گذاری رشته‌ی ويرايش در دانشگاه‌ها و ساير مؤسسات علمی در حل بخشی از مشکلاتِ زبانِ فارسی و هم‌سو کردن کتاب‌های درسی، علمی و ساير نشريات با تحولات زبانی و واژه‌گزينی ياری می‌رساند.

نگارش فارسی به خط انگليسی

با پیدایش و گسترش فناوری، گروه‌هايی از کاربرانِ کامپيوتر (رایانه) و تليفون‌ (گوشی‌)های همراه، متن فارسی‌ را به دبیره (خطِ) انگلیسی می‌نويسند. اين روش بیشتر در گپ‌های انترنتی (چت)، نوشتن نامه‌های الکترونيکی (برقی) و پيامک‌های گوشی‌های همراه به‌كار گرفته می‌شود. نبود الفبای فارسی در برخی از سامانه (سیستم)‌های رایانه‌ای و گوشی‌های همراه کاربُرد الفبای انگلیسی را برای کاربران فارسی‌زبان ناگزير می‌سازد.

نوشتن متن فارسی به خطِ انگليسی نگرانی را در میان پاسداران زبان و ادب فارسی به‌وجود آورده است. آن‌ها بیم از آن دارند که سرنوشت زبان فارسی در آسيای‌‌ميانه از جمله در تاجيکستان، که هم‌اکنون فارسی را به دبيره‌ی سیریلیک می‌نويسند، گریبان‌گیر زبان ما گردد.

روشن است که دگرگون شدن دبیره يا زبان‌نگاره، پيامدهای منفی زيادی دارد. يکی از پيامدهای منفی آن برهم خوردن بافت و ريخت نوشتاری زبان است. هر زبانی، زبان‌نگاره‌ای دارد که با ساختار آوایی آن زبان، يعنی شکل تلفظ واژه‌ها هماهنگ است. ما به ياری آن علامت‌ها، زبان را به نگارش در‌می‌آوریم. مزيد بر آن، اين گونه‌ نگارش سبب ضعيف شدن سواد کاربران فارسی به‌ويژه جوانان می‌شود و جوانان ما را در درست خواندن متن‌های فارسی دچار مشکل می‌سازد. درست خواندن متن‌های نوشتاری، درست تلفظ کردن واژه‌ها از ارزش ویژه‌ای برخوردار است.

روشن است که حکومت می‌تواند با جلوگیری از ورود گوشی‌های همراه و رایانه‌‌های بدون زبان فارسی و رسانه‌ها، با نشر آگهی‌ها و اعلام خطرهای ناشی از رشد این گونه‌ نگارش، راه را به‌روی رشد اين روش ببندد.

در بسياری از گوشی‌های کنونی همراه و رایانه، نوشتن به خطِ فارسی ممکن شده است. نرم‌افزارهای فارسی و چاپ کتاب‌های آموزش رایانه به زبانِ فارسی در حال گسترش است. اميد بر آن است که همه‌ی جوانان سرزمین ما، نوشتن فارسی به خطِ انگليسی را کنار بگذارند و واژه‌های فارسی را به خطِ زیبای فارسی بنویسند.

مقابله با فارسی‌دری

مقابله‌ی گروه‌های معينی در درون و بيرون دولت با زبانِ فارسی‌ دری، يکی از مشکلاتِ فراروی زبانِ فارسی است. اين مقابله در صد سال پسين، آسيب‌های به زبانِ فارسی‌دری وارد آورده. امروز اين مقابله، بيشتر از همه در راستای تحميل چند واژه بر دستگاه واژگان زبانِ فارسی به نام "مصطلحات ملی"، با استفاده از اهرام‌های قدرت، از جمله "دادگاه عالی" متمرکز شده، که اشکارا در پشت آن انگيزه‌های سياسی خوابيده است. در واقع اين رويکرد به اين معنی است که همه راه‌های را که اين گروه‌ها در راستای کنار زدن زبان فارسی از اداره و حوزه‌ی آموزش پيموده‌اند به بن‌بست خورده است و در واقع اين رويکرد، نشانه‌ی درماندگی است. جهان امروز، امکانات فروان را بيرون از دستگاه دولت در کف دست کاربران زبان فارسی و ساير زبان‌ها گذاشته است و انحصار و سيطره دولت‌ها را بر زبان‌ها زير پرسش برده است.

مخالفت با کاربُرد چند واژه‌‌ی فارسی‌ دری در مراکز علمی و اداره دولت هيچ توجيه کارشناسانه و زبان‌شناسانه ندارد. زبانِ فارسی‌ دری، زبانِ رسمی و ملی جمهور مردم اين سرزمين در درازای سده‌ها بوده و اکنون هم است و در آتيه هم خواهد بود. اين زبان در درازای بيش از هزار سال زبان علم و فن، اداره و سياست بوده و همين اکنون هم است. نخستين اصطلاحات علمی و اداری در حوزه‌ی تمدنی ما به زبانِ فارسی پديد آمده است. روشن است که استفاده از دستور زبان و واژه‌های علمی و اداری زبانِ فارسی حق مسلم هر شهروند است. بدون ترديد گويش‌وران هر زبانِ از چنين حقِ برخوردار است. چنين حقِ هيج ربطی به فرمان و تحکم ندارد. کاربُرد واژه‌های زبان‌های ديگر در زبان فارسی مانند هر زبان ديگر نه با تحکم، بلکه بر اساس قاعده‌ و نياز زبانی پذيرفته می‌شود. زبان فارسی مانند ساير زبان‌های جهان تحکم را بر نمی‌تابد. تجربه نشان داد، تحکم، تحميل و تعصب نه تنها مشکل زبان را حل نمی‌کند، بل‌که به پويايی و رشد طبيعی آن آسيب می‌رساند.

به باور نگارنده بِخرادانه است که به جای تقابل با زبان فارسی و يا هر زبان ديگر، توانایی و نيروی خود را برای رشد و بهسازی زبان‌های کشور بگذاريم. رشد و بهسازی زبان‌های کشور از جمله زبان پشتو که با زبان فارسی هم‌ريشه است، به‌سود زبان فارسی نيز است و هم‌چنين برعکس آن.

سخنِ فرجام

بدون ترديد زبانِ فارسی به عنوان زبان پويا و سرزنده، با چالش‌ها و ناملايماتِ جدی در سده‌ی بیست‌ویکم در قلمرو خود و از جمله در زادگاهش روبه‌رو است. دردمندانه بايد گفت که حکومت افغانستان نه تنها پاس زبان و ادب فارسی‌دری را ندارد، بلکه در پاره‌ای موارد به ستيز با آن بر می‌خيزد. در چنين اوضاع و احوال برای اين‌که اين زبان از اين چالش‌ها، سرفراز بيرون شود، به همت، تلاش و پويايی بيشتر پاسداران و دوست‌داران زبان نياز دارد.

اين زبان در راستای پاسخ‌گويی به خواست‌های فزاينده‌ی انسان به پویائی بيشتر نياز دارد. توانمندی بيشتر زبانِ فارسی به‌ويژه در حوزه‌ی دانش و فناوری معاصر به نويسندگان و گويندگان پوياتر نياز دارد. در اين راستا پويندگی و فعال بودن زبان فارسی اميدوارکننده است و آينده‌ای بهتر را نويد می‌دهد. امروز گنجينه‌ی واژگان (گنج‌واژه) زبان فارسی، از جمله دانش‌واژه‌ها افزايش يافته و کاربُرد آن گسترده‌تر از ديروز است و مردم در بسياری از مناطق کشور در زندگی روزمره و دادوگرفت، زبانِ فارسی‌دری را به‌عنوان زبان رابط و ميانجی برگزیده‌اند. در واقع اين زبان به‌مثابه‌ی زبان فراقومی در ميان گروه‌های قومی مرزوبوم ما پيوستگی را تقويت کرده است.

زبانِ فارسی در درازای تاريخ، متحول و پويا بوده و با چالش‌های زيادی مبارزه بُرده، به نوسازی وبازساسی خود پرداخته و توانسته هويت خود را نگهدارد و اميدواريم که با توليد دادهای فکری و انديشه‌های علمی، ساختارهای خود را غنی و بارور بسازد. روشن است که زبان پيش از همه با توليد انديشه، برای واژه‌گزينی احساس نياز می‌کند.

اما همه‌ی اين‌ها، دليل بر آسيب‌ناپذيری زبانِ فارسی در برهه‌ی کنونی نيست. ما هر روز شاهد هجوم واژه‌های بيگانه در درون زبان فارسی هستيم. در اين ميان نقش رسانه‌ها و نهادهای آموزشی از يک‌سو در جلوگيری از ورد اين واژه‌های بيگانه و از سوی ديگر در گسترش و فزونی گنجينه‌ی واژگان فارسی از طريق واژه‌سازی و برابرگزينی‌های مناسب، بسيار مهم است.

زبان فارسی امروز هم آمادگی، ظرفيت و پويايی لازم، برای بيان مسائل علمی را دارد و هم در انتقال دانش معاصر نقشِ با اهميتی را ايفا می‌کند. سالانه هزارها عنوان کتاب، نشريه، تارنما، تارنگار و ... در پهنه‌ی جهانی به اين زبان منتشر می‌شود. بخشی از اين‌ها عمدتا بيرون از دستگاه رسمی سياست حکومت‌ها پياده می‌شود. اما برای غنای بيشتر فارسی پويايی همه گویشوران زبان و به‌ويژه دانشمندان و انديشمندانی که به اين زبان بینديشند و بنويسند، با اهميت است. در اين ميان در ايجاد دانش‌واژه‌های برابر علاوه بر سهم دانشمندان نقش مترجمان و ويراستاران نير مهم است. هم‌چنين برگزاری همايش‌ها و کارگاه‌های علمی در حوزه‌ی زبان به امر تقويت علمی زبان فارسی مدد می‌رساند.

اميد بر آن است که در نبود فرهنگستان زبان و ادب در کشور ما، با تلاش‌های انفرادی و گروهی پاسداران و دوست‌داران زبانِ فارسی راهبرد کارا و سياست علمی در راستای رشد و بهسازی اين زبان طرح و اجرای آن مديريت سالم شود و زبانِ فارسی در پله‌ی تکاملی بالاتری قرار گيرد. به‌ياد داشته باشيم، هر زبانی که توانايی و پويايی دارد و با تحولات همگام می‌شود، به پيش می‌رود، نه با ستيز و تقابل. از اين‌رو پويايی هرچه بيشتر زبانِ فارسی به گویشوران پوياتر نيازمند است. بی‌توجهی نسبت به اين امر، عوارض جبران‌ناپذير در پی دارد.

سخن پايانی اين‌که زبانِ فارسی‌ دری، به مثابه‌ی زبان کهن و رسمی جمهور مردم، زبان فارسی به مثابه‌ی ارثيه وسرمايه‌ی مشترک مردمان حوزه‌ی تمدنی ما، به عنوانِ رکن از هويت ملی ما، با تاریخ و فرهنگ ما پیوندی ناگستنی دارد؛ آینده‌ی فرهنگی و تاريخی، هويت فردی و جمعی ما با سرنوشت آن گره خورده است؛ تهديد آن، تهديد فرهنگ و هويت ماست.

در همین زمینه:

واژه‌ها مرز نمی‌شناسند، نجم کاویانی

پی‌نوشت‌ها:

[۱]واژه‌ی "چالش" که در فرهنگ‌های فارسی نوشته و معنی شده است، مگر تا ميانه‌های دهه‌ی ۱۳۷۰خورشيدی چندان رايج نبود، اما امروز در ادبيات و بحث‌های اجتماعی کاربُرد فروان پيدا کرده است و مترادف با واژه‌های بحران، آسیب، تهدید، خطر، کاستی، نارسايی، نابسامانی، کمبود، مشکل، کشمکش، تنش، به مبارزه طلبيدن، چلنج (انگليسی)، ... به کار می‌رود.

[۲] . کاظم کاظمی، همايش ميراث مشترک مکتوب

[۳] . لطيف ناظمی، کابلی که من ديدم، ماهنامه نی، شماره ١١ سال نهم، قوس (آذر) ١٣۹٠/ نوامبر ٢٠١١، فنلاند.

[۴] . رازق رویین

[۵] . انجمن نویسندگان در سال ۱۳۶۳خورشيدی، رساله‌یی را با نام "روش املای دری" زیر نظر استادان زبان‌ تهيه، چاپ و منتشر کرد. این رساله پیشنهادهای را برابر با ویژه‌گی‌های گویشی مردم ما و آواشناسی علمی پیش‌کش کرد.

افغانستان: آزادی زندانیان طالبان برای صلح در این کشور مؤثر است

Maryam — Sat, 17 Nov 2012 15:32:34 +0000

صلاح الدین ربانی، رئیس شورای عالی صلح افغانستان از آزادی ۹ زندانی طالبان از زندان‌های پاکستان استقبال کرد و آن را در آغاز مذاکرات صلح با گروه طالبان موثر خواند.

صلاح الدین ربانی که روز شنبه ۲۷ آبان ماه پس از یک سفر سه روز به پاکستان، در یک نشست خبری در کابل گفت که زندانیان آزاد شده طالبان به صلاح دید خود می‌توانند در هر کجا که بخواهند زندگی کنند.

وی در مورد هویت افراد آزاد شده چیزی نگفت اما با ستایش از این اقدام پاکستان تاکید کرد که "آن‌ها اعضای مهم گروه طالبان هستند که می‌توانند برای حمایت از گفت‌و‌گوهای صلح و تشویق دیگر طالبان به صلح کار کنند."

ربانی: زندانیان آزاد شده اعضای مهم گروه طالبان هستند که می‌توانند برای حمایت از گفت‌و‌گوهای صلح و تشویق دیگر طالبان به صلح کار کنند

رسانه‌های افغانستان گزارش کرده‌اند که برخی از مقام‌های طالبان از جمله ملا نورالدین ترابی، وزیر پیشین دادگستری رژیم طالبان آزاد شده‌اند.

ملا عبدالغنی برادر، معاون امور امنیتی و مالی گروه طالبان از جمله مقام‌های ارشد ابن گروه در بهمن ماه ۱۳۸۸ خورشیدی از سوی سازمان اطلاعات ارتش پاکستان در شهر کراچی این کشور بازداشت شد.

ملا برادر که رئیس شورای کویته، یکی از سه شورای رهبری طالبان، مستقر در پاکستان است فردی میانه رو و از حامیان انجام گفت‌وگوهای صلح با دولت افغانستان شناخته می‌شود.

ربانی اما گفت: "ملا برادر در میان آزاد شدگان نیست ولی او نیز به زودی آزاد خواهد شد."

رئیس شورای عالی صلح افغانستان خاطر نشان کرد که افغانستان پیش از بار‌ها در مورد "زندانی شدن طالبان علاقه به صلح" از سوی پاکستان ابراز نگرانی کرده بود.

رئیس شورای عالی صلح افغانستان گفت که در سفر به پاکستان شاهد "تغییر مثبت" عملکرد این کشور در قبال افغانستان بوده و پاکستان تعهد کرده است تا زمینه "سفر مصئون" آن عده از مقام‌های طالبان را که به صلح علاقه‌مند باشند، فراهم سازد.

افغانستان در دوزخ بی‌مرامی همسایگان و بی‌کفایتی دولت

arezoo — Sun, 04 Nov 2012 02:16:55 +0000

گفتگو با فاطمه امان روزنامه‌نگار و کارشناس مسائل منطقه

فرهمند علیپور

فرهمند علیپور – انتقاد رسانه‌ها و دولت افغانستان از نقش همسایگان در آشوب‌های این کشور بالا گرفته است. پاکستان و ایران در صدر اتهام دست داشتن در ناآرامی‌های این کشور "دوست و برادر" هستند. اما آیا این اتهام‌ها واقعی هستند یا به قصد فرافکنی در ناتوانی‌های دولت افغانستان و سرپوش گذاشتن بر مشکلات داخلی این کشور عنوان می‌شوند. در همین زمینه گفتگویی داشتیم با فاطمه امان روزنامه‌نگار و کارشناس مسائل منطقه.

دولت حامد کرزی در سال‌های اخیر بارها کشورهای همسایه را به دست داشتن در ناآرامی‌های داخلی این کشور متهم کرده و به خصوص از پاکستان به‌عنوان منبع عدم ثبات افغانستان نام برده است. اساسا ریشه اختلاف‌های پاکستان و افغانستان چیست؟

فاطمه امان : این‌اتهام بی‌ربطی نیست که کشورهای همسایه به ویژه پاکستان در تنش‌ها و ناآرامی‌های افغانستان نقش دارند. بی‌تردید پاکستان به علت اختلاف مرزی دیرینه با افغانستان از یک‌سو و و اختلاف‌های دیرینه خود با هند و رابطه افغانستان و هند که می‌تواند در معادلاتش با هند تاثیر بگذارد، نقش مهمی در افغانستان بازی کرده است. در این زمینه باید به یک منبع تنش بزرگ اشاره کرد که اراضی میان دو کشور است.

با آن‌که اختلاف مرزی افغانستان و پاکستان در میان مسائل و چالش‌های دیگری که به ویژه پس از سرنگونی طالبان پیش آمده، به نظر کم‌رنگ جلوه می‌کند، اما می‌توان آن را به نحوی آتش زیر خاکستر نامید. اتفاقا یکی از مسایلی که در روزهای اخیر باعث بحث و جدل‌های جدید شد، اظهارنظر مارک گروسمن، فرستاده ویژه آمریکا در امور افغانستان و پاکستان مبنی بر به رسمیت شناختن مرزهای کنونی یا «مرز بین‌المللی» میان افغانستان و پاکستان است. این موضع بعد‌تر هم از سوی سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا تکرار شد.

به رسمیت شناختن این مرز بین المللی چه مشکلی ایجاد می‌کند و منازعه اساسا بر سر چیست؟

این یک منازعه دیرینه و قدیمی است که بیش از دویست سال قدمت دارد. آنچه به «خط دوراند» یا تعیین کننده مرز آن زمان افغانستان و هند معروف است، در نتیجه امضای پیمانی است که در ۱۲ نوامبر سال ۱۸۹۳ میان سِرهنری مورتیمور دوراند وزیر امور خارجه وقت هند - در زمانی که هند مستعمره بریتانیا بود - و امیرعبدالرحمن خان امضا شد. بر اساس این معاهده، که دوراند در تدوین متن آن امضای بسیاری از سران قبیله‌های افغانستان را هم فراهم کرده بود، مرز هند و پاکستان، درست از وسط منطقه پشتونستان می‌گذشت.

این معاهده با وجود مخالفت‌ها و نارضایتی‌های موجود، هم از سوی امیر حبیب‌الله خان، هم امان‌الله خان نوگرا و هم محمد نادرشاه به رسمیت شناخته شد. در سال‌های جنگ جهانی دوم افغان‌ها از بریتانیا خواستند که به پشتون‌ها حق انتخاب پیوستن به سرزمین مادری خود داده شود. دیگر خواسته افغان‌ها کریدوری برای راه‌یابی به دریای عمان و دریای عربی بود. زیرا افغانستان کشوری است که به دریا راه ندارد و ارتباط آن به دریا فقط از طریق بندر کراچی در پاکستان است.

اگر پیشینه دور‌تر این اختلاف را کنار بگذاریم و به سراغ زمان منازعه در دوره افغانستان مدرن بازگردیم، به سال ۱۹۴۷ سال ایجاد کشور پاکستان می‌رسیم که خط دوراند به عنوان «مرز بین‌المللی» شناخته شد. شورای ملی افغانستان درسال ۱۹۴۹ تحت تاثیر هیجان‌ها و احساسات مردم، همه معاهده‌ها را غیر قابل قبول خواند و آن‌ها را لغو کرد اما در عین حال هیچ راه‌حل و برنامه‌ای عملی هم ارائه نداد. در سال‌های بعد چون جریان جنبش غیرمتعهد‌ها، نقش جواهر لعل نهرو در این جنبش و تمایل بریتانیا به پاکستان و شخص محمد‌علی جناح مطرح شد، خط دوراند بیش از پیش رسمیت یافت.

با این پیشینه تاریخی می‌شود گفت که منازعه ارضی میان افغانستان و پاکستان در همه این سال‌ها به نحوی وجود داشته ولی ‌گاه به طور هدفمند مسکوت گذاشته شده و ‌گاه به عنوان ابزار سیاسی به کار رفته است. اساسا به نظر شما مساله خط مرزی دوراند قابل لغو شدن است؟

استدلال افغان‌ها این است که حتی اگر قرارداد را معتبر بدانیم، آن قرارداد میان افغانستان و هند بوده و نه افغانستان و پاکستان که اساسا تا سال ۱۹۴۷ وجود نداشته است. این دلیل البته با قواعد بین‌المللی همخوانی ندارد زیرا همه اختیارات و موجودیت آن منطقه که بخشی از هند آن زمان بوده، به کشور نو تاسیس پاکستان انتقال یافته است. به‌علاوه در موارد زیادی مرز‌ها به حق و ناحق در زمان دولت‌های گذشته تعیین شده‌اند. افغان‌ها مایلند که مساله مرزی میان افغانستان و پاکستان در سازمان ملل متحد به بحث گذاشته شود و برای آن راه‌حلی از جمله رفراندوم برای تعیین سرنوشت پشتونستان یافته شود.

برخی این گونه استدلال می‌کنند که این قرارداد فقط به مدت صد سال اعتبار داشته و بدین ترتیب در سال ۱۹۹۳ عمرش به پایان رسیده. در صورتی که در هیچ جای تفاهم نامه از موقتی بودن آن یاد نشده است. به هر حال مساله تغییر و تعیین مرز جدید میان افغانستان و پاکستان زنده است و مساله‌ای است با پتانسیل تنش آفرینی گسترده.

درباره نقش پاکستان در ایجاد ناآرامی در افغانستان چه فکر می‌کنید؟

فاطمه امان: حتی اگر فرض بگیریم که دولت، ارتش و سپاه در گسترش بی‌ثباتی در افغانستان نقش مستقیمی ایفا نکرده‌‌اند، نباید وجود بخش‌هایی را در سپاه نادیده بگیریم که با شبکه‌های شورشی افغان در ارتباطند و از آن‌ها استفاده می‌کنند. قاچاق سلاح و مهمات ساخت ایران نیز درست به‌‌همان نحو رسیدن بنزین ارزان ایران به آنسوی مرزهای پاکستان و افغانستان، قابل تصور است.

پاکستان در شورش‌ها و تنش‌های برنامه ریزی شده در مناطق مرزی خود با افغانستان دخالت داشته و به طور هدفمند در این زمینه فعالیت کرده است. نیروهای افغانستان و پاکستان بار‌ها وارد خاک یکدیگر شده‌اند. همین اواخر و در سال ۲۰۱۱ که چند سرباز پاکستانی در حمله نیروهای افغان کشته شدند، افغانستان اعلام کرد که این حمله در واکنش به حمله پاکستان به پست بازرسی در منطقه وزیرستان صورت گرفته است. یا مثلا در سال ۲۰۰۷ نیروهای افغانستان وارد خاک پاکستان شدند و در جریان این حرکت و واکنش بعدی پاکستان تعدادی از نیروهای دو طرف کشته شدند. البته دو کشور همیشه عامل تنش را طرف مقابل معرفی کرده‌اند.

واقعیت این است که پاکستان اسلام‌گرایی افراطی را، هم علیه افغانستان به‌کار برده و هم علیه هند. این نکته که سازمان اطلاعات پاکستان در تنش‌ها و شورش‌های افغانستان دخالت دارد، مساله‌ای تقریبا غیر قابل انکار است. بی‌اعتمادی به "آی‌اس‌آی" آنقدر گسترده و نظام‌یافته است که حتی اقدام نیروهای آمریکایی برای بازداشت اسامه بن لادن در پاکستان هم بدون هماهنگی با دولت یا سازمان اطلاعات این کشور صورت گرفت.

پاکستان در تمام سال‌های پس از سقوط طالبان، میزبان بسیاری از مهره‌های مهم طالبان و القاعده بوده. شبکه حقانی در پاکستان سر پناه امنی داشته و به‌رغم اظهارات رسمی دولت پاکستان در محکوم کردن عملکرد این شبکه، منابع غربی معتقدند که دولت پاکستان هرگز به طور جدی سعی در ناتوان کردن این شبکه نداشته است.

در مورد ایران چه؟ آیا فکر می‌کنید ایران هم دستی در بی‌ثباتی افغانستان دارد؟ اساسا انگیزه ایران برای ایجاد بی‌ثباتی در افغانستان چه می‌تواند باشد؟

نوع اقدام‌های احتمالی ایران در افغانستان را نمی‌توان با پاکستان مقایسه کرد. منافع درازمدت ایران، بر خلاف پاکستان، ایجاب می‌کند که افغانستان کشور باثباتی باشد. اساسا به‌جز اختلاف‌هایی که در سال‌های اخیر از جمله بر سر رود هیرمند پدید آمد، مشکل جدی میان ایران و افغانستان وجود ندارد. البته مسایلی مانند مشکل مهاجران افغان در ایران موجب تنش‌هایی میان دو کشور بوده است.

مساله هیرمند هم این پتانسیل را دارد که به یک مساله جدی تبدیل شود. [مرز ایران و افغانستان در زمانی که افغانستان تحت‌الحمایه بریتانیا بود توسط ژنرال فردریک گلداسمیت، روی شاخه اصلی رود هیرمند تعیین شد. ایران و افغانستان سال‌ها در مورد این تقسیم بندی اختلاف داشته‌اند. در سال ۱۹۳۹ حکومت‌های رضا شاه و محمد ظاهر شاه قراردادی را در این زمینه امضا کردند اما افغان‌ها آن را تصویب نکردند.]

«مساله اصلی افغانستان برای پاکستان، مساله اختلاف این کشور با هند است. نگرانی پاکستان این است که یک حکومت غیر پشتون یا یک حکومت بسیار نزدیک به هند در افغانستان روی کار باشد. یعنی نگرانی این است که پاکستان در دو جبهه از یکسو با هند و از سوی دیگر با یک کشور دوست هند محاصره شود. بخشی از تلاشی که پاکستان برای گسترش ناآرامی و افراطی‌گری در هند انجام داده و تلاشش برای روی کار آمدن یک حکومت غیردوست با هند در افغانستان، به این نگرانی بازمی‌گردد. طالبان رژیم مطلوب پاکستان در افغانستان بود. پشتون و سنی، دوست پاکستان؛ دشمن هند و دشمن ایران.»

در سال ۱۹۷۳ میلادی (اسفند ۱۳۵۱) میان موسی شفیق آخرین نخست‌وزیر ظاهرشاه و امیرعباس هویدا، نخست وزیر ایران مذاکراتی انجام شد و تفاهم‌نامه‌ای به امضا رسید که تصویب نشد. بر اساس آن ۲۶ متر مکعب آب در ثانیه، معادل سالانه ۵۵۰-۸۲۰ میلیون متر مکعب، (به نسبت میزان بارندگی) باید به وارد ایران می‌شد و در مقابل ایران بندر عباس و بندر چابهار را در اختیار افغانستان می‌گذاشت. این معاهده با کودتای محمد داوود خان بلاتکلیف ماند.

اختلاف‌ها در این سال‌ها همچنان ادامه داشت. همانطور که می‌دانید در سال ۱۹۹۸ طالبان سد کجکی رود هیرمند در مرکز افغانستان را به روی ایران بست که باعث تنش‌های بسیاری شد و هم‌زمان با کشته شدن دیپلمات‌های ایرانی در مزار شریف به دست نیروهای طالبان، نیروهای سپاه قصد وارد شدن به خاک افغانستان را داشتند که به گفته یحیی رحیم صفوی، آقای خامنه‌ای اجازه نداد.

ماجرای هیرمند و تقسیم‌بندی مرزی میان ایران و افغانستان در زمان ژنرال گلداسمیت و زمان تحت‌الحمایه بودن بریتانیا انجام شده و جریان آب را ناعادلانه تقسیم می‌کند. در سال‌های حکومت طالبان و پس از آن، به ویژه بستن جریان آب به ایران و خشکسالی‌های منطقه‌ای یک فاجعه زیست محیطی برای ایران ایجاد کرد. ایران و افغانستان همدیگر را در معضل پیش آمده متهم می‌کنند. البته ایران و افغانستان مسایل قدیمی‌تری هم در گذشته داشته‌اند که از جمله می‌توان به موضوع جدا شدن افغانستان از ایران در پی قرارداد پاریس، یا قرارداد گندمک اشاره کرد که بر اساس آن اداره مناطق جدا شده از ایران به بریتانیا سپرده شد.

یکی از نگرانی‌های ایران همواره این بوده که خاک افغانستان برای حمله نیروهای آمریکایی به ایران مورد استفاده قرار گیرد. ایران میان یک افغانستان باثبات که بتوان از آن برای حمله به این کشور استفاده کرد و یک افغانستان بی‌ثبات که نشود از آن برای چنین حمله‌ای استفاده کرد، دومی را ترجیح می‌دهد. با آن‌که بازگشت طالبان به قدرت برای ایران هم از نظر ایدئولوژیک و هم امنیتی (با توجه به همخوانی طالبان با عربستان سعودی) کاملا نامطلوب است. اما از زاویه فکری و تحلیلی خاصی، این مساله مانع از حمایت احتمالی ایران از عناصر وابسته به طالبان و گسترش شورش‌های مرتبط با طالبان نیست. احتمالا این حمایت‌ها از نوع حمایت سیستماتیک "آی‌اس‌آی" از شورشیان نیست، اما وجود دارد.

واقعیت این است که افراد اپوزیسیون افغانستان و تعدادی از جنگ‌سالاران در همه سال‌های پس از سقوط دولت داوود و اشغال افغانستان توسط نیروهای شوروی در ایران حضور داشته‌اند. این افراد از جمله مسعود، ربانی، اسماعیل خان و حکمتیار که از حمایت مالی سخاوتمندانه جمهوری اسلامی برخوردار بودند، هم در میان مهاجران افغان در ایران و هم افغان‌های مقیم کشورهای همسایه هر کدام شبکه‌های گسترده خود را سازمان دادند.

با سقوط طالبان با آن‌که مراکز فرماندهی این شبکه‌ها از ایران رفتند، اما منطقی است باور داشته باشیم که دسترسی حتی گسترده به عناصر سازنده این شبکه‌ها بسیار آسان است. بنابراین لازم نیست که ایران به طور مستقیم با طالبان در ارتباط بوده باشد تا مثلا سلاح یا مواد منفجره در اختیارشان قرار دهد. ایران به آسانی می‌تواند منظور خود را از طریق این شبکه‌ها عملی کند. برخلاف دولت پاکستان و درگیری‌های لفظی علنی با دولت افغانستان، موضع رسمی جمهوری اسلامی در ظاهر و در سخن همواره حمایت از "کشور برادر" افغانستان بوده است.

حتی اگر فرض بگیریم که دولت، ارتش و سپاه در گسترش بی‌ثباتی در افغانستان نقش مستقیمی ایفا نکرده‌‌اند، نباید وجود بخش‌هایی را در سپاه نادیده بگیریم که با شبکه‌های شورشی افغان در ارتباطند و از آن‌ها استفاده می‌کنند. قاچاق سلاح و مهمات ساخت ایران نیز درست به‌‌همان نحو رسیدن بنزین ارزان ایران به آنسوی مرزهای پاکستان و افغانستان، قابل تصور است. با این حال این نکته را نباید نادیده گرفت که ایران حضور بسیار گسترده‌ای در افغانستان دارد و سرمایه‌گذاری بسیار وسیع و درازمدتی در این کشور کرده است.

ولی با این حال تا چه حد ناآرامی‌های افغانستان به دولت کنونی کابل و سیاست‌های آن باز می‌گردد؟ آیا این مساله یکسره محصول کشورهای همسایه است؟

به نظر من نباید تنها "آی‌اس‌آی" پاکستان را در نا‌آرامی‌های افغانستان مقصر دانست. پاکستان هم بخشی از ناآرامی‌ها و تشنج‌های موجود در کشور را به کشورهای همسایه خود نسبت می‌دهد. دولت کرزای همواره سعی کرده نقایص و کمبود‌ها و اساسا اشکالات داخلی موجود کشور را یکسره به گردن پاکستان و کشورهای همسایه بگذارد. اما دولت کرزای هم به نوبه خود به طور انتخابی به مساله قومی دامن زده است. در این رابطه اظهارات آقای کرزای در زمینه اهرم فشاری که افغانستان هم می‌تواند در ایجاد ناآرامی در پاکستان ایجاد کند، قابل توجه است.

آقای کرزای در سال ۲۰۰۶ گفت (نقل به مضمون) اگر کشورهای همسایه به دخالت‌های خود در افغانستان ادامه دهند، همه منطقه از این مشکل آسیب می‌بیند. او ادامه داد که با آن‌که در گذشته فقط افغانستان از این مساله آسیب دیده، اما این بار همه درگیر این معضل خواهند بود. هر اقدامی برای ایجاد نفاق قومی، دامنگیر کشورهای همسایه هم خواهد بود. چون کشورهای همسایه هم گروه‌های قومی مشابه دارند پس کشورهای همسایه بدانند که وضع الان فرق کرده [و ما هم می‌توانیم‌‌همان کار را با آن‌ها بکنیم.]

به طور کلی اسلام‌آباد چه رویکردی در مورد افغانستان دارد؟ مطلوب این کشور همسایه در افغانستان چیست؟ و در چه صورتی مقامات پاکستانی از دولت کابل راضی خواهند بود و از آن حمایت خواهند کرد؟

مساله اصلی افغانستان برای پاکستان، مساله اختلاف این کشور با هند است. نگرانی پاکستان این است که یک حکومت غیر پشتون یا یک حکومت بسیار نزدیک به هند در افغانستان روی کار باشد. یعنی نگرانی این است که پاکستان در دو جبهه از یکسو با هند، و از سوی دیگر با یک کشور دوست هند محاصره شود.

بخشی از تلاشی که پاکستان برای گسترش ناآرامی و افراطی‌گری در هند انجام داده و تلاشش برای روی کار آمدن یک حکومت غیردوست با هند در افغانستان، به این نگرانی بازمی گردد. طالبان رژیم مطلوب پاکستان در افغانستان بود. پشتون، سنی، دوست پاکستان؛ دشمن هند و دشمن ایران.

مسائل استراتژیک میان هند و پاکستان تقریبا مساله مشترک همه دولت‌هایی بوده که از سال ۱۹۴۷ در پاکستان بر سر کار آمده‌اند، چه نظامی‌ها و چه غیرنظامی‌ها. در این راه راهکار همه دولت‌های بر سر کار آمده پاکستان در رابطه با افغانستان، تا آنجا که به محدود کردن نفوذ هند بازمی گردد، تقریبا مشابه بوده است.

تفاوت‌های نگاه تهران و اسلام‌آباد به کابل چیست؟

«امکان دارد که با خروج نیروهای خارجی از افغانستان، ایران و پاکستان وارد نوعی رویارویی بر سر این کشور شوند. ایران در افغانستان سرمایه‌گذاری درازمدت کرده و به نظر نمی‌رسد حاضر باشد به سادگی از آن دست بکشد. محتمل است که با بیرون رفتن نیروهای خارجی از افغانستان، ایران نقش جدی‌تری در ثبات افغانستان ایفا کند. برخلاف پاکستان، منافع ایران ایجاب می‌کند که حکومتی پایدار و باثبات در افغانستان بر سر کار باشد. البته ایران به علت سیاست‌هایی مثل تلاش برای تسلط فرهنگی، افزایش نفوذ نرم یا گسترش شیعه در افغانستان، در جاهایی خود را قدرتمند‌تر کرده اما در جاهایی بدبینی‌ها نسبت به خود را هم افزایش داده است.»

ایران به‌طور تاریخی منافع اقتصادی و سیاسی گسترده‌ای در افغانستان داشته از جمله در مبارزه با قاچاق مواد مخدر که به طور گسترده‌ در مرزهای شرقی ایران متمرکز است. مساله شیعیان و گسترش جامعه شیعیان در افغانستان و به طور مشخص از سال ۲۰۰۶ تلاش برای جلوگیری از روی کار آمدن یک حکومت سنی افراطی و محدود کردن نفوذ عربستان سعودی از مسایل مهم برای ایران است. این از تفاوت‌های رویکرد پاکستان و ایران در افغانستان است.

اما به نسبت هند و پاکستان، ایران و پاکستان رقابت صلح‌آمیزتری با هم داشته‌اند که حتی از مرزهای افغانستان فرا‌تر می‌رود. ایران و پاکستان روابط دیرینه‌ای با هم دارند که به جز در زمان حکومت طالبان در افغانستان تغییر نکرد. هر دو کشور تا سال انقلاب ایران عضو پیمان سنتو بودند.

ایران به مبارزه دولت‌های پاکستان با گروه‌های چپ بلوچ در این کشور کمک کرده اما حتی در زمان حکومت طالبان هم این روابط نسبتا محکم ماند. ایران به سرکوب گاهی خونین شیعیان در پاکستان، هرگز آن‌گونه که از شیعیان در مناطق دیگر حمایت کرده، واکنشی نشان نداده و در دعوای دیرینه هند و پاکستان نیز نسبتا خنثی مانده است.

ایران می‌داند که امکان روی کار آمدن یک رژیم کاملا دست‌ نشانده خودش در افغانستان انتظاری منطقی نیست. به نظر من ایران هرگز روابطش با پاکستان را فدای افغانستان نمی‌کند چون رابطه با پاکستان به لحاظ امنیت مرزهای مشترک و وجود اقلیت بلوچ برای این کشور حیاتی ست.

انتخابات ریاست‌جمهوری افغانستان و خروج سربازان ناتو از این کشور نزدیک است اما در روزهای اخیر سخنان ناامید کننده‌ای درباره وضعیت آتی افغانستان منتشر می‌شود. این‌که اگر انتخابات سالم برگزار نشود احتمال یک جنگ داخلی در این کشور می‌رود. آیا شما پیش‌بینی می‌کنید خروج نیروهای خارجی از افغانستان موجب فروپاشی دولت کابل شود؟ دو کشور ایران و پاکستان در این وضعیت چه جایگاهی دارند؟

واقعیت این است که دولت کابل از اقتدار و اعتبار کافی به ویژه در مناطق مرزی با پاکستان یا در زادگاه طالبان، قندهار برخوردار نیست. اما به جز همه این‌ها چند عامل باعث نگرانی‌های بیشتر درباره آینده افغانستان است. نخست فساد گسترده در حکومت کنونی افغانستان که مساله‌ای جدی است و متاسفانه بخشی از رویکرد‌ها در افغانستان به نحوی از طریق آزمون و خطا صورت گرفته و در عمل به تجدید نظر نیاز دارد. دوم ساختار اجتماعی افغانستان که قبیله‌ای و جنگ سالارانه است و هماهنگی و همکاری لازم با حکومت مرکزی وجود ندارد.

اشتباهات بسیاری از سوی نیروهای بین‌المللی به علت نبود شناخت کافی از مسایل فرهنگی ریشه‌دار افغانستان صورت گرفته و تصحیح آن‌ها زمان می‌برد. اگر نیروهای سیاسی و حکومتی موفق به ایجاد یک جبهه تفاهم ملی شوند، که البته بسیار دشوار است، این امکان وجود دارد که حکومت افغانستان بتواند دوام بیاورد. در این راه حتی ائتلاف با عناصر میانه‌رو طالبان اجتناب‌ناپذیر به نظر می‌رسد.

فراموش نکنیم که برخلاف القاعده که یک شبکه خارجی بود، طالبان بومی است. طالبان تنها یک گروه نیست و نماینده طیف وسیعی از مردم افغانستان به ویژه در ولایت‌هایی مثل قندهار است. البته افرادی از طالبان به ویژه آن بخشی که شدیدا زیر نفوذ عربستان سعودی و پاکستان هستند، به ائتلاف با حکومت کنونی تن در نخواهند داد. ولی به گمان من طیف‌های پایینی که از سر استیصال به این گروه وصل شده‌اند، به ائتلاف خواهند پیوست. به‌علاوه حتی گروهی مثل طالبان اگر جذب مبارزه پارلمانی شود، می‌تواند معقول‌تر و معتدل‌تر شود. برای همین، دولت افغانستان برای ادامه بقا ناگزیر به ایجاد روابط بهتر با همسایگان خود است.

فراموش نکنیم که برخلاف القاعده که یک شبکه خارجی بود، طالبان بومی است. طالبان تنها یک گروه نیست و نماینده طیف وسیعی از مردم افغانستان به ویژه در ولایت‌هایی مثل قندهار است. البته افرادی از طالبان به ویژه آن بخشی که شدیدا زیر نفوذ عربستان سعودی و پاکستان هستند، به ائتلاف با حکومت کنونی تن در نخواهند داد. ولی به گمان من طیف‌های پایینی که از سر استیصال به این گروه وصل شده‌اند، به ائتلاف خواهند پیوست. به‌علاوه حتی گروهی مثل طالبان اگر جذب مبارزه پارلمانی شود، می‌تواند معقول‌تر و معتدل‌تر شود. برای همین، دولت افغانستان برای ادامه بقا ناگزیر به ایجاد روابط بهتر با همسایگان خود است.

بخشی از مسایل مرزی که به یک ابزار سیاسی برای دولت کرزای تبدیل شده و از آن برای سرپوش گذاشتن بر مشکلات داخلی افغانستان استفاده شده، باید تعدیل شوند. در این رابطه پذیرفتن "خط دوراند" و مرزهای بین‌المللی با پاکستان ممکن است برای دولت افغانستان اجتناب‌ناپذیر باشد. پذیرش این خط به نوبه خود می‌تواند مناسبات با پاکستان را اندکی بهتر کند و از تنش‌ها بکاهد.

از زاویه پاکستان، تروریسم و ناآرامی‌های قومی و قبیله‌ای و درگیر بودن و در عین حال ارتباط منابع اطلاعاتی پاکستان با این درگیری‌ها، اعتبار دولت پاکستان را شدیدا مخدوش کرده است. الان یکی از بزرگ‌ترین دغدغه‌های جهانی، مساله بمب اتمی در پاکستان و گسترش افراط‌‌گرایی اسلامی در این کشور است.

حکومت پاکستان ممکن است تا آنجا در این موج شورش‌آفرینی و افراط‌‌گرایی غرق شده باشد، که کنترلی بر اوضاع کشور نداشته باشد. در این صورت شاید مشکل افغانستان نسبت به آنچه در پاکستان می‌گذرد، آنچنان اسف‌بار نباشد. این امکان هست که با خروج نیروهای خارجی از افغانستان، ایران و پاکستان وارد نوعی رویارویی بر سر افغانستان شوند. ایران در افغانستان سرمایه‌گذاری درازمدت کرده است و به نظر نمی‌رسد حاضر باشد به سادگی از آن دست بکشد.

به نظر من محتمل است که با بیرون رفتن نیروهای خارجی از افغانستان، ایران نقش جدی‌تری در ثبات افغانستان ایفا کند. برخلاف پاکستان، منافع ایران ایجاب می‌کند که حکومتی پایدار و باثبات در افغانستان بر سر کار باشد. البته ایران به علت سیاست‌هایی مثل تلاش برای تسلط فرهنگی، افزایش نفوذ نرم یا گسترش شیعه در افغانستان، در جاهایی خود را قدرتمند‌تر کرده اما در جاهایی بدبینی‌ها نسبت به خود را هم افزایش داده است.

ایران، هند و افغانستان اخیرا به توافقی دست یافتند تا بندرچابهار به قطب مواصلاتی هند و افغانستان تبدیل شود. این به منزله کاهش نقش بندرکراچی پاکستان خواهد بود که هم درآمد چشمگیری را از دست می‌دهد و هم موقعیت خاص پاکستان در این مورد را تنزل می‌دهد. پیش از این بار‌ها پاکستان با بستن راه‌های خود با افغانستان، دولت کابل را تحت فشار قرار می‌داد و اکنون با تفاهم تازه بر سر بندر چابهار این برگ برنده از دست اسلام‌آباد گرفته خواهد شد. شما فکر می‌کنید در این زمینه پاکستان چه واکنشی به ایران نشان خواهد داد؟

به طور تاریخی ایران بر این گمان است که هر چه از جنوب آسیا فاصله بگیرد، آمریکا و اسراییل حضور پررنگ‌تری در آنجا پیدا می‌کنند. به همین جهت در این تلاش است تا با شرکت دادن افغانستان و هند، از یکسو تحریم‌های آمریکا را دور بزند و از سوی دیگر نفوذ خود را در جنوب آسیا گسترش دهد.

تنها راه ارتباطی افغانستان به دریای عمان و دریای عربی از طریق بندر کراچی در پاکستان است و شما به درستی اشاره کردید که پاکستان بار‌ها از این مساله برای زیر فشار قرار دادن افغانستان استفاده کرده است. پروژه چابهار، راه ارتباطی افغانستان به دریا را کوتاه‌تر می‌کند و بسیار منطقی‌تر از بندر کراچی است.

اما از سوی دیگر مساله حضور در جنوب آسیا برای ایران از هر زمان دیگری اهمیت بیشتری پیدا کرده است. از زاویه نگاه ایران، به رغم اختلاف نظر‌ها و تنش‌های موجود، می‌توان به نقطه‌ای رسید که منافع کشورهای درگیر با این مساله در منطقه را تامین کرد.

از سوی دیگر ایران می‌خواهد با مشارکت هر چه گسترده‌تر در افغانستان امکان جولان آمریکا را محدود‌تر کند. ایران این مساله را هم در نظر می‌گیرد که با مشارکت این کشور‌ها، حوزه‌های انرژی خود را از خطر حمله احتمالی محفوظ نگه می‌دارد.

باید گفت که رقابت ایران و پاکستان در افغانستان بسیار معقول‌تر از رقابت هند و پاکستان در افغانستان بوده. از نظر ایران طرح و پروژه چابهار ممکن است منافع ایران، افغانستان، هند، پاکستان و آمریکا را تامین کند و برای آمریکا از این نظر که در دوره اقتصاد ضعیف آمریکا، آن خلایی که در نتیجه ترک افغانستان توسط آمریکا ایجاد می‌شود، می‌تواند با بهبود وضعیت اقتصادی افغانستان - در نتیجه گسترش تجارت از طریق بندر چابهار- پر شود.

اما این موضوع که پاکستان همواره از بندر کراچی به عنوان اهرم فشار بر افغانستان استفاده کرده چگونه حل می‌شود؟

به نظر می‌رسد در این زمینه توافق‌هایی حتی ناگفته، وجود دارد. چند موضوع در حاشیه نشست جنبش غیرمتعهد‌ها در ایران در سایه قرار گرفت. اول ملاقات آصف علی زرداری رییس جمهوری پاکستان با مانموهان سینگ نخست وزیر هند بود که تمرکز آن بر گسترش اعتمادسازی میان دو کشور و گسترش روابط فیمابین بود. دوم، ملاقات مقام‌های عالی‌رتبه هند، ایران و افغانستان در رابطه با بندر چابهار و سوم، ملاقات آصف علی زرداری با محمود احمدی‌نژاد بود. در این ملاقات مساله خط لوله ۲۷۰۰ کیلومتری میدان پارس جنوبی، خط ترانسمیشن ۱۰۰۰ مگاواتی میان کویته و تفتان و همینطور خط ترابری میان چابهار و گوادر بررسی شد.

این نکته که ایران در پروژه گوادر مشارکت خواهد داشت، می‌تواند بیانگر این باشد که زمینه‌ای فراهم شده که چابهار به عنوان رقیب گوادر مطرح نباشد.

اهمیت دیگر مساله این است که ایران به خوبی می‌داند که در وضعیت حساسی است و باید تعامل و تعادل ویژه‌ای، هم در رابطه با هند و هم در رابطه با پاکستان داشته باشد. البته هم هند و هم پاکستان هر‌گاه منافع‌شان ایجاب کرده، ایران را ‌‌رها کرده‌اند ولی به‌زعم ایران پروژه چابهار می‌تواند از باقی مسایل تنش‌زا در روابط همسایه‌ها تفکیک شود.

نکته آخر درباره موافقت احتمالی پاکستان این است که این کشور بسیاری از اهرم‌های فشار خود بر غرب را از دست داده است و مشارکت در طرحی که هند هم در آن حضور دارد، شاید به نحوی منافع طولانی مدت‌اش را تامین کند.

برآورد مثبت بانک توسعه آسيايی از رشد اقتصاد افغانستان

news-zamaneh — Fri, 02 Nov 2012 17:57:14 +0000

بانک توسعه آسيايی اعلام کرد که رشد اقتصادی افغانستان از ۵.۸ درصد در سال ۲۰۱۱ به ۶.۹ درصد در سال ۲۰۱۲ رسيده است.

جوجی توکشی، رئيس دفتر نمايندگی بانک توسعه آسيايی در کابل، به خبرنگاران گفت که در سال آينده ميلادی اقتصاد افغانستان با کاهشی اندک رشد اقتصادی کمتری را تجربه خواهد کرد و پيش‌بينی می‌شود به ۶.۵ درصد برسد.

وی گفت: "اين يک گزارش تکنيکی است که براساس تحليل و ارزيابی از پيشرفت‌های اقتصادی در منطقه و افغانستان تهيه شده است که هر دو سال يک بار صورت می‌گيرد."

توکشی گفت کاهش اندک رشد اقتصادی افغانستان در سال آينده ناشی از کمتر شدن کمک‌های جهانی به اين کشور است اما اين وضعيت نگران‌کننده نيست.

رئيس نمايندگی بانک آسيايی در افغانستان گفت پيش‌بينی می‌شود که درآمد افغانستان از منابع داخلی از ۲.۴ ميليارد دلار در سال جاری به ۲.۵ ميليارد دلار در سال آينده افزايش يابد.

جوجی توکشی، رئيس نمايندگی بانک آسيايی در افغانستان گفت پيش‌بينی می‌شود که درآمد افغانستان از منابع داخلی از ۲.۴ ميليارد دلار در سال جاری به ۲.۵ ميليارد دلار در سال آينده افزايش يابد

جوجی توکشی با بيان اينکه تنها اين بانک از سال ۲۰۰۲ تاکنون بيش از ۲.۸ ميليارد دلار به افغانستان کمک کرده است گفت اين کمک‌ها در امور زيربنايی از جمله تأمين انرژی برق، احداث خط آهن و فرودگاه به مصرف رسيده است.

اين مقام ارشد بانک آسيايی همچنين از ۳۲۶ ميليون دلار کمک اين بانک در سال جاری، ۲۵۵ ميليون دلار در سال ۲۰۱۳ و به همين ميزان در سال ۲۰۱۴ خبر داد و گفت تمام اين کمک‌ها از طريق بودجه دولت افغانستان و برای پروژه‌هايی که اولويت دارند به مصرف خواهند رسيد.

اين پيش‌بينی خوش‌بينانه در حالی اعلام می‌شود که پيش از اين بانک جهانی نيز گفته بود اقتصاد افغانستان طی ۱۰ سال آينده ساليانه پنج درصد رشد خواهد داشت.

اين بانک با پيش‌بينی اقتصادی "سرشار از اميد، انتظار و فرصت‌ها برای افغانستان"، تأکيد کرده بود در صورت مديريت صحيح منابع طبيعی و کشاورزی، رشد اقتصاد افغانستان می‌تواند تا شش و هفت‌دهم درصد افزايش يابد.

افغانستان پس از کودتای کمونيستی در سال ۱۳۵۷ خورشيدی و سپس تجاوز ارتش سرخ اتحاد جماهير شوروی سابق تا سرنگونی رژيم طالبان در سال ۱۳۸۱، با جنگ‌های ويرانگر داخلی مواجه بود که سبب نابودی اقتصاد ناتوان اين کشور شد.

با روی کار آمدن دولت جديد تحت رهبری حامد کرزی در افغانستان و حضور گسترده جامعه بين‌المللی در اين کشور، اقتصاد افغانستان بار ديگر احيا شده است.

افغانستان از لحاظ منابع طبيعی کشوری غنی شناخته می‌شود؛ ارزش ذخاير زيرزمينی افغانستان طبق آخرين برآوردهای وزارت معادن و صنايع اين کشور، بيش از سه تريليون دلار است.

به‌تازگی استخراج نفت از يک منطقه نفت‌خيز در شمال افغانستان به کمک شرکت ملی نفت چين آغاز شده و برآورد شده است که افغانستان سالانه ۴۰۰ ميليون دلار از اين پروژه درآمد داشته باشد.

در حال حاضر ميانگين درآمد سالانه مردم اين کشور ۵۲۸ دلار است و بر اساس ارزيابی بانک جهانی يک نسل ديگر طول خواهد کشيد تا ميزان درآمد کنونی به دو برابر افزايش يابد.

کرزی: افغانستان برای مقابله با تروریسم بین‌المللی قربانی می‌دهد

society — Tue, 16 Oct 2012 21:37:16 +0000

رئیس جمهور افغانستان در نشست سالیانه اکو با بیان اینکه افغانستان سد راه تروریسم بین‌المللی شده است، خواستار همکاری مشترک کشورهای عضو این سازمان در مقابله با این پدیده شد.

حامد کرزی در دوازدهمین نشست رهبران سازمان همکاری‌های اقتصادی اکو در باکو گفت کشورهای عضو اکو با مشکلات و تهدیدهای مشترک مواجه هستند که تروریسم در راس آن قرار دارد.

به گزارش دفتر ریاست جمهوری افغانستان، کرزی در این نشست همچنین تاکید کرد که افغانستان در تلاش برای مقابله با تروریسم بین‌المللی و جلوگیری از ورود تروریست‌ها به کشورهای آسیای میانه، چین و روسیه همچنان قربانی می‌دهد.

به گفته وی، "افزون بر گروه‌های فعال تروریستی در افغانستان، القاعده، جنبش اسلامی ازبکستان، تحریک طالبان پاکستان، جنبش ترکستان شرقی و گروه‌های چچنی نیز چندین سال هست که در منطقه حضور دارند، آموزش می‌بینند و فعالیت‌های تخریبی را سازماندهی می‌کنند."

افغانستان طی سالیان اخیر از آنچه حمایت و آموزش گروه‌های تروریستی از سوی پاکستان می‌خواند همواره ابراز نگرانی کرده است؛ موضوعی که کرزی در نشست رهبران اکو نیز بار دیگر بر آن تاکید کرد.

افغانستان طی سالیان اخیر از آنچه حمایت و آموزش گروه‌های تروریستی از سوی پاکستان می‌خواند همواره ابراز نگرانی کرده است؛ موضوعی که کرزی در نشست رهبران اکو نیز بار دیگر بر آن تاکید کرد. وی بدون اینکه به صراحت از پاکستان نام ببرد گفت که از کشورهای همسایه انتظار دارد تا جلوی ورود تروریست‌ها را به افغانستان بگیرند و با تمام امکانات از آموزش و تجهیز آنان در خاک خود جلوگیری کنند.

وی بدون اینکه به صراحت از پاکستان نام ببرد گفت که از کشورهای همسایه انتظار دارد تا جلوی ورود تروریست‌ها را به افغانستان بگیرند و با تمام امکانات از آموزش و تجهیز آنان در خاک خود جلوگیری کنند.

رئیس جمهور افغانستان خاطرنشان کرد که مبارزه با پدیده تروریسم تا هنگامی که همکاری مشترک بین دولت‌های منطقه وجود نداشته باشد، موفق نخواهد بود. وی در حاشیه نشست سالیانه اکو با شماری از رهبران کشورهای مختلف گفت‌گو و تبادل نظر کرد.

نشست سالیانه سازمان اکو هر سال در یکی از کشورهای عضو برگزار می‌شود. این سازمان ۲۷ سال قبل از سوی کشورهای ترکیه، ایران و پاکستان بنیان گذاشته شد و سپس هفت کشور آذربایجان، ترکمنستان، ازبکستان، تاجیکستان، قزاقستان، قرقیزستان و افغانستان نیز به عضویت آن در آمدند.

حامد کرزی و هیئت همراه وی، پس از پایان نشست اکو در روز سه‌شنبه ۱۶ اکتبر، به منظور شرکت در نشست بین‌المللی "گفت‌وگو برای همکاری‌ در آسیا"، رهسپار کویت شد.

زلمی رسول (وزیر امور خارجه)، رنگین دادفر اسپنتا (مشاور امنیت ملی)، انورالحق احدی (وزیر تجارت و صنایع)، عبدالهادی ارغندیوال (وزیر اقتصاد) و شماری دیگر از مقامات دولت افغانستان حامد کرزی را در این سفر همراهی می‌کنند.

بازداشت پنج فرمانده طالبان در افغانستان

society — Tue, 16 Oct 2012 11:56:37 +0000

اداره امنیت ملی افغانستان اعلام کرد که پنج فرمانده طالبان را با ۲۰ عضو این گروه، طی عملیات جداگانه در سه ولایت هرات، هلمند و قندهار بازداشت کرده است.

شفیق‌الله طاهری، معاون سخنگوی امنیت ملی افغانستان روز سه شنبه ۲۵ مهرماه در یک نشست خبری در کابل گفت که دو شهروند تاجیکستان نیز که متهم به فعالیت‌های تروریستی هستند بازداشت شده‌اند.

به گفته وی، "صفی‌الله مشهور به صوفی، از منطقه گلران و نجم‌الدین با نام مستعار مسلم از هرات، ملامحمد مشهور به صدام در قندهار، گل محمد، در منطق مارجه هلمند و سردار ولی از شهر لشکرگاه مرکز ولایت هلمند با اسلحه و مهمات دستگیر شده‌اند."

شفیق‌الله طاهری از افراد بازداشت شده اسلحه، کمربندهای انتحاری، بمب‌های دستی و ضد نفر، برگه‌های تبلیغاتی و اخطارنامه گرفته است.

صفی‌الله مشهور به صوفی، از منطقه گلران و نجم‌الدین با نام مستعار مسلم از هرات، ملامحمد مشهور به صدام در قندهار، گل محمد، در منطق مارجه هلمند و سردار ولی از شهر لشکرگاه مرکز ولایت هلمند و نجم البا اسلحه و مهمات دستگیر شده‌اند.

این مقام امنیت ملی افغانستان همچنان گفت که دو شهروند تاجیکستانی عضو گروه «جندالله» وابسته به «طاهر یولداش» رهبر طالبان ازبکستان هستند و در منطقه پل چرخی شهر کابل بازداشت شده‌اند.

وی گفت: "این دو تن که با نام‌های مستعار و شناسنامه‌های جعلی افغانستانی فعالیت می‌کردند در اعتراف‌های اولیه خود گفته‌اند که در روسیه به جندالله پیوسته و سپس از طریق آذربایجان و ایران به پاکستان رسیده و بعد از آموزش‌های تروریستی در شهر کویته این کشور به افغانستان اعزام شدند."

افزون براین امنیت ملی افغانستان از کشف و ضبط بیش از ۳۰ تن امونیوم نایتریت که برای ساخت بمب‌های کنار جاده‌ای مورد استفاده قرار می‌گیرد، خبر داد.

این مقدار مواد مورد استفاده که در ساخت بمب‌های دست ساز کنار جاده‌ای استفاده می‌شود همراه با ۴۶ قبضه اسلحه گرم و ۱۵۵ حلقه بمب دستی بوده است.

ترور و نگرانی عمومی در افغانستان

politics — Tue, 18 Sep 2012 10:09:14 +0000

گفت‌وگوی شهزاده سمرقندی با دو روزنامه‌نگار محلی

شهزاده سمرقندی − صبح روز سه شنبه ۲۸ شهریور (۱۸ سپتامبر) در شهر کابل زنی با جلیقه انفجاری بر تن، در یکی از جاده‌های پر رفت و آمد فرودگاه کابل خود را منفجر کرد. این انفجار باعث کشته شدن دست‌کم سیزده نفر از اتباع خارجی شد.

رویترز از قول "حزب اسلامی افغانستان" که گفته می‌شود سازمان‌دهنده این ترور بوده است، نقل کرده که این اقدام اعتراضی بوده است به فیلم "بی‌گناهی مسلمانان"، فیلمی که در آن به مقدسات اسلامی توهین شده و این بهانه‌ای گشته برای اقدامات خشن و خونین، از شمال آفریقا تا آسیای میانه.

شدت‌‌گیری خونریزی‌ها در افغانستان

حادثه روز ۲۸ شهریور، در مجموعه‌ای از ترورهای روزهای اخیر در افغانستان می‌گنجد. آیا درگیری‌ها در افغانستان شدت گرفته است؟

در گفت‌وگویی که با دو روزنامه‌نگار محلی داشتم از افزایش درگیری ها در افغانستان و نیزارتباط ترورهای اخیر با فیلم "بی‌گناهی مسلمانان" پرسیدم.

نخست با حکمت الله نوری، مسئول بخش خبر در تلویزیون آریانا گفت‌وگو کردم. آقای نوری افزایش حمله های انتحاری در شهر های افغانستان را دهن‌کجی نیروهای طالبان به اعلام خروج نیروهای آمریکایی در سال 2014 از کشور می داند. او این نکته را نیز می‌افزاید برخی انفجارها در محل هایی صورت گرفته اند که نیروهای طالبان در آن کمتر نفوذ دارند.

حکمت الله نوری می‌گوید که جامعه مدنی افغانستان به شدت نگران خروجی نیروهای غربی از افغانستان است، آن هم در شرایطی که طالبان این چنین فعال شده‌اند.

اما عبدالله سلجوقی، مسئول بخش خبر رادیو مژده در هرات، از دست داشتن کشور های همسایه ایران و پاکستان در ایجاد ناآمنی ها در افغانستان می گوید و به این اشاره می کند که این کشور ها در حال ایجاد فضای مناسب برای دوران بعد از سال 2014 یعنی بعد از خروج نیروهای آمریکای از کشور اند تا بتوانند نقش مهمتری در داخل افغانستان داشته باشند.

گفت‌وگو با دو خبرنگار افغان:

مبادله ریال با دلار در صرافی‌های افغانستان

politics — Sun, 09 Sep 2012 15:04:39 +0000

رادیو مژده، هرات*

رادیو مژده، هرات − رئیس اتحادیه صرافان افغان می‌گوید، در ماه‌های اخیر مقدار زیادی ریال ایرانی وارد بازارهای کشور شده و در عوض دلار آمریکایی به ایران انتقال می‌یابد.

در همین حال رئیس حاجی عبدالله حبیبی رئیس اتحادیه صرافان هرات هم می‌گوید این روزها در بازار هرات تقاضای مبدله ریال با افغانی هم افزایش یافته است.

همزمان کارشناسان مسایل اقتصادی می‌گویند، ایران برای دور زدن تحریم‌های وضع شده بر این کشور از بازارهای افغانستان استفاده می‌کند.

محسوس بودن بحران اقتصادی ایران در بازارهای افغانستان

تحریم‌های بین المللی علیه برنامۀ هسته‌ای ایران، در کنار سایر تاثیرات منفی بر اقتصاد ایران، این کشور را با بحران جدی پولی مواجه ساخته است. دست پاچگی ناشی از این بحران، این روزها در بازارهای داخل افغانستان هم به خوبی احساس میشود.

صرافان افغان می‌گویند: با گذشت هر روز از ادامه تحریم‌های علیه ایران ، ریال ایرانی در بازارهای افغانستان هم کم‌ارزش‌تر می‌شود.

رئیس اتحادیه صرافان افغان در کابل، از افزایش چشمگیر حجم مبادلات ریال ایرانی در برابر دلار آمریکا، در بازارهای مرکز افغانستان، ظرف چند ماه اخیر خبر می‌دهد.

اما بازار تبادله ریال در هرات این استان هم سرحد با ایران داستانی متفاوت دارد.

رییس اتحادیۀ صرافان هرات می‌گوید: تقاضا برای مبادلۀ ریال در برابر افغانی نیز افزایش یافته است.

حاجی عبدالله حبیبی در این مورد که این تقاضاها عمدتاً از کجا سرچشمه می‌گیرند، چنین میگوید:

"از طریق سایت‌های وابسته به صرافان هراتی، چند تن از بازرگانان ایرانی با ما تماس برقرار کردند.آنها به ما گفتند که اگر بتوانید پول افغانی را در دوبی در دسترس ما قرار دهید ما حاضریم در ازای آن به هر قیمتی که شما تعین کنید برای شما ریال بپردازیم."

آقای حبیبی می‌گوید این تقاضا‌ها را رد کرده است.

قبلاً روزنامۀ امریکایی نیویارک تایمز گزارش داده بود که کامیون‌های مملو از ریال ایرانی به خاطر مبادله با دلار امریکایی وارد افغانستان می‌شوند؛ اما حالا چرا تقاضا برای دریافت افغانی در برابر ریال و تومان ایرانی افزایش یافته است؟

مهرداد عمادی مشاور خارجی اتحادیۀ اروپا در مسایل اقتصادی در صحبت با رادیو آزادی گفت که ایران برای دور زدن تحریم‌های وضع شده بر این کشور از بازارهای افغانستان استفاده می‌کند.

"به کار آمدن پول افغانی به این خاطر است که شما هر جا که بخواهید ریال یا تومان تعویض کنید، بلافاصله نگاه‌ها متوجه می‌شود، چون یک تحریم بسیار سنگین وضع شده و رد یابی اش هم آسان است. هر پول ریال از ذخیرۀ صراف وقتی بلند می‌رود، بلافاصله زیر ذره بین می‌رود که این ریال را شما از کی گرفتید و به چی گواهی و اجازۀ شما این معامله را انجام دادید؟ اما این علامت سوال‌ها در مورد پول افغانستان وجود ندارد. درست است که پول افغانی یک پول جهانی نیست، ولی در محدودۀ جغرافیایی منطقه پول بدون محدودیت است."

آقای عمادی می‌گوید این نشانده التهابی است که سیستم بانکی ایران اکنون تحت تاثیر آن قرار گرفته و از یک حالت تمام شکنندگی حکایت می‌کند.

تأثیر منفی بر اقتصاد افغانستان

همزمان نجیب‌الله اختری رئیس اتحادیه صرافان کابل در صحبت با رادیو مژده در هرات می‌گوید که میزان مبادلۀ ریال در برابر دلار امریکایی در بازار کابل به صورت تخمینی به یک میلیون دلار در روز می‌رسد.

در چنین وضعیتی، چه سودی از خرید ریال نصیب تاجران و صرافان افغان می‌شود؟

نجیب الله اختری رئیس اتحادیه صرافان کابل می‌گوید: "تحریم‌های اخیر اقتصادی وضع شده بر ایران باعث بی ثباتی پول رایج ایران شده است ودر صورتی که این پول در عوض افغانی ویا دلار مبادله شود، نه تنها باعث بی ثبات شدن پول افغانی می‌شود بلکه صرافان افغان را هم با دشواری‌های مالی مواجه خواهد ساخت.

هر چند، گفته می‌شود، این حجم مبادلات پول در حدی نیست که بتواند ایران را از فشار فزایندۀ تحریم‌های بین المللی برهاند، ولی نگرانی مقامات امریکایی از این بایت هویداست.

بارک اوباما رییس جمهور امریکا اخیراً با شدیدتر ساختن تحریم‌ها بر ایران، به وزارت خزانه داری خود دستور داد تا اشخاصی را مجازات کند که به نمایندگی از حکومت ایران، پول دلار یا فلزات بهادار مثل طلا را خریداری می‌کنند.

در افغانستان، بانک به نام "آرین بانک" فعالیت دارد که مالک آن دو بانک ایرانی استند.

بر اساس یک گزارش، گفته می‌شود حکومت ایران با استفاده از این بانک معاملات پولی را انجام می‌دهد.

اما رئیس اتحادیه صرافان کابل میگوید آنها در هماهنگی با دافغانستان بانک در صدد تشکیل هیئتی برای تحقیق در این مورد‌ اند:

"بر اساس آخرین اطلاعاتی که در دسترس ما قرار گرفته ریال ایرانی همزمان با اینکه توسط کامیون‌های بزرگ زمین به افغانستان برای مبادله با دلار ویا هم افغانی وارد میشود، از طریق هوا نیز با هواپیماهای مسافر بری وارد کابل می‌شود واز انجا در بازارهای افغانستان توزیع می‌شود. بانک مرکزی افغانستان اخیرا هیئتی را به منظور بررسی فرودگاه‌ها ونیز بازارهای ارز کشور تشکیل داده که بزودی نتایج آن اعلان خواهد شد."

کارشناسان می‌گویند باز بودن معاملات پولی به روی ایران در افغانستان علامت سوال جدی را در برابر مقامهای افغان قرار می‌دهد.

به باور آنها انجام شدن یک چنین تبادل پولی در افغانستان، حداقل این گونه می‌تواند تعبیر شود که این کشور بر روی این فعالیت‌ها که نوعی دور زدن تحریم‌ها محسوب میشوند، چشم پوشی می‌کند.

* از گردانندگان "رادیو مژده" در هرات، به خاطر اینکه این گزارش را برای انتشار در اختیار ما قرار دادند، تشکر می‌کنیم – زمانه.

عکس‌ها تزئینی هستند؛ یک صرافی در کابل و بازار پول در همین شهر.