جمشید اسدی

بودجه انقباضی و چشم‌انداز اقتصاد ایران

politics — Fri, 07 Dec 2012 11:49:48 +0000

گفت‌وگوی ایرج ادیب‌زاده با جمشید اسدی، استاد اقتصاد و کارشناس سیاسی

ایرج ادیب زاده - بودجه سال آینده ایران به شدت انقباضی خواهد بود. این را رحیم ممبینی یک مقام مسئول دولتی می‌گوید که معاون بودجه در دولت احمدی‌نژاد است. کاهش شدید وابستگی کشور به نفت هم دیگر خبری‌ست که رحیم ممبینی در مورد بودجه ‌۹۲ داده است. به گفته وی، توجه ویژه به درآمدهای غیرنفتی و به طور خاص مالیات‌ها ازجمله منابع بودجه‌ سال ۱۳۹۲ خواهد بود.

یکی از دلایل مهم تاخیر در ارائه بودجه سال آینده ایران، تاثیر تحریم‌های بین‌المللی و افت شدید فروش نفت ایران توصیف می‌شود. ایرج ندیمی عضو کمیسیون اقتصادی مجلس و از نمایندگان نزدیک به احمدی‌نژاد گفته است: «ایران به دلیل تحریم‌ها امکان درآمد نفتی را ندارد و چاره‌ای جز کاهش سهم نفت در بودجه نخواهد داشت». پرسش‌های جاری در این زمینه را با جمشید اسدی استاد اقتصاد در فرانسه در میان گذاشته‌ام.

آقای اسدی این بودجه به شدت انقباضی چه معنایی دارد؟

جمشید اسدی: از آغاز جمهوری اسلامی و به‌ویژه از زمان آقای رفسنجانی، پول بسیار زیادی به دور از هر توجیه منطقی به اقتصاد ما تزریق شد. روش این تزریق پول هم به این صورت بوده که خارج از بودجه، پول نفت وارد اقتصاد شود و دیگر آن که اعتبار بدون پشتوانه داده شود. این‌ها باعث می‌شوند که حجم پول در گردش بسیار زیادتر از پشتوانه‌ تولیدی باشد. می‌دانید که در یک شرایط ایده‌آل، باید مقدار پول موجود در یک اقتصاد، به اندازه ارزشی باشد که تولید شده است؛ در غیر این صورت گرانی و تورم ایجاد می‌شود.

این روند، علی‌رغم تمام توصیه‌هایی بود که اقتصاددانان به دولت‌های مختلف می‌کردند، به‌ویژه به آقای احمدی‌نژاد که پیش از هر کس دیگری در این مورد بی‌توجهی نشان داد. از گسترش بی‌رویه واردات گرفته که او همین طوری با پول نفت می‌داد تا استفاده‌ی بی‌رویه از درآمدهای ارزی که در هیچ دولتی به اندازه‌ زمان آقای احمدی‌نژاد این درآمدها رشد پیدا نکرده بود. مسئولان به این مسئله هیچ وقت اعتنا نکرده و به کارهای خود ادامه دادند و این باعث گرانی فوق‌العاده شد. در عین حال در مورد اعتبارهای بی‌پشتوانه می‌شود به وام مسکن مهر، وام امام رضا، وام‌های زودبازده و تمام این‌ها اشاره کرد که هیچ فایده‌ی اقتصادی نداشت جز افزایش تورم.

حال می‌گویند ما می‌خواهیم به سیاست انقباضی برگردیم. در معنی اقتصادی یعنی آن‌که پول‌ها را جمع کنیم. یعنی دست‌کم نگذاریم پول بیشتر از گذشته شود. اما این سیاست اقتصادی در حقیقت از سر ناچاری‌ست. چون کفگیرشان به ته دیگ خورده و پولی برای ریخت و پاش و مرید پروری ندارند، صحبت از سیاست انقباضی می‌کنند.

دلیل این که فاز اول یارانه‌ها هم به درستی انجام نشد این بود که پول صنعت را ندادند. در فاز اول حدود ۳۰ درصد سهم صنعت بود که قرار بود بدهند. اما ندادند، چون پول نداشتند. فاز دوم را هم اجرا نکردند، چون پول نداشتند. بارها هم اشاره کردند که پولی در صندوق ذخیره‌ ارزی نمانده است که الان به آن می‌گویند صندوق توسعه‌ ملی. در هرحال پول گذشته را ندارند و دست و پای‌شان گیر است و طبق معمول وقتی که در بن‌بست هستند و گرفتاری دارند، به جای آن که به بن‌بست و گرفتاری اعتراف کنند و با مردم در میان بگذارند، یک اسمی می‌گذارند که بگویند نخیر این سیاست خودمان بوده است. حالا می‌گویند سیاست انقباضی تصمیم گرفته‌ایم ایجاد کنیم.

مسئله دیگر که می‌توان گفت از سر ناچاری است، اعلام کاهش شدید وابستگی کشور به نفت است. اصولاً برای کشوری چون ایران امروز امکان دارد که وابستگی‌اش به نفت را کاهش دهد؟

همچنان که اشاره کردید، گفته‌اند که ما می‌خواهیم وابستگی به نفت را کم کنیم. البته این را پیش از انقلاب می‌گفتند و در زمان انقلاب هم می‌گفتند؛ اما وابستگی ما به نفت بیشتر از گذشته و تولیدمان کمتر از گذشته شده است. چون به علت تنش‌های بین‌المللی و تحریم‌ها امکانات ندارند. ولی وابستگی بیشتر از گذشته شده است. اولاً این حرف ممکن نیست. غیرممکن است که بتوانند چنین کاری کنند، کمااینکه تمام واحدهای تولیدی ما بیکارند، ورشکسته‌اند، تعطیل شده‌اند و توان رقابتی ندارند. اگر اشتباه نکنم، خود آقای غلامرضا مصباحی مقدم می‌گوید ۶۰ تا ۷۰ درصد کارخانه‌ها در ایران یا با ظرفیت کم کار می‌کنند یا کار نمی‌کنند.

خب حالا اگر نفت نباشد، با چه چیزی می‌خواهند مایحتاج مردم را تهیه کنند؟ این روایت خودشان است. آقای غلامرضا مصباحی مقدم رئیس کمیسیون برنامه و بودجه مجلس است. اما نکته‌ دیگری هم هست در مورد پرسش‌ شما که در پاسخ به سوال اول نیز اشاره کردم: این که بازهم آقایان هر وقت در تنگنا و بن‌بست قرار می‌گیرند، به‌جای اعتراف به شکست و تقصیر، توضیح به مردم و شفافیت، یک اسمی بر شکست خودشان می‌گذارند. مثلاً جنگ را نعمت می‌دانند یا می‌گویند ما اینجا تصمیم گرفته‌ایم که اقتصاد بدون نفت داشته باشیم. خب برای فروش نفت به دلیل تحریم‌ها مشکل دارند.

اگرهم نفت را به کسی نسیه دهند، به علت تحریم‌‌ها در مقابلش نمی‌توانند پول دریافت کنند. حالا می‌گویند ما می‌خواهیم اقتصاد بدون نفت داشته باشیم. واقعاً این حرف‌ها بسیار تأسف‌بار است و از مرحله خنده‌‌ گذشته. این‌ها کاری را که نمی‌توانند انجام دهند، می‌گویند تصمیم خودمان بوده و ما می‌خواهیم پیشرفت کنیم. خاطرتان هست که همین چندی پیش صحبت این بود که تا ۲۰ سال نفت مجانی بدهند که بتوانند امکاناتی در اردن داشته باشد. این‌ها در این شرایط هستند. حالا می‌گویند ما می‌خواهیم اقتصاد غیرنفتی داشته باشیم.

«آقایان هر وقت در تنگنا و بن‌بست قرار می‌گیرند، به‌جای اعتراف به شکست و تقصیر، توضیح به مردم و شفافیت، یک اسمی بر شکست خودشان می‌گذارند. مثلاً جنگ را نعمت می‌دانند یا می‌گویند ما اینجا تصمیم گرفته‌ایم که اقتصاد بدون نفت داشته باشیم. خب برای فروش نفت به دلیل تحریم‌ها مشکل دارند. اگرهم نفت را به کسی نسیه دهند، به علت تحریم‌‌ها در مقابلش نمی‌توانند پول دریافت کنند. حالا می‌گویند ما می‌خواهیم اقتصاد بدون نفت داشته باشیم.»

اولاً ۳۳ سال فرصت داشتید، اگر می‌خواستید چنین کاری کنید در این فرصت می‌کردید. ساختار تولید ایران را از بین بردید. به‌ویژه در زمان آقای احمدی‌نژاد با این گسترش بی‌رویه واردات. حالا اگر بخواهید به اقتصاد نفت کماکان متکی باشید، چه خواهید کرد؟ به چه می‌فروشید، پولش را از کجا می‌گیرید؟

انتقاداتی که شما مطرح می‌کنید، خود مجلس و برخی نمایندگان هم برای بودجه‌ ۹۲ عنوان کرده‌اند. کار به جنجال هم کشیده است. در این مورد چه می‌گویید؟

این انتقادات مجلس اولین بار نیست که انجام شده. اما چه وقت بوده که مجلس، موضعی سفت و سخت در مقابل آقای احمدی‌نژاد گرفته باشد؟ این بودجه از روز اولی که آقای احمدی‌نژاد آن را معرفی کرد، تنش‌‌افروز بود. یک مرتبه هم گفت ما بودجه را آسان کرده‌ایم که الان از یاد همه رفته است. آسان کرده‌ایم یعنی چه؟ یعنی این حساب‌ها را جوری باهم مخلوط کرده‌ام که امکان بازرسی برای کسی نباشد. این طور مطرح می‌کرد. هیچ وقت مجلس در مقابل این‌ها موضع گرفت؟ هیچ وقت شد مجلس بودجه را تصویب نکند؟ هیچ وقت و در عین حال، یک بار هم نشده که آقای احمدی‌نژاد به همان بودجه‌ای وفادار باشد که به مجلس تحمیل کرده است. بازهم هزینه‌هایش از آن بالاتر رفت. یک مرتبه شده که مجلس به این هزینه‌های بالاتر انتقاد کند و نپذیرد؟

مجلس پشتیبان آقای احمدی‌نژاد بوده، گیرم انتقاداتی هم در سطح روزنامه‌ و رسانه‌ها بکنند. ولی مجلس چه زمانی جلوی آقای احمدی‌نژاد ایستاده است؟ می‌خواهم یادآوری کنم که رهبر جمهوری اسلامی دولت احمدی‌نژاد را در دو دوره حمایت جدی کرده و جلوی طرح سوال از او را هم گرفت و مجلس بلافاصله پذیرفت. این هم شکل مجلس مستقل است در جمهوری اسلامی.

پس می‌توان نتیجه گرفت که نه فقط احمدی‌نژاد، بلکه همه در بن‌بست ورشکسته اقتصاد ایران شریک و مسئول هستند. چون مجلس هفت سال فرصت داشت که اگر چنین سیاست اقتصادی را نمی‌پذیرد، جلوی آن را بگیرد، استیضاح کند، در مقابل آن بایستد و هزینه‌های مازاد بر بودجه را تصویب نکند. آیا امروز تقصیرها فقط بر گردن آقای احمدی‌نژاد است؟ چنین نیست. نه تنها مجلس بلکه دستگاه رهبری هم از این سیاست‌ها پشتیبانی کرده است و در نتیجه مسئول این شرایط همه در درون نظام هستند و نه فقط دولت.

و پرسش پایانی این است که ظاهرا فساد درون حاکمیت ایران وضعیت بودجه‌ی ۹۲ را سخت‌تر کرده است. درون حکومت است کار را سخت‌تر کرده. می‌دانید که ایران، افغانستان، تاجیکستان به‌عنوان فاسدترین حکومت‌ها در گزارش شفافیت بین‌المللی شناخته شده‌اند و ایران ۱۳ رده هم سقوط کرده است. ارزیابی شما چیست؟

اجازه دهید پیش از هر چیز بگویم معنی گزارش «Transparency International» یا «شفافیت بین‌المللی» چیست. ببینید امروز ما در عصر جهانی‌شدن هستیم. یعنی آنچه که دیگر کشورها در مورد کشور شما فکر می‌کنند بسیار مهم است برای داد و ستد، خرید و فروش، صادرات و واردات و به‌ویژه سرمایه‌گذاری. اگر فکر کنند کشوری امنیت ندارد، کشور همه‌اش فساد است، خب سرمایه‌گذاری نمی‌کنند و این باعث می‌شود که در عصر جهانی‌شدن یک کشوری پس‌رفت کند.

کار سازمان غیردولتی شفافیت بین‌المللی این است که از دست‌اندرکاران اقتصادی دنیا می‌پرسد که در مورد این یا آن کشور چه فکر می‌کنید. آن وقت بر مبنای این ارزیابی، وضعیت کشورها را رده‌بندی می‌کنند. هر چه قدر یک کشوری شفاف‌تر و روشن‌تر باشد، بخت اقتصادیش بالاتر می‌رود. همه می‌خواهند با آن کشور کار کنند، سرمایه‌گذاری کنند و شاید مثلاً پول خودشان را از بانک خودشان بکشند بیرون که برای سودآوری در کشور دیگری سرمایه‌گذاری کنند و این باعث رونق می‌شود. اما هر چه قدر در شفافیت بین‌المللی رده‌ی کشوری پایین‌تر باشد، تردید می‌کنند که با این کشورها کار کنند. می‌گویند پولم چه طور می‌شود، نکند مصادره کنند، نکند نصف سرمایه‌گذاری را باید رشوه دهم؛ نکند کار نکنند... این معنی این گزارش است.

برگردم به پرسش شما. به طور مرتب از زمانی که آقای احمدی‌نژاد هست، رده‌ی ایران یک به یک سقوط کرده و پایین آمده. کشوری که قرار بود روزی جزو مقتدرترین کشورهای دنیا باشد، امروز به جایی رسیده که با افغانستانی که هنوز در آن جنگ هست، هم‌ردیف شده است. امروز صادرات الکترونیک و صنعتی کره جنوبی جزو پررشدترین صادرات به جهان است. می‌دانید که صادرات الکترونیک‌ کره جنوبی در زمینه‌ تلفن همراه، اولین علامت تجاری‌ در اروپاست.

این کشوری‌ست که عقب‌تر از ایران بود. حال ایران به جایی رسیده که رده‌ی شفافیت بین‌المللی‌اش به ته جدول رسیده است. یعنی فساد و رشوه. این را باید مردم بدانند که نه تنها وضع اقتصادی ما خوب نیست، بلکه آن‌هایی که امروز بر سر قدرت‌ هستند، علی‌رغم این که وضع مردم در حد گرسنگی‌ و زیر فقر است، برای هر کاری و برای هر کسی که بخواهد در ایران کار کند، هزار رشوه و درآمدهای شخصی برای خودشان دارند. باید به طور روشن گفت که کشور در بن‌بست اقتصادی قرار گرفته است. به‌هیچ عنوان در این شرایط وضع بهتر نمی‌شود. خانه از پای‌بست ویران است.

بی ثباتی اقتصادی عامل افزایش نرخ ارز

politics — Wed, 12 Sep 2012 08:04:21 +0000

گفت‌وگوی سراج‌الدین میردامادی با جمشید اسدی، اقتصاد دان

سراج الدین میردامادی − در روزهای اخیر شاهد افزایش ناگهانی نرخ ارز در بازار ایران بودیم. به‌طوری‌ که نرخ دلار از ۲۶۰۰ تومان و یورو واحد پول رایج در اروپا نیز از مرز ۳۳۰۰ تومان گذشت.

جلسات متعدد میان مجلس و دولت برای بررسی بحران ارز تشکیل شد، اما این سیر صعودی افزایش نرخ ارز همچنان ادامه دارد.

● گفت‌وگو با جمشید اسدی

در مورد برآمد بحران ارزی با دکتر جمشید اسدی، استاد اقتصاد در پاریس، گفت‌وگو کرده‌ام:

عامل افزایش شدید نرخ ارز در ایران چیست و چقدر دولت و سیاست‌های اقتصادی دولت ایران در این افزایش شدید نرخ ارز دخیل بوده‌اند؟

جمشید اسدی: بیش از هرچیز اجازه بدهید توضیح بدهم که شما فرمودید "افزایش ناگهانی" نرخ ارز، در صورتی که حدود یک سال است که این افزایش تدریجی ارزش ارزهای خارجی به نسبت ریال ما، تداوم دارد و در نتیجه ناگهانی نبوده است. گاهی با شدت بیشتر و یا کم‌تری بوده است، اما متأسفانه دست‌کم یک سال است که ارزش ریال در برابر ارزهای بین‌المللی و به ویژه دلار و یورو از بین می‌رود.

جمشید اسدی:
«این‌که چرا ارزش ارزهای خارجی بالا می‌رود، به یک اعتبار حالتی دارد مثل مهاجرت؛ چرا باید تقاضای مردم مقیم ایران برای ارزهای خارجی‌ای مثل دلار و یورو آن‌ چنان بالا باشد که قیمت آن‌ها بالا برود. به خاطر این‌که از اقتصاد ملی اطمینان خاطر ندارند و در نتیجه برای این‌که دارایی‌شان از بین نرود، ارزشی می‌خواهند بخرند که مطمئن هستند مثل مایملک در کشور، مثل امکانات کسب و کار در کشور، مثل ریال در کشور، ارزشش از بین نمی‌رود. این ارزش خارجی چیست؟ دلار است و یورو است. چون تقاضای برای این دو مرتب بالا می‌رود و چون درآمد نفتی ما هم کم شده و پولی در صندوق توسعه‌ی ملی، یعنی همان صندوق ذخیره‌ی ارزی گذشته نمانده که دولت بتواند ارز وارد بازار کند، پس یک حساب ساده‌ی اقتصادی صورت می‌گیرد. تقاضا برای ارزهای خارجی به شدت بالا می‌رود و عرضه‌ای برای پاسخ‌گویی به چنین تقاضای فزاینده‌ای وجود ندارد، در نتیجه قیمت‌های‌شان بالا می‌رود.»

این که علت اصلی چیست؟ بدون شک، هم‌چنان که در سئوال خودتان هم نهفته بود، دلیل اصلی ندانم‌کاری و تنش‌افروزی‌های دولتی و بلکه حکومتی است که باعث چنین شرایطی شده است. به طور مشخص‌تر این‌که چرا ارزش ارزهای خارجی بالا می‌رود، به یک اعتبار حالتی دارد مثل مهاجرت؛ چرا باید تقاضای مردم مقیم ایران برای ارزهای خارجی‌ای مثل دلار و یورو آن‌ چنان بالا باشد که قیمت آن‌ها بالا برود. به خاطر این‌که از اقتصاد ملی اطمینان خاطر ندارند و در نتیجه برای این‌که دارایی‌شان از بین نرود، ارزشی می‌خواهند بخرند که مطمئن هستند مثل مایملک در کشور، مثل امکانات کسب و کار در کشور، مثل ریال در کشور، ارزشش از بین نمی‌رود.

این ارزش خارجی چیست؟ دلار است و یورو است. چون تقاضای برای این دو مرتب بالا می‌رود و چون درآمد نفتی ما هم کم شده و پولی در صندوق توسعه‌ی ملی، یعنی همان صندوق ذخیره‌ی ارزی گذشته نمانده که دولت بتواند ارز وارد بازار کند، پس یک حساب ساده‌ی اقتصادی صورت می‌گیرد. تقاضا برای ارزهای خارجی به شدت بالا می‌رود و عرضه‌ای برای پاسخ‌گویی به چنین تقاضای فزاینده‌ای وجود ندارد، در نتیجه قیمت‌های‌شان بالا می‌رود.

شوربختانه باید بگویم که این قصه سر دراز دارد و در ماه‌ها و هفته‌های آینده، اگر در بر همین پاشنه بچرخد، باز هم قیمت ارزهای خارجی و به ویژه دلار و یورو بالا می‌رود.

تأثیر این افزایش نرخ ارز در سایر شئون اقتصادی، تولید و تجارت داخلی و خارجی ایران چیست؟

باید دو مسئله را در این‌جا در نظر داشت: یکی این‌که به ویژه زمانی که آقای احمدی‌نژاد به قدرت رسیدند، یک سیاست واردات گسترده را در نظر گرفته بودند. چرا که در باور ایشان این‌طور بود که پول نفت خداداد را ما داریم و هم‌چنان‌که در صدر اسلام غنیمتی را که اسلام داشت، همان موقع بین همه پخش می‌کرد، ما هم این درآمد نفت را باید بین مردم پخش کنیم، فارغ از این‌که وضع تولید ملی چگونه می‌شود. از همین رو بود که هم ریخت و پاش فراوانی وجود داشت که باعث بالا رفتن تورم شد؛ و از سوی دیگر واردات گسترده وجود داشت. از جمله به خیال این‌که اگر ما از جایی ارزان واردات کنیم، جلوی قیمت‌ها را می‌گیریم. خُب این باعث شد که تولید از بین برود.

حالا ما به شرایطی رسیده‌ایم که اگر بخواهیم پاسخ‌گوی همان نیازهای اولیه‌ی مردم باشیم، باید واردات را با ارزی بخریم که بسیار گران‌تر از یک سال پیش شده، چه برسد به اول زمامداری آقای احمدی‌نژاد. در نتیجه، این پیامد منفی اول که حتی واردات ضروری را اگر بتوانیم علیرغم تحریم‌ها تهیه کنیم، به مراتب گران‌تر از گذشته است.

دوم، اگر وارداتی را برای یک سری تولیدات انجام بدهیم و یک سری محصولات نیمه ساخته وارد کنیم که واحدهای تولیدی بتوانند راه بیفتند، قیمت این هم به مراتب خیلی بیشتر از گذشته شده است. تازه اگر بتوانیم از تحریم‌ها به شکلی رد بشویم و این کالاها را وارد کنیم.

اما آن‌چه که بیش از هر چیز مرا نگران می‌کند و این شوربختانه ادامه خواهد داشت، عدم اعتماد دست‌اندرکاران اقتصاد و حتی مردم عادی به اقتصاد کشور است و این باعث می‌شود که ثروت‌های کشور به‌طور مستقیم و غیرمستقیم به خارج مهاجرت کند، صادر شود.

چگونه؟ وقتی قیمت‌ها به شدت در کشور بالا می‌روند (بر اساس آخرین آمار، قیمت مواد خوراکی حدود ۴۰درصد بالا رفته است) از هرکسی که پول دستش هست، از بیکاران که هیچ، از آن‌هایی که حقوق‌شان را به موقع دریافت نمی‌کنند که هیچ، آن‌ کسی که کار دارد و حقوقش را به وقت دریافت می‌کند، پیش خودش حساب می‌کند که این پول را چه‌کار کند که با افزایش ۴۰درصدی مواد خوراکی باز بتواند بر سر سفره‌‌اش نان ببرد. حساب می‌کند که هر چیزی در کشور دارد ارزش خود را از دست می‌دهد، پس باید سراغ ارزش‌هایی برود که خارج از اقتصاد کشور است؛ یعنی ارز، ارز خارجی مثل همین یورو و مثل همین دلار.

در حقیقت، حتی وقتی شما این ارزها را در چهار راه استانبول تهران هم می‌خرید، از یک دیدگاه دارید پول‌تان را از اقتصاد ایران خارج می‌کنید. یعنی دارید به غیر ارز پول ملی می‌گیرید، دارید می‌روید سراغ ارز خارجی. این یکی از پیامدهای بسیار ناگوار برای اقتصاد ماست، چون هم باعث می‌شود که به طور کلی اقتصاد بیشتر فلج و زمین‌گیر بشود، دیگر سرمایه‌گذاری تولیدی صورت نگیرد و از طرف دیگر چون تقاضا برای ارز خارجی بالاتر می‌رود، باز نرخ برابری ریال با دلار و یورو به ضرر ریال و به سود یورو و دلار بالا برود، یعنی باز محصولات وارداتی، اگر از تحریم بتوانیم بگذریم و وارد کنیم، گران‌تر از گذشته خواهد بود. می‌بینید که چه دور باطل شومی در اثر ندانم‌کاری و سیاست‌های آقای احمدی‌نژاد نصیب اقتصاد ما شده است.

آقای اسدی، تحولات سیاسی بین‌المللی چطور؟ آیا آن‌ها هم می‌توانند تأثیر مستقیمی بر این افزایش نرخ ارز داشته باشند؟ به ویژه احتمال حمله‌ی نظامی اسرائیل به ایران و یا قطع رابطه‌ی مثلاً کانادا با جمهوری اسلامی؟

حتماً می‌تواند تأثیر داشته باشد. یکی از مهم‌ترین عوامل رونق اقتصادی و کسب و کار، احساس اعتماد به محیط کسب و کار و آینده‌ی محیط کسب و کار در آن کشور است. وقتی تنش‌ها با جامعه‌ی جهانی به‌طور فزاینده‌ای افزایش پیدا کرده، وقتی کشور معتبری مثل کانادا، روابط خود را با ایران معلق می‌کند، باعث می‌شود که هرکسی هم بخواهد در کشور سرمایه‌گذاری کند و پول خود را در کشور نگه دارد، حتی خود ایرانی‌ها، فکر کنند که کشور آینده ندارد و تنش‌ها همین‌طور ادامه دارد، من اگر سرمایه‌گذاری‌ کنم، تکلیف سرمایه‌گذاری‌ام چه خواهد شد؟ اگر خانه بخرم، تکلیف خانه‌ام چه خواهد شد؟ بر این‌ها مسئله‌ی احتمال جنگ را هم اضافه کنید. می‌گویند اگر من حالا خانه بخرم، ویلا بخرم، ماشین و... بخرم، در صورتی که جنگ شد، تکلیف این‌ها چه می‌شود؟ اگر نتوانم مایملک خودم را حفظ کنم، اگر بعد از جنگ یک حکومت نظامی سرسخت ایجاد شد و حکومت نظامی که پول در بساط ندارد، بخواهد پول شهروندان را بگیرد، من چه کار کنم.

در نتیجه، باز هم به همان دور باطل برمی‌گردیم. مردم فکر می‌کنند پس حداقل طوری سرمایه‌ی خودشان را تبدیل کنند که کسی نتواند جلوی آن را بگیرد، یعنی ارز بخرند، یعنی دلار و یا یورو بگیرند. می‌بینیم که باز هم این سیر باطل ادامه دارد و باز هم قیمت‌ها بالاتر می‌رود. متأسفانه آینده‌ی بسیار بسیار تیره و تاری می‌بینم.

اجازه بدهید به این نکته هم اشاره کنم: چون پرسش شما مسائل بین‌المللی را در برمی‌گرفت، حتی نشست غیرمتعدها هم در کشور، بسیار پیامدهای منفی داشت. از نقل قول وارونه‌ی صحبت‌های دبیرکل سازمان ملل متحد گرفته تا تمام ترجمه‌هایی که کرده بودند. تمام خبرگزاری‌های دنیا و مهمان‌ها با چنین دیدی از ایران رفتند که این نشست هیچ دست‌آوردی نداشته و مقدار زیادی هم دروغ گفته‌اند. ببینید که باز انفراد کشور در سطح جهانی چطور می‌شود.

با چنین انفرادی، حتی از سوی کشورهای غیرمتعهد، چه کسی ممکن است اطمینان داشته باشد که پول و زندگی خود را در این کشور سرمایه‌گذاری کند. پس باز هم همان دور باطل و سیر باطل ادامه خواهد داشت و متأسفانه این مسائل سیاسی هم مزید بر علت است که اقتصاد ما زمین‌گیرتر شده و دیگر کم‌کم آماده‌ی به گور سپاری بشود.

آیا حکومت اسلامی ایران می‌تواند نفتی نباشد؟

Tue, 31 Jul 2012 12:23:11 +0000

گفت‌و‌گوی ایرج ادیب‌زاده با جمشید اسدی، استاد اقتصاد در فرانسه

ایرج ادیب زاده − رهبر جمهوری اسلامی فروش نفت خام ایران را یک «تله» توصیف کرده و گفته است: «ایران باید به‌جایی برسد که به اختیار چاههای نفت خود را ببندیم». آیت‌الله خامنه‌ای که با گروهی از پژوهشگران و مسئولان "شرکت‌های دانش‌‌بنیان" دیدار داشت، بار دیگر خواستار در پیش گرفتن اقتصاد مقاومتی در کشور شده است. او گفته است: «تحصیل درآمد از راه منابع تمام‌شدنی مثل نفت و امثال نفت رونق و پیشرفت نیست و این خود گول ‌زدن است. باید اقرار کنیم و قبول کنیم که این یک تله و دام برای ملت ماست».

منظور چیست؟

آیا جمهوری اسلامی، که در زمره حکومت‌های نفتی محسوب می‌شود، می‌تواند بر اتکا به درآمد نفتی چشم پوشد؟

● گفت‌و‌گو با جمشید اسدی

برای بررسی این موضوع با آقای دکتر جمشید اسدی استاد استراتژی اقتصاد در دانشگاههای فرانسه تماس گرفتم:

رهبر جمهوری اسلامی گفته است که ما باید به‌جایی برسیم که به اختیار چاههای نفت خودمان را ببندیم. این حرف به لحاظ اقتصادی از نظر شما اصلاً شدنی‌ست؟

جمشید اسدی: هرگز، کما اینکه این یکی از شعارهای آغازین انقلاب اسلامی بود و تا به امروز نه تنها موفق به انجام آن نشده‌اند، بلکه وابستگی به واردات و پس‌درآمد صادرات نفتی را بیشتر از گذشته کرده‌اند.

معمولاً این یکی از شگردهای بلندپایگان جمهوری اسلامی‌ست که زمانی که در تنگنا قرار می‌گیرد، آن تنگنا را به‌عنوان یک پیروزی مطرح کنند و جور دیگری به مردم و ملت وانمود کنند. امروز هم بعد از ۳۳ سال از زمام‌داری جمهوری اسلامی، "مقام معظم رهبری" به فکر این افتاده‌اند که راستی چه خوب می‌شود که اقتصاد ما مبتنی بر نفت نباشد. خب این ۳۳ سال که موقعیت داشتند، اگر در این راه می‌خواستند بروند می‌رفتند.

جمشید اسدی:
«معمولاً این یکی از شگردهای بلندپایگان جمهوری اسلامی‌ست که زمانی که در تنگنا قرار می‌گیرد، آن تنگنا را به‌عنوان یک پیروزی مطرح کنند و جور دیگری به مردم و ملت وانمود کنند. امروز هم بعد از ۳۳ سال از زمام‌داری جمهوری اسلامی، "مقام معظم رهبری" به فکر این افتاده‌اند که راستی چه خوب می‌شود که اقتصاد ما مبتنی بر نفت نباشد. خب این ۳۳ سال که موقعیت داشتند، اگر در این راه می‌خواستند بروند می‌رفتند.»

حقیقت آن است که در مورد گرفتاری‌ای که بر اثر تنش‌افروزی و ندانم‌کاری کلیه سران حکومت اسلامی به‌وجود آمده است، نمی‌توانند به مردم واقعیت را اعتراف کنند، نمی‌توانند جام زهر را فعلاً بیاشامند؛ در نتیجه مجبورند آن را به‌عنوان یک پیروزی قلمداد کنند. حقیقت آن است که وابستگی ما به درآمدهای ارزی نفت به‌ویژه در زمان ریاست جمهوری آقای محمود احمدی‌نژاد که سخت مورد پشتیبانی آیت‌الله خامنه‌ای بوده، افزایش یافته است.

گفتید چشم‌پوشی بر نفت به لحاظ اقتصادی ممکن نیست. پس منظور رهبر جمهوری اسلامی از گفتن این حرفها چیست؟

چشم‌پوشی بر نفت شدنی نیست و خود آقایان هم می‌دانند. با زبان فارسی بسیار زیبایی که وزیر نفت دولت آقای احمدی‌نژاد داشت، چند روز قبل از اول ماه ژوئیه که تحریم‌های خرید نفت اروپا آغاز می‌شد، فرمودند که اروپا خوب است ناعاقلی نکند و بدین کار دست نزند. پس معلوم است که از این بابت راضی نبودند، از این «ناعاقلی کردن» به قول وزیر نفت.

از سوی دیگر امروز یک واحدی هست که این وابسته به نهاد ریاست جمهوری‌ست و در مورد مسائل حقوقی کشور در سطح بین‌المللی کار می‌کند. این‌ها مشغول تهیه شکایتی‌ هستند از اروپا و آمریکا برای این که تحریم‌های‌شان فراتر از تحریم‌های قطعنامه‌ی شورای امنیت رفته است. گویا یک بخش به‌ اسم بخش خصوصی را هم سازمان داده‌اند که چنین کاری را بکند و چنین شکایتی را بکند. پس معلوم است که این‌ها به شدت نگران این تحریم‌ها هستند. نگاه کنید مثلاً به قیمت مرغ و کمبود آن که همین خبر دیروز و امروز بود که دولت آقای احمدی‌نژاد در پی واردات بسیار قابل ملاحظه‌ی مرغ است تا مگر به این طریق بتوانند تا اندازه‌ای جلو ناخرسندی مردم را بگیرند.

در زمان همین دولت آقای احمدی‌نژاد که بزرگترین درآمدهای نفتی نصیب ایران شد، بنابر شواهد بسیار، در صندوق توسعه ملی یعنی همان حساب ذخیره ارزی پیشین، پولی از این درآمدهای نفتی برای ایران نمانده است. کمااینکه نتوانسته‌اند در این مورد گزارشی به مجلسِ همراه خودشان بدهند و کمااینکه نتوانسته‌اند بدهی‌های خودشان را در مورد نقدی کردن یارانه‌ها به بخش صنعت بدهند و مضافاً برآن، دولت بدهی بانکی‌اش افزایش پیدا کرده است. پس همه این‌ها نشانه‌ی آن است که دولت سخت به اقتصاد نفت متکی ا‌ست، کمااینکه تمام درآمدهای او را خرج می‌کند و تازه باز احتیاج دارد. یعنی اگر می‌توانست، باز بیشتر چنین کاری می‌کرد.

اما پرسش شما این بود که به چه دلیل، اگر این کارهای اقتصادی ممکن نیست، سران رژیم چنین شعارهایی می‌دهند. به نظر من اولاً در تنگنا قرار گرفته‌اند و قبول شکست یعنی قبول شکست سیاست‌های تنش‌افروز با جهان و ندانم‌کاری در درون مرز. اما یک پیام دیگری هم این صحبت‌ها دارد: به جای این که ما تنش با جامعه جهانی تنش را از بین ببریم و تحریم‌ها را از سر ایران برداریم، تا به آخر خواهیم رفت، به قیمت این که حتی یک قطره نفت هم نتوانیم تولید و صادر کنیم؛ اما در مورد پرونده هسته‌ای کوتاه نمی‌نشینیم. این به نظر من آن پیام اصلی‌‌ای است که در لابه‌لای فرمایش مقام معظم رهبری می‌توان شنید و فهمید.

تحریم خرید نفت ایران از سوی آمریکا و اتحادیه اروپا و بسیاری از کشورها، فروش نفت ایران را به کمتر از نصف رسانده و ایران برای فروش آن، تخفیف‌های چشمگیری به خریداران پیشنهاد کرده است. این تخفیف چشمگیر چه قدر است؟

مسئله‌ی تخفیف‌هایی که جمهوری اسلامی می‌دهد شکل بسیار ویژه‌ای دارد و معنای بسیار نوینی برای کلمه‌ی تخفیف پیدا کرده است. اولاً در این شرایط می‌دانید که حتی قبل از تحریم نفت در ایران، دادوستدهای مالی و بانکی جمهوری اسلامی ممنوع بود. پس نمی‌‌توانستند اگرهم نفت می‌فروشند، از طریق کانال‌های رسمی بانکی پول فروش نفت را دریافت کنند. حالا که با تحریم‌های کل نفت هم بدتر شده است. جمهوری اسلامی برای این چند راه‌حل در پیش داشت. اول از طریق یکسری بانک‌های محلی و غیرمهم کارش را انجام می‌داد. جلو این موضوع هم به شدت گرفته شد و به مشکل برخورد کرد.

یک سیاست دیگر مسئله‌ی فروش تواتری بود. یعنی ما نفت به شما می‌دهیم، و چون به ما نمی‌شود پول داد، در عوض آن می‌آییم از شما جنس می‌خریم. در نتیجه ایران صاحب و اختیاردار درآمد خودش نبود. مثلاً اگر به چین می‌فروخت، می‌باید هرچه چینی‌ها داشتند از چینی‌ها می‌خرید. این طور نبود که آن پول را بگیرد و از جایی بخرد برای ساختن اقتصاد. مسئله‌ی سوم این که در حقیقت نسیه می‌فروختند. مثلاً با یونان تا مدتها این طور بود. می‌خواستند صادرات خودشان را ادامه دهند، به یونانی‌ها می‌فروختند و خب یونان که پول نداشت پس دهد و در این شرایط هم که برایش مشکل بود و در حقیقت معلوم نیست تکلیف این تخفیف‌های کلی در مورد ایران چه می‌شود.

حالا بعضی وقت‌ها هم این تخفیف‌ها آنچنان بود، که به تعبیر خود مجلس به قرارداد ترکمن‌چای می‌مانست. اما گذشته از آن، من حتی مطمئن نیستم که این پول‌ها را چگونه می‌توانند پس بگیرند. کمااینکه در مورد یونان ما دیدیم که نفت را می‌فروشند و چون پول آن رانمی‌توانند از طریق مجاری رسمی پس بگیرند، به‌عنوان بستانکار باقی می‌مانند. در این شرایط کسی نمی‌داند چه زمانی ایران بتواند بدهی خودش را بگیرد، به‌ویژه این که بدهکار می‌تواند بگوید: من پول شما را، حالا اگر بخواهم بدهم، از طریق کدام کانال بدهم؟

همه این‌ها به تحریم‌ها وابسته است. با این تنش‌افروزی‌ها و ندانم‌کاری‌ها، شرایط بسیار دشواری برای اقتصاد ایران، و برای جامعه ایران ایجاد شده است.

اقتصاد ایران ورشکسته‌تر و گرانی و بیکاری گسترده‌تر می‌شود

Thu, 28 Jun 2012 22:48:26 +0000

گفت‌وگوی ایرج ادیب‌زاده با دکتر جمشید اسدی استاد اقتصاد در فرانسه

ایرج ادیب‌زاده − با نزدیک شدن روز اول ژوئیه (یکشنبه‌ی آینده) و اجرای تحریم واردات نفت ایران و قراردادهای بیمه‌ی مربوط به حمل و نقل نفت این کشور توسط اتحادیه‌ی اروپا، جمهوری اسلامی خواهان تجدیدنظر و بازنگری تحریم‌های نفتی این اتحادیه شده است.

علی‌اکبر صالحی، وزیر خارجه‌ی جمهوری اسلامی، در قبرس آغاز تحریم‌ها را مسیری اشتباه دانسته و خواستار «عقلانیت» و تجدیدنظر اروپا به عنوان شریک قابل اتکا برای ایران شده است.

رستم قاسمی، وزیر نفت هم روز پنجشنبه بیست و هشتم ژوئن، در مصاحبه با روزنامه‌ی «شرق» ابراز امیدواری کرده که «اروپایی‌ها عاقلی کنند و این اتفاق نیافتد».

● گفت‌وگو با جمشید اسدی

در تماس با دکتر جمشید اسدی، استاد استراتژی اقتصاد در دانشگاه‌های فرانسه، از ایشان می‌پرسم:

اروپایی‌ها با بی‌نتیجه ماندن مذاکرات استانبول، بغداد و مسکو، قصد ندارند «عاقلی کنند» و به گزارش خبرگزاری فرانسه از بروکسل، واردات نفت اتحادیه‌ی اروپا از ایران و قراردادهای بیمه‌ی آن، از یکشنبه‌ی آینده به طور کامل متوقف خواهد شد. به نظر شما این تحریم‌ها که از یکشنبه آغاز می‌شود و هم‌زمان با اروپا و امریکا، کره‌ی جنوبی هم خرید نفت خود از ایران را متوقف می‌کند، چقدر با تحریم‌های قبلی تفاوت دارد؟

جمشید اسدی: اجازه بدهید قبل از هرچیز به بخش اول پرسش‌تان پاسخ بدهم و بعد به طور مستقیم به این پرسش؛ و آن این‌که چگونه بود که اتحادیه‌ی اروپا علی‌رغم تهدیدهایش در اوایل سال میلادی بر علیه جمهوری اسلامی، باز سه شانس جدید به جمهوری اسلامی برای حل پرونده‌ی اتمی در استانبول، در بغداد و در مسکو داد.

من فکر می‌کنم با نگاهی به گذشته (می‌دانید که این مذاکرات از سال ۲۰۰۳ میلادی شروع شده است و تقریباً ۱۰ سال ادامه داشته و بی‌نتیجه بوده است) کم‌تر کسی در مورد روی باز جمهوری اسلامی برای حل این مشکلات توهمی داشت. پس چرا باز جامعه‌ی جهانی، با ابتکار به‌ویژه اروپا، دور دیگری از مذاکرات را با جمهوری اسلامی آغاز کردند؟ به نظر من، دلیل اصلی این بوده است که از یک سو به علت این تحریم‌های زیاد‌تر، مخالفتی در درون کشورهای خودشان در زمان رأی‌گیری‌ها نشود و به‌ویژه به جامعه‌ی جهانی نشان بدهند که تمام آزمایش‌ها را برای حل این مشکل با جمهوری اسلامی انجام داده‌اند و باز این مذاکرات بی‌نتیجه بوده است.

جمشید اسدی:
«این‌که می‌بینید امروز بسیاری از کشورها، چون کره‌ی جنوبی، تقریباً داوطلبانه به این تحریم‌ها می‌پیوندند، به این علت است که همگان متوجه شده‌اند که بر خلاف تبلیغاتی که جمهوری اسلامی می‌کند، این فشاری نیست که مثلاً استعمار، استثمار و استکبار بر سر یک کشوری می‌‌آورد، بلکه آن این کشور است که به دلیل استراتژی دقیقش برای دست‌یابی به توانش سلاح اتمی، هیچ‌یک از این مذاکرات را نمی‌پذیرد.»

این‌که می‌بینید امروز بسیاری از کشورها، چون کره‌ی جنوبی، تقریباً داوطلبانه به این تحریم‌ها می‌پیوندند، به این علت است که همگان متوجه شده‌اند که بر خلاف تبلیغاتی که جمهوری اسلامی می‌کند، این فشاری نیست که مثلاً استعمار، استثمار و استکبار بر سر یک کشوری می‌‌آورد، بلکه آن این کشور است که به دلیل استراتژی دقیقش برای دست‌یابی به توانش سلاح اتمی، هیچ‌یک از این مذاکرات را نمی‌پذیرد.

اما این‌که این تحریم‌ها چه تأثیراتی بر اقتصاد ایران خواهد داشت، متأسفانه تحریم‌هایی هم که تاکنون اعمال شده است، بسیار کمرشکن بوده برای اقتصاد ایران. می‌دانید که اقتصاد ایران در بدترین شرایط به سر می‌برد و بیکاری و تورم بالا رفته است که مورد اشاره‌ی خود آقایان و محافل رسمی در ایران هم هست. البته ستون فقرات اقتصاد ایران که نفت و گاز است، به علت این‌که خرید و فروش آن باید از طریق مؤسسات مالی صورت بگیرد و مؤسسات مالی نمی‌توانند با ایران دادوستد مالی داشته باشند، عملاً صدمه خورده بود، اما این‌بار دیگر حتی قرارداد جدیدی هم نمی‌تواند در مورد نفت و گاز منعقد بشود و این ضربه بسیار سهمگین‌تر و دهشت‌انگیزتر از تحریم‌های گذشته خواهد بود.

متأسفانه شرایط اقتصاد ایران به مراتب بدتر از گذشته می‌شود، گرانی‌ها و بیکاری‌ها بیشتر می‌شوند. مردم باید آگاهی داشته باشند به این دورنمای سیاهی که در جمهوری اسلامی بر آنها متصور است.

در همین حال، جمهوری اسلامی بارها گفته که تحریم‌ها اثری در اقتصاد این کشور ندارند و می‌توانند تحریم‌ها را دور بزنند. جمهوری اسلامی گفته که این غرب است که دچار مشکل می‌شود. این گفته چقدر واقعیت دارد؟

نه؛ اولاً اقتصاد ایران عملاً نشان داده است که از این تحریم‌ها سخت ضربه پذیرفته است و درست به همین دلیل هم هست که امروز فرستاده‌های جمهوری اسلامی به تمام کشورهای اروپایی می‌روند که بتوانند موافقتی جلب کنند.

این‌که این تحریم‌ها کمر اقتصاد ایران را شکسته، دیگر احتیاجی به حجت و دلیل ندارد، مورد اشاره‌ی خود جمهوری اسلامی است. یک نمونه آن را مثال می‌زنم: در میدان مشترک گاز با قطر، قطر تقریباً دو برابر ایران برداشت دارد. در حالی‌که اگر سابقه‌ی تاریخی قطر را در ارتباط با برداشت نفت و گاز بررسی کنیم، روشن می‌شود کشور ما در چه شرایطی به سر می‌برد.

«اقتصاد ایران عملاً نشان داده است که از تحریم‌ها سخت ضربه پذیرفته است و درست به همین دلیل هم هست که امروز فرستاده‌های جمهوری اسلامی به تمام کشورهای اروپایی می‌روند که بتوانند موافقتی جلب کنند. این‌که این تحریم‌ها کمر اقتصاد ایران را شکسته، دیگر احتیاجی به حجت و دلیل ندارد، مورد اشاره‌ی خود جمهوری اسلامی است. یک نمونه آن را مثال می‌زنم: در میدان مشترک گاز با قطر، قطر تقریباً دو برابر ایران برداشت دارد. در حالی‌که اگر سابقه‌ی تاریخی قطر را در ارتباط با برداشت نفت و گاز بررسی کنیم، روشن می‌شود کشور ما در چه شرایطی به سر می‌برد.»

در ثانی، تمام نگرانی آقایان این است که «امیدواریم غرب عاقلی کند» و با همین فارسی شکسته بسته‌ای که آقایان صحبت می‌کنند، همه مؤید آن است که بسیار نگرانند که پیامدها بسیار دشوارتر از آن چیزی بشود که تاکنون بوده است.

در این میان، سقوط جهانی قیمت نفت هم به نگرانی‌های دیگر جمهوری اسلامی دامن زده است. شما نیز اشاره کردید که درآمد نفتی ایران بسیار کاهش خواهد یافت، فکر می‌کنید این کاهش چقدر خواهد بود؟

بدیهی است که قیمت نفت بستگی دارد به عرضه و تقاضای نفت. از آنجایی که جهان در سال ۲۰۱۲ با یک رکود اقتصادی در بعضی کشورها و با یک آهستگی رشد اقتصادی در دیگر کشورها روبرو است (مثل هند) بدیهی است که تقاضا برای سوخت پایین می‌‌آید. در سال ۲۰۱۳ هم پیش‌بینی‌هایی که کرده‌اند، نشان‌گر یا رشد بسیار ضعیف است یا تقریباً عدم رشد در برخی از کشورها. پس تقاضا برای سوخت در سال ۲۰۱۳ هم کم‌تر خواهد بود. وقتی تقاضا پایین باشد، بهای نفت هم سقوط می‌کند.

جمهوری اسلامی در شرایطی قرار گرفته که به علت این‌که میدان‌های نفتی بازسازی نشده‌اند و میدان‌های جدید به راه نیافته‌اند، تولیدش کم‌تر از تولید قبل از انقلاب است. علاوه بر این، شانسی که آقای احمدی‌نژاد در سال‌های اول زمامداری خود داشت، آن را هم از دست داده است. آن شانس افزایش بهای نفت بود که حالا این بهای نفت هم کاهش پیدا کرده است.

پس ایران در شرایطی قرار گرفته است که تولید پایین می‌آید، از سوی دیگر بهای نفت پایین می‌آید و برای کامل کردن نکبتی که اقتصاد ایران را فرا گرفته است، تحریم هم شده است. یعنی حتی آن تولید پایین را هم ایران نمی‌تواند به راحتی در بازار جهانی بفروشد که اصلاً نمی‌تواند بفروشد؛ مگر در بعضی جاها به شکل قاچاق. اما در این شکل قاچاق، دلیلی وجود ندارد که خریدار در شرایطی که بازار، بازار رکود است، نفت ایران را به قیمت بالاتر از بازار بخواهد بخرد، برعکس بسیار پایین‌تر از بازار نفت خواهد خرید.

«ایران در شرایطی قرار گرفته است که تولید پایین می‌آید، از سوی دیگر بهای نفت پایین می‌آید و برای کامل کردن نکبتی که اقتصاد ایران را فرا گرفته است، تحریم هم شده است. یعنی حتی آن تولید پایین را هم ایران نمی‌تواند به راحتی در بازار جهانی بفروشد که اصلاً نمی‌تواند بفروشد؛ مگر در بعضی جاها به شکل قاچاق. اما در این شکل قاچاق، دلیلی وجود ندارد که خریدار در شرایطی که بازار، بازار رکود است، نفت ایران را به قیمت بالاتر از بازار بخواهد بخرد، برعکس بسیار پایین‌تر از بازار نفت خواهد خرید.»

پس جمع‌بندی کنم: ایران در شرایطی قرار گرفته است که تولید نفتش کم‌تر از گذشته است، بهای نفت هم کم‌تر از گذشته است و ایران نمی‌تواند به علت تحریم‌ها نفت خود را بفروشد. وقتی ستون فقرات اقتصاد کشور به چنین روزی بیافتد، حال و روز بقیه‌ی اقتصاد چگونه می‌شود؟ ! اگر هم جمهوری اسلامی بخواهد از طریق مجاری غیرقانونی نفت خود را بفروشد، خریدار هیچ دلیلی ندارد که بخواهد بالاتر از قیمتی که بازار دارد بخرد، بلکه پایین‌تر می‌خرد. در نتیجه، درآمد جمهوری اسلامی بسیار بسیار کم‌تر از گذشته خواهد شد.

تمام دلایلی که امروز در ارتباط با یارانه‌ها مطرح می‌کنند که مثلاً یارانه را باید به مستضعف بدهیم، به همه ندهیم و... همه به این علت است که خزانه‌ی دولت خالی است. این که سهم نفت را نمی‌دهند، به این علت است که خزانه‌ی دولت خالی است. این‌که بسیاری از پروژه‌ها خوابیده است، به این علت است که خزانه‌ی دولت خالی است. یعنی یکی از سه اهرمی را که جمهوری اسلامی برای برخورد با ناخرسندی مردم داشت و آن این بود که مردم را با پول دادن و خریدنشان، تبدیل به مرید بکنند، آن امکان هم به شدت دارد از دست می‌دهد.

پرسش پایانی‌ام در این مورد است که چین و هند گفته‌اند که پول خرید نفت ایران را نه به دلار، بلکه به پول داخلی خودشان - یوان و روپیه- می‌پردازند. حتی ترکیه هم گفته است که بدهی خود را به پول داخلیش به ایران خواهد داد. این مسئله بهای دلار در ایران را باز هم بالا نخواهد برد؟

اولاً این راه‌حلی بود برای گریز از تحریم جامعه‌ی جهانی بر علیه جمهوری اسلامی در مورد دادوستد‌های مالی. چون این دادوستدها باید از طریق مؤسسات مالی صورت بگیرد و چون این دادوستدها مورد تحریم قرار گرفته بود، پس ایران نمی‌توانست در ازای فروش نفت، پول آن را به دلار دریافت کند که با این دلار بتواند هرچه می‌خواهد از هرجای دنیا بخرد. راه‌حلی که پیدا کرده بودند این بود که پول خرید نفت ایران را به ارز ملی بعضی کشورها، مثلاً چین و هند بپردازند.

اما این راه‌حل هم به قبل از ماه ژوییه و تحریم‌های جدید برمی‌گردد، یعنی تا زمانی که خرید و فروش نفت با ایران، به استثنای این‌که پول آن چگونه پرداخت بشود، ممنوع نبود. اما فروش نفت ایران از اول ژوییه مورد تحریم قرار خواهد گرفت، یعنی این امکان هم از جمهوری اسلامی گرفته خواهد شد و جامعه‌ی جهانی، کشورها و شرکت‌هایی را که در مورد نفت با جمهوری اسلامی به دادوستد ادامه بدهند، حال به هر طریقی که بخواهند پول آن را بدهند، زیر فشار قرار خواهد گذاشت.

برای این‌که به‌طور مستقیم‌تر به پرسش‌تان برگردم، مهم‌ترین مشکلی که ایران داشت، زمانی که در ازای فروش نفت، پول خودش را به ارز ملی چین و هند می‌گرفت، این بود که شما وقتی فروش می‌کنید، صاحب پول خودتان هستید، ولی ایران دیگر صاحب پول خودش نبود. چون باید با ارزی خرید می‌کرد که فقط در آن کشورها به او جنس می‌فروختند. یعنی ایران دیگر در حقیقت، صاحب اختیار درآمد نفت خودش نبود و باید کالایی را می‌خرید که در چین یافت می‌شد و کالایی را می‌خرید که در هند یافت می‌شد.

یعنی اگر مثلاً ایران به کالایی احتیاج داشت که باید در بازار جهانی به یورو و دلار بخرد، چون یورو و دلار نداشت و چون اعتبار نداشت که به او یورو و دلار بدهند، باید از آن کالای ضروری مورد احتیاجش صرف‌نظر می‌کرد و آن چیزی را می‌خرید که در چین و هند بتوانند به او بدهند. ولی من فکر می‌کنم که با آغاز تحریم‌ها علیه اصل دادوستد نفت و گاز، منفک از این‌که به چه پولی پرداخت بشود، این امکان هم از دست جمهوری اسلامی گرفته خواهد شد.

درآمد نفت ایران در اختیار چینی‌ها

Wed, 14 Mar 2012 08:24:58 +0000

گفت‌وگو با جمشید اسدی متخصص اقتصاد سیاسی

ایرج ادیب‌زاده

افشای گزارشی در باره‏ قراردادی بین ایران و چین که سه‌سال پیش امضا شده، با سفر یک هیأت هندی به ایران هم‏زمان شده است. هردوی این‏ها نشان‏دهنده‏ دشواری‏های فراوان ایران است، برای تجارت بین‏المللی نفت خود به دلیل تحریم‏هایی که بر سر پرونده‏ مناقشه‏برانگیز هسته‏ای به‏وجود آمده است.

سایت اصول‏گرای "بازتاب امروز" فاش کرد: "چین بزرگ‏ترین خریدار نفت ایران، بر اساس قراردادی که سه سال پیش امضا شده، ۲۵ میلیارد دلار از درآمد فروش نفت ایران را پیش خود نگه داشته تا پشتوانه‏ فروش محصولات‏اش به ایران باشد. مسئول ضرر و زیان آن هم نیست. با وجود این پشتوانه‏ مهم، تاجران چینی مبلغی نیز با عنوان بیمه‏ صادرات خود به ایران، از مشتریان ایرانی دریافت می‏کنند. "

سایت بازتاب امروز، پس از انتشار این گزارش که آن را خود "ترکمن‏چای ارزی" توصیف کرده بود، فیلتر شد و چند ساعت بعد گزارش را از صفحه‏ خود حذف کرد.

از سوی دیگر، یک هیأت هشتاد نفره‏ هندی به ایران سفر کرده و می‏خواهد نیمی از پول خرید نفت‏اش از ایران را به روپیه پرداخت کند.

پس از تحریم‏های نفتی اتحادیه‏ اروپا، در حال حاضر چین و هند بزرگ‏ترین مشتریان خرید نفت ایران هستند. اما این جایگزینی چین و هند؛ چندان ارزان هم تمام نشده است.

گفت‌وگو با جمشید اسدی

برای بررسی بیشتر، از آقای جمشید اسدی، استاد دانشگاه در فرانسه و کارشناس مسائل نفتی و سیاسی، می‏پرسم:

آقای اسدی، شما امضای این قراردادها با چین و هند از سوی ایران را به لحاظ اقتصادی چگونه ارزیابی می‏کنید؟

جمشید اسدی: بسیار زیان‏بخش برای اقتصاد ایران است. وقتی داد و ستدی صورت می‏گیرد، فروشنده با درآمد فروش خود می‏تواند کالاهایی را که می‏خواهد، از جایی که می‏خواهد، دریافت و خریداری کند. به ویژه آن‏که اگر این‏کار را در بازار آزاد انجام بدهد، حتی می‏تواند فروشنده‏های مختلف کالا را به رقابت بیاندازد تا بهترین کیفیت و نازل‏ترین قیمت را به دست بیاورد.

اما در شرایطی که به علت تنش‏افروزی‏های سران جمهوری اسلامی، به‏ویژه آقای محمود احمدی‏نژاد، کشور ما در آن قرار گرفته است، ما حتی وقتی کالایی را می‏فروشیم، صاحب درآمد خودمان نیستیم؛ اختیاردار خودمان نیستیم.

با توجه به این‏که بانک مرکزی زیر تحریم است و با توجه به این‏که داد و ستدهای مالی با جمهوری اسلامی به علت این تحریم‏ها و این تنش‏افروزی‏ها آزاد نیست، یا نفت ما را نمی‏خرند یا اگر نفت ما را بخرند، می‏گویند در بهترین حالت، ما برای شما حسابی باز می‏کنیم که بیایید از تولید‏ کننده‏های داخلی خود ما خرید کنید.

به علت تنش‏افروزی‏های سران جمهوری اسلامی، به‏ویژه آقای محمود احمدی‏نژاد، کشور ما در آن قرار گرفته است، ما حتی وقتی کالایی را می‏فروشیم، صاحب درآمد خودمان نیستیم؛ اختیاردار خودمان نیستیم

بدین ترتیب که مثلاً چینی‏ها می‏گویند: ما می‏توانیم مثل گذشته از شما نفت بخریم. اما می‏دانید که در بازار بین‏المللی شما زیر تحریم هستید و ما هم نمی‏خواهیم با جامعه‏ بین‏المللی و به‏ویژه با امریکا و اروپا که بزرگ‏ترین شرکای بازرگانی ما هستند، وارد دعوا و تخاصم بشویم. پس به اندازه‏ نفتی که از شما وارد می‏کنیم، اعتبار به شما می‏دهیم و شما می‏توانید بیایید در کشور خود ما، از تولید کننده‏های ما، به اندازه‏ آن اعتبار؛ کالا بخرید.

خُب این شرایط برای کشور ما بسیار زیان‏مند است. یعنی اولاً ما درآمد خودمان را نمی‏توانیم آن‏جایی که می‏خواهیم، خرج کنیم و باید حتماً از آن‏ها بگیریم و چون آن‏ها هم می‏دانند که ما فقط اعتبار از چینی‏ها داریم و جای دیگر نمی‏توانیم خرید کنیم، قیمت و کیفیتی را که بخواهند، می‏دهند.

این متأسفانه شرایطی است که کشور ما در آن قرار گرفته است و بسیار زیان‏مند است. نفت که امروز بزرگ‏ترین تقاضا را در جهان دارد، به ترتیبی که قیمت پایین نمی‏آید، حتی در دوره‏ بحران، با وجود این، ما از فروش این کالای با این تقاضای بالا، نمی‏توانیم برای اقتصاد کشور خودمان بهره ببریم.

این گروه هندی هشتاد نفره هم که به تهران رفته‏اند، آیا می‏خواهند با روپیه نفت ایران را بخرند؟

هندی‏ها مدتی است که مقدار واردات نفت خودشان از ایران را کاهش داده‏اند. اگر رقم به درستی به خاطرم مانده باشد، از ۱۶ به ۱۱درصد رسیده است. اما تصفیه‏خانه‏های هر کشوری و در این مورد خاص تصفیه‏خانه‏های هند، با نفت خاصی تنظیم شده‏اند و اگر بلافاصله کیفیت آن نفت را عوض کنید، هزینه و کار می‏برد، برای این‏که این تصفیه‏خانه‏ها به سیستم نفت جدید تنظیم بشوند.

از سوی دیگر، رشد اقتصادی هند‏ی‏ها کماکان ادامه دارد و می‏گویند ما نمی‏خواهیم با توجه به شمار بالای فقرا در کشورمان، رشد اقتصادی‏مان متوقف بشود.

حالا که روی دور هم افتاده‏اند! با امریکایی‏ها هم صحبت کرده‏اند که ما در یک شرایط استثنایی تا وقتی که جایگزینی پیدا نکرده‏ایم، خرید نفت خودمان از ایران را ادامه بدهیم. امریکایی‏ها و اروپایی‏ها هم در این مورد سخت‏گیری نکرده‏اند. چون در هرحال رشد اقتصادی هند به نفع آن‏ها هم هست.

اگر هند بهای خرید نفت را با روپیه پرداخت کند، ایران باز باید کالاهای خود را از هند خریداری کند. یعنی کماکان صاحب اختیار درآمد اقتصادی خودش نیست

اما معاملات مالی و بانکی، کماکان محدود و تقریباً غیرممکن است. پس هندی‏ها به ایران رفته‏اند که در مورد این‏که ما هم مثل چینی‏ها اعتبار باز کنیم و به اندازه‏ نفتی که وارد می‏کنیم، شما از کالاهای هندی خریداری کنید، به توافق برسند.

در عین حال صحبت از این است که بخشی از این خرید خودشان را به روپیه، یعنی ارز ملی خودشان به ایران بدهند و به ارزهای سنگین بین‏المللی پرداخت نکنند که مواجه با تحریم‏های بین‏المللی مواجه نشوند. اما اگر هند بهای خرید نفت را با روپیه پرداخت کند، ایران باز باید کالاهای خود را از هند خریداری کند. یعنی کماکان صاحب اختیار درآمد اقتصادی خودش نیست.

این شرایطی است که کشور ما در آن قرار گرفته است. با چین که مثا‏لش را توضیح دادم، در مورد هند هم همین است و در حقیقت، مذاکره‏ هندی‏ها در ایران برای یافتن راه‏حل‏هایی است که سودش عمدتاً برای هند است تا برای کشور ما باشد.

با وجود بالا رفتن قیمت نفت در بازارهای جهانی که خود شما هم به آن اشاره کردید، که به رکورد ۱۲۴ یا ۱۲۶ دلار در هر بشکه رسیده، درآمد ایران باید بالا رفته باشد. اما در طرح بودجه‏ سال آینده گفته شده که درآمدها کم‏تر شده است. شما چه احتمالی را می‏دهید؟

پرسش بسیار مهمی را که مطرح می‏کنید، اتفاقاً مورد اشاره‏ بعضی از نمایندگان مجلس و نهادهای رسمی هم بود. بدین شکل که ما اگر قیمت متوسط نفت را، حتی با گمانه‏ پایین، در نظر بگیریم، درآمد کشور ما از فروش نفت باید بیشتر باشد از آن‏چه حساب‏های آقای احمدی‏نژاد نشان داده است و می‏پرسیدند که چه اتفاقی افتاده است.

درآمد کشور ما از فروش نفت باید بیشتر باشد از آن‏چه حساب‏های آقای احمدی‏نژاد نشان داده است. گمانه‏ بسیار قوی این است که آقای احمدی‏نژاد برای این‏که جلب مشتری کند، نفت ایران را به بهایی به مراتب کم‏تر از میانگین متوسط بهای بازار فروخته بود

هیچ‏کسی جواب دقیق را نمی‏داند، اما گمانه‏های بسیار قوی‏ای در این مورد می‏توان داشت.

گمانه‏ بسیار قوی که حتی مورد اشاره‏ خود مجلس هم قرار گرفته و من فکر می‏کنم گمانه‏ نزدیک به واقعیت است، این است که آقای احمدی‏نژاد قبل از این‏که این تحریم‏های دور آخر اروپایی‏ها و امریکایی‏ها آغاز بشود، - آن زمان هم با فروش نفت مشکل داشت - و برای این‏که جلب مشتری کند، نفت ایران را به بهایی به مراتب کم‏تر از میانگین متوسط بهای بازار فروخته بود. تا آن‏ها جلب بشوند که در این شرایط مشکل و سخت از نفت ایران خریداری کنند.

یعنی از میانگین حتی قیمت پایین نفت در بازار جهانی هم نفت را ارزان‏تر فروخته‏اند تا خریدارها را جلب کند. این یک دلیل کاهش هراس‏افکن درآمد نفت برای ایران.

از سوی دیگر، گمانه‏ دیگری هست که این نیز به باور من، گمانه‏ قوی‏ای است و آن‏ این‏که روز به روز به علت تحریم‏ها، جمهوری اسلامی نمی‏تواند تأسیسات و تجهیزات مناسب صنعت نفت امروز را داشته باشد. در نتیجه تولید نفت روز به روز کاهش پیدا می‏کند.

در نتیجه، من فکر می‏کنم آن تولید و صادراتی را که آقای احمدی‏نژآد اعلام می‏کنند، در آن سطح هم نباشد و در پاسخ به پرسش شما که علت این کاهش درآمد چیست، من فکر می‏کنم به طور خلاصه، از یک سو نفت را به قیمت بسیار پایین‏تری از قیمت در بازار جهانی می‏فروشند که جلب مشتری کنند و از سوی دیگر تولید هم کاهش پیدا می‏کند.

آقای اسدی، نتیجه‏گیری شما از وضعیت کنونی فروش بین‏المللی نفت ایران و مشتری‏هایی که یکی از آن‏ها ۲۵ میلیارد دلار تکرار می‌کنم بیست و پنج میلیارد دلار را پیش خود نگه داشته، یا دیگری می‏خواهد بهای خرید خود را به روپیه بپردازد، چیست؟

بسیار تأسف‏آور است، وضعیتی که ایران در آن قرار گرفته است! نظامی که با شعار - و واقعاً در حد شعار- استقلال و جمهوری اسلامی، به قدرت رسید، عملاً استقلال اقتصادی ما را در عادی‏ترین شرایط از بین برده است.

چینی‏ها به هر قیمت و هر کیفیتی بخواهند، کالاهای خود را به ملت ایران عرضه می‏کنند. این انتقاد را به چین نباید کرد، این انتقاد را باید به مدیران کشور ما کرد که عملاً استقلال کشور ما را از بین برده‏اند

این عادی‏ترین شرایط است که وقتی جنسی را می‏فروشند (حتی نه درسطح کشور، بلکه در حد کسبه‏ خُرد)، فروشنده صاحب آن پول و درآمد حاصل از فروش است. اگر بخواهد آن را پس‏انداز کند، سرمایه‏گذاری کند، اگر بخواهد کالای جدید بخرد، اگر بخواهد تفریح کند، اگر بخواهد آن را در جیب خود بگذارد، اختیار درآمد خود را دارد.

متأسفانه جمهوری اسلامی کشور ما را در شرایطی قرار داده است که وقتی نفت هم می‏فروشیم، صاحب درآمدش نیستیم؛ برای ما اعتبار باز می‏کنند. اگر ملت ایران بخواهد از درآمد نفتی که به چین فروخته است، مثلاً کالایی از اروپا بخرد، نمی‏توند این کار را بکند. یا اگر بخواهد کالایی از کره‏ جنوبی خریداری کند، امکان‏اش را ندارد.

از سوی دیگر، چون چینی‏ها می‏دانند که این پول فقط باید در چین خرج بشود، به هر قیمت و هر کیفیتی بخواهند، کالاهای خود را به ملت ایران عرضه می‏کنند.

این انتقاد را به چین نباید کرد، این انتقاد را باید به مدیران کشور ما کرد که عملاً استقلال کشور ما را از بین برده‏اند. می‏توان گفت که بعضی از حرکات اقتصادی مدیران و زمامداران جمهوری اسلامی قابل مقایسه است با زمامداری در زمینه‏ اقتصادی بعضی از پادشاهان و سران دوران قاجار.

^{توضیح عکس یک : این عکس مربوط به دیدار محمود احمدی نژاد و یکی از اعضای کمیته رهبری دائمی حزب کمونیست چین است. موضوع گفت‌وگو درباره روابط بازرگانی ایران و چین و زمان آن ژانویه 2011. منبع : خبرگزاری فرانسه}

نوسانات قیمت ارز ربطی به فروشندگان خرده‌پای ارز ندارد

Sun, 15 Jan 2012 02:28:24 +0000

گفت‌وگو با دکتر جمشید اسدی استاد اقتصاد در پاریس

سراج الدین میردامادی

در روز یک‌شنبه ۲۴ دی، بانک مرکزی جمهوری اسلامی اعلام کرد که هر کس از روز ۲۵ دی ارز بدون سند داشته باشد دستگیر می‌شود. ابراهیم درویشی معاون نظارتی بانک مرکزی ایران اعلام کرد که از این روز نیروی انتظامی با هر کسی که در خیابان فردوسی یا هرجای دیگری در تهران دلار خرید و فروش کند برخورد می‌کنند و از قبل هم اعلام کرده‌اند که افزایش قیمت ارز به دلالان و قاچاقچیان نسبت داده شده است.

از دکتر جمشید اسدی استاد اقتصاد در پاریس پرسیدم:

آیا می‌تون بالا رفتن نرخ ارز را به دلالان و قاچاقچیان ارز نسبت داد؟

نخیر، هرگز چنین مسئله‌ای نمی‌تواند صحت داشته باشد. می‌دانید که اگر تقاضایی وجود نداشته باشد، گیرم اگر قاچاقچی هم وجود دارد، خرید و فروشی صورت نمی‌گیرد. اگر به این‌ها آقایان می‌گویند "قاچاقچی" یا هر اسم دیگری بر این‌ها بگذاریم، این‌ها به علت این که تقاضای شدیدی برای ارز خارجی در بازار وجود دارد.

در حقیقت به دلیل این که اقتصاد ایران نامطمئن است و دست‌اندرکاران و بازیگران اقتصادی اطمینانی به اقتصاد کشور ندارند، به ارزش‌هایی که متکی‌ست بر خارج از اقتصاد ملی ما روی می‌آورند و ازجمله سنگهای قیمتی و به‌ویژه ارزهای بین‌المللی. در حقیقت استقبال مردم به سوی این ارزها ربطی به فعالیت - هرچه آقایان اسم آن را می‌گذارند - مثل قاچاقچی ندارد، بلکه فعالیت فروشندگان ارز ناشی از تقاضایی‌ست که به طور طبیعی در اقتصاد ما وجود دارد.

خود این دلالان ارز به طور مشخص چه قدر توانایی دارند که در بالا یا پایین بردن نرخ ارز نقش داشته باشند. آیا اصلاً تأثیری در تعیین نرخ ارز در بازار آزاد ارز در تهران دارند یا نه ؟

اصلاً ندارند. ببینید، یک تقاضای شدید برای ارز در ایران وجود دارد. مثلا بانک مرکزی کوشیده بود جلوی افزایش قیمت را از طریق عرضه بگیرد. بانک مرکزی یک کشور نفت‌خیز مثل ایران! حالا چه طور می‌توانند این فروشندگان خرده‌پای ارز کاری را انجام دهند که بانک مرکزی یک کشور نفت‌خیز نتوانست انجام دهد؟ بدون شک موفق نمی‌شوند. اصلا نوسانات قیمت ارز در ایران ربطی به فروشندگان خرده‌پای ارز ندارد.

استقبال مردم از خرید ارز ربطی به فعالیت کسانی که بر آنها قاچاقچی نام گذاشته‌اند ندارد، بلکه فعالیت فروشندگان ارز ناشی از تقاضایی‌ست که به طور طبیعی در اقتصاد ما وجود دارد

در بهترین حالت آدم می‌تواند این طور فکر کند که کماکان قیمت ارز افزایش پیدا خواهد کرد. گیرم یک کسی امروز ارز می‌خرد که اصلاً این کاره هم نیست، و فکر می‌کند خب حالا به جای این که حقوقم آمده پایین، ارزش تمام درآمدم پایین آمده، ارز را می‌گیرم می‌گذارم توی صندوقخانه‌ام، یکماه دیگر می‌فروشم. این دست کسانی هستند که دارند ارز را می‌فروشند. گیرم حالا چندتا فروشنده خرده‌پای ارز هم به طورحرفه‌ای باشند. ولی تأثیری که بانک مرکزی نتوانست بگذارد روی نوسان قیمت، چه طور می‌توانند این جور افراد بگذارند!

آقای اسدی این نوسانات شدید نرخ ارز چه تأثیرات سوء دیگری بر سایر وجوه اقتصادی در داخل ایران دارد؟

در حقیقت به علت اتفاقات بد و شرایط بد اقتصادی ملی‌ست که این ارز یک چنین نوساناتی دارد. البته بهتر است به ‌جای این که نوسانات، بگوییم افزایش مرتب ارزش دلار به نسبت ریال. این در حقیقت پیامد وضع دشواری است که اقتصاد ملی ما دچارش است. به علت ندانم‌کاری‌های درون مرزی و تنش‌افروزی‌های برون‌ مرزی که مرتب تحریم شده است.

متأسفانه و شوربختانه افق و دورنمای روشن‌تری در دید ما نیست. چون امروز هم شورای امنیت سازمان ملل در مورد تحریم‌های جدید گفت‌وگو می‌کند و هم اتحادیه اروپا و اتحادیه اروپا اتفاقا خیلی هم در مورد تحریم‌ها مصر است. چه طور مصر هستند؟

جلسه‌ای را که قرار بوده از ۳۰ ژانویه، یعنی آخر ماه فرنگی، در مورد تحریم‌های ایران داشته باشند، یک هفته جلوتر انداخته‌اند که زودتر چنین کاری را انجام دهند و گویا صحبت‌ها براین مبناست که دست‌کم شش ماه تحریم‌های شدیدی در این مورد انجام دهند.

اتحادیه اروپا جلسه‌ای را که قرار بوده از ۳۰ ژانویه در مورد تحریم‌های ایران داشته باشند، یک هفته جلوتر انداخته‌اند که زودتر چنین کاری را انجام دهند و گویا صحبت‌ها براین مبناست که دست‌کم شش ماه تحریم‌های شدیدی در این مورد انجام دهند

پس ببینید، وقتی این خبرها دوباره در اقتصاد ما بیاید و این تحریم‌ها رسمی شود، باز اعتماد دست‌اندرکاران و بازیگران اقتصادی به ارزشهای ملی اقتصاد مثل ریال کم می‌شود و برای این که پولشان از بین نرود، هجوم می‌آورند ارزش خارجی مثل دلار بخرند. بازهم قیمت می‌رود بالاتر.

در واقع می‌خواهم بگویم که این افزایش قیمت دلار به نسبت ریال پیامد اتفاقات ناگوار است. هرچند که خودش هم برای اقتصاد امر مبارکی نیست، اما این در حقیقت دنباله‌ اتفاقات بدی است که در اقتصاد ما افتاده و علت آنها نیست.

آقای دکتر اسدی در همین روزها همزمان شایعه افزایش نرخ سود سپرده‌های بانکی هم مطرح شده. پیش از این هم اختلافی بین شورای پول و اعتبار و آقای احمدی‌نژاد در این زمینه وجود داشت. این مسئله را چه گونه ارزیابی می‌کنید؟ آیا مرتبط است با افزایش نرخ ارز یا داستان دیگری دارد؟

ببینید، اولاً این صحبت هست و شورای پول و اعتبار این کار را کرده. منتهی شورای پول و اعتبار بعد از به قدرت رسیدن آقای احمدی‌نژاد قدرتی ندارد، بانک مرکزی هم قدرتی ندارد و همه این‌ها را دولت یعنی آقای احمدی‌نژاد باید تصمیم گیرد و آقای احمدی‌نژاد در مورد افزایش بهره‌ی بانکی هنوز صحبتی نکرده است.

اما به‌هرحال صحبت این که بهره بانکی را بیشتر کنند، این است که می‌خواهند مثلاً دست‌کم به لحاظ نظری جلوی افزایش قیمت‌ها را بگیرند. یعنی نقدینگی را که بسیار زیاد شده است در اقتصاد کشور جمع کنند و این‌ها به‌عنوان سپرده در بانک باشد.

خب مردم اعتماد ندارند که چنین کاری را کنند. پس می‌گویند که اگر ما نرخ بهره را از ۱۲درصد به ۲۱درصد ببریم، یعنی تقریباً دوبرابر کنیم، شاید مردم را راضی کنیم که نقدینگی خودشان را در بانک بگذارند. این فلسفه‌ کاری‌ست که کرده‌اند. ولی این که چه قدر موفق باشند، من تردید دارم.

آیا خود دولت توانایی این را دارد که تمام خرید و فروش ارز را به کنترل خودش درآورد و به طور کلی چیزی تحت عنوان «دلالان سرپایی» را در خیابان به طور کلی حذف کند؟

نخیر! این موضوع درست برمی‌گردد به پرسش اول. اولا که چند مرتبه چنین کاری را بانک مرکزی می‌خواست بکند. خاطرتان هست که حتی آقای بهمنی اول گفته بودند که هر کسی تقاضا برای ارز دارد، ما پاسخ می‌دهیم. بعد نتوانستند. گفتند مگر این که یک کسانی باشند مثل خانم‌های خانه‌دار که همین طوری می‌خواهند ارز بخرند.

در هرحال نه تقاضای کل مردم را پاسخ دادند، نه تقاضای کل مردم به استثنای خانم‌های خانه‌دار. بانک مرکزی نمی‌تواند امروز به این تقاضا پاسخ دهد. البته ما هنوز نمی‌دانیم که در صندوق ذخیره‌ ملی که اسمش شده است صندوق توسعه ملی چه قدر پول هست. هیچ کسی اطلاع ندارد. حتی نمایندگان مجلس می‌گویند اطلاع ندارند که چه قدر پول هست.

وقتی بانک مرکزی که دریافت‌کننده‌ درآمدهای نفتی دومین کشور صادرکننده‌ اوپک است، نمی‌تواند پاسخگوی تقاضای ارز مردم باشد، چه طور ممکن است که این خرده‌فروشان بتوانند چنین کاری را بکنند

برآوردها از ۳۵ میلیارد تا ۸۰ میلیارد در بهترین حالت شده. هرکدام این‌ها باشد، با توجه به تحریم‌هایی که بانک مرکزی را به طور مستقیم و شاید به طور مستقیم نفت و گاز را نشانه گرفته، این پول کافی نیست که احتیاج حتی میان مدت کشور را پاسخ دهد. حتی به یک یا دو سال برسد!

در نتیجه بانک مرکزی نمی‌‌خواهد این پولهایی را هم، اگر چیزی باقی مانده در صندوق ذخیره ملی، در ازای تقاضای مردم به بازار بریزد. نه می‌تواند، نه الان صلاحش است که این کار را بکند. بانک مرکزی قادر به این کار نیست.

ولی به خاطر داشته باشیم که وقتی بانک مرکزی که دریافت‌کننده‌ درآمدهای نفتی کشور است، که دومین کشور صادرکننده‌ اوپک است، نمی‌تواند پاسخگوی تقاضای ارز مردم باشد، چه طور ممکن است که این خرده‌فروشان بتوانند چنین کاری را بکنند!

در نتیجه متأسفانه نه با این صحبتی که حتی بگیروببند کنند موفق می‌شوند جلوی این کارها را بگیرند، چون تقاضا وجود دارد، و موفق هم نمی‌شوند جلوی افزایش قیمت را بگیرند. همان طوری که تا الان با این بگیروببندها موفق نشده‌اند جلوی مشروبات الکلی، جلوی موسیقی، مجالس رقص و دیش‌های تلویزیونی را بگیرند، در این مورد هم موفق نمی‌شوند. چون این تقاضا به شدت در میان مردم وجود دارد.

آقای دکتر پیامدهای این برخورد قضایی و دستوری و بگیروببند در عرصه‌ اقتصاد را چه گونه ارزیابی می‌کنید؟ آیا فکر می‌کنید به طور کلی این مقررات جدید و دستور برخورد با دلالان ارز به نفع کیست و به سود چه کسی تمام می‌شود؟

به نشانه‌های بسیار ، خود دولت و به طورکلی محافل قدرت در بازار سیاه ایران دست دارند.

کسی که بتواند به قیمت رسمی ارز بخرد و به قیمت بازار سیاه بفروشد، سود سرشاری شاملش می‌شود. دولت هم از این قاعده مستثنی نیست، به‌ویژه که با کسری بودجه مواجه است و از این طریق می‌تواند بخشی از کسری بودجه خود را جبران کند

با توجه به تفاوتی که بین نرخ رسمی ارز و نرخی که بر مبنای آن خرید و فروش ارز می‌شود، کسی که بتواند به قیمت رسمی ارز بخرد و به قیمت بازار سیاه بفروشد، سود سرشاری شاملش می‌شود. دولت هم از این قاعده مستثنی نیست، به‌ویژه که با کسری بودجه مواجه است و از این طریق می‌تواند بخشی از کسری بودجه خود را جبران کند.

در بازار سیاه به طور کلی با ۷۰ اسکله‌ مخفی، که آقای کروبی افشاء کرد - و لابد یکی از مدارک جرم علیه وی همین است - ، محافل قدرت و به‌ویژه دولت در آن دست دارند و می‌توانند بخشی از کسری خودشان را با سودهای کلان جبران کنند.

گیرم حالا اعلامیه دهند کسی که سند نداشته باشد، ما به‌عنوان قاچاقچی ارز دستگیرش می‌کنیم و حتی فکر کنید که دو نفر بینوا را هم همین طوری دستگیر کنند و جلوی تلویزیون بیآورند که پس ما قاچاقچی‌ها را گرفتیم. اما کسی که به طور کل از این مسائل استفاده می‌کند، محافل قدرت است و حتی دولت به نشانه‌های استوار.

امیدی به نوشیدن جام زهر نیست

Sun, 01 Jan 2012 16:45:19 +0000

گفت‌وگو با جمشید اسدی متخصص اقتصاد سیاسی

احسان عابدی

دسامبر ماه پایان جنگ درعراق بود. در این واپسین ماه سال ۲۰۱۱، آخرین نیروهای ارتش آمریکا نیز خاک عراق را ترک کردند و این نقطه پایانی بود بر نُه سال جنگ در همسایگی ما.

با این حال خطر از مرزهای ایران چندان دور نشده‌است، بلکه بسیاری از تحلیل‌گران نسبت به آینده کشمکش‌های بین‌المللی بر سر پرونده هسته‌ای ایران ابراز نگرانی می‌کنند. در این میانه هستند تحلیل‌گرانی هم که وقوع جنگی دیگر را با توجه به وضعیت ناگوار اقتصادی جهان ناممکن می‌دانند.

دکتر جمشید اسدی، متخصص در اقتصاد سیاسی، دیدگاه‌های خود را درباره جنگ آمریکا با عراق، تبعات اقتصادی آن و مورد ایران شرح می‌دهد.

در هفته‌های اخیر عاقبت نیروهای آمریکا، عراق را ترک کردند. درباره این جنگ و اشغال عراق اما مسائل بسیاری مطرح بود، از جمله انگیزه‌های اقتصادی آمریکا. این مسئله را چگونه توضیح می‌دهید؟

خروج نیروهای آمریکا از عراق بر مبنای برنامه‌ای بود که رئیس‌ جمهوری پیشین آمریکا، جورج بوش اعلام کرده بود. به‌عبارتی از ابتدا هم قرار بود که تا پایان سال ۲۰۱۱ نیروهای آمریکایی خاک عراق را ترک کنند و از این رو اوباما طرح جدیدی درنینداخت، جز آن‌ که‌‌ همان برنامه را به درستی عملی کرد.

اما آیا چنان‌چه برخی عقیده دارند، آمریکا و متحدانش این جنگ را به خاطر منافع اقتصادی خود به راه انداختند؟ من این‌طوری فکر نمی‌کنم. البته که آمریکایی‌ها در پی منافعی هم بوده‌اند، اما این منافع تنها اقتصادی نبود و آمریکا ـ درست یا نادرست ـ در پی دموکراسی سازی در خاورمیانه هم بود. اجازه دهید به چند دلیل اشاره کنم:

دلیل اول اینکه آمریکا در ارتباط با نفت عراق مشکل چندانی نداشت و می‌توانست با دولت عراق در این مورد به توافق برسد. در حقیقت، عراقی‌ها هیچ‌گاه نگفته بودند که نفت خود را در بازار جهانی نخواهند فروخت، بلکه این جامعه جهانی بود که نفت عراق را تحریم کرده بود و تنها در برابر غذا فروش آن را مجاز می‌دانست.

دوم اینکه دیدگاه کلانی در دولت بوش حاکم بود با این مضمون که گسترش دموکراسی در جهان، همسو با منافع آمریکا در جهان است، و این اندیشه همچنان به قوت خود باقی‌ست. این دیدگاه می‌تواند درست یا نادرست باشد و در هر حال نقدپذیر است، اما لزوما ماهیتی استعماری ندارد، بلکه به‌ طور کلی فرض بر این است که خواست و آرمان‌های ملت آمریکا گسترش دموکراسی در جهان را ایجاب می‌کند. یکی از دلایل عمده حمله به عراق هم این مسئله بود.

جامعه جهانی هنوز از امکان دیگری برای تحت فشار گذاشتن جمهوری اسلامی برخوردار است و آن تحریم سفت و سخت ایران است. به طور کلی سه مرحله تا وقوع یک جنگ وجود دارد. مرحله اول اخطار است، مرحله دوم تحریم و مرحله سوم، جنگ

در هر حال ما امروز خبر داریم که تهمت آمریکا به عراق مبنی بر ساخت و اختفای سلاح‌های کشتار جمعی بی‌پایه بوده‌است، چنان‌چه پس از اشغال عراق، هیچ نشانی از این سلاح‌ها پیدا نشد، اما این را هنوز نمی‌دانیم که آیا در ابتدا هم دولت آمریکا می‌دانست که چنین سلاح‌هایی وجود ندارد و به جهانیان دروغ گفت یا این‌که خود آن‌ها نیز در نتیجه تحقیقات ناکافی و اطلاعات ناقص به اشتباه افتادند و تصور کردند که عراقی‌ها این سلاح‌ها را مخفی کرده‌اند. با این وجود واقعیت این است که ادعاهای آمریکا در آن زمان با گزارش‌های سازمان‌های بین‌المللی نظیر آژانس انرژی اتمی همخوانی نداشت.

البته در این میان تنش‌هایی هم که صدام ایجاد می‌کرد، بی‌تاثیر در شروع جنگ نبود. اگرچه این توجیهی برای جنگ نمی‌تواند باشد، اما واقعیت این است که زمینه را برای این اتفاق فراهم آورد. این مسئله را به این خاطر می‌گویم که متوجه باشیم تنش‌آفرینی‌های امروز جمهوری اسلامی برای کشور ما خطرات بسیاری در پی دارد و ما باید از عاقبت عراق درس بگیریم.

آیا چنان‌چه رسانه‌های رسمی ایران اغلب بر آن اصرار دارند می‌توان ارتباطی هم میان بحران اخیر اقتصادی جهان با جنگ‌های افغانستان و عراق برقرار کرد یا این نوع تحلیل‌ها به بی‌راه می‌روند؟

نه، به نظر من ارتباط علت و معلولی یگانه‌ای وجود ندارد، البته در جهان درهم تنیده، این عوامل می‌تواند به نسبتی بر هم تاثیرگذار باشند. اما به باور من این بحران‌ها‌ زاده یک‌سری اشتباهات اقتصادی و بورس بازی‌هاست؛ به این شکل که هم در سطح دولت‌ها و هم در سطوح غیردولتی، یعنی بخش خصوصی، همیشه مخارج و هزینه‌ها بیشتر از درآمد‌ها بوده‌است. آن بحرانی که سال ۲۰۰۸ شدت گرفت و به بخش خصوصی ضربه شدیدی زد، بیشتر به این دلیل بود که بانک‌ها افزون بر اعتبارشان به مردم وام داده بودند.

در توضیح مسئله باید گفت، ‌ بانک‌ها گاهی تحت فشار دولت‌ و گاهی به خاطر سودجویی، وام‌های زیادی بدون توجیه اقتصادی به کسانی می‌‌دادند که اعتبار کافی برای آن وام نداشتند. آن‌ها هم این وام‌ها را به منظور سرمایه‌گذاری در بورس‌ها و بازارهای مالی جهان می‌فروختند. این مسائل باعث یک دور باطل خطرناک شد که در سال ۲۰۰۸ به شکل بحران مالی بروز پیدا کرد. پس از آن هم بحرانی که از حدود سال ۲۰۱۱ میلادی به ویژه کشورهای اروپایی را درنوردید، به طور کلی ناشی از هزینه‌های بیشتر از درآمد دولت‌های ملی بود.

چین حتی در جریان هیچ کدام از تحریم‌ها علیه جمهوری اسلامی نیز از حق وتوی خود استفاده نکرد. رشد اقتصادی چین کماکان در گروی بازار جهانی است. از این رو فکر نمی‌کنم علاقه‌ای داشته باشد به خاطر پشتیبانی از ایران، رابطه خود با جهان را خراب کند

بنابراین، من به هیچ عنوان فکر نمی‌کنم که بحران اخیر اقتصادی جهان تنها ناشی از جنگ در عراق بوده باشد. البته این جنگ فشارهایی بر اقتصاد آمریکا آورده و هزینه‌های مالی بسیاری برای آن داشته، اما اینکه علت بحران اقتصادی جهان را این جنگ بنامیم، اشتباه است چرا که این بحران بیشتر متوجه کشورهای اروپایی است و اروپا هم در جنگ عراق مشارکت چندانی نداشت.

تنها اسپانیا بود که در جنگ شرکت کرد و الان هم دچار بحران اقتصادی است، اما ارتش اسپانیا هم با تغییر نخست وزیر این کشور، بلافاصله از عراق فراخوانده شد. فقط همین یک مورد را می‌توان مثال زد، در حالی که این بحران بیشتر دامن کشورهایی را گرفته‌است که در جنگ حضور نداشتند، مثل یونان، پرتغال، ایتالیا.

اجازه بدهید به مورد ایران بپردازیم و زمزمه‌هایی که درباره جنگ شنیده می‌شود. اسرائیل، ایران را به حمله نظامی تهدید کرده‌است و نگرانی از جنگ احتمالی آمریکا با ایران نیز وجود دارد. برخی تحلیل‌گران اما احتمال جنگ را با توجه به وضعیت اقتصادی امروز جهان نفی می‌کنند. نظر شما چیست؟

به نظر من در حال حاضر جنگ گزینه نامحتملی است، اما نه به دلایل اقتصادی، بلکه به این خاطر که جامعه جهانی هنوز از امکان دیگری برای تحت فشار گذاشتن جمهوری اسلامی برخوردار است و آن تحریم سفت و سخت ایران است.

به طور کلی سه مرحله تا وقوع یک جنگ وجود دارد. مرحله اول اخطار است، مرحله دوم تحریم و مرحله سوم، جنگ. هنوز ایران به صورت گسترده تحریم نشده‌است، اما شوربختانه اکنون در آستانه آن قرار داریم. بانک مرکزی ایران را برخی کشور‌ها تحریم کرده‌اند و بحث تحریم نفت هم جدی است. آمریکایی‌ها در این مورد خیلی پیش رفته‌اند و این امکان وجود دارد که اروپا هم همین مسیر را پیش بگیرد، حتی اگر شورای امنیت هم موافق این تحریم‌ها نباشد.

اما اگر تحریم‌ها هم به نتیجه نرسید و جامعه جهانی تصور کرد که ایران در آستانه دستیابی به سلاح اتمی است، شاید آن زمان مسئله جنگ جدی‌تر بشود.

و این تحریم نفت چه تاثیری بر معیشت مردم ایران خواهد داشت؟

بدون شک شرایط را سخت‌تر از گذشته خواهد کرد. اقتصاد ما کاملا متکی به درآمدهای نفتی است و در صورت تحریم نفت، فشار همه جانبه‌ای به کشور و مردم ایران وارد می‌شود. حتی آن امکاناتی هم که آقای احمدی‌نژاد به طور معمول برای مریدپروری و راضی نگه داشتن برخی قشر‌ها در اختیار آن‌ها می‌گذارد، محدود و محدود‌تر خواهد شد. تصور کنید که قیمت‌ها در پی طرح هدفمندی یارانه‌ها به شدت افزایش پیدا کرده‌است، اما دولت دیگر پولی ندارد که به ازای آن به مردم پرداخت کند. به این خاطر شرایط را بسیار سخت‌تر از گذشته می‌بینم.

تاثیر تحریم نفت ایران را بر اقتصاد جهانی چگونه ارزیابی می‌کنید؟

از دیدگاه نظری، تحریم نفت ایران می‌تواند منجر به افزایش بهای نفت شود و به این ترتیب بر اقتصاد جهانی نیز تاثیر بگذارد.اما در شرایط کنونی فکر می‌کنم که افزایش بهای نفت آن‌قدر‌ها هم چشمگیر و قابل ملاحظه نخواهد بود. دلیل اول اینکه کشورهای منطقه و خاصه عربستان سعودی، از برنامه‌های هسته‌ای ایران بسیار نگران هستند و همه کار خواهند کرد که بهای نفت بالا نرود. بدین ترتیب آمادگی لازم را هم دارند که تولید نفت خود را افزایش دهند، چنان‌چه بار‌ها هم بر آن تاکید کرده‌اند.

دوم اینکه عراق به طور مرتب تولید نفت خود را افزایش می‌دهد و لیبی هم به زودی وارد عرصه تولید می‌شود.

آخر هم اینکه بر اساس برآوردهای کار‌شناسان، اقتصاد جهانی در سال ۲۰۱۲ رشد چندانی نخواهد داشت و حتی برخی کشور‌ها در شش ماهه نخست سال با رکود مواجه خواهند بود. در نتیجه تقاضا هم برای نفت پایین می‌آید.

با توجه به همه این موارد، من گمان نمی‌کنم که تحریم نفت ایران تاثیر بسیار مهمی بر بازار جهانی داشته باشد.

تنش‌آفرینی لازمه ادامه حاکمیت ایشان در ایران است. آن‌ها از تنش‌های بین‌المللی استقبال می‌کنند چرا که همیشه به یک دشمن خارجی نیاز دارند تا به بهانه آن بتوانند آزادی‌خواهان و مخالفان داخلی را سرکوب کنند

کشورهایی مانند چین که بیشتر خریدار نفت ایران هستند، با این مسئله چگونه کنار می‌آیند؟

دقت کنید‌ که رابطه چین و ایران مدتی است که تنها در سطح داد و ستد باقی مانده. به عبارتی، از زمانی که فشارهای بین‌المللی بر ایران در پی تنش‌آفرینی‌های آقای احمدی‌نژاد افزایش پیدا کرده‌، چین نیز هیچ سرمایه‌گذاری‌ یا پروژه‌ عمرانی جدیدی در ایران نداشته‌است.

فقط نفت ایران را می‌خرد و در برابر نیز از ایران می‌خواهد که با درآمد نفت خود از چین خرید کند. چین حتی در جریان هیچ کدام از تحریم‌ها علیه جمهوری اسلامی نیز از حق وتوی خود استفاده نکرد. رشد اقتصادی چین کماکان در گروی بازار جهانی است. از این رو فکر نمی‌کنم علاقه‌ای داشته باشد به خاطر پشتیبانی از ایران، رابطه خود با جهان را خراب کند.

اگر تحریم نفت ایران قطعی شود، جامعه جهانی خواهد کوشید که تولیدکننده دیگری برای نفت مورد نیاز چین پیدا کند و چین نیز به احتمال زیاد از آن استقبال خواهد کرد.

آیا گمان می‌کنید که حکومت ایران تسلیم این فشار‌ها بشود و پروژه هسته‌ای خود را متوقف کند؟

هرگز به چنین چیزی تن در نخواهند داد. آن‌ها فکر می‌کنند که این شیشه عمرشان است و باید هر طوری که هست برنامه‌های اتمی خود را دنبال کنند. جمهوری اسلامی می‌داند اگر تسلیم این فشار‌ها بشود، هم در سطح بین‌المللی و هم در سطح داخلی انتظارات بیشتری از آن به وجود می‌آید که باید به آن‌ها تن بدهد. این مسئله برای سرسختانی که امروز در ایران قدرت را در دست دارند، بسیار ناگوار خواهد بود.

دوم این‌ که تنش‌آفرینی لازمه ادامه حاکمیت ایشان در ایران است. آن‌ها از تنش‌های بین‌المللی استقبال می‌کنند چرا که همیشه به یک دشمن خارجی نیاز دارند تا به بهانه آن بتوانند آزادی‌خواهان و مخالفان داخلی را سرکوب کنند.

به همین دلایل هیچ امیدی نمی‌توان داشت که جمهوری اسلامی در این مورد سازش کند و جام زهر را به موقع بنوشد و همین نیز احتمال جنگ را افزایش می‌دهد.

متاسفانه جغد جنگ بر فراز ایران در پرواز است، گرچه فکر نمی‌کنم که در کوتاه مدت چنین اتفاقی رخ بدهد، اما خطر آن جدی است. در حال حاضر جامعه جهانی می‌خواهد تاثیر این تحریم‌ها را بسنجد و بعد به تصمیم برسد.

تحریم بانک مرکزی، تحریم غیر مستقیم نفت و گاز ایران

Babak M — Tue, 25 Oct 2011 14:16:06 +0000

گفت‌وگو با دکتر جمشید اسدی، استاد اقتصاد در پاریس

سراج‌الدین میردامادی

در پی کشف توطئه ترور سفیر عربستان در واشینگتن و احتمال مداخله عوامل سپاه قدس جمهوری اسلامی در این عملیات تروریستی، تلاش‌های بین‌المللی برای تشدید تحریم‌ها علیه حکومت ایران بالا گرفته است.

در این زمینه‌ بحث تحریم بانک مرکزی جمهوری اسلامی هم کلید خورده است و جامعه جهانی به‌ویژه آمریکا در تلاش هستند از طریق شورای امنیت این تحریم را به تصویب برسانند. با دکتر جمشید اسدی، استاد اقتصاد بین‌الملل در پاریس در این زمینه گفت‌وگویی کرده‌ایم.

ارزیابی شمااز این تحریم چیست و در صورتی که این تحریم، تصویب و به اجرا گذاشته شود، چه صدماتی برای اقتصاد دولت ایران در پی خواهد داشت؟

دکترجمشید اسدی: با توجه به تحریم‌هایی که تاکنون شده است، ما می‌توانیم برآوردی کنیم از تأثیر تحریم‌های ملی مثلاً از سوی این یا آن کشور و یا در عرصه بین‌المللی به‌ویژه از سوی شورای امنیت روی اقتصاد ایران. این برآورد به ما نشان می‌دهد که شوربختانه تأثیر آن بر تولید و اشتغال بسیار منفی بوده است، به‌طوری که امروز تولید و اشتغال در یکی از بدترین دوره‌های جمهوری اسلامی است که حتی در بعضی موارد از دوران جنگ نیز کارنامه‌ بسیار زیان‌بارتری دارد.

مهم‌ترین گرفتاری ناشی از تحریم‌ها این بوده است که کشور ما نمی‌تواند در زمینه نفت و گاز که ستون فقرات اقتصاد ما است، جلب سرمایه مالی و فن‌آوری کند. حال، بانک مرکزی که به لحاظ مالی ستون فقرات اقتصاد کشور ما است، اگر مورد تحریم قرار گیرد، وضع به مراتب بدتر می‌شود.

یادآوری می‌کنم که بانک مرکزی جمهوری اسلامی دو کار اساسی می‌کند: یک، بخشی از پولی را که کشور در ازای فروش نفت دریافت می‌کند، باید بتواند از صندوق توسعه ملی و حساب ذخیره ملی پیشین وارد کشور کند و بعد سیاست‌های پولی را در درون کشور تنظیم کند. حال اگر با چنین نقش مهمی این بانک مورد تحریم قرار بگیرد، اولاً دیگر نمی‌تواند پولی از خریدار نفت وارد اقتصاد کشور کند چون مورد تحریم است.

از طرف دیگر اگر در درون کشور هم به شرکت‌هایی پول قرض دهد یا به آن‌ها کمک کند و یا به بانک‌هایی کمک کند و با آن‌ها داد و ستد داشته باشد، آن بانک‌ها و شرکت‌ها دیگر نمی‌توانند در سطح بین‌المللی فعالیت داشته باشند به علت این که با بانک مرکزی که مورد تحریم است، فعالیت کرده‌اند. متأسفانه و شوربختانه باید منتظر دورنمای بسیار سیاهی باشیم، بیش از آن‌چه اقتصاد ما امروز دچار آن است.

اگر تحریم بانک مرکزی جمهوری اسلامی حتی از سوی شورای امنیت هم تصویب نشود و از سوی آمریکا و اتحادیه اروپا تصویب و به اجرا گذاشته شود، باز همان صدمات یادشده را در پی خواهد داشت؟

صددرصد. در حقیقت امور بانکی و مالی مهم‌ترین فعالیتی بوده‌اند که جهانی شدند و اصولاً این جهانی‌شدن دست کم امروز استوار بر داد و ستدهای مالی و بانکی است. پس بانک‌هایی که این کار را انجام می‌دهند، عمدتاً اروپایی و آمریکایی هستند. می‌گویید که آسیایی‌ها به‌ویژه ژاپنی‌ها هم در این زمینه بسیار قوی شده‌اند. درست است، اما کماکان اروپا و آمریکایی‌ها به اتفاق بسیار قوی‌ترند و حتی اگر آسیایی‌ها وارد این تحریم هم نشوند بازهم مسئله‌ساز خواهد بود. مسئله اینجاست و برای همین است که من به جهانی شدن اشاره می‌کنم. چون داد و ستدهاشان همه درهم آمیخته است، اگر یک بانک آسیایی هم بخواهد با بانک مرکزی ایران داد و ستد داشته باشد، حساب می‌کند که چه قدر بیشتر داد و ستد دارد با بانک‌های اروپایی و آمریکایی و باید اینجا تراز کند که به نفع‌اش است با چه کسی مراوده داشته باشد.

بسیاری از شرکت‌های جهانی که کشورشان ایران را تحریم نکرده بود، به این علت که مثلاً در بورس نیویورک بودند یا مثلاً به این علت که با بانک‌های اروپایی داد و ستد داشته‌اند، مجبور بودند در ایران فعالیت نکنند. مثلاً شرکت نفتی توتال قبل از این که اروپا به تحریم‌ها بپیوندد، رابطه‌اش را در زمینه سرمایه‌گذاری با ایران کم کرد. اگر اروپایی‌ها و آمریکایی‌ها که بزرگ‌ترین مؤسسات بانکی و مالی دنیا را در اختیار دارند، بانک مرکزی را تحریم کنند همین اتفاق هم دوباره می‌افتد، حتی اگر این تحریم به شورای امنیت هم نرسد.

اگر جمهوری اسلامی بخواهد مثل دفعات گذشته تحریم‌ها را دور بزند، آیا در پیوند با تحریم بانک مرکزی هم می‌تواند این تحریم‌ها را دور بزند و از بانک‌های کشورهای دوست و متحدان سیاسی خودش در آسیا و در خاورمیانه استفاده کند؟

هرچه تحریم گسترده‌تر باشد، امکان تقلب یعنی دور زدن تحریم هم هست. این همیشه وجود دارد. این تئوری دزد و پاسبان همیشه وجود داشته است و از بین نمی‌رود. هیچ تحریمی نیست که بتواند به طور صددرصد انجام شود. البته ممکن است کسانی فکر کنند که به این ترتیب تحریم‌ها بی‌فایده است. خیر نیست! هزینه دور زدن این تحریم‌ها روز به روز بلکه ساعت به ساعت برای کشور ما گران‌تر تمام می‌شود.

همین الان هم اگرچه جمهوری اسلامی بعد از این چهار تحریم شورای امنیت، برخی از آن‌ها را دور می‌زند (که فرصت نیست توضیح دهم که به چه شکل)، اما هزینه‌های برایش چندبرابر می‌شود. یعنی مثلاً اگر بانکی در شرایط عادی، ۱۰ یورو از شما بگیرد برای این که داد و ستدی را انجام دهد، در شرایط تحریم‌ نمی‌کند و برای این که آن را انجام دهد، بسیار بیشتر پول می‌گیرد.

نکته دوم صدمه‌ای است که به اقتصاد ما می‌زند. این‌ها برای این که این تحریم را دور بزنند، باید یک داد و ستد را به چندین بخش تقسیم کنند. برای این که این کار انجام شود، یعنی مثلاً بخشی از درآمد نفت، وارد اقتصاد ما، وارد حساب ذخیره ارزی یا صندوق توسعه ملی ما شود، آن را باید تقسیم کنند به حساب‌های خیلی کوچک تا بتوانند. همانطور که گفتم، تنها بانک‌هایی حاضر به انجام این کار می‌شوند که نه بانک‌های دوست که بیشتر از آن که دوست باشند، بانک‌هایی هستند که حاضرند در ازای کارمزد بالاتر این کار را بکند. درواقع بانک‌های کوچک و بانک‌های محلی هستند. بانک محلی اما باید به اندازه توانش این کار را بکند. پس باید آن داد و ستد را بشکند تا این کار را انجام دهد. در نتیجه بازهم دستمزد و کارمزدی که می‌گیرد بسیار بالاتر می‌رود. پس در پاسخ به سئوال که آیا جمهوری اسلامی خواهد توانست بازهم این تحریم‌ها را دور بزند؟ باید بگویم بله تا ابدالدهر می‌تواند دور بزند، اما کماکان نمی‌شود کارهای بزرگ در کشور انجام داد. مثل تشکیل کنسرسیوم‌های مالی و جذب فن‌آوری‌ها برای راه انداختن و بازسازی نفت و گاز. دوم این که هزینه این دورزدن‌ها روز به روز و بلکه ساعت به ساعت برای کشور بیشتر می‌شود.

با توجه به اشاره‌ای که به نقش بانک مرکزی در مبادلات بانکی برای فروش نفت ایران داشتید،آیا این تحریم می‌تواند زمینه‌ساز تحریم نفتی جمهوری اسلامی هم باشد؟

امروز اگر این تحریم صورت بگیرد، از خودم سئوال می‌کنم دیگر چطور می‌توان درآمدهای ارزی فروش نفت را وارد کشور کرد؟ چون این کار عمدتاً به‌عهده بانک مرکزی جمهوری اسلامی بوده است. این در حقیقت قدم اول به طور غیرمستقیم برای تحریم‌ داد و ستدهای نفت و گاز ایران است. در حقیقت صدمه بسیار زیادی به فروش نفت و گاز از سوی ایران خواهد زد. یعنی ایران خواهد توانست بفروشد، مادامی که وارد تحریم نفتی نشود، اما درآمد حاصل از آن را چطور می‌تواند به حساب خود واریز کند، اگر بانک مرکزی تحریم شده باشد؟ در نتیجه این را من به نوعی تحریم غیر مستقیم فروش نفت و گاز از سوی ایران می‌بینم.

اختلاس سه‌هزار میلیاردی و دعوای درون حاکمیت

Babak M — Mon, 19 Sep 2011 17:23:43 +0000

سراج‌الدین میردامادی

جلسه غیر علنی مجلس برای بررسی اختلاس سه‏هزار میلیارد تومانی از سیستم بانکی کشور با حضور مقامات بانک مرکزی، وزارت اقتصاد و سازمان بازرسی کل کشور برگزار شد و در نهایت مجلس از توضیحات مقامات دولتی قانع نشد.

در گفت‌وگو با دکتر جمشید اسدی، استاد اقتصاد در پاریس از او پرسیده‌ام: چگونه این دزدی و اختلاس از سیستم بانکی ایران صورت گرفته است؟

جمشید اسدی: این اختلاس عمدتاً بدین‌معنی بوده است که از سیستم بانکی بیشتر از حد ظرفیت و توانایی بازپرداخت، از سوی شخصی، وام گرفته شده است و بعد متوجه شده‏اند که این دریافت وام از بانک، بسیار بالاتر از آن چیزی بوده است که این شخص بتواند یا بخواهد پس بدهد.

این معروف شد به "اختلاس سه‏هزار میلیارد تومانی" که امروز می‏گویند رکورد اختلاس مالی و بانکی در ایران است. البته هم‏چنان که آگاهی دارید، هراز چند گاه رکورد اختلاس در کشور شکسته می‏شود.

پولی که از بانک وام گرفته شده، به چه کاری اختصاص پیدا کرده و چه چیزی در ازای آن خریداری شده است؟ آیا در زمینه‏ای سرمایه‏‏گذ اری شده است یا خیر؟ شما شایعاتی که مبنی بر خروج این پول از کشور هست را چگونه ارزیابی می‏کنید؟

در این مورد هیچ‏کسی اطلاع و آگاهی کافی ندارد، اما به گمان قوی می‏توان گفت که دلیل این اختلاس ازجمله این بوده است که وامی با این مبلغ بزرگ گرفته شده است، بدون آن‏که به‏طور مشخص در زمینه طرح عمرانی یا تولیدی ویژه‏ای به‏کار رفته باشد.

در حالی‏که این سه‏هزار میلیارد تومان معادل سه میلیارد دلار است که رقم بسیار بزرگی است. این تقریباً از هزینه ایجاد بعضی از نیروگاه‏های اتمی بیشتر است. پس نمی‏شود کسی این رقم را بگیرد و ‏کاربست آن را در یک طرح تولیدی و صنعتی گزارش ندهد. تا به‏حال کسی طرحی را ندیده است که گیرنده وام که اسمش هم ذکر شده است، پول دریافتی را در آن‏جا به کار بسته باشد. پس او چطور توانسته است این وام را بگیرد؟!

در شرایط عادی، یک نفر کارآفرین طرح خود را نزد مسئولان بانک می‏برد، چگونگی آن را توضیح می‏دهد و بعد بانک با در نظرداشت دومسئله که اولاً این طرح چقدر می‌تواند سودآور باشد و این‏که گذشته و توانایی بازپرداخت وام‏گیرنده به چه شکل است، در مورد آن تصمیم می‏گیرد.

در شرایط عادی، چنین شخصی نمی‏توانست این مبلغ بزرگ را از بانک صادرات و کنسرسیون مالی‏ای که حول بانک صادرات ایجاد شده بود، قرض بگیرد. پس گمان قوی می‏رود که بانک صادرات و کنسرسیون مالی‏ای که این وام را داده است، زیر فشار محافل قدرت، به‏ویژه قدرت اجرایی کنونی، یعنی دولت آقای احمدی‏نژاد مجبور به دادن چنین وامی شده است. چون در شرایط عادی، دست کم هر بانک وام‏دهنده‏ای فکر سود و زیان خود را می‏کند و با تردید بسیار نسبت به دادن چنین رقم بزرگی به یک فرد نگاه می‏کند.

این موضوع، به نوعی تبدیل به یک سوژه سیاسی، به‏ویژه در رقابت‏های درون جریان اصولگرا شده است و از یک طرف دستگاه قضایی و از طرف دیگر دولت، همدیگر را متهم می‏کنند. در این زمینه، این پرونده را چگونه ارزیابی می‏کنید؟

اولاً اگر اقتصاد، اقتصاد بازاربنیاد نباشد، هیچ کار بزرگ اقتصادی‏ای در کشور نیست که سیاسی نباشد. برای روشن کردن مسئله این توضیح لازم است که اقتصاد بازار بنیاد مانند آن است که در سیاست بگوییم دمکراسی.

چون اقتصاد کشور ما- نه به قول من، به قول آقای نهاوندیان رئیس اتاق بازرگانی کشور- یک اقتصاد رانتی است. در نتیجه هیچ قرارداد بزرگی نیست که ریشه سیاسی نداشته باشد. مانند عمده‏ترین قراردادهایی که در زمان آقای احمدی‏نژاد به سپاه پاسداران و شرکت‏های وابسته به آن داده شد. ازجمله همین شخصی که به عنوان وام‏گیرند‏ه اختلاس سه‏هزار میلیارد تومانی ذکر می‏شود، کسی بوده که کل سهام یا بخشی از سهام چهار شرکت به اصطلاح "خصوصی‏سازی شده" از سوی دولت را خریداری کرده و دوتا از این شرکت‏ها بدون مناقصه به این شخص داده شده است. یعنی صددرصد ریشه سیاسی دارد.

درباره این‏که رابطه این مسئله با اختلاف‌های درون اردوی محافظه‏کاران چطور است، باز من برمی‏گردم به این مسئله که هیچ اتفاق بزرگی در کشور استبدادزده‏ و رانت‌خوار ما نیست که بدون ریشه سیاسی باشد. افشاگری‏هایی که این دو جناح می‏کنند، در مقام رقابت برای در دست داشتن اکثریت قدرت در کشور است.

مطمئن باشید این پیش‏بینی من است که این پرونده به جای خاصی نمی‏رسد. چون جناح دیگر بلافاصله پرونده‏های اختلاس و رانت‏خواری آن یکی جناح را که امروز دارد به آن اتهام می‏زند، افشا خواهد کرد. کما این‏که خود آقای احمدی‏نژاد در سفرش به آذربایجان گفته بود که «سکوت من طول نخواهد کشید و به زودی در این مورد واکنش نشان خواهم داد».

این است که من فکر نمی‏کنم هیچکدام از پرونده‏های اختلاس به مرحله قطعی در کشور برسد. کما این‏که تاکنون هیچکدام به مرحله قطعی نرسیده است. یادآوری می‏کنم از زمان پرونده ۱۲۳ میلیاردی برادر آقای رفیق‏دوست که رئیس سپاه پاسداران بود تا به امروز، هرازچندگاه صحبتی از آن به میان می‌آید که مثلاً رکورد اختلاس در کشور شکسته شد، اما هیچکدام پی‏گیری و مجازات نشده‏اند.

انتصاب آقای محسنی اژه‏ای به عنوان مسئول رسیدگی به پرونده این اختلاس را چگونه ارزیابی می‏کنید؟ به نظر می‏رسد دستگاه قضایی می‏خواهد نشان بدهد که در برخورد و رسیدگی به این تخلف بزرگ، قاطع است و عزمی جزم دارد. ارزیابی شما چیست؟

من این را باز هم در پرتوی اختلاف‌های بین دو جناح می‏بینم. برای پاسخ به این سئوال، اجازه می‏خواهم بازگردم و نگاهی تاریخی به مسئولیت‏های آقای اژه‏ای بیاندازم. به‏خاطر بیاوریم بار پیشین که آقای اژه‏ای با سروصدا مسئول یک پرونده بسیار مهم سیاسی، اقتصادی- اختلاسی بود، زمانی بود که جناح ایشان، در آن زمان معروف به "جناح راست" و بعد "محافظه‏کار"، در رقابتی سخت با جناحی بود که آن زمان به "جناح سازندگی" و "عمل‏گرا" با چهره نمادین آقای رفسنجانی معروف بود.

در آن زمان آقای اژه‏ای یکی از کارگزاران بسیار نامور اطراف آقای هاشمی رفسنجانی و شهردار آن زمان تهران، آقای کرباسچی را به دادگاه کشاند و ایشان را به علت اختلاس محاکمه کرد. این یک برخورد سفت و سختی بود که بین این دو جناح صورت گرفت و یکی از اولین ضربه‏های جدی‏ای بود که به آقای رفسنجانی و جناح ایشان خورد.

این دعوا و رقابت کماکان از نظام جمهوری اسلامی رخت برنبسته و رسیده است تا به‏‏ امروز. امروز من فکر می‏کنم در رقابتی که بین این دو جناح وجود دارد، هیچ قاضی سرسختی مانند آقای اژه‏ای برای ضربه زدن به جناح آقای احمدی‏نژاد پیدا نکرده‏اند و از همین‏رو ایشان را مسئول این پرونده کرده‏اند، برای برخوردی سفت و سخت با جناح آقای احمدی‏نژاد و پاسدارانی که همسوی ایشان هستند. منتها به نظر من، این باعث بحران شدیدی در درون نظام جمهوری اسلامی خواهد شد. به این دلیل که تجربه نشان داده است که آن عمل‏گرایی و احتیاطی که آقای رفسنجانی، دست کم برای نگهداشتن نظام در دل داشتند، نظامی که خودشان از پایه‏گذاران آن بودند، در جان و دل آقای احمدی‏نژاد نیست.

تجربه نشان داده است که آقای احمدی‏نژاد از رویارویی با به اصطلاح مقام معظم رهبری تا مقامات دیگر، هراسی به دل راه نداده است. من فکر می‏کنم اگر آقای اژه‏ای، هم‏چنان که سنت اوست، برخورد سفت و سختی با حلقه آقای احمدی‏نژاد داشته باشد، آقای احمدی‏نژاد هم واکنش سختی نشان می‏دهند و بار دیگر نظام جمهوری اسلامی در بحران قرار می‏گیرد.

نکته آخر این است که مسئولیت آقای اژه‏ای در این زمینه و برخوردش با آقای احمدی‏نژاد بسیار نمادین است. بازهم یادآوری می‏کنم که آقای اژه‏ای جزو همکاران دولت آقای احمدی‏نژاد بودند و به عنوان اعتراض به آقای احمدی‏نژاد که چرا فرمایشات به اصطلاح مقام معظم رهبری را نکته به نکته نپذیرفته‏اند، به حالت استعفا و قهر بیرون آمدند و البته آقای احمدی‏نژاد هم دنبال ایشان نفرستاد و به قصد دلجویی و آشتی با ایشان برنیامد.

این است که وقتی تمام این مسائل را کنار هم می‏گذاریم، دو نتیجه می‏گیریم: یکی این‏که رقابت بین دو جناح بسیار سخت‏تر از گذشته است و دوم این‏که بازهم این رقابت و برخورد، برانگیزاننده بحران بسیار سفت و سخت در درون نظام جمهوری اسلامی خواهد شد.

ریاست احمدی‌نژاد بر اوپک، تنش‌ها را بالا می‌برد

Babak M — Wed, 18 May 2011 17:09:51 +0000

ایرج ادیب‌زاده

محمود احمدی‏نژاد در گفت‏وگوی زنده‏ی تلویزیونی خود در روز یکشنبه گذشته، ۲۵ اردیبهشت‌ماه، گفت تا اطلاع بعدی، سرپرستی وزارت نفت را بر عهده گرفته است.

این خبر در آستانه نشست کشورهای صادرکننده‏ی نفت (اوپک) به این معناست که او رئیس موقت اوپک هم خواهد بود. پس از گذشت ۳۷ سال از فعالیت اوپک، ریاست این سازمان به ایران رسیده است.

با ادغام هشت وزاتخانه در یکدیگر و به‏ویژه ادغام وزارت نفت در وزارت نیرو، سرانجام رئیس دولت، خود سرپرستی پرگفت‏وگوترین و پرقدرت‏ترین وزارتخانه، یعنی وزارت نفت را بر عهده گرفت که اصلی‏ترین منبع درآمد دولت ایران است و ۸۳درصد درآمد ایران در این وزارتخانه متمرکز شده است.

به این بهانه از دکتر جمشید اسدی، استاد اقتصاد در دانشگاه‏های فرانسه و کارشناس سیاسی، می‏پرسم: چرا محمود احمدی‏نژاد سرپرستی وزارت نفت را برعهده گرفته است؟

دکتر جمشید اسدی: این مسئله را باید در روند کلی‏ای که از ابتدای زمامداری آقای احمدی‏نژاد وجود داشته است دید و آن کنترل هرچه بیشتر دولت بر تمام نهادهای کشور و کنترل هرچه بیشتر نهادهای دولت توسط آقای احمدی‏نژاد است.

از زمانی که ایشان به قدرت رسیده‏اند، یکی یکی نهادهایی را که خارج از اختیار دولت بوده‏اند، مانند «شورای پول و اعتبار»، «سازمان برنامه‏ و بودجه» و ... را یا ناتوان کرده‏اند و یا از میان برده‌اند و هرچه بیشتر قدرت را به دولت بخشیدند.

در درون دولت هم با کوچک‏ترین اختلافی که با وزرا داشتند، آن‏ها را یا تعویض یا وادار به استعفا کردند. نمونه آن برکناری آقای متکی است که حتی در سفر برکنار و تعویض شد.

این‏که حالا کنترل وزارت نفت را هم برعهده‏ گرفته‏اند، از جمله کنترل‏های بیشتری است که خودشان می‏خواهند داشته باشند و در همان روند افزودن هرچه بیشتر بر قدرت خودشان است.

به‏ویژه در این شرایط که اختلاف آقای احمدی‏نژاد با جناح دیگر اصول‏گرایان بسیار نمایان شده است، کنترل هرچه بیشتر نهادهایی که می‏توان آن‌ها را کنترل کرد، می‏تواند در این دعوا به آقای احمدی‏نژاد نوعی کمک باشد.

سایت‏های طرفدار دولت نوشته‏اند که احمدی‏نژاد رئیس سازمان اوپک خواهد شد. فکر می‏کنید او امکان موفقیت در اوپک را داشته باشد؟

ایشان در چه مواردی می‏تواند امکان موفقیت داشته باشد؟! زمانی که ایشان به عنوان رئیس جمهور کوشیدند که مثلاً حلقه‏های وحدت را در منطقه ایجاد کنند، تا کجا موفق شدند؟ حتی تنش‏ها در بسیاری موارد بالاتر رفت.

با تئوری‏های اقتصادی‏ای که از آقای احمدی‏نژاد می‏شناسیم و با قدرت‏هایی که در درون اوپک وجود دارند، به‏ویژه در شرایط کنونی و با توجه به تغییر و تحولات به‏وقوع پیوسته در خاورمیانه که اکثر کشورهای عضو اوپک را شامل می‏شود، ریاست ایشان جز تنش‏افزایی، نتیجه‏ای نخواهد داشت و من هیچ‏گونه موفقیتی را برای ایشان در پیش رو نمی‏بینم.

رئیس مجلس شورای اسلامی، دوماه پیش از ارسال پرونده تخلفات ۱۱ میلیاردی وزارت نفت، به قوه قضاییه و شکایت از واریز نشدن میلیاردها دلار از صادرات نفت به حساب ذخیره ارزی خبر داد. البته در این مورد، ما پیش از این با هم گفت‏وگوهایی داشته‏ایم. فکر می‏کنید با سرپرستی آقای احمدی‏نژاد در وزارت نفت، بتوان سرانجامی برای این پرونده پیش‏بینی کرد؟

ابداً! ما در این مورد پیش از این نیز باهم گفت‏وگویی داشتیم. مدت‏هاست که دیوان محاسبات، سازمان بازرسی کشور، کمیسیون پژوهش‏های مجلس و خبرنگارها، در این‏ زمینه سخن می‌گویند که امروز علی‏رغم درآمدهای سرشار و تاریخی ایران در دوران زمامداری آقای احمدی‏نژاد، در حساب ذخیره ارزی پولی باقی نمانده است، و در این زمینه هیچ جای شک و شبهه‏ای نیست.

سرپرستی وزارت نفت و رسیدگی به کارنامه هزینه‏ کردن درآمدهای نفت، توسط آقای احمدی‏نژاد را هم باید در چهارچوب همین دعوا دید. مدت‏هاست که از واریز نشدن این درآمد و کارهای غیرقانونی آقای احمدی‏نژاد سخن گفته می‏شود، ولی تا آخر پی‏گیری نشده است.

به علت این‏که دعوای این دو جناح قدرتمند اصول‏گرا هم‏چنان ادامه دارد و در این دعوا که امروز شدت گرفته، دو طرف دارند قدرت خودشان را نشان می‏دهند و می‏خواهند طوری از طرف مقابل زهر چشم بگیرند.در چنین شرایطی، من فکر نمی‏کنم این پرونده‏ها سرانجامی داشته باشد.

کمااین‏که خود آقای احمدی‏نژاد که امروز یک به یک پرونده فساد اقتصادی اطرافیان‏‏شان و در بهترین حالت و مؤدبانه‏ترین شکل، سوءمدیریت خودشان در مورد درآمدهای نفتی در مطبوعات خود کشور چاپ می‏شود، کسی بودند که وقتی به قدرت رسیدند، گفته بودند که لیست آقازاده‏ها در جیب من است و به زودی آن را منتشر می‏کنم.

تاکنون نه تنها چنین کاری را نکرده‏اند، بلکه خودشان هم به جرگه آقازاده‏ها- اگر جزو این جرگه نبودند- پیوسته‏اند و از آن‏ها گوی سبقت را هم گرفته‏اند.

بر اساس حساب کارشناسان اقتصادی، هریک دلار که به قیمت نفت در جهان افزوده می‏شود، نزدیک به ۶۰۰ میلیون دلار درآمد ایران از راه نفت بالا می‏رود. در چندماه اخیر، ۱۵ دلار به قیمت جهانی نفت افزوده شده است. فکر می‏کنید با این افزایش درآمد، مشکلات کنونی اقتصاد ایران کمی برطرف بشود؟

فکر نمی‏کنم! به دو دلیل: یکی این‏که هزینه‏ها به علت سوءمدیریت در کشور، به‏شدت در حال افزایش است. دوم این‏که چون ایران در تحریم بین‏المللی قرار دارد، عملاً کالاهای خودش را گران‏تر از قیمت بازار آزاد می‏خرد.

چون ایران در تحریم است، اگر بخواهد کالاهای حساس و ویژه‏ای را بخرد، فروشنده می‏داند که در شرایط عادی نمی‏تواند آن را بفروشد و اگر بفروشد، به قیمت بسیار گزاف‏تری می‏فروشد.

گذشته از این، مشکل اقتصادی آقای احمدی‏نژاد، البته می‏تواند کمبود درآمد باشد، ولی بیشتر سوءمدیریت و عدم پاسخگویی است. هم‏چنان‏که آن پولی که در تاریخ درآمدهای نفتی ایران بی‏سابقه بوده، هیچ اثر مثبتی برای کشور و جامعه ما نداشت، اگر بیشتر از این هم بشود، مادامی که مدیر و گرداننده آن آقای احمدی‏نژاد هستند، فایده بیشتری نصیب ما نخواهد شد.

به‏خصوص این‏که آقای احمدی‏نژاد حتی به نمایندگان اصول‏گرای خودشان هم پاسخگو نیستند. یعنی به بودجه‏ای هم که نمایندگان همراه خودشان تصویب کرده‏اند، بی‏اعتنا هستند و به هراندازه که خواسته‏اند، از صندوق ذخیره ارزی برداشته‏اند که همین مسئله مورد اعتراض آقای لاریجانی و دیوان محاسبات و بازرسی کل کشور قرار گرفته است.

پرسش پایانی بیشتر سیاسی است و نه اقتصادی: در پی علنی شدن اختلاف‏ها میان رهبر جمهوری اسلامی و محمود احمدی‏نژاد بر سر وزارت اطلاعات، حملات هواداران آیت‏الله خامنه‏ای به رئیس دولت و اطرافیان او بالا گرفته است. این‏بار احمدی‏نژاد با پذیرش ابقای وزیر اطلاعات، خود سرپرستی وزارت نفت را بر عهده گرفت. ممکن است نوعی معامله یا مصالحه بین رهبر جمهوری اسلامی و رئیس جمهور صورت گرفته باشد؟

ممکن است. اما خوش‏خیالی و کوته‏بینی است اگر کسی بر این باور باشد که این یک مصالحه بلندمدت خواهد بود. دو جناح اصول‏گرا که امروز به جان هم افتاده‏اند، هردو تمامیت‏طلب هستند و خصلت و دینامیسم تمامیت‏طلبی نمی‏تواند هیچ شریکی را برای خود بپذیرد؛ به هیچ‏عنوان! کوچک‏ترین اختلاف، در حکم جنگ و مبارزه علیه یکدیگر است.

توجه داشته باشید که آن‏چه از سوی آقای احمدی‏نژاد با زدن اصلاح‏طلب‏ها آغاز شد، با زدن آقایان رفسنجانی، کروبی و موسوی ادامه یافت که به گفته خود آقایان، ستون‏های خیمه انقلاب بودند و امروز به جان هم افتاده‏اند.

این خصلت و ویژگی تمامیت‏طلبی است که می‏تواند در بعضی اوقات به آتش‏بس برسد، ولی صلح بین آن‏ها غیر ممکن است. من فکر می‏کنم که اگر هم این یک مصالحه باشد، یک مصالحه موقتی است و به‏زودی دعوای بین این دو جناح از سر گرفته خواهد شد.