سارا روشن

زندگی همجنسگرایان زیر سایه خشونت

arezoo — Thu, 14 Feb 2013 04:36:48 +0000

آوات عیار و سارا روشن - دگرباشان جنسی در ایران، کمتر از چند و چون زندگی کسانی که در سایر مناطق جهان به همجنس خود گرایش جنسی دارند، خبردار می شوند.

زندگی‌ تراژیک کسانی که به همجنس خود گرایش جنسی دارند، اکنون چندسالی می‌شود که گاه به زبان فارسی بازگو می‌شود و در این میان همچنان این پرسش باقی است که چرا جامعه بشری برای مواجه شدن و پذیرش همجنسگرایی دچار مشکل است، اما برای کشتن، نابود کردن و حذف همجنسگرایی مشکلی ندارد؟ اکنون که نابود کردن همجنسگرایان به واسطه قوانین جوامع دمکراتیک مشکل‌تر شده است، فشار آزار‌های روحی و روانی به آنها، گاه به حدی می‌رسد که نوجوانان و جوانان همجنسگرا، برای رهایی از شرایط موجود راه خودکشی را انتخاب می‌کنند.

خودکشی نوجوانان همجنسگرا

جِــیمی رودمایر، نوجوان ۱۴ ساله در بوفالوی نیویورک زندگی و در مورد گرایش جنسی خود آزادانه با همه صحبت می‌کرد. در مدرسه بسیاری او را فعال اجتماعی و نوعی مبارز علیه همجنسگراستیزی می‌دانستند. شماری از آنها اما جــیمی را آزار می‌دادند و با کلمات اهانت‌آمیز جنسی او را مورد خطاب قرار می‌دادند.

او پس از سال‌ها تحمل قلدری هم‌مدرسه‌ای‌ها، در ۱۸ سپتامبر سال ۲۰۱۱ دست به خودکشی زد. پدر جیمی خطاب به دو همکلاسی‌ای که بیش از دیگران پسرش را به خاطر گرایش جنسی‌اش آزار داده بودند گفت: «آن‌ها باید بدانند کلماتی که برای آن‌ها ممکن است جنبه شوخی و بازی داشته باشد، می تواند برای دیگران بسیار آزاردهنده باشد. این کلمات می‌تواند زندگی دیگران را نابود کند.»

گروه موسیقی کر لس‌آنجلس حالا تصمیم گرفته‌ است که یاد جیمی را زنده نگهدارد و به یاد او در شهر‌های مختلف برنامه اجرا کند. در یک تور بین‌المللی، این گروه آهنگ معروف «وضعیت بهتر خواهد شد» را به یاد جیمی و برای تمام نوجوانان همجنسگرایی اجرا می‌کند که در جامعه پیرامونی خود مورد آزار و اذیت قرار می‌گیرند.

جِــیمی رودمایر، نوجوان ۱۴ ساله در بوفالوی نیویورک زندگی می‌کرد و در مورد گرایش جنسی خودش آزادانه با همه صحبت می‌کرد. در مدرسه بسیاری او را فعال اجتماعی و نوعی مبارز علیه همجنسگراستیزی می‌دانستند. شماری از آنها اما جِــیمی را آزار می‌دادند و با کلمات اهانت‌آمیز جنسی او را مورد خطاب قرار می‌دادند.

جیمی به طور مداوم در وبلاگش در مورد آزاری که در مدرسه می دید، می‌نوشت. روز یکشنبه ۱۸ ماه سپتامبر، جیمی در فیس‌بوک خود آهنگی از لید گاگا به نام «ملکه» گذاشت که می‌گفت: «مرا فراموش نکنید زمانی که گریه‌کنان به دروازه بهشت می‌رسم.» بعد از آن در ساعت ۱:۳۰ نیمه شب روز یکشنبه، جیمی آخرین پست‌های خود را در تارنمای تامبلرش گذاشت. در یکی از پست‌ها نیز نوشت که خیلی دلش برای مادربزرگ‌اش، مادر مادرش که به تازگی فوت کرده تنگ شده است. در پست دیگرش از لیدی گاگا برای حمایتش از همجنسگرایان تشکر کرده بود. بعد از این دو پست، جیمی برای همیشه ساکت شد.

گروه کر همجنسگرایان لس‌آنجلس در برنامه اخیر خود «یک آهنگ برای جیمی» اجرا کردند که مورد استقبال تماشاچیان قرار گرفت. این آهنگ توسط ساشا ساکت اجرا شد. ساشا در ایران بزرگ شده و به قول خودش با جیمی همزاد پنداری می‌کند. او هم تجربه خوبی از دبیرستان ندارد و آزار و اذیت‌های سایر هم‌مدرسه‌ای‌هایش را به یاد می‌آورد. ساشا سال‌ها با افسردگی دست و پنجه نرم می‌کرد. او بعد از شنیدن خبر مرگ جیمی این آهنگ را برای او سرود (برای شنیدن این ترانه به اینجا مراجعه کنید).

روایت مریم، زن همجنسگرای ایرانی

جنبش‌های حق‌خواهی برای همجنسگرایان که از سال‌های ۱۹۶۰ در آمریکای شمالی و اروپا آغاز شد، اکنون به جایی رسیده‌اند که امروز خواهان اصلاح قوانین خشونت‌آمیز و تبعیض‌آمیز را هستند. جرم‌زدایی از روابط همجنس با همجنس، قانونی‌کردن ازدواج همجنسگرایان، حق همجنسگرایان برای پذیرفتن فرزند، اصلاح قوانین مالیاتی برای به رسمیت شناختن روابط همسری بین دو همجنس، ایجاد قوانین لازم برای به رسمیت شناختن جنسیت تراجنسیتی‌ها و محسوب کردن حقوق دگرباشان جنسی به عنوان حقوق بشر از جمله مطالبات جنبش‌های دگرباشان جنسی است.

در ساختار‌های حقوقی ایران اما روابط همجنس با همجنس همچنان جرم محسوب می‌شود و بر اساس قانون مجازات اسلامی مستحق مجازات است. روابط همجنس با همجنس بین زنان تحت عنوان مساحقه جرم‌انگاری شده است. مساحقه در قانون مجازات اسلامی از فقه شیعه آمده و عبارت است: «از این‌که انسان مؤنث، اندام تناسلی خود را بر اندام تناسلی همجنس خود قرار دهد.» (ماده ۲۳۸) مجازات مساحقه بر اساس احکام فقه شیعه، در قانون مجازات اسلامی صد ضربه شلاق به عنوان حد تعیین شده است، اما مشکل در قانون جدید این است که هویت همجنسگرایی به عنوان پدیده‌ای انتزاعی و غیر قابل اثبات هم جرم‌انگاری شده است. به این ترتیب با توجه به اینکه علم قاضی در دادگاه‌های جمهوری اسلامی ایران، ‌‌در نهایت موجب تعیین مجازات است، خود مسئله هویت همجنسگرایی برای همجنسگرایان ساکن ایران مشکلی مضاعف شده است.

مریم و سارا پس از چندی لباس می‌پوشند، برای هم حلقه می‌گیرند و باهم ازدواج نمادین می‌کنند. در یکی از شب‌نشینی‌ها در خانه مریم و سارا به مناسبت تولد مریم، همسایه که از وضعیت آن‌ها با خبر بوده است به خاطر صدای موسیقی شکایت می‌کند و نیروی انتظامی مریم و سارا و مهمان‌ها را دستگیر می‌کند.

مرکز اسناد حقوق بشر ایران این هفته شهادتنامه مریم احمدی، یک زن همجنسگرای ایرانی را منتشر کرده که در ایران به جرم همجنسگرایی دستگیر، زندانی و دادگاهی شده است.

مریم که در سن چهارده سالگی به توصیه خانواده با یکی از اقوام پدری‌اش ازدواج می‌کند، پس از شش سال از همسرش جدا می‌شود. طلاق او از همسر، موجب طردشدن او توسط خانواده می‌شود. پس از یک سال او رابطه جدیدی را با یک زن آغاز می‌کند. سارا، به مریم پیشنهاد دوستی می‌دهد. مریم و سارا پس از چندی لباس می‌پوشند، برای هم حلقه می‌گیرند و باهم ازدواج نمادین می‌کنند. در یکی از شب‌نشینی‌ها در خانه مریم و سارا به مناسبت تولد مریم، همسایه که از وضعیت آن‌ها با خبر بوده است به خاطر صدای موسیقی شکایت می‌کند و نیروی انتظامی مریم و سارا و مهمان‌ها را دستگیر می‌کند.

قاضی تصمیم می‌گیرد که مریم و سارا را تنبیه جدی‌ کند. پس از صد ضربه شلاق (حکم حد مساحقه) و ۹ ماه زندان، مریم برای حکم نهایی به دادگاه برده می‌شود. در دادگاه، پدر مریم تشویق می‌شود که با توجه به اینکه ولی دم و صاحب خون مریم است، او را به تلافی این آبروریزی، ادب کند. مریم زیر کتک‌ها و خشونت فیزیکی پدر از حال می‌رود. وقتی دستبند او را باز می‌کنند که به جراحاتش رسیدگی کنند، وی در فرصتی مناسب و در شلوغی دادگاه و اجتماع تماشاچیان، از در دادگاه بیرون می‌آید و فرار می‌کند.

مریم نه ماه بعد، به لطف یک دوست و با پاسپورت وی، از ایران فرار می‌کند. او به امید اینکه بتواند به سارا کمک کند، مسئله وی را با سازمان ملل در میان می گذارد. مریم اما تنها می‌تواند برای خودش کمک بگیرد و به او گفته می شود برای کسی که در ایران در زندان است، کاری نمی‌شود کرد. مریم اکنون در ترکیه کار می‌کند و سارا همچنان در زندان است. (داستان مریم را از زبان خود او در اینجا بشنوید.)

در نبود کمک‌های حقوقی، بسیاری از همجنسگرایان ایران در ترس دائمی نسبت به قانونی که هویت آن‌ها را جرم‌انگاری کرده است زندگی می‌کنند. بدون دسترسی به وکلای مدافع که از وضعیت آن‌ها خبردار باشند، همجنسگرایان ایرانی زیر ارعاب بازجویان به همجنسگرایی اعتراف می‌کنند. کتمان همیشگی شاید در شرایطی که همجنسگرایی در قانون مجازات اسلامی جرم‌انگاری شده است بهترین راه باشد، اما همه همجنسگرایان ایرانی نسبت به این موضوع آگاهی ندارند. همچنین در مواجهه با تحقیر و ارعاب، هیجان و عصبانیت موجب می‌شود که دگرباشان ایرانی از هویت خود دفاع کنند که همین اقدام ‌‌در نهایت موجب خطرات بیشتر برای آنها در سیستم قضائی تبعیض آلود ایران می‌شود.

لایحه کشتن همجنسگرایان در اوگانا

خشونت نسبت به همجنسگرا‌یان ممکن است به زودی در اوگاندا نیز قانونی شود. لایحه کشتن همجنسگرا‌یان دوباره در پارلمان اوگاندا مطرح شده است. زمانی که پارلمان اوگاندا از تعطیلات کریسمس برگشت، لایحه کشتن همجنسگرا‌یان دوباره در صحن پارلمان اوگاندا به بحث گذاشته شد.

لایحه کشتن همجنسگرا‌یان دوباره در پارلمان اوگاندا مطرح شده است.

فعال همجنسگرا، فرانک موگیشا، در توییتر خود خبر داد که مسئله خشونت به همجنسگرایان در اوگانا دوباره به صورت جدی مطرح خواهد شد و لایحه کشتن همجنسگرایان در فهرست لوایح پارلمان زیر تیتر «کارهایی که باید دنبال شود» قرار گرفته است.(منبع: اینجا)

روزنامه معروف اوگاندا «نگاه جدید»، گزارش کرده است که انتظار می‌رود کمیته مسائل امور حقوقی و مجلسی این لایحه را برای خوانش سوم در صحن پارلمان مطرح کند تا توسط مجلس یا به قانون تبدیل یا رد شود.

جفری اوگوارو، نماینده ائتلاف جامعه مدنی در حقوق بشر و قانون اساسی دوباره یادآوری کرد که گروه او این لایحه را مردود می‌داند. او گفت: «ما متعحبیم که با آنکه پارلمان از تبعات اقتصادی، بهداشتی، اجتماعی و سیاسی و روابط بین‌المللی این لایحه خبردار است هنوز هم مصرانه به دنبال مطرح کردن آن است. تنها امید ما این است که اگر لایحه به صحن پارلمان برسد نمایندگان در بحث‌های خود در مورد عواقب تصویت این لایحه صحبت کنند. ما امیدواریم نمایندگانی که با این لایحه مخالفند بتوانند در خود شجاعت لازم را بیابند و مخالفت خود را به طور عمومی ابراز نمایند.»

دیوید باهاتی، نماینده‌ای که این لایحه بحث برانگیز را پشتیبانی کرده است، می‌گوید که دولت مصمم است این لایحه را در پارلمان تبدیل به قانون کند.

وی در پاسخ به اینکه کشورهای دیگر تهدید کرده‌اند که اگر اوگاندا این لایحه را تصویت کند، آن کشور از کمک‌های مالی دیگر کشور‌ها محروم می‌شود، گفت که او ترجیح می‌دهد کشورش شرافتش را حفظ کند و آن را با پول مبادله نکند.

اعدام حیوانات همجنسگرا

راه حل حذف همجنسگرایی با قتل و اعدام، حیوانات همجنسگرا را هم بی‌نصیب نگذاشته است.

آیا حیوانات هم همجنسگرا می‌شوند؟ این سئوالی است که ذهن بسیار از کسانی را که به دنبال پاسخی برای «طبیعی بودن همجنسگرایی» هستند، به خود مشغول کرده است. برای یافتن پاسخی همه شمول و کلی، نیتان بیلی Nathan Bailey و مارلین زوک Marlene Zuk از دانشگاه ایالتی کالیفرنیا در ریورساید مقالاتی که تا سال ۲۰۰۹ در حوزه روابط همجنس با همجنس در دنیای حیوانات منتشر شده بود را مورد بررسی قرار دادند.

نتیجه تحقیقات آن‌ها که در شماره ماه ژوئن سال ۲۰۰۹ ژورنال «رویداد‌های بوم‌شناسی و تکامل» Trends in Ecology and Evolution منتشر شد، آن‌ها مدعی شدند که گرایش جنسی به همجنس یک رفتار تقریباً عمومی و همه‌گیر در قلمرو حیوانات است.(منبع: اینجا)

سگی همجنسگرا که صاحبش او را به دلیل علاقه به همجنس، طرد کرد.

پیش از انتشار این مقاله، جانور‌شناسان، گرایش جنسی بین دو یا چند جانور همجنس را در سراسر گونه‌ها از کرم‌ها گرفته، تا پرندگان، حشرات و پستانداران به ثبت رسانده بودند. مسئله مورد علاقه نیتان بیلی و مارلین زوک مطالعه در زمینه درک منشاء تکاملی رفتار جنسی همجنس‌خواهی و همچنین نتایج تکاملی گرایش جنسی به همجنس در جانوران و همچنین انسان‌ها بود. این محققان تاکید می‌کنند که در مقالات و منابعی که آنها خوانده‌اند، گزارش‌ها و توضیحات رفتارهای همجنس‌خواهانه در سراسر گونه یکسان نیست و محققان معمولاً شاهد پدیده‌های کیفی متفاوت هستند که با همین نام همجنس‌خواهی دسته‌بندی می‌شوند، اما به هر حال در بیشتر گونه‌ها، حیواناتی هستند که به طور خاص علاقه به ایجاد رابطه جنسی با همجنس خود دارند.

در دنیای روابط انسان با حیوانات، همجنس‌خواهی گونه‌های مختلف اصلاً عجیب نیست. هر کفترباز، خروس باز و مرغ‌داری که بشناسید به شما خواهد گفت که برخی از خروس‌ها علاقه دارند دم پر خروس‌های دیگر بپرند. برخی از کفتر‌های ماده، محل زیبا‌ترین نر‌ها هم نمی‌گذارند، اما مدام خود را به دم کفترهای ماده دیگر می‌مالند.

بسیاری از کسانی که با جنگ خروس شرط‌بندی می‌کنند، خروس همجنس‌خواه را سر می‌برند. کسی خروسی نمی‌خواهد که به جای جنگ با حریف مقابل، مناسک عشق بازی را به جای آورد. راه حل، مثل همیشه، حرکت اعدام‌گونه حیوان همجنس‌خواه بوده است.

در هفته گذشته خطر مرگ از بیخ گوش سگی گذشت که که صاحبی بسیار همجنسگراستیز داشت.

در تنسی آمریکا، سگی از گونه بیت بول، توسط صاحبش به پناهگاه سگان برده شد و طرد شد. وقتی دامپزشکان جویای دلیل طرد این سگ شدند، صاحبش پاسخ داد که او همجنسگراست و روی دیگر سگ‌های مذکر می‌پرد.

پس از این درخواست بسیار عجیب توسط صاحب این سگ، کمپینی در فیس‌بوک برای نجات جان این بیت بول همجنسگرا آغاز شد. این کمپین چهار هزار و ۳۰۰ بار در فیس بوک به اشتراک گذاشته شد و ‌‌‌نهایت این مسئله توجه سازمان‌های دفاع از حقوق حیوانات را جلب کرد و جان سگ همجنسگرا نجات پیدا کرد.(منبع: اینجا)

یک کودک و سه والد

در سال‌های اخیر بسیاری از سیاستمداران، حقوقدانان، قضات، وکلا و مقامات در کشورهای دمکراتیک جهان همراه جنبش‌های عدالت خواهی برای دگرباشان جنسی شده‌اند.

به گزارش میامی هرالد، یک قاضی در میامی اجازه داد که اسامی یک مرد همجنسگرا و دو زن همجنسگرا همگی به عنوان والدین یک نوزاد ثبت شود.

این سه نفر- پدر به نام ماسی میلیانو جریما و دو دوست لزبینش، ماریا ایتالیانو و شر فیلیپازو - دوسال بود که به خاطر سرپرستی قانونی دختر بجه بیست و سه ماهه‌شان با هم دعوای حقوقی داشتند.

جریما وقت زیادی با دخترش می‌گذراند، اما مسئول بزرگ کردن دخترش نیست. مدتی پیش دو زن لزبین از او خواسته بودند که به آن‌ها کمک کند تا از طریق لقاح مصنوعی بچه‌دار شوند. جریما حالا می گوید به این تقاضا دست رد نداد، چون حس می‌کرد که دلش می‌خواهد پدر شود.

این دو لزبین نخست به جریما فقط به عنوان اهداکننده اسپرم نگاه می‌کنند، اما کم کم متوجه شدند او خود را به مثابه پدر بچه می‌بیند. به همین دلیل دعوای قانونی این سه نفر، ماه‌ها طول می‌کشد و هر سه متضمن مخارج زیادی می‌شوند تا بالاخره دادگاه قبول می‌کند که اسم هر سه آن‌ها در شناسنامه بچه وارد شود.

جریما بعد از آنکه اسپرم خود را به این دو زن اهدا می‌کند از امضای قرارداد سر باز می‌زند و مدعی می‌شود که می‌خواهد پدر بچه باشد. در فلوریدا، اهداکنندگان اسپرم حقی روی بچه ندارند مگر آنکه به صورت قانونی پدر بچه محسوب شوند.

جریما به خبرنگاران گفت که دوسال بسیار سخت را پشت سر گذاشته‌اند و هم فشار روحی و هم فشار مالی زیادی را تحمل کرده‌اند. دو زن لزبین دختر خود، امای کوچک را بزرگ می‌کنند و جریما پدر قانونی او محسوب می‌شود و از حق دیدار مدام با اِما برخوردار است.

او گفت که دیدن امای کوچک که راه می‌رود، بازی می‌کند و می‌خندد بسیار شادی آور است. جریما می گوید: اما بسیار زیباست.(منبع: اینجا)

تصویر اول: نقاشی اثر Leo Yerxa

خشم و خشونت پرویز

hosseinn — Sun, 10 Feb 2013 22:05:07 +0000

گفت‌و‌گوی سارا روشن با مجید برزگر، کارگردان فیلم «پرویز» در حاشیه جشنواره فیلم رتردام

سارا روشن

سارا روشن - صدای پرویز را در صحنه‌ای از یک فیلم سینمایی به همین نام ساخته مجید برزگر می‌شنویم.

پرویز می‌گوید:

-وقت‌هایی که پدر نیست، پرده را می‌زنم کنار و این‌قدر اینجا می‌نشینم تا هوا تاریک بشه. اونجا، اون ته، پرآبه.
-تو باید زودتر از این‌ها یه فکری برای خودت می‌کردی؛ دنبال کاری می‌رفتی. چرا این‌کار رو کردی؟ فکر کردی این جوری من رو آزار می‌دی؟ نمی‌ترسی همین جوری می‌ری خونه کسی که نمی‌شناسیش؟
-نه!
-در رو باز کن، دارم خفه می‌شم، آی... اینجا سیگار نکش!
-چرا؟
-چون من می‌گم، اینجا خونه‌ منه.
ا-قلاً مهمونتم.
-مجبوری اجاره‌خونه و پول رو بدی. والا برمی‌گردم و زندگیت رو به گه می‌کشم.
-پنجاه سالته. خجالت نمی‌کشی؟
-چرا!

پرویز شخصیت اصلی فیلم مجید برزگر است. این فیلم، «پرویز» در کنار ۴۰ فیلم دیگر در جشنواره‌ جهانی فیلم رتردام بین ۲۳ ژانویه تا ۳ فوریه ۲۰۱۳ به نمایش درآمد. داستان فیلم درباره‌ پرویز، یک مرد ۵۰ ساله است که همچنان مجرد است و در خانه‌ پدرش زندگی می‌کند. کارش هم رسیدگی به کارهای شهرکی است که در آن زندگی می‌کند: رساندن بچه‌ها به مدرسه و کمک در لباسشویی محل. پرویز کم‌حرف است، آرام است و با هیکل‌بزرگش کم تحرک.

●«پرویز»

ساخته مجید برزگر،

درام اجتماعی، ایران، ۱۳۹۱
تهیه‌کننده: سعید آرمند

(با همکاری رسول صدرعاملی)
تدوین: جواد امامی
نویسنده:

حامد رجبی، بردیا یادگاری، مجید برزگر
مدت زمان فیلم: ۹۰ دقیقه
فیلمبردار: امین جعفری
بازیگران اصلی: لوون هفتوان، محمود بهروزیان، حمیرا نونهالی، علی رامز

گفت‌و‌گوی سارا روشن با مجید برزگر را بشنوید:

پس از اینکه پدر پرویز تصمیم می‌گیرد دوباره ازدواج کند و از او می‌خواهد که خانه را ترک کند، رابطه‌ پرویز با هم‌شهرکی‌ها، با خانواده و با محیط زندگی‌اش تغییر می‌کند. او دیگر آن مرد آرام و مهربان ابتدای فیلم نیست و انتقام می‌گیرد.
نقش پرویز را «لوان هفتان» بازی می‌کند که در فیلم «لرزانده چربی» از محمد شیروانی هم نقش‌آفرینی کرده است.
«پرویز» دومین فیلم بلند مجید برزگر پس از فیلم «فصل باران‌های موسمی» است. پس از پایان نخستین نمایش این فیلم در جشنواره‌ رتردام، با مجید برزگر، کارگردان فیلم به گفت‌وگو نشستم:

●گفت‌و گو با مجید برزگر

شخصیت فیلم بر اساس چه نیازی و چگونه در ذهن شما یا نویسندگان فیلمنامه شکل گرفت؟

بعد از فیلم اولم که در اولین جشنواره‌ فجر به نمایش درآمد، قصه‌ای نوشته بودم درباره اینکه چگونه جامعه فرد را به‌گونه‌ای دگرگون می‌کند که سرانجام به یک فرد دیگر تبدیل می‌شود و چه اتفاقی می‌افتد که در این میان او به یک آدم بد بدل می‌گردد؛ یعنی میزان زیادی خشونت از خودش نشان می‌دهد، در حالی‌که تا پیش از این دگرگونی شخصیتی، مطلقاً نمی‌توانست خشونت داشته باشد. وقتی این قصه را نوشتم، با دوستم، حامد رجبی که فیلمنامه‌نویس است و همکارم بود در این فیلم، موضوع داستان را در میان گذاشتم. در نهایت به شخصیت پرویز و پدرش رسیدیم و فیلمنامه را نوشتیم. این داستان در واقع واکنش ما بود به شرایطی که امروز در ایران وجود دارد: میزان عصبیت و خشونتی که امروز ممکن است در ایران ببینیم و بخشی‌ از آن هم در واقع به‌خاطر به چالش کشیدن قدرت و سویه ویرانگرش است. در «پرویز» محور داستان این است که اگر قدرت دست کسی بیفتد، او چگونه با آن برخورد ‌می‌کند و اینکه انسان‌ها هر چه متعارف‌تر باشند، به همان اندازه هم می‌توانند خطرناک باشند. با این تفاصیل باید گفت مفاهیمی مثل قدرت و آدم‌های نادیده گرفته شده موضوع اصلی فیلم است.

پرویز در شهرکی که در آن زندگی می‌کند، زیاد محبوب نیست. ولی مردم به او نیاز دارند و با این‌حال، به دلایلی با یک اتفاق خیلی ساده از آن محیط و از آن جامعه، که خودش را متعلق به آن می‌داند، پس زده می‌شود و طرد می‌شود و شروع می‌کند به انتقام گرفتن. انتقام‌ها از چیزهای خیلی کوچک شروع می‌شود و به کارهایی می‌انجامد که شاید به‌نظر ما وحشتناک و غیرانسانی بیاید. چرا پرویز تا این حد پیش می‌رود؟

پرویز یک پیرپسر ۵۰ ساله است که نه زنی در زندگی‌اش بوده، نه شغلی داشته و نه کاری کرده. در شهرکی با پدرش و زیر نظر پدرش زندگی می‌کند و به ساکنان شهرک کمک می‌کند. برای مثال بچه‌ها را به مدرسه می‌برد، شارژ می‌کند، کمک‌هایی می‌کند و به هر حال کارهایی در شهرک را رتق و فتق می‌کند. اما خیلی آدم مهمی نیست. بعد اما اتفاقی برایش می‌افتد و متوجه می‌شود که در همه این سال‌ها به‌راستی هیچ ارزشی برای کسی نداشته، و آن لبخند‌ها، آن ظاهر همه چیز خوب شهر به نظر دروغی بیش نبوده. پس شروع می‌کند به واکنش نشان دادن. به نظر من این میزان از خشونت و سبعیتی که پرویز از خودش نشان می‌دهد و در صحنه‌هایی از فیلم به‌راستی غیر قابل تحمل است، ریشه‌اش را باید در سال‌های دورتر جست و نه الزاماً در مجموعه رویدادهایی که به اخراج او و رفتنش از شهرک می‌انجامد. مثل این است که در همه‌ این‌ سال‌ها فشاری روی او اعمال می‌شده و حالا به نقطه انفجار رسیده است. پدر می‌خواهد ازدواج کند و او را از خانه بیرون می‌کند، شهرک هم بیرونش می‌کند و این‌ها جرقه‌ای است که آن بشکه باروت را منفجر می‌کندو وقتی منفجر می‌شود، دیگر هیچ چیز نمی‌تواند جلوش را بگیرد و خودش هم همه چیز را از بین می‌برد.

آیا «پرویز» داستان یک شخص است یا داستانی‌ست اجتماعی و ارجاع‌پذیر بر روابط اجتماعی در ایران؟

●ویدئو: استقبال تماشاگران

از فیلم «پرویز» مقابل سینما

آزادی در تهران

داستان یک شخص، یک داستان تخیلی‌ و برساخته ذهن من است. ولی در پرداختش، بله، نگاهی به جامعه داشتم. امروز در ایران، در شهری که در آن زندگی می‌کنم، ساده‌ترین برخوردها به خونین‌ترین برخوردها تبدیل می‌شود و این خیلی خطرناک است. از چگونگی رانندگی بگیرید تا برسید به موضوعات مالی و هر چیز دیگری. بسیاری از چالش‌های پیش‌پاافتاده در زندگی روزانه به‌سرعت به زدوخوردهای بیرونی و به خشونت می‌‌انجامد. ممکن است حتی نحوه اجرای قانون در جامعه، برای مثال اعدام‌ها در ملاءعام تأییدی باشد بر این نظر یا میزان این خشونت را همچنان بیشتر کند. نمونه‌های زیادی می‌توان آورد: مثلاً زنی که در سعدآباد مردی را با ده‌ها ضربه چاقو جلو چشم همه کشت. یا مردی که قمه می‌کشید. این ماجراها اغلب از یک جدال ساده آغاز شده و کار به قتل و جنایت رسیده. به‌نظرم علت آن را باید در عصبیت جامعه جست. در هر حال نگاه من این طوری بود و می‌خواستم «پرویز» را طوری نشان دهم که بشود او را تعمیمش دهیم به جامعه ایرانی. البته پرویز می‌تواند در هر جای دنیا باشد و طبعاً این فیلم هم می‌توانست در هر جا ساخته شود و در هر دهه‌ای. یعنی همه تلاشم را کردم که سویه‌های معاصر بودن فیلم در معنای سیاسی‌ـ اجتماعی‌اش در ایران را از آن بگیرم. فکر می‌کنم انسان اگر سرکوب شود، خواسته‌هایش ممکن است جایی سر باز کند و خطرناک شود. بحث اصلی اما بر سر «خانه» در یک مفهوم فلسفی‌اش است. انسان اگر از خانه‌اش رانده شود، در ذات و رفتارش دگرگونی‌های ژرف پدید می‌آید.

اما در شخصیت پرویز، تنهایی و طردشدگی و آن حس انتقام‌جویی را به شکلی که شما می‌گویید نمی‌بینیم. حداقل برداشت من این‌طور بود. بیشتر در عمل پرویز، در کاری که انجام می‌دهد و اتفاقاتی که دور و برش می‌افتد این‌ها نمود پیدا می‌کند. قصد داشتید بین احساس درونی پرویز و بیننده فاصله ایجاد کنید؟

حتماً اینطور است. این ناشی از اعتقاد من به نوعی از سینماست. یعنی از سینمای حادثه‌ای یا سینمای اکشن، چیزی که مرسوم است، می‌خواستم دور باشم. اینکه کسی اگر عصبانی می‌شود، حتماً در چهره و در ظاهرش هم عصبانیتش را ببینیم؛ چیزی که در سینما مرسوم است. می‌خواستم تماشاگر به ذات آدم‌ها یعنی به درون آن‌ها راه پیدا کند. در سراسر فیلم، نحوه بازی و چگونگی شخصیت پرویز یکسان است. چه موقعی که آدم می‌کشد، چه موقعی که مهربان‌ترین آدم است در آن شهرک. این در واقع تصمیمی بود که به عنوان کارگردان از همان اول گرفتم. فیلمنامه را داشتم و حالا می‌خواستم یک فیلمنامه‌ پرتنش و پرهیجان را به شیوه‌ای که دوست داشتم بسازم. دلم نمی‌خواست این فیلم به یک فیلم روانشناسانه تبدیل شود یا به فیلمی درباره یک قاتل سریالی و دلم نمی‌خواست به یک فیلم اکشن تبدیل شود. می‌خواستم یک فیلم تحلیلی از کار درآورم تا تفریحی. به خاطر این در اجرای ایده تصمیم گرفتم این طوری کارگردانی‌اش کنم.

«لرزاننده چربی»، پیشنهاد تازه‌ای در سینمای ایران

hosseinn — Mon, 04 Feb 2013 07:43:17 +0000

گفت‌و‌گوی سارا روشن با محمد شیروانی در جشنواره فیلم رتردام

سارا روشن - «لرزاننده چربی» ساخته محمد شیروانی با تصویر حجامت روی بدن لخت یک مرد چاق شروع می‌شود. این مرد چاق و یک پسر زیبارو که در طول فیلم حرف نمی‌زند، در سطح شهر تهران دختران را تلکه می‌کنند.

بخش‌های بعدی فیلم ظاهراً در عالم رؤیا اتفاق می‌افتد و در هر حال ساخت فیلم به‌گونه‌ای است که تماشاگر نمی‌تواند واقعیت را از خواب و رؤیا تشخیص بدهد.

مثل این است که شخصیت اصلی این فیلم (با بازی لوون هفتوان) در میان لایه‌های چربی گم شده. او اما در سراسر فیلم به شیوه‌ها و ترفندهای گوناگون قدرت و تسلطش را به نمایش می‌گذارد.

یک پسر لال (با بازی حسن رستمی) و یک زن به ظاهر مدرن و آزاد (با بازی مریم پالیزبان) از شخصیت‌های دیگر «لرزاننده چربی» هستند. آن‌ها گاهی قربانی فریب‌کاری‌های مرد چاق و از ریخت‌افتاده‌ می‌شوند و گاهی هم او را به چالش می‌کشند.

«لرزاننده چربی» ساخته محمد شیروانی همراه با فیلم «قاتل سگِ من» ساخته میرا فورنی و «سرباز ژانت» ساخته دانیل هوزل ببر طلایی جشنواره رتردام را از آن خود کرد. به برندگان ببر طلایی جشنواره رتردام ۱۵ هزار یویرو هم به عنوان جایزه نقدی تعلق گرفت. این جایزه نقدی را سازمان غیر انتفاعی «هیفوس» اهداء کرده بود.

●رابطه یک پدر و پسر

یا رابطه ارباب با گماشته‌اش؟

هیأت داوران جشنواره فیلم رتردام، «لرزاننده چربی» ساخته محمد شیروانی را به خاطر داستان جذاب و شخصیت‌پردازی هوشمندانه‌اش ستودند. فاطمه معتمد آریا و آی وای وای، هنرمند سرشناس چینی از اعضای هیأت داوران جشنواره فیلم رتردام بودند.

در فیلم متفاوت «لرزاننده چربی» رابطه مرد چاق و پسر لال از یک‌سو یک رابطه پدر و پسری‌ست و از سوی دیگر رابطه ارباب با گماشته‌اش است.

پس از نمایش «لرزاننده چربی» در بخش ویژه خبرنگاران جشنواره فیلم رتردام در گوشه‌ای از سالن انتظار با محمد شیروانی گفت‌و‌گو کردم. بسیاری از ما محمد شیروانی را با فیلم‌های «ناف» و «رییس‌جمهور میرقنبر» و «۴۴ روز» می‌شناسیم.

شیروانی در این گفت‌و‌گو رابطه پیچیده دو شخصیت اصلی فیلمش را توضیح می‌دهد و به این نکته اشاره می‌کند که «پدر» یا «ارباب» در این فیلم، در رابطه با زنان هرچند طلب عشق می‌کند، اما در همان حال بر آن است که به بهانه عشق بر زن تسلط پیدا کند. در این معنا رابطه‌اش با پسرش را در رابطه با زنان نیز بازتولید می‌کند. او اما در نهایت در این رابطه‌ها کامیاب نیست. محور این رابطه‌ها اخاذی عاطفی است. هنگامی که پسر نافرمانی می‌کند، داستان بر خط سفر اتفاق می‌افتد. این سفر یک سفر ذهنی‌ست که در ذهن پدر هم مثل یک استمنای ذهنی اتفاق می‌افتد اما هرگز به ارگاسم نمی‌رسد.

محمد شیروانی اعتقاد دارد که سینمای ایران بیش از حد اجتماعی و واقع‌گراست و نگاه ناتورالیستی بر آن چیره شده و تخیل در آن سهم اندکی دارد.

شیروانی می‌گوید قصد داشته با «لرزاننده چربی» پیشنهاد تازه‌ای به سینمای ایران ارائه دهد.

گفت‌و‌گو با محمد شیروانی را می‌توانید از طریق فایل صوتی بشنوید:

مشخصات «لرزاننده چربی»:
تصویربردار و تهیه‌کننده، کارگردان: محمد شیروانی
صدا‌برداری: وحید مقدسی
طراحی صدا: بهمن اردلان
تدوین: محمد شیروانی، پویا پارسا
بازیگران:مریم پالیزبان،موسیو لوون، حسن رستمی، نوید محمد‌زاده

در همین زمینه:

محمد شیروانی، برنده ببر طلایی رتردام

۴۰ فیلم ایرانی در جشنواره جهانی فیلم رتردام، سارا روشن

محمد شیروانی در سایت جشنواره رتردام

۴۰ فیلم ایرانی در جشنواره جهانی فیلم رتردام

hosseinn — Wed, 23 Jan 2013 09:04:38 +0000

گفت‌وگو با خِرت‌یان زاولهُف منتقد سینمایی و از دست‌اندرکاران جشنواره فیلم رتردام

سارا روشن

سارا روشن - مقاله توماس اردبرینگ، روزنامه‌نگار هلندی ساکن ایران که در نقد فیلم «پل چوبی» ساخته مهدی کرم‌پور در «ان ار سی»، یکی از پر خواننده‌ترین روزنامه‌های هلند منتشر شده با این جملات آغاز می‌شود:

«برای سومین بار روی در فلزی خونه‌یی در یکی از کوچه پس‌کوچه‌‌های جنوب تهران می‌کوبم. تا حالا دو بار کار رو خراب کردم. همه دور و برم نفسشون رو حبس می‌کنن. نازیلا آروم در رو بازمی‌کنه. نگاهش قاطع و برنده‌س. نمی‌شه از چشمای حنایی‌رنگش فرار کرد. صدام رو صاف می‌کنم. می‌گم: «دلم واسه‌ت تنگ شده بود.»

در این فیلم توماس اردبرینگ به عنوان یک روزنامه‌نگار خارجی در کنار هدیه تهرانی و بهرام رادان بازی کرده ‌است.

فیلم «پل چوبی» درباره آزادی این روزنامه‌نگار از زندان و عشق همسر ایرانی‌اش به معشوق دوران دانشجویی‌اش است. به گفته توماس اردبرینگ «پل چوبی» یک درام عشقی‌ست. این فیلم به خاطر حضور صدای اعتراضات خیابانی در پیش‌زمینه و به‌خاطر روایتی که از چگونگی زندانی شدن یک روزنامه‌نگار خارجی به‌دست می‌دهد، مجوز پخش نگرفت.

جشنواره فیلم رتردام:

●نخستین بار در سال ۱۹۷۲

با مدیریت هوبرت بالس

و با نام «فیلم جهانی»

آغاز به‌کار کرد.

●موضوع این جشنواره

از همان نخستین دوره

فیلم‌‌های متفاوت با تأکید بر سینمای آسیای جنوب شرقی

و کشورهای در حال توسعه است.

●پس از درگذشت هوبرت بالس،

بنیانگذار این جشنواره در سال ۱۹۸۸، بنیادی برای حمایت از سینمای کشورهای در حال توسعه به‌نام او تأسیس شد.

●از سال ۱۹۹۵

به شکل رقابتی برگزار می‌شود

و جایزه ببر

را به فیلم برگزیده

در بخش اصلی اهداء می‌کند.

●محمد شیروانی با فیلم «لرزاننده چربی» در بخش اصلی

جشنواره فیلم رتردام

شرکت دارد.

البته توماس اردبرینگ به‌غیر از ابراز تأسف از عدم پخش این فیلم در ایران، از اینکه این فیلم در فهرست فیلم‌های منتخب جشنواره جهانی فیلم روتردام در سال ۲۰۱۳ هم حضور ندارد، ابراز تأسف کرده است.

در میان فیلم‌هایی که در جشنواره رتردام شرکت می‌کنند، ۳۹ فیلم کوتاه و بلند از ایران هم به چشم می‌خورد؛ فیلم‌هایی مانند: «۱۱۱ دختر» از ناهید قبادی، «داروگ» از ابوالفضل جلیلی، «از تهران تا لندن» از مانیا اکبری، «باغبان» از محسن مخملباف، «پذیرایی ساده» از مانی حقیقی، «انقلاب دزدیده شده من» از ناهید پرسون سروستانی، «پرویز» از مجید برزگر، «کرگدن» از بهمن قبادی، «لرزاننده چربی» از محمد شیروانی و بسیاری دیگر از فیلم‌های کمتر شناخته‌شده، تجربی، داستانی و مستند. (لینک: فهرست فیلم‌های ایرانی در جشنواره فیلم روتردام)

دگرگونی‌های سینمای هنری ایران

جشنواره فیلم رتردام از ۲۳ ژانویه تا ۳ فوریه ۲۰۱۳ در شهر روتردام، در جنوب هلند برگزار می‌شود. جهانیان این جشنواره را به‌عنوان جشنواره‌ای می‌شناسند که استعداد‌های تازه، به ویژه در سینمای کشورهای در حال توسعه را معرفی می‌کند. بسیاری از فیلمسازان جوان مطرح دنیا نخستین فیلم‌شان را در جشنواره روتردام به نمایش گذاشته‌اند. گاهی هم سازمان «هوبرت بالس» (Hubert Bals Fund) سرمایه ساخت چنین فیلم‌هایی را به عهده گرفته است. (لینک: بنیاد هوبرت بالس)

در جشنواره رتردام در سال ۲۰۱۳، ۳۳ فیلم ایرانی در بخش «سیگنال‌ها» یا‌‌ «نشانه‌ها» با هم رقابت می‌کنند. طبعاً رسانه‌های هلند و دیگر کشورهای جهان هم به این آثار توجه می‌کنند و همه این‌ها باعث می‌شود که سینمای جوان ایران در جهان معرفی شود.

اما چرا جشنواره فیلم رتردام باز پس از پنج سال به سینمای ایران تا این حد توجه‌ می‌کند؟

این پرسش را با خِرت‌یان زاولهُف (Gertjan Zuilhof) تاریخدان، منتقد سینما و برنامه‌ریز جشنواره رتردام در میان گذاشتم. گفتنی‌ست که او برای انتخاب فیلم‌ها به ایران سفر کرده است.

خِرت‌یان زاولهُف می‌گوید:

خِرت‌یان زاولهُف

(Gertjan Zuilhof)

تاریخدان، منتقد سینما و برنامه‌ریز جشنواره رتردام

روایت رادیویی

گفت‌وگوی سارا روشن

با

خِرت‌یان زاولهُف

را از طریق لینک زیر بشنوید:

به چند دلیل پس از پنج سال تصمیم گرفتیم درباره ایران برنامه‌ای متفاوت اجرا کنیم. پنج سال پیش تمرکز روی فرهنگ جوانان ایران، موسیقی، چگونگی اجرای موسیقی، هنر معاصر در ایران و سینمای جوان ایران بود. امسال تمرکزمان روی خود فیلم‌هاست و اینکه چه تغییری در جامعه ایجاد شده که فیلمسازانی که طی ۱۵ سال گذشته، فیلم‌های زیادی ساخته‌اند، یا از کشور خارج شده‌اند و یا تعداد فیلم‌هایشان کمتر شده‌ است. پرسش ما این بود که شرایط کنونی سینمای ایران چیست؟ بسیاری از اطلاعات را از رسانه‌ها می‌گیریم. با این‌حال می‌خواستیم با خود فیلم‌ساز‌ها هم صحبت کنیم، با این امید که با فیلم‌سازهای کمتر شناخته‌شده و جوان ایرانی آشنا شویم.

در این سفر به چه چیز تازه‌ای در سینمای ایران برخوردید؟

شرایط در ایران به‌خاطر سانسور و تحریم‌ها که از نظر مالی و تأمین بودجه در روند ساخت فیلم‌ها تأثیر گذاشته‌ سخت است. البته برای دانستن این‌ها لازم نبود به ایران سفر کنیم. چیزی که در این سفر دریافتیم این بود که در چنین شرایطی هنوز فیلم‌های زیادی ساخته شده‌اند و در شرایط متفاوت به نمایش گذاشته می‌شوند. برای مثال در جمع‌های کوچک‌تر. فیلم‌سازانی را ملاقات کردیم که فیلم‌های تازه‌ای ساخته بودند و همچنین با برخی از فیلم‌سازان جوان و ناشناخته هم آشنا شدیم.

بر اساس چه معیارهایی فیلم‌ها را انتخاب کردید؟

برای ما روند انتخاب فیلم‌ها مانند جست‌وجو‌یی بود برای کشف تازه‌ها. قبل از سفر در گفت‌وگو با فیلم‌سازان ایرانی ساکن خارج از ایران درباره سینمای ایران اطلاعاتی به‌دست آورده بودم و با اسامی بسیار از فیلم‌سازان جوان آشنا شده بودم. می‌دانستم باید با چه کسانی صحبت کنم. برایم جالب بود که بدانم سینماگران و کارگردانان تآثر یا آن‌ها که ویدیوهای هنری می‌سازند چه نوآوری‌هایی دارند.

شما به کشور‌ها و قاره‌های مختلف سفر می‌کنید با این قصد که بهترین فیلم‌ها راً مخصوصاً فیلم‌‌های کمتر شناخته‌شده را معرفی کنید. در فهرست فیلم‌های ایرانی جشنواره روتردام کدام فیلم‌ها برای شما به منزله یک کشف بود؟

●ویدئو: پیش‌پرده

«لرزاننده چربی»

ساخته محمد شیروانی

فکر می‌کنم برای کسانی که سینما را چندان از نزدیک دنبال نمی‌کنند، «لرزاننده چربی» از محمد شیروانی حتماً یک کشف تازه است. محمد شیروانی البته غیر از فیلم‌سازی کارهای هنری دیگری هم انجام می‌دهد. او فیلم‌سازی است که از بقیه کسانی که ما می‌شناسیم، (فیلم‌سازانی مانند کیارستمی یا مخملباف) سبکی متفاوت‌تر دارد. ما سینمای ایران را به‌عنوان سینمایی واقع‌گرا می‌شناسیم. کارهای شیروانی اما سوررئال و تخیلی‌اند.

بله البته کسانی که سینمای ایران را از نزدیک دنبال کردند با کارهای قبلی او مثل «ناف» یا «رئیس‌جمهور میرقنبر» آشنا هستند. در بین فیلم‌های کوتاه چی نظر شما را گرفت؟

نکته جالب و بامزه‌ای که کشف کردیم این بود که تعداد زیادی از فیلم‌های ایرانی در ماشین، در حال رانندگی ساخته می‌شوند. یک نمونه از این فیلم‌ها، فیلمی است با عنوان «امان، امان» از احسان امانی که در آن یک زوج و دوستشان را می‌بینیم که با هم در گفت‌وگو هستند.

●

جشنواره فیلم رتردام ۲۳ ژانویه ۲۰۱۳ (۴ بهمن)، با فیلم «استاد» از پل تامس اندرسون گشایش یافت و تا ۱۰ روز آینده، یعنی تا سوم فوریه (۱۴ بهمن) با به نمایش گذاشتن فیلم‌هایی متنوع از سراسر جهان ادامه دارد.

برخی از این فیلم‌ها در بخش‌های مختلف طبقه‌بندی شده‌اند. افزون بر فیلم‌های ایرانی در بخش «نشانه‌ها»، دو کارگردان دیگر هم در این بخش حضور دارند؛ دومنیک گراف، کارگردان فیلم‌های آلمانی‌زبان و کیرا موراتاوا، فیلم‌ساز روسی.

آخرین ساخته برناردو برتولوچی، کارگردان سر‌شناس ایتالیایی هم در این جشنواره به نمایش در‌می‌آید. این فیلم «من و تو» نام دارد و پس از ۹ سال سکوت برتولوچی ساخته شده و پس از ۳۰ سال در کشور ایتالیا فیلم‌بردای شده‌ است.

در بخش «آینده درخشان» هم فیلم «زیبا» از بنی خشنودی پخش می‌شود.

در بخش اصلی جشنواره رتردام که فاطمه معتمدآریا و آی وای وای، هنرمند و از کوشندگان حقوق مدنی در چین از داوران آن هستند، فیلم «لرزاننده چربی» ساخته محمد شیروانی شرکت دارد.

اندوهباری نظام آموزشی در ایران

society — Fri, 11 Jan 2013 13:21:15 +0000

در گفت‌وگو با سعید پیوندی، جامعه‌شناس، پژوهشگر و استاد دانشگاه لورن در فرانسه

آیدا قجر - جایگاه حق شادی، شاد بودن و شاد کردن دیگران در جامعه ایران کجاست؟ در این میان نظام آموزشی ایران چه نقش و سهمی در شادی یا افسردگی جامعه ایران دارد؟

در این زمینه با سعید پیوندی، جامعه‌شناس، پژوهشگر و استاد دانشگاه لورن در فرانسه گفت‌وگویی کرده‌ایم. این گفت‌وگو بخشی از مجموعه‌ گفت‌وگوهایی است که رادیو زمانه تحت عنوان "حق شادی" تدارک دیده است.

گفت‌وگو با سعید پیوندی را با تدوین و اجرای فنی سارا روشن می‌توانید از طریق فایل صوتی زیر گوش کنید:

"شادی" به عنوان یک حق در جامعه مطرح است، اما تصمیم‌ها و سیاست‌های نظام آموزشی در ایران، نشانگر تلاش برای دور کردن افراد جامعه از چنین حقی است. به طور مثال در چندماه اخیر با اخبار مختلفی پیرامون حذف رقص و آواز از مهد کودک‌ها مواجه شدیم. آیا این تصمیم نقشی در آینده کودکان دارد؟

سعید پیوندی: رقص یا موسیقی از قدیمی‌ترین رشته‌های آموزشی در ایران و دنیاست و اهدافی زیبایی‌شناسانه و شناخت‌شناسانه را دنبال می‌کند.

موسیقی فقط وجه هنری و ذوقی ندارد و کمک می‌کند به بهتر فکر کردن، آموختن و ساختن ذهن پیچیده دانش‌آموزان. از همین‌رو نظام‌های آموزشی متعارف در دنیا چنین فعالیت‌هایی را از سنین پایین در برنامه آموزشی خود قرار می‌دهند.

تاکنون مهدکودک‌ها در ایران زیر مجموعه آموزش و پرورش نبودند و بیشتر توسط بخش‌ خصوصی اداره می‌شدند. به همین دلیل هم تنها دوره‌ آموزشی به شمار می‌آمد که فعالیت‌هایی هنری این چنینی را در برنامه خود داشت. این تصمیم وزارت آموزش و پرورش نه تنها به معنای محروم کردن نوجوانان از یک عرصه آموزشی و فرهنگی است که به شکوفایی آنها کمک می‌کرد، بلکه در روحیه و فرهنگ آن‌ها به عنوان نسل فردای جامعه تاثیر خواهد داشت. رقص و موسیقی به بچه های کوچک کمک می‌کند تا با میل و اشتیاق بیشتر وارد دنیای آموزش رسمی و درس و یادگیری‌های پایه‌ای بشوند و حذف این برنامه‌ها بدون تردید فضای غمگین و بدون نشاطی را ایجاد می‌کند که در روحیه حساس آنها تاثیر منفی بر جای می‌گذارد.

سعید پیوندی: نظام آموزش ایران در افسرده کردن جوانان و ایجاد بدبینی و یاس در آنها و پرورش شخصیت‌های دو و چندگانه که با صورتک (ماسک) زندگی می‌کنند نقش مرکزی دارد. خانواده‌ها می‌توانند بخشی از این تجربه منفی را جبران کنند، اما مشکل، دوگانگی و تضادهایی است که میان فرهنگ مدرسه و اگر و مگرها و ممنوعیت‌های آن با فرهنگ خانواده به وجود می‌آید.

همزمان این تصمیم در حقیقت دریچه کوچکی را که برای ارتباط سازواره با دنیای هنر از طریق موسیقی و رقص وجود داشت، مسدود می‌کند؛ دریچه‌ای که به بچه‌ها اجازه می‌داد ارتباط شادتری با دنیا یا فضای آموزشی برقرار کنند. به این ترتیب، جامعه‌ای که تاکنون هم بسیار افسرده و غمگین بوده است باز هم بسته‌تر و تاریک‌تر می‌شود.

به نظر شما چه طرز تفکری باعث چنین تصمیم‌گیری‌هایی می‌شود؟

همان تفکری در کشور ما که کتاب‌های درسی را نوشته و برنامه‌های درسی ایران را تعریف کرده است؛ تفکری که دست بالا را در حوزه فرهنگی و آموزشی و رسانه‌ای ایران داراست، دشمن بخشی از هنر به معنای مدرن و امروزی آن از جمله رقص و موسیقی است. حکومت اسلامی معتقد است چنین فعالیت‌هایی بچه‌ها را از مذهب دور می‌کنند.

همین تفکر است که روند یادگیری و فرهنگ‌پذیری عبوس را از بالا به گونه‌ای آمرانه به نسل جوان ما تحمیل می‌کند. اگر در سطح نظام آموزشی به پرسش شما بپردازیم، می‌توانیم از وجود پارادایمی سخن بگوییم که به دنبال تربیت انسان با یک الگوی مذهبی از پیش تعیین شده است. در حالیکه آموزش مدرن باید از نیازها و واقعیت‌های زندگی افراد و جامعه حرکت کند و به میل و خواست آنها هم توجه کند.

چه برنامه‌هایی در نظام آموزشی ایران با هدف تفریح و ایجاد فضای شاد برای دانش‌آموزان در حین تحصیل وجود دارد؟

نظام آموزشی ما در مقایسه با نظام‌های آموزشی دنیا، از لحاظ محتوای کتاب‌های درسی، یکی از غمگین‌ترین و غیر شادترین نظام‌های دنیاست و شاید کمتر نظام آموزشی دیگری تا این اندازه عبوس و تهی از شادی باشد. این نظام توسط کسانی طراحی شده یا اداره می شود که شاید هیچگاه نه شادی و نشاط جوانی را تجربه کرده‌اند و نه آن را می‌شناسند. شادی برای بسیاری از انها حکم گناه را دارد و افسردگی و غم و گریه بخشی از معنویت عبوس و هویت آنهاست.

نظام آموزشی ما در مقایسه با نظام‌های آموزشی دنیا، از لحاظ محتوای کتاب‌های درسی، یکی از غمگین‌ترین و غیر شادترین نظام‌های دنیاست و شاید کمتر نظام آموزشی دیگری تا این اندازه عبوس و تهی از شادی باشد. این نظام توسط کسانی طراحی شده یا اداره می شود که شاید هیچگاه نه شادی و نشاط جوانی را تجربه کرده‌اند و نه آن را می‌شناسند.

در مدارس ایران به طور متوسط ۱۶۰ مراسم "غیر درسی" طی یکسال برگزار می‌شود که به‌ندرت می‌توان در میان آنها مراسمی با محتوای شاد پیدا کرد. محتوای بخش بزرگی از آنها مسائل جدی، غم، اندوه، مراسم مربوط به شهدا و امامان یا سالگرد حوادث سیاسی است.

برای مثال مراسمی به عنوان جشن در مدارس برگزار می‌شود مانند جشن تکلیف دختران ۹ ساله که ارتباطی با یک مراسم شاد ندارد؛ به این معنا که در این جشن قرآن خوانده می‌شود، برای بچه‌ها سخنرانی و وعظ می‌کنند و به آنها می‌گویند: "شما دیگر بالغ شده‌اید و باید حجاب رعایت کنید و عبادات مذهبی را به جا آورید"؛ یعنی باز هم محتوای آنچه به عنوان جشن برگزار می‌شود، مذهبی و به دور از شادی است و در آن صحبت از گناه و ممنوعیت و محدودیت به میان می‌آید.

شما تحقیقات گسترده‌ای در کتاب‌های درسی انجام داده‌اید. آیا محتوای دروس با سن دانش‌آموزان هماهنگ هست؟

دانش‌آموزان از سنین پایین با مفاهیمی در کتاب‌های درسی آشنا می‌شوند که متناسب با شرایط، فهم و سن کودک نیست. برای مثال می‌توان به طرح زودهنگام مفاهیمی مانند شهادت، دشمن خارجی و داخلی، حج، ایثار، امر به معروف و یا پرهیزکاری اشاره کرد.

وجود این مسائل جدی و ناهمساز با سن و روحیه بچه‌ها سبب شده است فضای آموزشی ما با گفتمان غمگین و تهی از شادی و بسیار جدی پر شود. می‌توان گفت نظام آموزشی ما دشمنی آشکار و پنهان با شادی کودکی و کودکانه دارد. این در همه جای فعالیت‌های آموزشی و کتاب‌های درسی قابل مشاهده است. به نظر من دست‌اندرکاران این نظام با روانشناسی کودکان و نیازهای روحی آنها بیگانه هستند. فشارهایی که امروز به محیط‌های آموزشی در سطح دبستان، راهنمایی و دبیرستان وارد می‌شود بیانگر آن است که با وجود تمام انتقادات ما شاهد تغییر روند آموزشی نیستیم، بلکه فشارها در حال تشدید هستند.

چندی پیش یکی از خبرگزاری‌ها اعلام کرد یک شرکت تولید لوازم‌التحریر به جای تصویر قهرمانان خیالی مانند اسپایدر من، بت من و .. بر لوازم التحریر دانش‌آموزان از عکس‌ها و تصاویری از شهدا و "قهرمانان واقعی" استفاده خواهد کرد. از نظر شما این اقدام در ادامه چه مسیری قرار دارد؟

مسئولان حکومت ایران فکر می‌کنند هر چیزی که خارج از حوزه فکری و فرهنگی آن‌ها در سطح جامعه در اختیار جوانان باشد، باعث "انحراف" آنان خواهد شد.

مسئولان ما نمی‌خواهند بپذیرند افراد مختلف جامعه، می‌توانند حوزه خصوصی در زندگی داشته باشند و بنا به میل و سلیقه خود زندگی کنند و حق انتخاب داشته باشند. آنها می‌خواهند در همه عرصه‌های زندگی افراد حضور داشته باشند تا هیچ چیزی خارج از الگوی فکری آنها در ذهن و فرهنگ جوان‌ها شکل نگیرد.

به همین دلیل تلاش می‌کنند تمام دریچه‌ها، فضاها و راه‌هایی را که جوانان برای رابطه با دنیای امروز، برای تنفس هوای تازه و نگاهی بازتر و سنجش‌گرانه دارند، مسدود کنند. این بخشی از تفکری است که می‌خواهد جامعه را به گونه‌ای همه‌جانبه مهندسی کند و از بروز رفتارهای "کجروانه" جلوگیری به عمل آورد.

از دید مسئولان چیزهایی که نسل جوان را از فضای تبلیغاتی و ایدئولوژیک برنامه‌های آموزشی، دور کند نامطلوب تلقی می‌شود و بخشی از "تهاجم فرهنگی" از سوی "دشمن". آنها بر این باورند که اینگونه تبلیغات و فعالیت‌ها ممکن است پایه‌های ایمان جوانان را سست کند. در نتیجه تمام آنچه را در تعاریف آنها نمی‌گنجد و خارج از محدوده قدرت و فرهنگ شان باشد کنترل می‌کنند و یا به آن نگاهی منفی دارند و برای توصیف آن هم از واژه‌هایی استفاده می‌کنند مانند تهاجم فرهنگی و یا جنگ نرم.

چه اقدام دیگری در همین زمینه اتفاق افتاده و تاثیر آن بر زندگی جوانان چطور بوده است؟

مسئولان آموزشی و فرهنگی تلاش می‌کنند نوعی هنر و فرهنگ دینی همسو با نظام ارزشی حاکم به وجود آورند و این فرهنگ جایگزین، پیش از هر چیز همان ماموریت تربیت دینی و سیاسی جوانان را دنبال می کند. برای مثال تلاش می‌شود موسیقی با مضمون سیاسی یا انقلابی را جایگزین موسیقی مورد پسند جوانان کنند تا هم موسیقی و هم شست‌‌وشوی مغزی مذهبی و سیاسی باشد.

مسئولان ما نمی‌خواهند بپذیرند افراد مختلف جامعه، می‌توانند حوزه خصوصی در زندگی داشته باشند و بنا به میل و سلیقه خود زندگی کنند و حق انتخاب داشته باشند. آنها می‌خواهند در همه عرصه‌های زندگی افراد حضور داشته باشند تا هیچ چیزی خارج از الگوی فکری آنها در ذهن و فرهنگ جوان‌ها شکل نگیرد.

البته طبیعی است که جوان‌ها همانطور که در گذشته مشخص شده است راه فرار از محدودیت‌ها را پیدا می‌کنند، اما نباید فراموش کرد که برای فرار از ممنوعیت ها و فرهنگ تحمیلی جوانان بهای روانی و اجتماعی خیلی سنگینی می‌پردازند.

زندگی جوانان امروز با دلسردی، افسردگی، عدم شادی و انواع فشارها، محرومیت‌ها و ممنوعیت‌ها همراه است و این زندگی فقط انسان‌هایی را به بار می‌آورد که با تنش زندگی کرده‌اند، خود در جنگ هستند، گاه به اشکال گوناگون اسکیزوفرنی دچار هستند، عقده و مسائل حل نشده بسیار دارند و ریاکاری و دورویی به بخشی از هویت آنها تبدیل شده است.

چنین جامعه‌ای با بیماری‌ها و دردهای پرشمار به یک زیرزمین یا دخمه بزرگ رفتارهای نامتعارف و آسیب‌شناسانه تبدیل می‌شود؛ دخمه‌ای که در آن وجدان‌های ناآرام، مسموم و هویت‌های بحران‌دار، شخصیت‌های ناراضی یا شورشی ،سرخورده، تحقیر شده در کنار همدیگر همزیستی می‌کنند.

اگر فضای تحصیلی دانش‌آموزان ایران را بسته و محدود بدانیم، چه فضاهایی در خارج از مدرسه برای شاد بودن آنها وجود دارد؟

فضاهایی که جوان‌ها بتوانند از طریق آن از فضای بسته آموزشی فرار کنند، بسیار محدود است. شما به کشورهای دیگر نگاه کنید. حتی در کشورهای تونس و مراکش، جوانان امکان تفریح و شادی جمعی خارج مدرسه دارند. آنها می‌توانند آزادانه در فضاهای اجتماعی با هم‌سن‌های خود گرد هم آیند، برقصند، موسیقی گوش بدهند، تفریح کنند یا در قهوه‌خانه‌ای دور هم بگویند و بخندند.

زندگی جوانان امروز با دلسردی، افسردگی، عدم شادی و انواع فشارها، محرومیت‌ها و ممنوعیت‌ها همراه است و این زندگی فقط انسان‌هایی را به بار می‌آورد که با تنش زندگی کرده‌اند، خود در جنگ هستند، گاه به اشکال گوناگون اسکیزوفرنی دچار هستند، عقده و مسائل حل نشده بسیار دارند و ریاکاری و دورویی به بخشی از هویت آنها تبدیل شده است.

ما در این کشورها فرهنگ خاص جوانان را داریم که توسط رسانه‌ها و فضاهای عمومی خاص یا نهادهای رسمی به رسمیت شناخته می‌شود. هر روز بر تعداد رسانه‌هایی که بیشتر به فرهنگ جوانان و گرایش‌های فرهنگی خاص آنها از جمله در موسیقی، سینما و یا زمینه‌های دیگر می‌پردازند افزوده می‌شود. دولت و نهادهای رسمی در این کشورها از طریق فشار و سرکوب و یا تحمیل سعی در دخالت در امور جوانان نمی‌کنند.

در کشور ایران امکان فضاهای عمومی برای جوانان بسته شده است؛ رسانه‌های مستقلی که نماینده فرهنگ جوانان باشند وجود ندارند و تنها جایی که جوان‌ها می‌توانند واقعی و آزاد کنار هم باشند مدرسه است که آن هم با سیاست‌های سختگیرانه جدید هر روز بسته‌تر و تنگ‌تر می‌شود.

خانواده تا چه اندازه می‌تواند در زدودن تاثیر غم و افسردگی نظام آموزشی موثر باشد؟

خانواده‌های ما نیز در حقیقت به نوعی تحت تاثیر مجموعه سیاست و سمت‌گیری‌های کلی حکومت هستند. با وجود نقش مثبتی که خانواده در بسیاری موارد در کم اثر کردن فرهنگ غمگین و بسته نظام آموزشی دارد، اما در عمل مدرسه و دانشگاه بخش مهمی از زندگی نوجوان و جوان را پر می‌کنند.

زمانی دانشگاه و دبیرستان یک گروه کوچک از دانش‌آموزان را شامل می‌شد. در نتیجه نقش نظام آموزشی تا این اندازه مهم نبود، اما اکنون یک جوان ایرانی به طور متوسط حدود ۱۵ سال از زندگی اولیه خود را در نظام آموزشی به سر می‌برد. این بخش خاکستری زندگی جوانان است.

اگر به خاطرات و نوشته‌های جوانان و صحبت‌هایشان مراجعه کنیم، غیر از تجربه‌هایی که خود بچه‌ها از طریق خلاقیت و پویایی درونی خودشان از طریق شبکه‌های غیر رسمی داخل و خارج از مدرسه برای خود ساخته‌اند کمتر می‌توان خاطراتی شاد در درون مدرسه و فعالیت‌های آموزشی پیدا کرد.

نظام آموزش ایران در افسرده کردن جوانان و ایجاد بدبینی و یاس در آنها و پرورش شخصیت‌های دو و چندگانه که با صورتک (ماسک) زندگی می‌کنند نقش مرکزی دارد. خانواده‌ها می‌توانند بخشی از این تجربه منفی را جبران کنند، اما مشکل دوگانگی و تضادهایی است که میان فرهنگ مدرسه و اگر و مگرها و ممنوعیت‌های آن با فرهنگ خانواده به وجود می‌آید. شکاف میان این فرهنگ در عمل رفتارهای ریاکارانه و دورویی و شخصیت‌های دوگانه را رشد می‌دهد. بخشی از تنش‌های درونی آشکار و پنهان بی‌پایانی که بچه‌های ایرانی از خردسالی با آن زندگی می‌کنند از همین شکاف فرهنگی تاثیر می‌پذیرد.

براساس آمار موجود، میزان افسردگی در جامعه و خصوصاً بین جوان‌ها بالا رفته است. این جوان‌ها همان‌هایی هستند که در طول حکومت جمهوری اسلامی درس خوانده‌اند و آموزش دیده‌اند. فکر می‌کنید چه میزان از عصبیت و افسردگی آنها به دلیل آموزش دوره تحصیل‌شان و همچنین مسائلی چون بیکاری و مشکلات اقتصادی و اجتماعی است؟

افسردگی جوانان هم به فضای آموزشی ما و هم به وضعیت زندگی جوانان در کل جامعه مربوط می‌شود. آموزش، جامعه و در بسیاری موارد خانواده‌ها جوانان را در برابر تناقض‌ها و بن‌بست‌های پرشماری قرار می‌دهند. نسل جدید ما در فضایی پر از بحران و تضاد و تنش روندهای جامعه‌پذیری را زندگی می‌کند.

نظام آموزشی ایران ماشین عظیم تخریب روحی و روانی جوانان ایران است که از طریق دروس، برنامه‌های اجباری کسالت‌آور و مجموعه‌ای از قواعد و مقررات خشک و محدودکننده‌اش یک جهنم واقعی برای جوانان ایرانی ساخته است.

من نقش آموزش را در این مسئله اساسی می‌دانم. نظام آموزشی ایران ماشین عظیم تخریب روحی و روانی جوانان ایران است که از طریق دروس، برنامه‌های اجباری کسالت‌آور و مجموعه‌ای از قواعد و مقررات خشک و محدودکننده‌اش یک جهنم واقعی برای جوانان ایرانی ساخته است.

نظام آموزشی ما به جای آن فضا و فرصتی برای درک راه آینده و دورنمای زندگی و جامعه فردا باشد، جوانان را مجبور به زندگی در گذشته می‌کند. همه جای دنیا یکی از رسالت‌های نظام آموزشی آماده‌سازی بچه‌ها برای زندگی در جامعه آینده و تحولات آینده است، اما کتاب‌های درسی و گفتمان نظام آموزشی ما به کلی در گذشته زندگی می‌کنند.

من در سال ۱۳۸۷ پژوهشی روی صد کتاب درسی از دبستان تا سال آخر دبیرستان داشتم که نشان می‌دهد دو سوم شخصیت‌هایی که در کتاب‌های درسی ازشان نام برده‌ می‌شوند مربوط به گذشته‌های بسیار دور هستند. به همین دلیل فضای کتاب‌های درسی برای بچه‌ها مطلوب و پاسخگوی نیازهای امروزی آنان نیست.

کتاب‌های درسی، فضای مدرسه، درس هایی که بچه‌ها می‌خوانند به اندازه‌ای قدیمی، ضد مدرن و غمگین است که به طور حیرت‌آوری با فضای امروزی جوانان ما بیگانگی دارد. به طور مثال در یکی از درس ها برای انجام ندادن کار "حرام" یا گناه از طریق رابطه با جنس مخالف، کتاب درسی به جوانان پیشنهاد می‌دهد به مسجد بروند و دعا کنند یا در کارهای بسیج مشارکت داشته باشند. این شیوه برخورد با مسائل جوانان که ارتباطی با روانشناسی و نیازهای آنها ندارد زمینه‌ساز افسردگی، نومیدی و سرخوردگی‌هایی است که هویت و سلامت روانی نسل جدید را تهدید می‌کند.

در تحقیقاتی که در کتاب‌های درسی داشتید، آیا از عناصر شادی بخش مانند رنگ استفاده می‌شود؟

در یک کار مقایسه‌ای میان کتاب‌های دهه شصت و کتاب‌های دوره‌های اخیر می‌توان گفت که از عنصر رنگ برای شاد کردن متون و تصاویر بیشتر استفاده می‌شود، اما مشکل این است که فضای عمومی غمگین یا موضوعات غیر جذاب، کهنه و تبلیغاتی وجود رنگ‌ها را تا حدودی بی اثر می‌کند.

دغدغه اصلی نظام آموزشی ایران ایجاد حس شادی یا آموزش شاد زندگی کردن و یا یادگیری توام با شادی نیست. هدف اصلی نظام تربیت جوانانی است با هویت بسته و عبوس مذهبی که در آن جوانان نباید شادی کردن و لذت بردن از زندگی و تجربه‌های خود را یاد بگیرند.

وقتی در بسیاری از درس‌های کتاب‌های مهم مانند فارسی در مورد مرگ، زندگی شخصیت‌هایی که شهید شده‌اند، مفهوم شهادت، مفاهیم مذهبی پیچیده مثل حج، امر به معروف و غیره صحبت می‌شود جای کمی برای مطالب جذاب و شادی‌آور باقی می‌ماند.

تجدید نظرهایی که در کتاب‌های درسی و دانشگاهی می‌شود و افزایش فشارها بیانگر نظامی است که تا پیش از این هم اصلاً نظامی شاد و شادی‌آور نبوده و در تلاش است تا شادی را هم محدودتر کند.

دغدغه اصلی نظام آموزشی ایران ایجاد حس شادی یا آموزش شاد زندگی کردن و یا یادگیری توام با شادی نیست. هدف اصلی نظام تربیت جوانانی است با هویت بسته و عبوس مذهبی که در آن جوانان نباید شادی کردن و لذت بردن از زندگی و تجربه‌های خود را یاد بگیرند. کتاب‌های درسی اگر هم تلاشی برای شادی بچه‌ها صورت می‌گیرد ازجمله با استفاده از رنگ‌ها و تصاویر بسیار حاشیه‌ای و یا رعایت ارزش‌های فرهنگ دولتی است که در آن و همانطور که مسئولان هم گفته‌اند اصل بر گریه و افسردگی ذاتی است. زیرا گریه نماد حکومت و فرهنگ حکومتی است.

مسئله‌ دیگری که در مورد بازنگری کتاب‌های درسی مطرح شده، تفکیک جنسیتی دروس در مدارس است. چه دلیلی باعث این تفکیک می‌شود؟ به نقش زنان و مردان هم که در کتاب‌های درسی نگاه می‌کنیم به الگوهای سنتی می‌رسیم. به طور مثال مادران به غذا پختن مشغول هستند و پدران در خارج از خانه کار می‌کنند.

میان امروزی زندگی کردن جامعه ایران توسط دختران و پسران، حتی در سنتی‌ترین اقشار با آنچه در کتاب‌های آموزشی آمده شکاف محسوسی وجود دارد.

این دروس در صدد هستند تا ارزش‌ها را از درون چهره‌های اصلی و قهرمانان کتاب‌ها به دانش‌آموزان منتقل کنند؛ به طوری که ارتباطی میان زنان امروز جامعه ایران با بسیاری از زنان سنتی و یا نیمه مدرن کتاب‌ها وجود ندارد. در مقایسه با واقعیت زنان در جامعه امروز زن در کتاب‌های درسی تصویری رو به قهقرا دارد و این نوعی تلاش برای مدرن نشدن جامعه ایران است.

بحث تفکیک جنسیتی کتاب‌های درسی در همین راستا طرح می‌شود و هدف آن حفظ نظام ارزشی و رفتاری است که مورد پذیرش نسل جوان نیست. چندی پیش تحقیقی در ایران پیرامون نظر دانش‌آموزان مدارس ابتدایی درباره کتاب‌های درسی انجام شد که در آن مهم‌ترین جواب بچه‌ها این بود که مطالب درسی کهنه و غیر جذاب هستند و به درد زندگی امروزی نمی‌خورند. این داوری کودک ده ساله ایرانی درباره کتاب‌های درسی است، اما مسئولان به جای آنکه این پیام معنا دار را دریافت کنند با تفکیک جنسیتی بر این شکاف دامن می‌زنند.

تمام دغدغه کتاب‌های درسی ایجاد دنیای محدود و بسته برای دانش‌آموز است و زندانی کردن او در نظام ارزشی حکومتی که در آن از فردیت شهروندان و شخصیت با توانایی داوری و وجدان مستقل خبری نیست. در این دنیای بسته، دانش‌آموز نه اجازه گسترش خویشتن خودمختار را دارد و نه اجازه دسترسی به پنجره‌ای برای دیدن فرهنگ‌ها و تجربیات دیگر. در نتیجه این فضا برای دانش‌آموزان خفقان‌آور و غیر قابل تحمل است.

البته این بحث در شرایطی مطرح می شود که فضای های آموزشی به جز در برخی روستاهای کوچک تفکیک جنسیتی شده است. در تصاویر کتاب‌های درسی هم اختلاط جنسیتی بین افراد نامحرم وجود ندارد و یا زن بدون حجاب حتی در درون خانه نمی‌بینید. در واقع می‌خواهند زنان و مردان را برای نقش‌هایی اجتماعی و خانوادگی جنسیتی که خود می‌خواهند و تعریف کرده‌اند آماده کنند.

برخی از چهره های روحانی مانند آیت‌الله سبحانی هم سعی می‌کنند برای شتاب بخشیدن به این سیاست‌ها همه مشکلات جامعه حتی تورم و بیکاری را هم نتیجه اختلاط جنسیتی یا روابط زن و مرد در جامعه بدانند. به نظر من در ذهنیت و فرهنگ بسیاری از مسئولان جدا کردن فضاهای زنانه و مردانه حتی در کتاب های درسی یک راه حل برای تحمیل فرهنگ دینی و مبارزه با آن چیزی است که آنها فرهنگ بی بند و باری می‌نامند. آنها سعی می‌کنند جامعه را به همین سمت هدایت کنند؛ جامعه‌ای که دختران فقط در رشته‌هایی تحصیل کنند که نیمه دوم زنانه جامعه به آن نیاز دارد. برای رسیدن به این هدف باید زنان را محدود کنند تا نظام بتواند اقتدار مردانه خود را تثبیت کند. اقتدار مردانه در فرهنگ رسمی بخشی از اقتدار حکومت و جامعه دینی است. به ویژه آنکه با وجود همه محدویت‌ها زنان ایران در دو دهه گذشته به گونه‌ای شگفت‌آور در حوزه‌های آموزشی، علمی و فرهنگی و یا اقتصادی پیشرفت کرده‌اند و سبب تضعیف جدی نظم مردانه شده‌اند.

این تصمیم‌ها، گرایشی بسیار خطرناک و منفی در نظام آموزشی است که ما را بیش از گذشته به سوی دور شدن از واقعیت‌های دنیای امروز هل می‌دهند. نام این گرایش را می‌توان گذشته‌گرایی و دفاع از سنت در برابر مدرنیته گذاشت. گفتمان آموزشی ایران به جنگ دنیای امروز می‌رود.

در سال جدید تحصیلی شاهد حضور مبلغان دینی در مهدکودک‌ها و مقطع ابتدایی بودیم. حضور روحانیون در این مقاطع تحصیلی چه تاثیری بر کودکان خواهد داشت؟

تاثیر اصلی این اقدام در سطوح پایین آموزشی، بسته تر شدن فضاهای موجود است. ذهنیت، تفکر، فرهنگ و نوع نگاه روحانیون با دنیای کودکان و جوانان متفاوت است. بسیاری از آنها شاید هیچگاه جوانی و شادی دنیای جوانی را تجربه نکرده‌اند.

ذهنیت آنها از مجموعه ای از تضادهای خطی میان حلال و حرام، گناه و ثواب شکل گرفته است. در نتیجه حضور آنان در مدارس به عمیق‌تر شدن شکاف میان آموزش و جوانان منجر می‌شود. این حضور باعث می‌شود دانش‌آموزان از فضای مدرسه بیشتر فاصله بگیرند و درس را تنها برای گرفتن مدرک، بخوانند و گاه تا حد تنفر از مدرسه پیش بروند.

امروز خود روحانیون هم از واکنش‌های منفی، تنفر و دلزدگی جوانان نسبت به مذهب و حاکمیت دینی صحبت می‌کنند. چندی پیش ویدئویی از سخنرانی یک روحانی در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد مبنی بر اینکه چطور بچه‌ها با بزرگتر شدن حتی از سلام کردن به روحانیونی که به مدارس می‌روند خودداری می‌کنند.

رفتن روحانیون به مدارس شاید آخرین قطره‌ای است که ممکن است کاسه لبریز آن‌ها را سر ریز کند و جوانان را به سوی انزجار باز هم بیشتر از جامعه مذهبی سوق دهد.

دانش‌آموزان ایرانی در طول تحصیل همیشه با واژه‌های دانش‌آموز خوب یا دانش‌آموز بد مواجه هستند. در نظام آموزشی و کتاب‌های درسی معیار انتخاب خوب و بد میان دانش‌آموزان چیست؟

دانش آموز الگو، دانش‌آموزی است که نسلش منقرض شده است؛ دانش‌آموز متعبد، پرهیزکار، باورمند به حکومت و نظام ارزشی آن که به راحتی همه چیز را قبول می‌کند، در نتیجه کنجکاو و پرسشگر نیست.

دانش آموز الگو، دانش‌آموزی است که نسلش منقرض شده است؛ دانش‌آموز متعبد، پرهیزکار، باورمند به حکومت و نظام ارزشی آن که به راحتی همه چیز را قبول می‌کند، در نتیجه کنجکاو و پرسشگر نیست. درس‌های گوناگونی در کتاب‌های درسی پیرامون لزوم اطاعت، هدایت رهبری، دنباله‌روی و فرمانبری از رهبران دینی و سیاسی وجود دارند. در این درس‌ها به دانش‌آموزان گفته می‌شود که نظام سیاسی و فرهنگی و حکومت جمهوری اسلامی نماینده امر قدسی است و مخالفت با آن گناه و امر ضد الهی.

درس‌های گوناگونی در کتاب‌های درسی پیرامون لزوم اطاعت، هدایت رهبری، دنباله‌روی و فرمانبری از رهبران دینی و سیاسی وجود دارند. در این درس‌ها به دانش‌آموزان گفته می‌شود که نظام سیاسی و فرهنگی و حکومت جمهوری اسلامی نماینده امر قدسی است و مخالفت با آن گناه و امر ضد الهی. گفتمان آموزشی از دانش‌آموزان می‌خواهد عبادات و اعمال مذهبی را انجام دهد و خود را وقف جامعه اسلامی و حکومت کنند. این گفتمان فضای خصوصی و خودمختاری فرد را به رسمیت نمی‌شناسد. این دانش‌آموز الگوی کتاب‌های درسی در دنیای واقعی کمتر وجود دارد. در نتیجه خوب و بد کتاب‌های درسی برای دانش‌آموزان قابل درک نیست و آنها نه می‌توانند به این مطالب معنای شخصی بدهند و نه با آنها رابطه برقرار کنند.

تمام دغدغه کتاب‌های درسی ایجاد دنیای محدود و بسته برای دانش‌آموز است و زندانی کردن او در نظام ارزشی حکومتی که در آن از فردیت شهروندان و شخصیتی با توانایی داوری و وجدان مستقل خبری نیست. در این دنیای بسته، دانش‌آموز نه اجازه گسترش خویشتن خودمختار را دارد و نه اجازه دسترسی به پنجره‌ای برای دیدن فرهنگ‌ها و تجربیات دیگر. در نتیجه این فضا برای دانش‌آموزان خفقان‌آور و غیر قابل تحمل است.

در این فضا به دانش‌آموز پیشنهاد می‌شود که وقتی زبان خارجی یاد می‌گیرند به دلیل نداشتن تجربه کافی نباید به تنهایی به کتاب‌های مرجع مراجعه کنند و حتماً باید کسی همراهشان باشد تا آنها را از افتادن در مسیرهای انحرافی باز دارد. در نتیجه آشکارا به دانش‌آموز می‌گویند تو به تنهایی نباید و نمی‌توانی فکر کنی و باید دنباله‌رو کسی دیگر باشی و یا کسی دیگر خوب و بد را برایت ترجمه کند. این همان الگویی است که در کتاب‌ها و رفتار آموزشی به دانش‌آموزان تلقین می‌شود.

معلمان در این میان چه نقشی ایفا می‌کنند؟

آنها نیز اسیر و قربانی این نظام آموزشی بسته و ضد حقوق بشری هستند، زیرا آزادی لازم را برای آموزش دانش‌آموزان و فراتر رفتن از کتاب‌های درسی ندارند. فضای امنیتی محیط‌های آموزشی برای معلمان هم خفقان‌آور شده است. اگر در گذشته دست آنها برای کاستن از بار ایدئولوژیک مدارس کمی بازتر بود، در سال‌های اخیر هر روز نظارت امنیتی بر مدارس بیشتر می‌شود و آنها از دست زدن به ابتکارات شخصی محروم می‌شوند. از این نظر شاید بتوان گفت نظام آموزشی ایران نوعی فاجعه و جهنم است برای جوانان، خانواده‌ها و معلمان. همه قربانی و گروگان سیاست‌های ایدئولوژیکی هستند که آموزش را از درون فاسد و ضد انسانی کرده است.

توضیح تصویر اول:

آب بازی در «پارک آب و آتش» در روز ۱۱ مرداد ۱۳۹۰ با فراخوانی در فیس بوک آغاز شد و موجب خشم مقامات و پلیس اخلاقی جمهوری اسلامی شد. چندین نفر از جوانان در‌‌ همان روز در این پارک دستگیر شدند و تعدادی دیگر نیز شناسایی و در روزهای بعد دستگیر شدند.

در همین زمینه:

پرونده «حق شادی» در گروه جامعه زمانه، زیر نظر سپیده شایان و با مشارکت و همکاری اسماعیل جلیلوند (در گفت‌وگو با ناصر مهاجر، حسن مکارمی، حسن یوسفی اشکوری، مژگان کاهن و بهروز شیدا)، آیدا قجر(در گفت‌وگو با شاهرخ مشکین‌قلم، شهلا شفیق و سعید پیوندی)، بهنام دارایی‌زاده (در گفت‌وگو با جلال ایجادی و مانا نیستانی)، نعیمه دوستدار (در گفت‌وگو با احمد علوی)، حسین نوش‌آذر (مقاله شیللر: «به راه خود بروید، شادمانه، همچون یک قهرمان)، سارا روشن (در گفت‌و گو با محمدرضا نیکفر) و اکبر فلاحیان (ده پرسش اساسی در مورد حقوق بشر) تهیه شده است.

گفت و گوهای حق شادی را می توانید از طریق لینک های زیر بخوانید:

ده پرسش اساسی در مورد حقوق بشر

حقوق بشر و افق دید ما- در گفت‌وگو با محمدرضا نیکفر، نویسنده و پژوهشگر- بخش نخست

حق شادی- در گفت‌وگوبا محمدرضا نیکفر، بخش دوم و پایانی

اندوهباری نظام آموزشی در ایران – گفت‌وگو با سعید پیوندی، جامعه‌شناس و استاد دانشگاه

شیللر: «به راه خود بروید، شادمانه، همچون یک قهرمان»

مرگ‌پرستی حکومت ایران – گفت‌وگو با شهلا شفیق، جامعه‌شناس، پژوهشگر و فعال حقوق زنان

پیوند شادی با محیط زیست سالم – گفت‌وگو با جلال ایجادی، استاد دانشگاه وکارشناس

محیط زیست

شادی در سکوت ممکن نیست- گفت‌وگو با بهروز شیدا، منتقد، نویسنده و پژوهشگر ادبی

حق شادی و زخم‌های تاریخی - در گفت‌وگو با ناصر مهاجر، پژوهشگر تاریخ ایران

سکس، شادی و حقوق بشر- گفت‌وگو با مژگان کاهن، روان‌شناس

حق شادی، حق انتقاد - در گفت‌وگو با مانا نیستانی، کاریکاتوریست ساکن فرانسه

جامعه ایران و زخم‌های روحی - در گفت‌وگو با حسن مکارمی، روانشناس، پژوهشگر و فعال اجتماعی

افسردگی، تورم و بحران اقتصادی - گفت‌وگو با احمد علوی، اقتصاد‌دان و پژوهشگر علوم اجتماعی

رقص، شادی و اعتراض- گفت‌وگو با شاهرخ مشکین‌قلم، رقصنده باله

حق شادی، دین و دینداری- گفت‌وگو با حسن یوسفی اشکوری، پژوهشگر امور دینی و فعال ملی مذهبی

حق شادی

society — Mon, 07 Jan 2013 23:00:31 +0000

گفت‌وگو با محمدرضا نیکفر، نویسنده و پژوهشگر، بخش دوم و پایانی

سارا روشن

سارا روشن- انسان حق دارد شاد باشد. معنای این حق چیست؟ این حق چه رابطه‌ای با حقوق دیگر دارد؟ ما ایرانیان از آن چه درکی داریم؟

در بخش دوم و پایانی گفت و گو با محمدرضا نیکفر، نویسنده و پژوهشگر در زمینه فلسفه و سردبیر زمانه، رابطه "حق شادی"، با سایر حقوق و همچنین درکی که ما ایرانیان از آن داریم بررسی شده است. بخش نخست این گفت‌وگو به "حقوق بشر" و "گفتمان حقوق بشری در ایران" اختصاص داشت. این گفت‌وگو بخشی از مجموعه‌ای است که رادیو زمانه زیر عنوان "حق شادی" تدارک دیده است.

گفت‌وگوی رادیویی سارا روشن با محمدرضا نیکفر درباره «حق شادی» را از طریق لینک صوتی زیر گوش دهید:

برای مطالعه بخش نخست این گفت‌وگو، روی عبارت زیر کلیک کنید:

حقوق بشر و افق دید ما

به چه حقی می‌توانیم از حقی به نام حق شادی صحبت کنیم؟ با توجه به این که چنین مفهومی در اعلامیه جهانی حقوق بشر نیامده است؟

محمدرضا نیکفر: چنین مفهومی نیامده، آن را ولی می‌توانیم جامع و غایت حقوق دیگر بدانیم. جامع، یعنی دربرگیرنده، جمع‌کننده: شادی مستلزم آزادی است و تأمین اقتصادی و اجتماعی؛ به این اعتبار جامع است. از طرف دیگر غایت است، یعنی هدف است. همه حقوق برای آن هستند که زندگی خوبی داشته باشیم و شاخص زندگی خوب، زندگی سعادتمندانه، شادی است. با این توصیف محق هستیم از حق شادی سخن گوییم به عنوان حقی بنیادی، و با توضیحی که دادم به عنوان اساسی‌ترین حق.

حق شادی را چگونه توصیف می‌کنید؟

حق شادی یک حق مثبت است، در مقوله آزادی مثبت می‌گنجد. توضیح اینکه به پیروی از آیزیا برلین، متفکر روسی-انگلیسی مرسوم شده است که آزادی را بر دو نوع بدانیم: آزادی منفی که آزادی از چیزی است، آزادی مثبت که آزادی برای چیزی است. حق شادی، حقی است که از مرحله منفی بودن گذشته، یعنی مثلا فقط رهایی از بدبختی و رنج و اندوه نیست، بلکه گشودگی به سوی غایتی به نام شادمانی است. حق شادی، حق برخورداری از چنان زندگانی‌ای است که توأم با شادمانی باشد.

محمدرضا نیکفر: شادی مستلزم آزادی است و تأمین اقتصادی و اجتماعی؛ به این اعتبار جامع است. از طرف دیگر غایت است، یعنی هدف است. همه حقوق برای آن هستند که زندگی خوبی داشته باشیم و شاخص زندگی خوب، زندگی سعادتمندانه، شادی است. با این توصیف محق هستیم از حق شادی سخن گوییم به عنوان حقی بنیادی، و با توضیحی که دادم به عنوان اساسی‌ترین حق.

خود شادی یعنی چه؟

تعریف شادی ساده نیست. فیلسوفان از عصر باستان تا کنون بحث کرده‌اند که تعریف آن چیست، شادی چه مشخصاتی دارد. ما در این بحث حقوقی باید از توصیفی عزیمت کنیم که همه می‌توانند با تجربه‌های خود از شادی آن را صحیح بدانند، گیریم که نه جامع، و نه مطلوب به اندازه کافی برای هر کس. شادی آن حالتی است که بودن در جهان فقط تحمل‌پذیر نیست، بلکه با حسی از رهایی، سبکی و سعادت همراه است. به نظرم به جای تلاش در جهت تعریفی یک‌جمله‌ای بهتر است آن را حالتی بدانیم که بیان آن با زنجیره‌ای از مفاهیم همراه است که از جمله آنها هستند آزادی، سرخوشی، خنده، عشق، رنگ، موسیقی، رقص، بخشندگی، صلح، رفاقت، سلامتی، امنیت.

در سنت اندیشه سیاسی آمریکایی که در قانون اساسی ایالات متحده آمریکا متجلی شده به مفهوم حق تلاش در راه سعادت برمی‌خوریم، آیا حق شادی چیزی از همین دست است؟

حق شادی و حق برخورداری از سعادت افق معنایی یکسانی دارند. هر دو به لحاظ تاریخ مفهوم، برخاسته از عصر جدید هستند که حقانیت آن در این است که در آن انسان دارای حق می‌شود.

وقتی می‌گویید که این مفهوم در عصر جدید شکل گرفته، منظورتان آیا این است که تا پیش از عصر جدید، درکی از شادی، به صورتی که الان می‌فهمیم، وجود نداشته؟

همواره درکی از شادی وجود داشته، که اساس آن با درک امروزی تفاوتی ندارد. شاخص درک امروزین ما سه چیز است:

یک – ما شادی و آزادی را با هم تؤام می‌بینیم، آن هم آزادی فردی. درگذشته آزادی بار امروزین را نداشته، آزادی به معنای آزادی در انتخاب فردی نبوده.

دو – قدرت مراجع بیرونی تضعیف شده، مراجعی که از بیرون به ما بگویند چه شادی‌ای مجاز است، چه شادی‌ای نیست. هرشادی‌ای که امکان شادی‌ از دیگری را نگیرد، رواست. گفتمان عقلانی دموکراتیک ماست که تعیین می‌کند که آیا شادی کسی می‌تواند برای دیگری رنج‌آور باشد و آیا دیگری به اسم رنج خود می‌تواند آن را ناسزاوار بداند. در گذشته اساسا این مذهب بود که می‌گفت محدوده شاد بودن چیست. این محدوده آن قدر کوچک بود که می‌توانیم دوران‌های سلطه مذهب را دوره خودآزاری و دیگرآزاری بدانیم، دوره سادومازوخیسم.

سه – و شاخص سوم درک امروزین این است که ما شادی را یک حق می‌دانیم، نه یک امتیاز؛ و حق، می‌دانیم که همگانی است. همه حق دارند شاد باشند. در گذشته حقی به این صورت تقریر نشده است.

به ایران نگاه کنیم. تأکید بر حق شادی در جایی چون ایران چه اهمیتی دارد؟

در ایران یک نظام تبعیض برقرار است که مبتنی بر مجموعه‌ای از حق‌کشی‌هاست. همه حقوق بنیادی توسط حکومت دینی ایران پایمال می‌شوند. تأکید بر حقی، دیدن وجهی از این حق‌کشی‌هاست.

جمهوری اسلامی ضد فرهنگ است، چون ضد شادی است. نگاه کنید که سیاست‌های ضدفرهنگی آن چقدر برخاسته از گرایش آن به عزاداری است. خمینی می‌گفت که بقای آیینشان به گریه است. تحمیل گریه به فرهنگ، بیمار کردن و نابود کردن است.

رابطه حق شادی با آزادی روشن است: شادی در آزادی است، و شادی آزادکننده است. در زندان نمی‌توان شاد بود، و نیز در کشوری که بسان زندان است.

ایده مثبت حق شادی باعث می‌شود ما بهتر وضعیت کنونی را ببینیم، بهتر دریابیم که شکنجه‌‌ای که در زندان‌ها می‌دهند، فشرده شکنجه عمومی انسان‌هاست که کسی در ایران امروز از آن در امان نیست. سیستم، انسان‌های مغموم، پریشان‌حال و سرافکنده می‌خواهد. ایده حق شادی، به ما اجازه نقد همه‌جانبه‌تری از سیستم را می‌دهد. سیستم فقط مخالفان فعال خود را شکنجه نمی‌کند؛ کل جامعه در زیر این سیستم شکنجه می‌بیند.

شادی و آزادی توأم هستند. آزادی‌خواهی در عصر جدید مراحلی را طی کرده و طی تکاملی مراحل باعث شده که گام‌به‌گام مفهوم آزادی غنی‌تر شود. آزادی در ابتدا استقلال گروهی و ملی بوده است، به تدریج در آن عنصر استقلال فردی تقویت شده. اکنون از مرحله سلب (آزادی از...) گذشته و به مرحله ایجاب (آزادی برای...) رسیده است.

حق ما فقط این نیست که رژیم ظالمی نداشته باشیم، حق ما فقط این نیست که شکنجه نشویم، حق ما این است که بتوانیم سعادت خود را پی گیریم و خود، معنای سعادت را برای خودمان بیابیم. برای تشخیص سعادت به "ولی" نیاز نداریم. این معنای آزادی است. آزادی یعنی نفی ولایت. این تعریف ایرانی آزادی در این دوران است.

چه برآوردی از ادراک عمومی ما در مورد حق شادی دارید؟

درک ما در این مورد ضعیف است. این شاید به فرهنگ مذهبی و سنتی برگردد، و از طرف دیگر به اینکه مجموعه‌ای از حقوق دیگر برای ما اولویت داشته‌اند، حقوقی مثل آزادی بیان. واقعیت این است که خواسته‌های حقوقی ما حداقلی است، اینقدر زیر فشار دیکتاتوری بوده‌ایم که حق برای ما در درجه اول حق شکنجه نشدن است، حق مصونیت حریم جسمانی و خصوصی است.

در برابر، حق شادی حقی بیشینه است، حقی حداکثری است. به نظر من در این زمینه، هم برای انتقاد از وضعیت کنونی و هم طرح‌ریزی بهتر بنای آینده، باید بیشینه‌خواه بود.

حق شادی را بهتر است باز کنیم، تا اهمیت آن را دریابیم. مثلا باید در نظر گیریم رابطه آن را با امنیت و تأمین اجتماعی. به این اعتبار این حق به عدالت و پیشرفت گره می‌خورد.

رابطه آن با فرهنگ بسیار بارز است: جمهوری اسلامی ضد فرهنگ است، چون ضد شادی است. نگاه کنید که سیاست‌های ضدفرهنگی آن چقدر برخاسته از گرایش آن به عزاداری است. خمینی می‌گفت که بقای آیینشان به گریه است. تحمیل گریه به فرهنگ، بیمار کردن و نابود کردن است.

رابطه حق شادی با آزادی روشن است: شادی در آزادی است، و شادی آزادکننده است. در زندان نمی‌توان شاد بود، و نیز در کشوری که بسان زندان است.

همچنین رابطه آن با آزادی زن بارز است. جمهوری اسلامی بدان دلیل که دشمن شادی است، دشمن حضور آزاد زن در جامعه است، شادی این حضور را لاابالی‌گری می‌داند و به آن به شدت مخالف است. و همچنین روشن است رابطه حق شادی، با حق جوانان برای برخورداری از سعادت. جامعه ما جامعه‌ای جوان است، جوان باید شاد و سرزنده باشد، اما در جامعه ما جوانان مغموم و سرخورده هستند. آن نیرویی به سود آنان می‌رزمد که صراحتا از حق شادی در ایران آینده پشتیبانی کند.

در همین زمینه:

گفت و گوهای حق شادی را می توانید از طریق لینک های زیر بخوانید:

ده پرسش اساسی در مورد حقوق بشر

حقوق بشر و افق دید ما- در گفت‌وگو با محمدرضا نیکفر، نویسنده و پژوهشگر- بخش نخست

حق شادی- در گفت‌وگوبا محمدرضا نیکفر، بخش دوم و پایانی

اندوهباری نظام آموزشی در ایران – گفت‌وگو با سعید پیوندی، جامعه‌شناس و استاد دانشگاه

شیللر: «به راه خود بروید، شادمانه، همچون یک قهرمان»

مرگ‌پرستی حکومت ایران – گفت‌وگو با شهلا شفیق، جامعه‌شناس، پژوهشگر و فعال حقوق زنان

پیوند شادی با محیط زیست سالم – گفت‌وگو با جلال ایجادی، استاد دانشگاه وکارشناس

محیط زیست

شادی در سکوت ممکن نیست- گفت‌وگو با بهروز شیدا، منتقد، نویسنده و پژوهشگر ادبی

حق شادی و زخم‌های تاریخی - در گفت‌وگو با ناصر مهاجر، پژوهشگر تاریخ ایران

سکس، شادی و حقوق بشر- گفت‌وگو با مژگان کاهن، روان‌شناس

حق شادی، حق انتقاد - در گفت‌وگو با مانا نیستانی، کاریکاتوریست ساکن فرانسه

جامعه ایران و زخم‌های روحی - در گفت‌وگو با حسن مکارمی، روانشناس، پژوهشگر و فعال اجتماعی

افسردگی، تورم و بحران اقتصادی - گفت‌وگو با احمد علوی، اقتصاد‌دان و پژوهشگر علوم اجتماعی

رقص، شادی و اعتراض- گفت‌وگو با شاهرخ مشکین‌قلم، رقصنده باله

حق شادی، دین و دینداری- گفت‌وگو با حسن یوسفی اشکوری، پژوهشگر امور دینی و فعال ملی مذهبی

جنبش‌های دگرباشان جنسی در سال ۲۰۱۲

arezoo — Thu, 03 Jan 2013 14:06:49 +0000

آوات عیار و سارا روشن

آوات عیار و سارا روشن- سال ۲۰۱۲ سالی پر از موفقیت برای جنبش‌های دگرباشان در کشورهای دمکراتیک بود. ازدواج همجنسگرایان در قاره اروپا و آمریکا به عنوان موضوع مطرح سیاسی روز توانست حامیان زیادی بین سیاستمداران و شهروندان پیدا کند.

مسئله بیماری پنداشتن هویت‌های دگرباش جنسی به خصوص هویت تراجنسیتی توسط بسیاری از روان‌پزشکان پزشکان و کنشگران حوزه حقوق تراجنسی‌ها و تراجنسیتی‌ها مورد نقد و بررسی قرار گرفت و «اختلال هویت جنسی» از فهرست بیماری‌های ثبت شده توسط انجمن روانپزشکی آمریکا خارج شد. همچنین سازمان ملل موضع جدی‌تری نسبت به حقوق دگرباشان جنسی گرفت و به کشورهای ناقض حقوق دگرباشان جنسی هشدار داد.

جنبش‌های دگرباشان جنسی ایرانی نیز فعال بودند و نسبت به قوانین تبعیض‌آمیز و پرخشونت قانون مجازات اسلامی جدید (۱۳۹۱) آگاهی‌رسانی کردند. همچنین برای اولین بار احمد شهید، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل، قسمتی از گزارش خود را به مسئله حقوق دگرباشان جنسی در ایران اختصاص داد و به طور رسمی از نقض حقوق دگرباشان جنسی توسط جمهوری اسلامی ایران انتقاد کرد.

ازدواج همجنسگرایان در سال ۲۰۱۲

مسئله ازدواج همجنسگرایان به عنوان شاخصی برای به رسمیت شناختن روابط همجنس با همجنس در چهارچوب‌های قانونی کشور‌ها، همچنان در سال گذشته مطرح بود.

با این حال، برخی از کنشگران حقوق دگرباشان جنسی، ضمن اینکه به اهمیت قانونی شدن ازدواج همجنسگرایان تاکید دارند، معتقدند که ازدواج تنها گزینه به رسمیت شناختن حقوق همجنسگرایان در چهارچوب‌های قانونی نیست. این منتقدان می‌گویند که ازدواج همجنسگرایان، روابط همجنس با همجنس را در چهارچوب‌های دگرجنسگرای ازدواج و تشکیل خانواده مشروعیت می‌دهد؛ در حالیکه، زندگی‌ همجنسگرایانی که خانواده‌های متفاوت تشکیل می‌دهند یا اصلا روابط‌شان با تعریف قانونی از خانواده قابل تعریف نیست نیز باید به رسمیت شناخته شود.

رسمی‌شدن ازدواج همجنسگرایان در چهارچوب‌های قانونی و در قوانین اساسی کشورهای دمکراتیک به این مفهوم است که همسران همجنسگرا می‌توانند باهم مالیات بپردازند؛ از امتیاز‌های مالیاتی مشابه با خانواده‌های دگرجنسگرا برخوردار باشند؛ می‌توانند از بیمه‌های درمانی همسران‌شان استفاده کنند؛ پدر و مادر قانونی فرزندان مشترک‌شان باشند که گاهی فرزند بیولوژیک تنها یکی از طرفین رابطه همسری همجنس با همجنس هستند؛ می‌توانند از حقوق بازنشتگی همسران خود بهرمند شوند و به هنگام تصمیم‌گیری‌های حیاتی مانند تصمیم‌گیری در مورد سرنوشت سلامت و حق برخورداری از خدمات پزشکی، در کنار همسران‌شان باشند و سرنوشت ایشان را مشخص کنند.

بسیاری از کشورهای عضو اتحادیه اروپا ازدواج همجنسگرایان را به صورت «روابط همسری در قوانین سکولار» به رسمیت می‌شناسد، اما مسئله ازدواج به شکل قانونی و مذهبی آن همچنان محل اختلاف است. سال ۲۰۱۲ برای آن عده از کشورهای اتحادیه اروپا که هنوز نتوانسته‌اند به مسئله ازدواج همجنسگرایان وجهه قانونی بدهند، سالی پر تلاطم بود.

دانمارک

در سال ۲۰۱۲ ، در میان کشور‌های آفریقایی، اوگاندا به خاطر خشونت‌های بسیار به دگرباشان جنسی و کنشگران حقوق دگرباشان جنسی در صدر اخبار بود.

در ماه ژوئن سال ۲۰۱۲ پارلمان دانمارک ازدواج همجنسگرایان را در همه مراکز این کشور از جمله مراکز مذهبی قانونی اعلام کرد (نگاه کنید به اینجا).

بر اساس این قانون جدید کلیسا‌ها و سایر مراکز مذهبی موظفند در صورت اینکه متقاضیان ازدواج همجنسگرا باشند، سرویس‌های مذهبی خود را بدون هیچ تبعیضی به ایشان ارائه کنند. البته در این قانون ذکر شده است که روحانیان یا رهبران مذهبی می‌توانند از انجام مراسم ازدواج به طور شخصی امتناع ورزند، اما مرکز مذهبی موظف است برای انجام مراسم، کشیش، خاخام یا روحانی مذهبی دیگری را به عنوان جایگزین معرفی کند. بر اساس این قانون افراد موظف به انجام مراسم ازدواج نیستند، اما مراکز مذهبی، کلیساها، مساجد یا کنیسه‌ها حق ندارند بین افراد بر اساس گرایش جنسی‌شان در دادن سرویس‌های خدماتی این مراکز تبعیض‌ قائل شوند.

ایرلند

در یک جدال حقوقی - سیاسی پیچیده، دولت ائتلافی ایرلند در ماه مارس ۲۰۱۱ پیشنهاد اضافه شده کنوانسیون مربوط به ازدواج همجنسگرایان در قانون اساسی ایرلند را تسلیم پارلمان این کشور کرد.

پارلمان ایرلند در ماه ژوئن سال ۲۰۱۲ اعلام کرد که مسئله تعریف ازدواج همجنسگرایان در قانون اساسی ایرلند را در سال آتی بررسی می‌کند. در ایرلند ازدواج همجنسگرایان حمایت عمومی دارد و آخرین نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد که ۷۳ درصد ایرلندی‌ها از این طرح حمایت می‌کنند (نگاه کنید به اینجا). مشکل اما یافتن راه قانونی برای محسوب کردن ازدواج همجنسگرایان در خطوط قانون اساسی ایرلند است.

فرانسه

پس از به پیروزی رسیدن فرانسوا اولند در انتخابات ریاست جمهوری فرانسه، این رئیس جمهور سوسیالیست بر طبق وعده انتخاباتی خود، مسئله ازدواج همجنسگرایان را جزو اولویت‌های خود قرار داد و از لایحه «ازدواج برای همه» (mariage pour tous) سخن گفت.(نگاه کنید به اینجا)

طرح‌های پیشنهادی اولاند برای قانونی کردن ازدواج همجنسگرایان، تبدیل به چالشی بزرگ برای حزب سوسیالیست فرانسه شده است. گردهمایی‌های خیابانی که بیشتر آن‌ها توسط مذهبیون و محافظه‌کاران فرانسوی برنامه‌ریزی شده است، نشان از اختلاف‌های عمیق در جامعه فرانسه پیرامون مسئله به رسمیت شناختن ازدواج همجنسگرایان دارد. اولاند اما به طور مداوم از طرح خود حمایت کرده است و خیال ندارد به هیچوجه پشت همجنسگرایان فرانسوی را خالی کند.

بریتانیا

نخست‌وزیر بریتانیا نیز با مشکلاتی مشابه با فرانسه و ایرلند مواجه است. دیوید کامرون که به طور شخصی مسئله حمایت قانونی از ازدواج همجنسگرایان را در انگلستان مطرح کرده است در ۱۲ مارس ۲۰۱۲ برنامه دقیق خود را برای حمایت از ازدواج همجنس با همجنس در انگلستان و ولز، عمومی کرد. این برنامه با مخالفت شدید اکثر سیاسیون حزب محافظه‌کار در انگلیس مواجه شده است.

آمار‌ها نشان می‌دهد که ۷۱ درصد مردم در بریتانیا از برنامه کامرون برای حمایت از ازدواج همجنسگرایان راضی‌اند و از آن حمایت می‌کنند، اما سنت‌گرایان محافظه‌کار و مذهبیون همچنان دارند از راه‌های قانونی استفاده می‌کنند که ثابت کنند ازدواج تنها بین یک مرد و یک زن قابل تعریف است.(نگاه کنید به اینجا)

پیروزی های چشمگیر در قاره آمریکا

برای اولین‌بار در ایالات متحده آمریکا، حق ازدواج همجنسگرایان از طریق رای مردم در انتخابات عمومی در ششم نوامبر در سه ایالت توام باهم به ثبت رسید.

در ایالت‌های مریلند، مین و واشنگتن ازدواج همجنسگرایان به‌رسمیت شناخته شد. علاوه بر این، «تامی بلدوین» توانست به عنوان اولین سناتور همجنسگرا و اولین زن لزبین به سنا راه یابد.(نگاه کنید به اینجا)

جزیره صبا

جزیره صبا از مجموعه جزایر دریای کارائیب با اینکه تنها دوهزار نفر جمعیت دارد، در ماه دسامبر اولین کشور در منطقه دریای کارائیب شد که ازدواج همجنسگرایان را قانونی اعلام کرد.

جزیره کوچک صبا که از مستعمره‌های قدیمی کشور هلند است با اینکه خیلی زود‌تر از این‌ها می‌بایستی به مانند کشور هلند ازدواج همجنسگرایان را به رسمیت می‌شناخت به دلیل پیچیدگی‌های سیاسی کشورهای کارائیب و نفوذ مذهبیون مسیحی، نتوانسته بود این مسئله را قانونی اعلام کند. با این حال روز دوم دسامبر در تقویم جزیره صبا، تبدیل به روز پیروزی همجنسگرایان شد.(نگاه کنید به اینجا)

کانادا

«تفاوت، بیماری نیست»، کلی وینترز فعال حقوق تراجنسیتی‌ها

استان آنتاریو کانادا نیز در پی تلاش‌ کنشگران حقوق تراجنسی‌ها، هویت جنسی تراجنسی و تراجنسیتی بودن را به رسمیت قانونی رساند.

کنشگران حقوق تراجنسیتی‌‌ها، سال‌هاست که به محوریت زن بودن یا مرد بودن در قوانین کشورهای دمکراتیک اعتراض دارند و معتقدند جنسیت‌های متفاوت نیز باید به رسمیت برسند. دولت آنتاریو حق داشتن هر هویت جنسیتی و حق بیان و اجراگری جنسیتی را به قانون حقوق بشر این استان اضافه کرد.(نگاه کنید به اینجا)

دوگانه زن و مرد سال‌هاست که در چهارچوب‌های قانونی «جنسیت دیگری بودن» را ناممکن می‌سازد؛ جنسیت افراد از بدو تولد به دوگانه زن یا مرد محدود می‌شود. حال آنکه، افراد بسیاری در جوامع انسانی زندگی می‌کنند که جنسیت آن‌ها نه زن است و نه مرد و حتی گاهی چیزی بین زن و مرد است. صرفاً به دلیل اینکه جوامع این جنسیت‌ها را به رسمیت نمی‌شناسد و زبان و فرهنگ برای آن‌ها جایگاهی هویتی قائل نشده است، دلیل نمی‌شود که این افراد به دنبال داشتن هویتی مستقل از دوگانه زن و مرد نباشند. استان آنتاریو در کانادا، این نوع از هویت‌ را نیز به رسمیت شناخته و به آن جایگاه قانونی داده است. بر اساس این قانون، حق داشتن هویت جنسی و جنسیتی متفاوت و حق بیان این هویت جنسیتی، جزئی از حقوق بشر است و در قانون حقوق بشر این استان بر این مسئله تاکید شده است.

کوبا

کشورهای کم و بیش دمکراتیک هم در راه حقوق دگرباشان جنسی قدم‌هایی برداشته‌اند. البته اگر کنشگران حقوق اقلیت‌های جنسی نبودند، این تلاش‌ها هرگز توسط سیاستمدار‌ها دنبال نمی‌شد.

در کشور کوبا دختر رائول کاسترو، از حامیان جدی حقوق اقلیت‌های جنسی است. او ضمن اینکه در داخل کوبا برای حقوق دگرباشان جنسی مبارزه می‌کند، مسئله دگرباشان جنسی را تبدیل به پل ارتباطی بین کوبای کمونیست و ایالت متحده آمریکا کرده است. ماریلا کاسترو در ماه می‌۲۰۱۲ برای دومین بار به ایالات متحده آمریکا سفر کرد و در مورد تلاش‌های جنبش‌های حامی حقوق برابر برای دگرباشان جنسی در کوبا سخنرانی کرد.(نگاه کنید به اینجا)

در کوبا، آدل هرناندز که در سال‌های ۱۹۸۰ به دلیل هویت جنسیتی متفاوتش در کوبا زندانی شده بود، توانست در انتخابات شورایی محلی رای بیاورد و اولین دگرباش جنسی و تراجنسیتی کوبایی باشد که به مقامی سیاسی دست یافته است.(نگاه کنید به اینجا)

با این حال، کوبا هنوز حاضر نیست که در آمار‌ها و سرشماری‌های ملی، خانواده‌ها و همسران همجنسگرا را محسوب کند؛ با اینکه در کوبای سوسیالیست و قوانین سکولارش منع قانونی برای وجود خانواده‌های همجنسگرا وجود ندارد.

آفریقا و کشورهایی که همجنسگرایان را اعدام می‌کنند

در سال ۲۰۱۲ ، در میان کشور‌های آفریقایی، اوگاندا به خاطر خشونت‌های بسیار به دگرباشان جنسی و کنشگران حقوق دگرباشان جنسی در صدر اخبار بود. به خصوص که سیاستمداران این کشور با حمایت مردمی، لایحه «همجنسگرایان را بکشید» را معرفی کردند. در این لایحه انواع مجازات‌ها از جمله مرگ برای همجنسگرایان پیشنهاد شده است.(نگاه کنید به اینجا)

با این حال اوگاندا تنها کشوری نیست که قوانین آن همجنسگرایی را جرم می‌داند و مجازات‌های خشونت‌آمیز برای روابط همجنس با همجنس پیشنهاد می‌کند. قانون مجازات اسلامی جمهوری اسلامی ایران، قوانین کشور عربستان سعودی، سودان، موریتانی، نیجریه، سومالی، امارات متحده عربی و یمن مجازات مرگ را برای برخی از انواع روابط همجنس با همجنس در نظر گرفته‌اند.

حمایت بان کی‌مون از حقوق همجنسگرایان

دبیر کل سازمان ملل متحد، ‌‌بان کی‌مون در سال گذشته مواضع جدی‌تری را نسبت به کشورهایی که به همجنسگرایان اعمال خشونت می‌کنند اتخاذ کرده است.‌ بان کی‌مون به کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل تاکید کرده است که مسئله حقوق دگرباشان جنسی در سراسر جهان را در صدر اولویت‌های کاری خود قرار دهند.

بان کی‌مون در روز سه شنبه ۱۱ دسامبر در صحن سازمان ملل در مورد حقوق پایمال شده دگرباشان جنسی در سراسر جهان سخن گفت: «این واقعیت که ۷۶ کشور در جهان، هنوز همجنسگرایی را جرم می‌دانند، یک فضاحت است.» بان کی‌مون در این زمینه اعلام کرده است که «این یک ننگ است؛ بی‌عدالتی است که در دنیای مدرن ما، بسیاری از کشور‌ها همچنان مردم را برای عشق به انسانی که همجنس‌شان هست، مجرم می‌دانند.» (نگاه کنید به اینجا)

نقطه عطفی برای تراجنسی‌ها

به دلیل اعتراض‌های جنبش همجنسگرایان در ایالات متحد آمریکا، در سال ۱۹۷۳، انجمن روانپزشکی آمریکا یا The American Psychiatric Association همجنسگرایی را از فهرست بیماری‌های روانی در راهنمای تشخیص بیماری، آمار بیماری‌ها و اختلال‌های روانی یا Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders خارج کرد. در پی تصمیم انجمن روانپزشکی آمریکا، در ۱۷ ماه مه سال ۱۹۹۰ سازمان بهداشت جهانی یا World Health Organization اعلام کرد که همجنسگرایی بیماری نیست.

تراجنسی‌ها اما با اینکه در قلب جنبش همجنسگرایان فعالیت می‌کردند، از حقوق برابر برخوردار نبودند و به رسمیت شناختن حقوق آن‌ها به مفهوم به‌هم‌ریختن کلیت نظام دگرجنسگرامحوری بود که جنسیت را تنها به عنوان زن بیولوژیک یا مرد بیولوژیک به رسمیت می‌شناخت. نظامی که تمام برداشت‌های حقوقی، قضایی، کیفری و حتی علم پزشکی را با تقسیم‌بندی دوگانه زن و مرد تفکیک می‌کرد.

سال ۲۰۱۲ اما سال پیروزی تراجنسیتی‌های آمریکایی بر نظام دگرجنسگرامحوری بود که آن‌ها را بیمار روانی محسوب می‌کرد. پس از تلاش کنشگران حقوق تراجنسیتی‌ها در روز دوم دسامبر ۲۰۱۲، انجمن روانپزشکی آمریکا (APA) اعلام کرد که «اختلال هویت جنسی» را از فهرست بیماری‌های روانی حذف و به جای آن شاخص بی‌قراری جنسیتی Gender Dysphoria را جایگزین می‌کند. به این ترتیب، کسی که مایل است جنسیت خود را تغییر دهد دیگر بیمار محسوب نمی‌شود، اما اگر چنانچه فرآیند این تغییر جنسیت با بی‌قراری، اضطراب و افسردگی همراه باشد، فرد برای شاخص بی‌قراری جنسیتی مورد درمان قرار خواهد گرفت.(نگاه کنید به اینجا)

از نقطه نظر پزشکی و سیاسی، این تصمیم نقطه عطفی برای تراجنسیتی‌ها، نه تنها در آمریکا بلکه در کل جهان بود. راهنمای تشخیص بیماری، آمار بیماری‌ها و اختلال‌های روانی با اینکه در آمریکا منتشر می‌شود، اما منبع جهانی برای پزشکان است. چه بسا که قدم بعدی رایزنی‌های لازم با سازمان جهانی بهداشت باشد که اختلال هویت جنسی را از فهرست بیماری‌ها حذف کند و حقوق تراجنسی‌ها را در همه جای جهان به رسمیت بشناسد.

برای بسیاری از کنشگران هویت‌های مختلف دگرباش جنسی، قدم‌های بعدی مبارزه با هویت‌محوری و بیماری انگاشتن گوناگونی‌های جنسی و جنسیتی افراد است. تا زمانی که سازمان‌های بهداشت، درمان، پزشکی و روان‌پزشکی به طور مداوم شاخص‌های «نرمال» بودن یا «نرمال» نبودن را تعیین می‌کنند، به افرادی که هویت‌های جنسی آن‌ها با عرف‌های پذیرفته همخوان نیست، اعمال خشونت خواهد شد. از این رو سال ۲۰۱۲ سالی بسیار پر امید برای همه کسانی بود که می‌خواهند گوناگونی‌های جنسی و جنسیتی افراد به رسمیت شناخته شود و با آن‌ها همچون بیمار برخورد نشود.

تصاویر:

۱ - دو زن همجنسگرا یکدیگر را مقابل جمعیت مخالفان ازدواج همجنسگرایان در فرانسه، می‌بوسند؛ عکس از خبرگزاری فرانسه

۲ - حامیان لایحه "همجنسگراها را بکشید" در اوگاندا

۳ - کلی وینترز فعال حقوق تراجنسیتی‌ها

شتر تروآ: نقبی بر رویدادهای هنری و فرهنگی اروپا، قسمت چهاردهم

sara — Thu, 06 Dec 2012 13:35:50 +0000

سهند صاحبدیوانی

در برنامه چهاردهم، سهند صاحبدیوانی از تغییر ارزشهای فرهنگی/ مذهبی و اخلاقی اروپا می‌گوید. از مخالفت هلندی‌های مهاجر علیه یک سنت قدیمی هلندی، سینترکلاس؛ تغییر قوانین خانواده سلطنتی انگلستان تحت تاثیر حقوق جهانی آزادی‌های شخصی؛ حضور زنان در مقامهای مذهب کاتولیک و نگاه غرب به حقوق زنان در شرق؛ مبارزات زنان در ایرلند برای گرفتن حق سقط جنین و اشغال یک کلیسای قدیمی برای کمک به پناهجویان بی‌سرپناه.
کشف هفته هم معرفی یک خواننده معترض ایرلندیست که در زمینه جدایی دولت و کلیسا ترانه‌های زیادی اجرا کرده است؛ سیند او-کانر (Sinaed o Conner).

هر هفته سهند صاحبدیوانی، نوازنده و داستان‌گوی زمانه که او را بسیاری از کافه مضراب می‌شناسند، برای شنوندگان زمانه از فرهنگ و هنر اروپا می‌گوید. «با شتر تروآ مخفیانه به جشنواره‌ها، گالری‌ها و جلسات سر می‌زنم و آنچه که برایم جالب باشه را برای مخاطب زمانه جمع آوری می‌کنم».

گفت‌وگوی سارا روشن با سهند صاحبدیوانی در چهاردهمین قسمت شتر تروآ را اینجا بشنوید:

شتر تروآ: نقبی بر رویدادهای هنری و فرهنگی اروپا، قسمت سیزدهم

sara — Thu, 29 Nov 2012 14:00:47 +0000

سهند صاحبدیوانی

در برنامه سیزدهم، سهند صاحبدیوانی ما را به برلین می‌برد و ما را از نگاه خودش با این شهر و تاثیر فرهنگی این شهر آشنا می‌کند. او برلین را پناهگاهی برای هنرمندان کنونی اروپا می‌داند.

از تشکیل گروه رام اشتین می‌گوید،از رابطه دیوید بوی (David Bowie) با شهر برلین و کشف هفته هم معرفی برانکو گالویچ، نوازنده و خواننده کرواسی است، و ترانه «روز به خیر برلین».

هر هفته سهند صاحبدیوانی، نوازنده و داستان‌گوی زمانه که او را بسیاری از کافه مضراب می‌شناسند، برای شنوندگان زمانه از فرهنگ و هنر اروپا می‌گوید. «با ش‌تر تروآ مخفیانه به جشنواره‌ها، گالری‌ها و جلسات سر می‌زنم و آنچه که برایم جالب باشه را برای مخاطب زمانه جمع آوری می‌کنم».

گفت‌وگوی سمیرا طلوعی با سهند صاحبدیوانی در چهاردهمین قسمت ش‌تر تروآ را اینجا بشنوید:

لینک‌های دیگر:
ترانه قهرمان از دیوید بویی

شتر تروآ: نقبی بر رویدادهای هنری و فرهنگی اروپا، قسمت هشتم

sara — Thu, 25 Oct 2012 14:05:43 +0000

گفت‌و‌گوی سارا روشن با سهند صاحب‌دیوانی

قسمت هشتم شتر تورآ

در برنامه هشتم، سهند صاحبدیوانی از جشنواره ویلون سل در آمستردام می گه و موسیقی مینیمال، و ما با با جیوانی سولیما ، Giovanni Solima آشنا می کنه. ازساخت موزیک در تارنمای تویتر و استفاده از تویتر برای ابراز اعتراض موسیقیایی و در کشف هفته سهند ما را می برد به کشور فنلاند و از داستانهای اساطیری کالاوالا و گروه موسیقی وارتینا، Varttina می گه و از شباهت این مجموعه اساطیری با شاهنامه برایمان تعریف می کنه.

هر هفته سهند صاحبدیوانی، نوازنده و داستان گوی زمانه که او را بسیاری از کافه مضراب می شناسند، برای شنوندگان زمانه از فرهنگ و هنر اروپا می گوید. " با شتر تروآ مخفیانه به جشنواره‌ها، گالری‌ها و جلسات سر می زنم و آنچه که برایم جالب باشه را برای مخاطب زمانه جمع آوری می‌کنم."

گفت‌وگوی سارا روشن با سهند صاحبدیوانی در اولین قسمت شتر تروآ را اینجا بشنوید:

لینک های تکمیلی:

تویت سمفونی

شتر تروآ: نقبی بر رویدادهای هنری و فرهنگی اروپا، قسمت هفتم

sara — Thu, 18 Oct 2012 14:35:18 +0000

گفت‌و‌گوی سارا روشن با سهند صاحب‌دیوانی

در برنامه هفتم، سهند صاحبدیوانی از نقش کمدی و طنز در سیاست ایتالیا می گه، از بپه گریلو ری Beppe Grillo rally و از آزاد شدن یکی از نوازندگان گروه پوسی ریات و تناقض در سیاست روسیه و کشف هفته هم یک گروه موسیقی یونانی است به نام استرینگ‌لس یعنی بدون تار (Stringless) و ما را با یک خواننده سنگالی/ انگلیسی آشنا می کنه، میا (M.I.A)

گفتگوی سارا روشن با سهند صاحبدیوانی در اولین قسمت شتر تروآ را اینجا بشنوید:

کمک‌های بین‌المللی و اعدام‌ مجرمان مواد مخدر در ایران

society — Sat, 13 Oct 2012 09:00:29 +0000

در گفت‌وگو با شادی صدر، وکیل و عضو هیئت مدیره سازمان عدالت برای ایران

سارا روشن – چندی پیش، روز جهانی مبارزه با اعدام (دهم اکتبر)، جمعی از سازمان‌های حقوق بشری ایرانی نامه‌ای را منتشر کردند و در آن از سازمان ملل و کشورهای دیگر خواستند کمک‌های خود به ایران را برای مبارزه با مواد مخدر تا زمانی که ایران مجرمان مواد مخدر را ناعادلانه محکوم و اعدام می‌کند، متوقف کنند.

در این نامه آمده است: «جمهوری اسلامی ایران همچنان بالا‌ترین آمار صدور و اجرای احکام اعدام در میان کشورهای جهان را دارد و طبق گزارش‌های متنوع از سازمان‌های دولتی و غیردولتی داخل و خارج ایران بیشترین تعداد اعدام‌ها در این کشور مربوط به جرایم مواد مخدر است. سازمان بین‌المللی "همه با همه علیه اعدام" به‌همراه چهار سازمان حقوق بشری ایرانی عدالت برای ایران، مرکز اسناد حقوق بشر ایران، سازمان حقوق بشر ایران و عرصه‌ سوم همزمان با دهم اکتبر روز جهانی مقابله با اعدام در نامه‌ای به دفتر مقابله با جرم و مواد مخدر سازمان ملل متحد به کشورهای کمک‌دهنده به ایران خواستار آن شدند که کمک‌های بین‌المللی برای مبارزه با مواد مخدر تا زمانی که جمهوری اسلامی اعدام‌های مرتبط با مواد مخدر را پایان ندهد، متوقف شود.»

شادی صدر: سازمان عدالت برای ایران سعی می‌کند که ناقضان حقوق بشر، بازجویان، قضات، مقامات اداری‌، اجرایی‌، انتظامی‌ و امنیتی را که به طور مشخص و مستقیم در نقض گسترده‌ حقوق بشر دست دارند شناسایی و به جامعه جهانی معرفی کند تا در حالی که در داخل ایران امکان شکایت از این افراد به دلیل اعمال غیر قانونی‌شان نیست، در خارج از ایران این امکان فراهم شود که به شکل‌های مختلف به دلیل نقض حقوق بشری که انجام داده‌اند در شرایط پاسخگویی قرار بگیرند.

شادی صدر، وکیل و از اعضای هیئت مدیره سازمان «عدالت برای ایران» از اهداف این نامه و سیاست دفتر مبارزه با مواد مخدر سازمان ملل متحد و کشورهای دیگر به زمانه گفت: «تا جایی که ما می‌دانیم دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرم سازمان ملل (UNODC) بزرگ‌ترین کمک‌دهنده به جمهوری اسلامی در مبارزه با مواد مخدر است، اما کشورهایی مثل نروژ، کانادا، بریتانیا، لهستان، بلژیک و فرانسه نیز سالانه کمک‌های زیادی به ایران می‌کنند و هدف این کمک‌ها این است که بتوانند ارسال مواد مخدر را از ایران به کشورهای اروپایی و سایر کشور‌ها متوقف کنند. منتهی در عمل اتفاقی که می‌افتد، این است که جمهوری اسلامی با استفاده از این کمک‌ها تقویت می‌شود که بخشی از آن مربوط می‌شود به تجهیزات و امکاناتی که کمک می‌کند به شناسایی کسانی که در امر قاچاق مواد مخدر دست دارند و همینطور به دستگیری آن‌ها تا در سال تعداد بیشتری را بازداشت کنند. تحقیقات ما ثابت کرده که کسانی که به دلیل مواد مخدر بازداشت می‌شوند، به طور گسترده‌ای تحت شکنجه‌های بسیار شدید قرار می‌گیرند و از ابتدایی‌ترین حقوق یک متهم بی‌بهره‌اند.»

سازمان «عدالت برای ایران» تلاش می‌کند با در ارتباط قرار گرفتن با خانواده‌های افرادی که به اعدام محکوم شده‌اند و خود این افراد، صدای آن‌ها را به مردم ایران و خارج ایران برسانند. شادی صدر می‌گوید: «مهم‌ترین نکته‌ای که وجود دارد در شرایط فعلی در ایران متأسفانه فضای امنیتی و سیاسی به شکلی‌ است که صدای قربانیان نقض حقوق بشر خیلی سخت به گوش جامعه جهانی و حتی به گوش خود ایرانیان داخل ایران می‌رسد. بنابراین کاری که ما در وهله‌ اول می‌کنیم، اطلاع‌رسانی راجع به این موارد است. سعی ‌ما این است که از طریق ارتباطاتی که داریم و با توجه به فضای بین‌المللی که وجود دارد در مورد نقض حقوق بشر در ایران، تا آن حد که در توانمان هست کوشش کنیم تا صدای این افراد بیشتر شنیده شود و در فضای بین‌المللی با نقض حقوق بشر در ایران با این نمونه‌های عینی آشنا شوند و از این طریق دولت ایران را وادار کنیم نقض حقوق بشر را خاتمه دهد، تعهدات بین‌المللی‌اش را اجرا کند و حتی در بسیاری از موارد قوانین خود ایران را اجرا کند.

سازمان عدالت برای ایران سعی می‌کند که ناقضان حقوق بشر، بازجویان، قضات، مقامات اداری‌، اجرایی‌، انتظامی‌ و امنیتی را که به طور مشخص و مستقیم در نقض گسترده‌ حقوق بشر دست دارند شناسایی و به جامعه جهانی معرفی کند تا در حالی که در داخل ایران امکان شکایت از این افراد به دلیل اعمال غیر قانونی‌شان نیست، در خارج از ایران این امکان فراهم شود که به شکل‌های مختلف به دلیل نقض حقوق بشری که انجام داده‌اند در شرایط پاسخگویی قرار بگیرند.»

گفت‌وگوی کامل با شادی صدر را پیرامون روش کار سازمان‌های حقوق بشری در گستره مشکل مواد مخدر در ایران و درخواست آن‌ها از سازمان ملل را از اینجا بشنوید.

مجله همکلاسی؛ ادامه مشکلات صنفی دانشجویان - قسمت دوم

sara — Fri, 12 Oct 2012 13:11:38 +0000

فرشاد محمدی

هفته گذشته به دستور رئیس دانشکده حقوق دانشگاه آزاد تهران مرکز، نشریه «آرمان»، تنها نشریه مستقل دانشجویی این دانشکده توقیف شد.

فعالین دانشجویی می‌گویند مامورین حراست و انتظامات این دانشگاه قفل درب دفتر این نشریه را شکسته‌اند و کلیه وسایل که با هزینه شخصی خود دانشجویان تهیه شده بود و همچنین چندین پایان نامه و جزوه و کتاب که متعلق به دانشجو‌ها بوده را ضبط و دفتر نشریه را هم پلمپ کردند.

این نشریه در سال‌ها گذشته فشارهای زیادی را متحمل شده بود؛ چندین بار به طور موقت توقیف شده بود و بسیاری از دانشجویان مرتبط با این نشریه نیز به دلایل واهی بازداشت شده‌اند.

از سوی دیگر برخی از رسانه‌ها هم گزارش‌هایی مبنی بر این منتشر کرده‌اند که بعضی از دانشگاه‌ها از دانشجویان سنواتی شهریه گرفته‌اند. مدتی پیش وزارت علوم بخش نامه‌ای صادر کرد که بر مبنای آن دانشگاه‌ها مجاز بودند از دانشجویان سنواتی ورودی سال ۹۰ به بعد شهریه دریافت کنند اما برخی دانشگاه‌ها از دانشجویان ورودی قبل از ۹۰ شهریه دریافت می‌کنند.

علاوه بر این‌ها در مجله هم‌کلاسی این هفته به ادامه روند محرومیت از تحصیل دانشجویان و همچنین حمایت جمعی از فعالین سابق دانشجویی از رشید اسماعیلی پرداخته‌ایم.

این مجله را می‌توانید در اینجا بشنوید:

شتر تروآ: نقبی بر رویدادهای هنری و فرهنگی اروپا، قسمت ششم

sara — Thu, 11 Oct 2012 14:49:15 +0000

گفت‌و‌گوی سارا روشن با سهند صاحب‌دیوانی

در برنامه ششم، سهند صاحبدیوانی از فرهنگ بازی‌های کامپیوتری می‌گوید. از تاثیر فرهنگ اروپا در شکل‌گیری این بازی‌ها و از تاثیر این بازی‌ها در فرهنگ و هنر کشورهای غربی. او از نقش بازی‌های کامپیوتری در خلاقیت جوانان می گوید و از نقش آنها بر تفکر فلسفی مردم اروپا و آمریکا. چند تا بازی خلاق جدید را معرفی می کند از جمله بازی گربه و مصدق را.

گفت‌وگوی سارا روشن با سهند صاحبدیوانی در اولین قسمت شتر تروآ را اینجا بشنوید:

بازی‌های معرفی شده در این برنامه را می توانید در لینک‌های زیر پیدا کنید:

مجله همکلاسی؛ قصه پر غصه ارز دانشجویی -قسمت اول

sara — Fri, 05 Oct 2012 13:44:17 +0000

فرشاد محمدی

هفته گذشته بانک مرکزی حمهوری اسلامی، بخشنامه‌ای صادر کرد که بر مبنای آن تهیه ارز دانشجویی فقط برای دانشجویانی که بورس دولتی هستند میسر خواهد بود. این موضوع موجب شد که در روزهای یک شنبه، دوشنبه وسه شنبه گذشته تجمعاتی اعتراضی در مقابل بانک مرکزی و مجلس شورای اسلامی ازسوی دانشجویان و خانواده‌های آن‌ها شکل بگیرد و معترضین با در دست داشتن پلاکاردهایی نسبت به این موضوع اعتراض خود را اعلام کردند.

قطع ارز دانشجویی همزمان با نوسانات شدید نرخ ارز موجب شده زندگی بسیاری از دانشجویان در خارج از کشور با مخاطرات جدی روبرو شوند.

در مجله همکلاسی این هفته که هر جمعه از رادیو زمانه پخش می‌شود قطع ارز دانشجویی، محرومیت ۵۰ دانشجوی دختر دانشگاه شهرکرد از حق استفاده از خوابگاه به علت آنچه که «بد حجابی» خوانده شد، ابراز نگرانی خانواده رشید اسماعیلی، فعال سابق دانشجویی که در بازداشت به سر می‌رود و همچنین اعتراضات گسترده دانشجویان در کابل به علت تغییر نام یک دانشگاه از موضوعاتی بود که به آن‌ها پرداختیم.
این مجله را می‌توانید در اینجا بشنوید: