اصلاحات

اعلام کانديداتوری مصطفی کواکبيان در انتخابات رياست جمهوری

news-zamaneh — Fri, 25 Jan 2013 12:36:21 +0000

يازدهمين کنگره حزب مردم‌سالاری با اعلام کانديداتوری مصطفی کواکبيان، دبيرکل اين حزب در انتخابات رياست جمهوری سال ۱۳۹۲ به کار خود پايان داد.

به گزارش خبرگزاری فارس، يازدهمين کنگره حزب مردم‌سالاری بامداد روز گذشته پنج‌شنبه پنجم بهمن‌ماه در مجموعه فرهنگی آدينه، با پيامی از سوی حبيب‌الله عسگر اولادی دبيرکل حزب مؤتلفه اسلامی و حضور چهره‌هايی همچون حسن روحانی عضو مجمع تشخيص مصلحت نظام، علی‌ر‌ضا محجوب دبير خانه کارگر و مسعود پزشکيان نماينده اصلاح‌طلب تبريز در مجلس ايران آغاز شد.

در اين کنگره پس از تعيين شورای مرکزی جديد حزب مردم‌سالاری، مصطفی کواکبيان بار ديگر به‌عنوان دبيرکل اين حزب منصوب شد و در ادامه با رأی اعضای شورای مرکزی به عنوان کانديدای اين حزب در انتخابات يازدهمين دوره انتخابات رياست جمهوری معرفی شد.

اين نماينده اصلاح‌طلب مجلس پيش از برگزاری کنگره حزب مردم‌سالاری با اعلام آن‌که "در جلسات شورای مرکزی حزب بر روی نام من به توافق رسيده‌اند" گفته بود: "بنده از لحاظ انگيزه شخصی چندان تمايلی برای حضور در انتخابات ندارم، نه اين‌که بخواهم ناز کنم اما استدلال‌هايی را هم که برای عدم حضور در انتخابات دارم در جبهه اصلاح‌طلبان گفته‌ام و در جلسه آخر شورای مرکزی هم خواهم گفت. اميدواريم که استدلال ما قبول واقع شود؛ من دلم خوش نيست که نامم کبوتر حرم شود."

ابوالفضل قديانی، عضو ارشد سازمان مجاهدين انقلاب اسلامی و زندانی سياسی: کانديداهای اصلاح‌طلب رياست جمهوری از ابتدا به‌منظور شکست در انتخابات شرکت می‌جويند و در واقع همچون سياه‌لشگران ايفاکننده نقش کتک‌خور در فيلم‌های فارسی عمل می‌کنند

کواکبيان در جمع خبرنگاران در پاسخ به پرسشی در مورد طرح موضوع "اصلاح‌طلبان بدلی" نيز گفت: "به نظر من اصلاح‌طلبان بدلی ساخته جناح راست است و اين در شرايطی است که ما اساساً برای اصلاحات بايد هزينه بدهيم چه کسی حاضر است که بدل اين جريان شود و اساساً ساختن اصلاح‌طلبان بدلی برای اختلاف بين اصلاح‌طلبان است."

"اصلاح‌طلبان بدلی" عبارتی بود که چندی پيش ابوالفضل قديانی، عضو ارشد سازمان مجاهدين انقلاب اسلامی که اينک در زندان قزل‌حصار دوران حبس در تبعيد خود را می‌گذراند به کسانی اطلاق کرد که منتسب به جريان اصلاحات هستند اما بدون پيش‌شرط قصد حضور در انتخابات آينده را دارند.

وی با انتشار يادداشتی از داخل زندان اوين در اين‌باره نوشته بود: "اين‌ها با حضور ناميمون خود می‌خواهند تمرکز و وحدت اصلاح‌طلبان و هوادران جنبش سبز را مخدوش کنند و بر اساس اين استراتژی تنظيم‌شده برای ايشان، کانديداهای اصلاح‌طلب رياست جمهوری از ابتدا به‌منظور شکست در انتخابات شرکت می‌جويند و در واقع همچون سياه‌لشگران ايفاکننده نقش کتک‌خور در فيلم‌های فارسی عمل می‌کنند."

در حاشيه برگزاری کنگره حزب مردم‌سالاری، حسن روحانی، عضو مجمع تشخيص مصلحت نظام و از ديگر چهره‌های نزديک به اصلاح‌طلبان نيز در جمع خبرنگاران در پاسخ به موضوع نامزدی‌اش در انتخابات آينده گفت که "در حال بررسی هستم و با افراد زيادی ديدار داشته‌ام."

وی با بيان آن‌که "بهتر است ديروز را فراموش کنيم و به امروز و فردا بينديشيم." اعلام کرد: "آن‌هايی که اين طرف و آن طرف به گونه‌ای سخن می‌گويند که مردم را از حضور در انتخابات مأيوس کنند خدمتی به مردم نکرده و به منافع ملی صدمه می‌زنند."

حسن روحانی: آن‌هايی که اين طرف و آن طرف به گونه‌ای سخن می‌گويند که مردم را از حضور در انتخابات مأيوس کنند خدمتی به مردم نکرده و به منافع ملی صدمه می‌زنند

روز گذشته برخی رسانه‌ها از جلسه‌ای خبر دادند که چندی پيش حسن روحانی با شماری از مديران و مسئولان دوران رياست جمهوری اکبر هاشمی رفسنجانی در دفتر خود برگزار و با آن‌ها در مورد مسائل مهمی درباره انتخابات آينده مشورت کرده است.

گفته می‌شود روحانی در اين جلسه از ديدار چندی پيش خود با آيت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ايران خبر داده و گفته است که "از رهبری در خصوص شرکتم در انتخابات پرسيدم و ايشان اظهار داشتند بنا ندارند از هيچ فرد و گروهی حمايت کنند و هر کس را شورای نگهبان تأييد کرد می‌تواند وارد انتخابات شود."

طی روزهای اخير دو ديدگاه عمده درباره رويکرد جريان اصلاح‌طلب نسبت به انتخابات آينده در رسانه‌ها مطرح شده است.

شماری از فعالان سياسی اصلاح‌طلب معتقدند که سرنوشت انتخابات آينده به موضوع تعيين تکليف مهدی کروبی و ميرحسين موسوی دو کانديدای معترض به نتايج آخرين انتخابات رياست جمهوری در ايران که در حصر خانگی به‌سر می‌برند گره خورده است و اولويت برای هر گونه فعاليت در اين زمينه، رفع حصر از اين دو چهره شاخص جنبش اعتراضی موسوم به سبز است.

از سوی ديگر برخی صاحب‌نظران و کنشگران سياسی اصلاح‌طلب بر اين باورند که سخن گفتن از پيش‌شرط برای انتخابات آينده، صحيح نيست و برای حل مشکلات و معضلات جامعه و از جمله رفع حصر از رهبران جنبش سبز و آزادی زندانيان سياسی چاره‌ای جز تلاش برای در اختيار گرفتن قدرت اجرايی کشور از طريق مشارکت در انتخابات و معرفی کانديدا وجود ندارد.

برخورد خاکستری با هاشمی رفسنجانی

politics — Thu, 27 Dec 2012 18:04:22 +0000

علی افشاری

علی افشاری - حمله به هاشمی رفسنجانی در هفته‌های اخیر شدت یافته است. بستر اصلی این اتفاق زندانی کردن فرزندان وی، مهدی و فائزه هاشمی بود. اما نزدیک شدن زمان انتخابات ریاست جمهوری نیز دیگر دلیلی است تا بخش تندروی اصول‌گرایان و جریان احمدی‌نژاد وی را آماج حمله قرار دهند و بکوشند اقدامات او را خنثی سازند.

دو رویداد جدید در روزهای گذشته، هاشمی رفسنجانی و خانواده وی را بیشتر در کانون توجه رسانه‌ها، عرصه سیاسی و منازعات درون بلوک قدرت قرار داد. نخست اقدام غیراخلاقی انتشار فایل صوتی مکالمات تلفنی مهدی هاشمی و نیک‌آهنگ کوثر در فضای مجازی بود و سپس حمله حمید رسایی از تریبون مجلس به هاشمی رفسنجانی که فضا را با پاسخگوی متقابل خانواده رفسنجانی داغ‌ کرد.

در حاشیه چنین اتفاقاتی این سئوال مطرح می‌شود که تکلیف نیرو‌های دموکراسی‌خواه و مستقل جامعه در برخورد با هاشمی رفسنجانی در مقطع کنونی چیست؟ پاسخگویی به این سئوال وقتی دشوار می‌شود که در نظر بگیریم رفسنجانی، سنگر مقاومت بخش میانه‌روی نظام در تحولات اخیر عرصه قدرت است و بخش تندرو و مسلط حکومت، وی را آماج حمله کرده است.

البته اقتدار رفسنجانی در داخل حکومت رو به زوال است اما او هنوز در نظام سیاسی ایران پتانسیل‌های محدودی دارد و می‌تواند در صورت وقوع رویداد‌های غیرمنتظره نقش‌آفرینی کند. هاشمی رفسنجانی تلویحا از جنبش سبز حمایت کرد و عملا در مقابل توسعه رهبری خامنه‌ای و گسترش قدرت وی ایستاد. او اخیرا نیز موضع مثبتی در انتقاد از برخورد‌های افراطی دهه شصت گرفت.

اما در عین حال روایت او از اتفاقات آن دوران تحریف‌آمیز بوده و با هدف سفیدنمائی اقدامات خود صورت می‌گیرد. "مردی برای تمام فصول قدرت"، برازنده‌ترین نامی است که می‌توان با بررسی سابقه عملکرد هاشمی رفسنجانی به او داد. رفتار متغیر رفسنجانی که چارچوب مشخصی نداشته و تحت عنوان عملگرایی و اعتدال توجیه شده، اعتمادآفرین نیست. دشوار بتوان اصول و مولفه‌های رفتاری ثابتی را در عملکرد وی یافت. اکثر اقدامات رفسنجانی با درنظرگرفتن حداکثر منافع در معادلات قدرت قابل فهم است. در حال حاضر این تردید وجود دارد که اگر هاشمی رفسنجانی دوباره به قدرت بازگردد، به مواضع کنونی خود پشت کند و رفتار اقتدار گرایانه قبلی را پیش گیرد.

بررسی کارنامه سیاسی رفسنجانی این واقعیت را نیز گوشزد می‌کند که مواضع وی در گذر زمان تغییر کرده است. او در دهه شصت از پیشگامان و تثبیت‌کنندگان استبداد دینی و سنت‌گرایی ایدئولوژیک تحت پوشش " انقلابی‌گری" بود. اما در دهه هفتاد تغییر موضع داد و با فاصله‌ گرفتن از گفتمان عدالت‌گرائی دولتی، به سمت توسعه اقتصادی سمت‌گیری کرد.

سیاه‌ترین پرونده دوران ریاست جمهوری رفسنجانی، قتل‌های روشنفکران و نویسندگان است. او مخالفتی با این اقدامات نکرد و پاسخی به خانواده‌های جان‌باختگان نیز نداد. اما در مجموع چهره او در مقایسه با خامنه‌ای و جناح راست قابل تحمل‌تر و به طور نسبی بهتر بود. او از مدرنیته دفاع می‌کرد و بهترین عملکردش در حوزه اقتصادی بود. اگرچه فساد و تورم در دوره رفسنجانی رشد کرد و فاصله طبقاتی و فقر گسترش یافت، اما پیشرفت در صنعت و زیر ساخت‌های اقتصادی کشور محسوس بود. در دوره او ورود کارشناسان و متخصصان در حوزه مدیریتی کشور تسهیل شد. در دهه شصت ساختار مدیریتی کشور با ترجیح تعهد بر تخصص به شدت آسیب دید.

او کماکان از فضای بسته سیاسی دفاع می‌کرد، اما به فضای باز فرهنگی هم روی خوش نشان داد و آزادی مطبوعات را به شکل محدود پذیرفت. نشریاتی چون کیان، ایران فردا، توسعه، سلام و عصر ما در آن دوران امتیاز گرفتند و البته با سختی‌های فراوانی نیز مواجه بودند که هاشمی کمکی به آنان نکرد.

سیاه‌ترین پرونده دوران ریاست جمهوری رفسنجانی، قتل‌های روشنفکران و نویسندگان است. او مخالفتی با این اقدامات نکرد و پاسخی به خانواده‌های جان‌باختگان نیز نداد. اما در مجموع چهره هاشمی در مقایسه با خامنه‌ای و جناح راست قابل تحمل‌تر و به طور نسبی بهتر بود. او از مدرنیته دفاع می‌کرد و بهترین عملکردش در حوزه اقتصادی بود. اگر چه فساد و تورم در دوره رفسنجانی رشد کرد و فاصله طبقاتی و فقر گسترش یافت، اما پیشرفت در صنعت و زیر ساخت‌های اقتصادی کشور محسوس بود. در دوره او ورود کارشناسان و متخصصان در حوزه مدیریتی کشور تسهیل شد. در دهه شصت ساختار مدیریتی کشور با ترجیح تعهد بر تخصص به شدت آسیب دید.

اما رفسنجانی عنایتی به توسعه سیاسی نداشت. می‌توان گفت او در کل دغدغه دموکراسی را ندارد و توسعه و پیشرفت اقتصادی ایران برایش مهم است. رفسنجانی در ابتدای رهبری خامنه‌ای نیز با وی ائتلاف کرد و بی‌تردید رسیدن خامنه‌ای به رهبری محصول صحنه‌گردانی و برخی از ادعا‌های وی بود که گذر زمان و انتشار اسناد ثابت خواهد کرد آن نقل قول‌ها از آیت‌الله خمینی درست بود یا نه.

حذف جناح چپ و بالادستی جناح راست نیز محصول توافق رفسنجانی و خامنه‌ای بود. اما به محض این‌ که خامنه‌ای شروع به گسترش حوزه قدرت خود و محدود کردن جریان هاشمی رفسنجانی کرد، شکافی بین این دو متحد قدیمی ایجاد شد و هاشمی در دوره دوم به تدریج به سمت جناح چپ متمایل گشت.

هاشمی با انتخاب خاتمی نیز همراهی کرد اما در سالیان اولیه دوره اصلاحات در مهار جنبش مردمی در کنار خامنه‌ای قرا گرفت و از این رو در انتخابات مجلس ششم باخت. اما سر بر آوردن احمدی‌نژاد باعث شد تا وی به تدریج از جریان مسلط قدرت فاصله گرفته و به مردم نزدیک‌تر شود.

داوری منفی ریشه‌دار در بطن جامعه نیز مشکل بزرگ هاشمی است. از دید کثیری از افراد معمولی، وی نماد قدرت و مدافعان وضع موجود است. اگرچه این تصویر دستکم در حال حاضر با واقعیت تطبیق ندارد و رفسنجانی دیگر مرد قدرتمند دهه شصت و اوایل دهه هفتاد نیست، اما او در عین حال رفتار اعتمادآفرینی نداشته تا نظر نیرو‌های خواهان تغییر را جلب کند.

البته خود هاشمی نیز تمایلی به تبدیل خود به اپوزیسیون را ندارد و می‌خواهد درون نظام سیاسی باقی بماند. او خود را چکش تعادل می‌پندارد و مزیتش را در میانجی‌گری بین دو جناح اصلی و قرار گرفتن در حد وسط می‌داند.

به‌ هر حال هاشمی رفسنجانی از دوران ریاست جمهوری‌اش به بعد، در نقش مدافع رفرم از بالا به پایین و مدل چینی (توسعه و فضای باز فرهنگی منهای دموکراسی) حکمرانی ظاهر شده است. پای او در پرونده‌های آزار مخالفان و نیرو‌های مستقل و رانت‌خواری و فساد افتصادی در میان است، هرچند در حال حاضر در صف تقابل با اقتدار گرایان حاکم قرار دارد.

"مردی برای تمام فصول قدرت" برازنده‌ترین نامی است که می‌توان با بررسی سابقه عملکرد رفسنجانی به او داد. رفتار متغیر او که چارچوب مشخصی نداشته و تحت عنوان عملگرایی و اعتدال توجیه شده، اعتمادآفرین نیست. دشوار بتوان اصول و مولفه‌های رفتاری ثابتی را در عملکرد وی یافت. اکثر اقدامات رفسنجانی با درنظرگرفتن حداکثر منافع در معادلات قدرت قابل فهم است. در حال حاضر این تردید وجود دارد که اگر هاشمی رفسنجانی دوباره به قدرت بازگردد، به مواضع کنونی خود پشت کند و رفتار اقتدارگرایانه قبلی را پیش گیرد.

حال با این توصیفات باید با رفسنجانی چگونه برخورد کرد؟ در وهله نخست مانند هر انسان دیگر باید اصول اخلاقی، پرهیز از اتهام‌زنی بلااستناد و انصاف در داوری را رعایت کرد و نقاط مثبت و منفی وی را توامان در نظر گرفت.

اصل دیگری که می‌توان در نظر گرفت، عدم همراهی با حملات جناح‌های حکومتی و عوامل خامنه‌ای به وی و خانواده‌اش است. انگیزه اصول‌گرایان افراطی در تهاجم به هاشمی رفسنجانی دفاع از حقوق ملت و استیفای منافع ملی نیست، بلکه می‌خواهند از مزاحمت‌های وی خلاص شوند. حضور هاشمی در معادلات قدرت می‌تواند فضای تنفسی به جامعه بدهد.

بنابراین شایسته نیست در نقد عملکرد هاشمی بهانه به دست نیرو‌های سرکوبگر حکومت داد. اما این مسئله نباید به گونه‌ای باشد که فضا به دو قطبی هاشمی رفسنجانی و حکومت ختم شود. این معادله یک وجه دیگر دارد و آن هم مردم و جنبش دموکراسی‌خواهی و حق‌طلب ایران است. تصویری که خانواده هاشمی رفسنجانی از وی ارائه می‌دهند با واقعیت‌ها سازگار نیست و اغراقی وحشتناک و تجلیلی از جنس تملق‌های مدافعان رهبری را بازتاب می‌دهد.

مخالفت و نقد عملکرد هاشمی فقط محدود به اصول‌گرایان افراطی و جریان احمدی‌نژاد و به زعم آنها براندازان نیست. بخش‌هایی از جامعه و به‌خصوص نسل جوان، اپوزیسیون و جنبش سبز اعتراضات و سئوال‌های جدی از هاشمی دارند. او در بسیاری از مشکلات و ستم‌های رفته بر این ملت مسئولیت دارد.

جا دارد اصحاب رسانه‌ها، تحلیل‌گران، فعالان سیاسی و مدافعان حقوق بشر به نقد منصفانه وی بپردازند. حمله حاکمیت دلیلی بر تعطیل کردن نقادی هاشمی و یا ضرورت پاسخگویی او به اتهامات نیست. مسئله دخالت خانواده وی در فعالیت‌های اقتصادی نامشروع و کسب سود‌های ناموجه بحثی است که علاوه بر حاکمیت، مدعیانی در جامعه مدنی نیز دارد. با صدور بیانیه و سفیدنمائی هاشمی رفسنجانی این مشکل بر طرف نمی‌شود، بلکه مدعیان باید مدارک و مستندات خود را در یک دادگاه صالح ارائه دهند تا معلوم شود ثروت خانواده هاشمی از راه درست بدست آمده یا باد آورده است.

مشکل آن است که قوه قضائیه جمهوری اسلامی به دلیل فقدان عدالت، مرجع صاحب صلاحیت برای رسیدگی به این موضوع نیست و لاجرم رسیدگی به اتهامات خانواده هاشمی رفسنجانی به آینده موکول می‌شود. ولی جنبش دموکراسی خواهی باید مرزبندی مشخص و ملموسی با هاشمی رفسنجانی داشته باشد. این مسئله به‌خصوص در گسترش جغرافیایی و طبقاتی این جنبش در کشور اهمیت کلیدی دارد. مسئله مبارزه با فساد و رانت‌خواری در شکل درستش برای ارتقاء و موفقیت جنبش دموکراسی‌خواهی ضرورت دارد. هیچ شائبه‌ای از مفاسد افتصادی نباید به این جنبش راه یابد.

اساسا کارنامه هاشمی رفسنجانی نه آن‌طور که طرفداران و خانواده‌اش می‌گویند سفید است و نه آن‌گونه که برخی از مخالفان دو آتشه توصیف می‌‌کنند، سیاه. حقیقت، اخلاق و عقلانیت سیاسی اقتضا می‌کند که با او برخوردی خاکستری داشته باشیم.

در عین حال با دفاع از اقدامات مثبت رفسنجانی می‌توان وی را سمت اصلاح و جبران اشتباهات گذشته ترغیب کرد. ضمن اینکه باید هوشیار بود تا در دام بازی‌های قدرت‌طلبانه احتمالی وی نیفتاد.

طرح دولت وحدت ملی پس از چهار سال

politics — Wed, 21 Nov 2012 08:20:35 +0000

احسان مهرابی

احسان مهرابی - «وحدت ملی یعنی همه به جز احمدی‌نژاد» این را نه یک چهره سیاسی بلکه اسماعیل احمدی‌مقدم، فرمانده نیروی انتظامی یک سال قبل از انتخابات سال ۸۸ گفته بود؛ در بیان تحلیل‌اش از طرح دولت "وحدت ملی"، در روزهایی که حامیان هاشمی رفسنجانی و چهره‌هایی چون حسین مرعشی، پسرعموی همسر او معتقد بودند «اگر چند عاقل دور هم جمع شوند شکست احمدی‌نژاد کار سختی نیست.» یک‌سال بعد همه آنهایی که خود را عاقل می‌دانستند دور هم جمع شدند، اما ماجرا به گونه دیگری پیش رفت.

چهارسال پس از این ماجراها "وحدت ملی" دوباره بحث سیاست ایران شده. طرفدارانش می‌گویند این روزها طرح‌شان حامیان بیشتری دارد چرا که به تعبیر کنایه‌آمیز غلامحسین کرباسچی، «احمدی‌نژاد همه را اصلاح‌طلب کرده است.» اما آن‌چیزی که مخالفان این روزها از دولت "وحدت ملی" می‌فهمند، با چهارسال گذشته تفاوت زیادی دارد. شاید به همین دلیل چهره‌هایی چون قاسم روانبخش، شاگرد مصباح یزدی به این طرح می‌تازند و نامش را "وحدت در کاخ ابن زیاد” می‌گذارند. مفهوم "وحدت ملی" از نگاه ابراهیم رئیسی معاون اول قوه قضائیه هم ادبیات جدید معترضان به انتخابات ریاست جمهوری گذشته است که او آنها را فتنه می‌خواند. این روزها اگر احمدی‌مقدم فرمانده نیروی انتظامی و دیگر فرماندهان نظامی بخواهند تحلیل خود را از طرح دولت "وحدت ملی" بگویند، شاید نتیجه این شود که «دولت وحدت ملی یعنی همه به جز یاران وفادار آیت‌الله خامنه‌ای و خودش.»

"دولت وحدت ملی" هر چقدر هم گشاد باشد، بعضی‌ها در آن جا نمی‌شوند و این بعضی‌ها کسانی هستند که آیت‌الله خامنه‌ای به آنها دل بسته است. قد "دولت وحدت ملی" که بنا است کوچک‌ها در آن نباشند با قد دولت مطلوب رهبری جور در نمی‌آید. هرچه نباشد این قد باید به قامت دیگر قوا نیز بخورد. رئیس جمهور بعدی باید قدی داشته باشد درحد رئیس قوه قضائیه که به جز سمت‌هایی که رهبری به او داده از خود چیزی نداشته است.

ظاهر ماجرا البته این‌گونه نیست. مطرح‌شدگان برای ریاست جمهوری، "دولت وحدت ملی" همه مشاور و معاون رهبری هستند. از علی‌اکبر ناطق‌نوری گرفته تا علی‌اکبر ولایتی، حسن روحانی و محسن رضایی. اما آنها که دستی بر سیاست ایران دارند، می‌دانند از نزدیکی این چهره‌ها به رهبری تنها نامی باقی است و حضور در برنامه‌هایی چون بدرقه احمدی‌نژاد برای سفرهای خارجی. این را خارجی‌ها هم فهمیدند. وقتی که مقاله علی‌اکبر ولایتی درباره پرونده هسته‌ای را با آب‌و تاب فراوان منعکس و آن را به تفاوت سیاست رهبری و احمدی‌نژاد در پرونده هسته‌ای تعبیر کردند. چندی بعد اما رهبری مقاله مشاور خود را این‌گونه پاسخ داد که مدیریت برنامه هسته‌ای با دولت است و مشخص شد که دیگر مشاور رهبری در امور بین‌الملل منعکس کننده نظرات او نیست.

مثال طرفداران "وحدت ملی" برای دولت‌شان هم دولتی است، مانند دولت هاشمی رفسنجانی. از یک‌سو علی فلاحیان و از سوی دیگر عطاء‌الله مهاجرانی. یک استاندارش اسحاق جهانگیری و دیگر استاندارش محمدرضا رحیمی. دراین دولت شاید خیلی‌ها جا شوند: از بیژن زنگنه و محمدعلی نجفی و اکثر وزیران دولت هاشمی و خاتمی گرفته تا محمد باقر قالیباف و محمدرضا باهنر.

اما "دولت وحدت ملی" هر چقدر هم گشاد باشد، بعضی‌ها در آن جا نمی‌شوند و این بعضی‌ها کسانی هستند که آیت‌الله خامنه‌ای به آنها دل بسته است. عیسی کلانتری، وزیر کشاورزی دولت هاشمی گفته که "دولت وحدت ملی" دولت کوچک‌ها نیست. اما سالیانی است که آیت‌الله خامنه‌ای دل به کوچک‌ها بسته، چرا که بزرگ‌ها که او آنها را خواص می‌خواند، در حوادث پس از انتخابات ۸۸ مردود شده‌اند.

پس دیگر خواص و عوام بودن ملاک قبولی در نزد رهبری نیست. نمره قبولی پس از انتخابات سال ۸۸ داده شده است. هر چه تاختن به میرحسین موسوی و کروبی بیشتر، نمره قبولی بالاتر.

قبل از انتخابات ریاست جمهوری سال ۸۴ وقتی رهبری عزت‌الله ضرغامی را رئیس سازمان صدا و سیما کرد، همگان قد مطلوب رهبری برای مدیران جمهوری اسلامی را فهمیدند. پس احمدی‌نژاد دولتی ساخت در اندازه‌های همین قد مطلوب.

این روزها هم رهبری ریاست جمهوری آینده خود را در میان سعید جلیلی و صفار هرندی جست و جو می‌کند، نه هاشمی رفسنجانی ،حسن خمینی، علی مطهری و حتی ناطق نوری، علی‌اکبر ولایتی و محسن رضایی. قد "دولت وحدت ملی" که بنا است کوچک‌ها در آن نباشند با قد دولت مطلوب رهبری جور در نمی‌آید. هرچه نباشد این قد باید به قامت دیگر قوا نیز بخورد. رئیس جمهور بعدی باید قدی داشته باشد درحد رئیس قوه قضائیه که به جز سمت‌هایی که رهبری به او داده از خود چیزی نداشته است.

محمدرضا مرندی وزیر بهداشت هاشمی هم این روزها متهم است که سر رهبری را کلاه گذاشته و خانواده‌های ایرانی را کم جمعیت کرده است، پس اگر بنا بر دولت مطلوب رهبری باشد جایی برای او نیست، چرا که این روزها رهبری خانواده‌های پرجمعیتی می‌خواهد که سبک زندگی روزهای ریاست جمهوری او را داشته باشند.

همان‌طور که نزد رهبری، خواص مردود جایی ندارند در "دولت وحدت ملی" آنانی که برای پرخاش کردن به خواص و یا بزرگ‌ترها مرزی نمی‌‌شناسند، جایی پیدا نمی‌کنند. کسانی که پس از انتخابات هاشمی رفسنجانی را هم از تیغ حمله‌های خود گذراندند. از روح‌الله حسینیان و محمد‌حسین صفار هرندی گرفته تا غلامعلی حدادعادل.

در طرف دیگر هم کسانی هستند که شاید در این دولت جای شوند، اما اگر بنا بر دولتی باشد مانند دولت هاشمی، مصحلت تصمیم‌گیرنده درباره همه چیز است. پس برای حفظ مصلحت آنان باید کوتاه بیایند. اصلاح‌طلبانی که درانتخابات ۸۸ به نوعی گرفتار شده‌اند. آنان هم البته شاید تقاضایی نداشته باشند. این روزها آنان به نفس بی‌دردسری زیر آسمان این مملکت قانع شده‌اند.

"اصلاحات بی‌اعتدال" هم مثالی است برای حامیان وحدت ملی تا بگویند این بار اصلاح‌طلبی‌شان معتدل است و راس قدرت در جمهوری اسلامی را به چالش نمی‌کشد. این را البته رهبری و حامیانش سخت باور می‌کنند. چرا که خط‌کش آنان متفاوت است. اینک مبدا تاریخ برای آنان سال ۸۸ شده و خط‌کش آنان افراد ساکت را هم خط می‌زند. ساکتانی که به آنها خواص بی‌بصیرت می‌گویند. ساکتانی که بسیاری‌شان در دولت وحدت ملی جا می‌شوند.

با این حساب از نمد "وحدت ملی" کلاهی گیر حامیان رهبری نمی‌آید که هیچ، تازه زحمت ۸ ساله آنان هم به باد می‌رود. این روزها رهبری به تغییر سبک زندگی مردم ایران می‌اندیشد، پس نزدیک‌ترین وزرای هاشمی به رهبری هم دیگر سبک زندگی مطلوب او را نمی‌فهمند و در معرض اتهامند، حتی اگر وزیر بهداشت باشند و پس از انتخابات سال ۸۸ بارها علیه میرحسین موسوی سخن گفته باشند.

درکنار دعواهای سیاسیون ایران میلیون‌‌ها ایرانی صبح‌ها بر سرکار می‌روند و شب‌ها نگران ریال‌شان می‌شوند. مردمی که پیش از این می‌‌گفتند هیچ نداریم و اینک هیچ‌شان کمتر شده. برای آنان اقتصاد "دولت وحدت ملی" شاید مهم‌تر باشد. دولتی که حداقل اگر "قاتق" نان‌شان نیست، "قاتل" جان‌شان نباشد.

محمدرضا مرندی وزیر بهداشت هاشمی هم این روزها متهم است که سر رهبری را کلاه گذاشته و خانواده‌های ایرانی را کم جمعیت کرده است، پس اگر بنا بر دولت مطلوب رهبری باشد جایی برای او نیست، چرا که این روزها رهبری خانواده‌های پرجمعیتی می‌خواهد که سبک زندگی روزهای ریاست جمهوری او را داشته باشند.

حامیان احمدی‌نژاد در سالیان گذشته مهم‌ترین مخالفان "دولت وحدت ملی" بوده‌اند. در "دولت وحدت ملی" این روزها شاید بخشی از آنان هم جا شوند. گروهی که اصول‌گرایان به آنها می‌گویند جریان انحرافی. اسفندیار رحیم مشایی می‌تواند مدعی باشد در سیاست خارجی و اقتصاد بسیار نزدیک به هاشمی رفسنجانی و حتی اصلاح‌طلبان است.

کنده شدن لنگر "کشتی نوح وحدت ملی" البته بسیار سخت است و برای راه افتادن آن نیاز به جواز رهبری است. رهبری و حامیانش اما از این دولت فرضی سئوال‌های بسیار دارند. سئوال اصلی این است که وحدت حول چه کسی. اگر بنا بر وحدت حول رهبری است که دیگر نیازی به این تشکیلات نیست. در وحدت حول رهبری همه سربازند و او فرمانده پس باید منتظر دستور فرمانده ماند و سربازی کرد. همانطور که علی سعیدی،نماینده رهبری درسپاه گفته که رئیس جمهور بعدی باید با رهبری هماهنگ باشد.

نام دولت "وحدت ملی" هم شاید برای آیت‌الله خامنه‌ای آزاردهنده باشد.در نگاه او و طرفدارنش پیش‌فرض "وحدت ملی" مطلوب نبودن شرایط فعلی است اما آنان بارها گفته‌اند «در بهترین شرایط کشور بعد از پیروزی انقلاب اسلامی از هر جهت هستیم.»

درکنار دعواهای سیاسیون ایران میلیون‌‌ها ایرانی صبح‌ها بر سرکار می‌روند و شب‌ها نگران ریال‌شان می‌شوند. مردمی که پیش از این می‌‌گفتند هیچ نداریم و اینک هیچ‌شان کمتر شده. برای آنان اقتصاد "دولت وحدت ملی" شاید مهم‌تر باشد. دولتی که حداقل اگر "قاتق" نان‌شان نیست، "قاتل" جان‌شان نباشد. دولتی که آرام‌تر با دنیا سخن بگوید تا تندی سخنان آیت‌الله خامنه‌ای را کم‌تر کند. نه اینکه بر آتش آن بیفزاید.

مخالفان اصول‌گرای هاشمی رفسنجانی، نقطه تاریک پرونده او را خوراندن جام زهر به آیت‌الله خمینی می‌دانند. رضایت دادن به دولتی شبیه به دولت‌های پیش از احمدی‌نژاد برای آیت‌الله خامنه‌ای بی‌شباهت به خوردن جام زهر نیست.

هشت سالی است که هاشمی رفسنجانی در باوراندن نظراتش به رهبری ناکام مانده و شاید به همین دلیل جلسات سابقش با رهبری نیز به چند ماه یک‌بار رسیده است. اینک اما باز هم عده‌ای امیدوارانه چشم به او دوخته‌اند تا دوست دیرینه خود را راضی به پذیرش دولتی کند که اگر برایش جام زهر نباشد، چندان هم شیرین نیست.

زندگی سیاسی با هویت مستعار

politics — Thu, 15 Nov 2012 12:43:32 +0000

حمید رضایی

حمید رضائی - از همان لحظه توافق برای انجام مصاحبه اسم مستعار خود را «محسن» می‌گذارد. سابقه فعالبت سیاسی خود را حدود «پانزده سال» عنوان می‌کند و البته وقتی سؤالی از یک فعال سیاسی داخل ایران می‌پرسید که با اسم مستعار می‌نویسد یا مصاحبه می‌کند، نباید انتظار جواب‌های دقیق داشته باشید.

می‌گوید ممکن است این رقم، یعنی "۱۵ سال" را کوچک یا بزرگ کرده باشد. این که یک اسم کوچک را به جای فامیلی به کار می‌برد، طبعاً روی تحلیلی که از متن می‌شود، اثر می‌گذارد.

تاکید می‌کند که «پول باد آورده نفت به جمهوری اسلامی ایران این امکان را داده است که برای پروژه‌‌های امنیتی و طرح‌‌های سرکوب خود هزینه‌‌های هنگفتی خرج کند. مطمئن باشید برنامه همه شبکه‌‌های ماهواره را ضبط می‌کنند و تک تک نوشته‌‌های روی سایت‌ها را ذخیره می‌کنند و روی آنها کار می‌کنند تا سر نخ و نکته‌‌‌ای به دست آورند. وقتی خود ما (فعالان سیاسی) با یک متن سیاسی روبرو می‌شویم که با اسم مستعار نوشته شده، با تقریب خیلی خوبی خط فکری و نام نویسنده متن را حدس می‌زنیم. دقت آنها بیشتر از ماست چون شنود موبایل‌ها، خط‌‌های تلفن و اینترنت را در اختیار دارند و از طریق تک‌نویسی‌ها در بازجوئی‌‌های مختلف به هویت واقعی پشت اسم‌های مستعار پی می‌برند. معمولاً کسی که در تک‌نویسی به هر دلیلی اطلاعاتی از فرد دیگری را لو می‌دهد، شجاعت و باید‌‌های اخلاقی لازم برای اطلاع دادن ماجرا به آن فرد را ندارد. فردی که درباره او تک‌نویسی شده تا مدت‌ها در تور نیروهای امنیتی قرار می‌گیرد و بی‌خبر از همه جا هر روز بر قطر پرونده خود می‌افزاید.»

***

فردی که با او به گفتگو می‌نشینم، یکی از فعالان سیاسی با سابقه در ایران است که در مقاطع زمانی مختلف، قسمتی از عمر خود را در زندان‌‌های جمهوری اسلامی گذرانده است. او با این‌که از ۱۲ سال پیش امکان خروج از ایران را داشته است، ترجیح می‌دهد همچنان در ایران زندگی کند و به فعالیت خود ادامه دهد.

«فعالان سیاسی ایران هر چه مسن‌تر می‌شوند نسبت به گذشته خود احساس عدم امنیت بیشتری می‌کنند. عده‌ای از اینکه در دیکتاتوری گذشته دارای منصب بودند خجالت زده هستند. عده‌‌‌ای به این خاطر که در زندان و بازجوئی بریده‌‌اند از کار خود حجالت می‌کشند. بعضی عقاید سیاسی خود را تغییر داده‌‌اند و نمی‌خواهند این تغییر بر سر آنان کوبیده شود. عده‌‌‌ای نمی‌خواهند مخالف نظر یک جمع بزرگ باشند، به طور مثال در جریان انتخابات افراد زیادی در ظاهر طرفدار موسوی بودند اما با اسم مستعار او را نقد می‌کردند یا می‌کوبیدند. شاید این موضوع خود ناشی از عامل امنیت باشد. یعنی اینکه در طول زمان زندگی کردن با یک شخصیت دوم - منظور هویت سیاسی مستعار- فعالان سیاسی را دو شخصیتی کرده است.»

- از چه زمانی تصمیم گرفتید از نام مستعار استفاده کنید؟

«به جز دو سه سال اول که میل به خودنمایی و شهوت شهره شدن روی تمام عرصه‌‌های فعالیت من سایه انداخته بود، در مراحل بعدی هر متنی را که احتمال می‌دادم هزینه سنگین داشته باشد به اسم مستعار منتشر می‌کردم. گاهی اوقات نیز بحثی را که مایل نبودم به پای خودم نوشته شود به اسم مستعار بیرون می‌دادم اما همیشه - حتی در خفقان فعلی - از نام واقعی نیز استفاده کرده‌ام.»

- چه بحث‌هایی هستند که مایل نیستید به پای خود شما نوشته شوند؟

«این بحث‌ها بعضاً منع امنیتی ندارند، اما جامعه سیاسی ایران قدرت هضم و پذیرش آنها را ندارد. این یک واقعیت است که در ایران مسائل سیاسی و مسائل شخصی به طور کامل به یکدیگر تنیده

شده‌اند. تو نمی‌توانی دوست خودت را، هم‌خط خودت را از نظر فکری یا سیاسی نقد کنی، چرا که دیر یا زود دوستی به پایان رسیده و یک دشمن به دشمنان شخصی و سیاسی شما اضافه می‌شود. وقتی پای نقد دوستان در میان است یا مسائلی که بُعد سیاسی و فکری خود را از دست داده و تبدیل به یک موضوع احساسی شده‌اند، برای رجوع دوباره به عقلانیت چاره‌‌‌ای نیست جز استفاده از اسم مستعار؛ چرا که مسائل احساسی امکان پرداختن منطقی به موضوع را نمی‌دهد.»

توهم تغییر ماهیت جمهوری اسلامی

بر خلاف فعالان سیاسی یا حتی هنرمندانی که سال‌ها از یک اسم مستعار استفاده می‌کردند و آن اسم مستعار را تا حد یک اسم واقعی، هویت بخشیده و تاریخ‌مند می‌کردند، فعالان سیاسی جوان (زیر ۳۰ سال) در ایران به دلایل مختلف تمایل چندانی به داشتن این‌گونه اسامی مستعار ندارند. این نسل از اسامی مستعار مختلفی استفاده می‌کند، اما این اسامی عمر کوتاهی دارند یا در بین دوستان نزدیک و آشنایان، هویت واقعی پنهان شده در پشت نام مستعار، مشخص و آشکار است.

بسیاری عقیده دارند که دلیل این رویکرد، رواج استفاده از اینترنت، ارتباط آسان از طریق چت، دگرگون شدن شرایط کشور نسبت به دهه ۶۰، باز شدن نسبی فضای جامعه، نشریات و دانشگاه در دوان اصلاحات و تزریق این توهم است که «ماهیت جمهوری اسلامی دچار تغییر شده است» و دیگر دست به برخورد‌‌های خشن و غیرانسانی نمی‌زند، تلاش روشنفکران لیبرال برای رد هر گونه فعالیت سیاسی منجر به پرداخت هزینه و مسائلی از این دست، عامل این تغییر رویکرد از "پنهان‌کاری و

پنهان‌پژوهی" به "کار علنی و فرار از پرداخت هرگونه هزینه" است.

محسن می‌گوید: وقتی فضا در دوران خاتمی باز شد یک لشگر عظیم از افرادی که با هویت واقعی خود می‌نوشتند، مصاحبه و سخنرانی می‌کردند یا فعالیت سیاسی انجام می‌دادند، وارد فضای عمومی کشور شدند. تعداد زیادی روزنامه دوم خردادی منتشر می‌شد و به پشتوانه هر روزنامه ۷۰۰ نفر ادعا می‌کردند روزنامه‌نگار یا خبرنگار هستند. هدف بسیاری از این افراد پیروزی در انتخابات بود. شرکت در انتخابات امری خلاف قانون نبود بنابراین هزینه‌ای متوجه آن نبود.

«من در طول این ۱۵ سال، بیش از ۱۰ اسم مستعار داشته‌ام. دو نمونه از این اسامی، نیمچه تاریخی برایشان درست شده و مابقی استفاده کوتاه مدت داشته‌اند. خلاف اخلاقیات من و البته مغایر یا رعایت مسائل امنیتی است، وگرنه نشانی‌‌های الکترونیکی که این سال‌های‌ نزدیک‌تر برای این اسم‌ها ساخته‌‌‌ام را باز می‌کردم و به شما نشان می‌دادم «ریاکاری» چقدر در بین فعالان سیاسی ایران گسترده شده است. روابط و مواضع سیاسی در دنیای واقعی یک چیز است و در زیر پوست آن و در خفا، روابط و مواضع دیگری جریان دارد. مسائلی که در منظر عموم تایید می‌شود، در خفا نکوهش می‌شود. از دوستی‌‌های دنیای بالایی در دنیایی زیرین خبری نیست و جز کینه و نفرت چیزی از پشت نقاب‌ها بیرون نمی‌زند.»

اسم‌ها واقعی بودند. حلقه اولیه خوانندگان هر نویسنده، دوستان، همکلاسی‌ها و همکاران او بودند که برای مطالب نوشته شده تبلیغ می‌کردند و باعث می‌شدند نویسنده مورد توجه قرار گیرد. مشخص بود در میان این همه اسامی واقعی، جایی برای بروز اسامی مستعار وجود نداشت و به فرض اگر مطلبی در نقد اصلاحات و اصلاح‌طلبان نوشته می‌شد، هجمه‌‌‌ای شکل می‌گرفت و نویسنده منتسب به سپاه، بسیج، کیهان و غیره می‌شد. اسم مستعار را در کسری از ثانیه ترور هویتی و شخصیتی می‌کردند و مطلب نوشته شده نیز با نویسنده‌اش دفن می‌شد و به آن پرداخته نمی‌شد. شاید به همین خاطر نیروهای سیاسی جوان، فعالان دانشجویی و منتقدان جریان اصلاحات احساس کردند که فعالیت با اسم مستعار جواب نمی‌دهد. وقتی رقبا بدون ترس از هزینه دادن با اسامی واقعی خود می‌نوشتند، مقابله با آنان با نقدها و مطالبی که بیان آنها به نوعی شنا کردن در خلاف جریان آب بود، جواب نمی‌داد. شاید بهتر است بگوئیم که شور و هیجان نیروهای جوان را ارضا نمی‌کرد. به همین خاطر عده‌‌‌ای از نیروها هم با اسم واقعی به میدان عمومی آمدند و این کار را خراب‌تر کرد چرا که به جای یک رقیب، دو رقیب در میدان بود. اسامی مستعار، یکبار مصرف شدند و بعد از مدتی از رونق افتادند.

«اسم مستعار یک هزارم اسم واقعی هم بُرد ندارد»

می‌گویند اسم مستعار به اندازه اسم واقعی قدرت نفوذ در اجتماع و تاثیر‌گذاری ندارد. بسیاری از افرادی که استفاده از اسامی مستعار را کنار گذاشته یا از ابتدا با اسامی واقعی نوشته‌‌اند و یا فعالیت سیاسی می‌کنند، دلیل اقدام خود را "نادیده گرفته شدن" مطالب و فعالیت با اسم مستعار از سوی مخاطب ایرانی عنوان می‌کنند.

چند سال پیش در میان یک جدل لفظی بین طیف‌های داخلی یک جریان فکری بر سر این موضوع ادعایی مطرح شد که « اسم مستعار یک هزارم اسم واقعی هم بُرد ندارد». درستی یا نادرستی این ادعا را با محسن در میان می‌گذارم. او می‌گوید: «این اشتباه است. البته این سبک بیان استعاری است و نه آماری و ریاضی. اسم مستعار فقط به اندازه تعداد کسانی که تو را می‌شناسد و به صورت اتفاقی مطلب تو را می‌خوانند تقسیم بر تعداد کسانی که تو را می‌شناسد و اگر اسم تو را ببینند حتما مطلب تو را می‌خوانند، بُرد دارد. اگر بخواهیم به فرض ضریبی برای آن تعیین کنیم.

به فرض که هزار نفر وجود دارند که مطالب مرا _اگر به اسم واقعی من باشد_ حتماً می‌خوانند و پیگیری می‌کنند (احتمالا منظور دنبال کردن بحث‌ها و کمک به انتشار و خوانده شدن مطالب است) اما وقتی مطلبی با اسم مستعار می‌نویسم تنها ۵۰ نفر از این هزار نفر به صورت اتفاقی مطلب را می‌خوانند یا جذب تیتر و عنوان می‌شوند. این یعنی قدرت نفوذ اسم مستعار تنها پنج درصد اسم واقعی برد دارد.»

آیا مسئله فقط «امنیت» است؟

اولین دلیل در جواب چرایی استفاده از اسامی مستعار، امنیت است. حکومت‌‌های دیکتاتوری در برابر مردم، خواست‌ها و انتقادات‌شان پاسخگو نیستند و افراد ناراضی به عناوین مختلف بازداشت، زندانی و مجازات می‌شوند. در کشوری مانند جمهوری اسلامی که حکومت هر از گاهی اعتراض و نقد را به صورت دسته جمعی یا فردی با مرگ پاسخ می‌دهد و "زندانی شدن" و محرومیت‌های اجتماعی حداقل مجازات برای داشتن عقاید مغایر با عقاید رسمی حکومت و بیان آنها است، نوشتن و فعالیت با اسم مستعار توجیه عقلی و امنیتی دارد. اما آیا حفظ «امنیت» در برابر سیستم سرکوب حکومتی تنها دلیل استفاده از اسم مستعار است؟

محسن می‌گوید: با اطمینان می‌گویم که نه. یک مثال ساده می‌زنم. چرا افرادی که در خارج از کشور زندگی می‌کنند از اسم مستعار استفاده می‌کنند؟ شاید عده‌‌‌ای بگویند به دلیل ترس از اذیت و آزار خانواده آنها که در ایران باقی مانده‌‌اند. اما بعضی از افرادی که اتفاقاً بیش از دیگران عادت به استفاده از اسم مستعار دارند، حتی باغبان‌هایشان را هم از ایران برده‌اند. بعضی دیگر قبل از سال ۵۷ از ایران رفته‌اند. پس موضوع این افراد امنیت نیست.

«شناسنامه سیاسی و هویت سیاسی افراد به کلمات و نوشته‌ها معنا القا می‌کنند. روی متن تاثیر می‌گذارند، چون در تاثیر روی مخاطب موثر هستند. اسامی مستعار به‌ندرت این امکان را می‌یابند که جدی گرفته شوند. وقتی متنی خوانده می‌شود یک بُعد قضیه این است که مخاطب خود نویسنده را می‌خواند. وقتی از اسم مستعار استفاده می‌شود این هویت و شناسنامه از متن گرفته می‌شود. عده‌‌‌ای می‌گویند این خوب است که متن فارغ از تاثیر خالق آن خوانده و قضاوت می‌شود اما در سیاست این حرف بی‌معناست. اتفاقاً در سیاست باید اثر از خالق آن تاثیر بپذیرد. باید کلام با واقعیت گوینده آن تطبیق شود.»

در این سال‌ها نکته‌‌‌ای که متوجه شده‌‌‌ام این است که فعالان سیاسی ایران هر چه مسن‌تر می‌شوند نسبت به گذشته خود احساس عدم امنیت بیشتری می‌کنند. عده‌ای از اینکه در دیکتاتوری گذشته دارای منصب بودند خجالت زده هستند. عده‌‌‌ای به این خاطر که در زندان و بازجوئی بریده‌‌اند از کار خود حجالت می‌کشند. بعضی عقاید سیاسی خود را تغییر داده‌‌اند و نمی‌خواهند این تغییر بر سر آنان کوبیده شود. عده‌‌‌ای نمی‌خواهند مخالف نظر یک جمع بزرگ باشند، به طور مثال در جریان انتخابات افراد زیادی در ظاهر طرفدار موسوی بودند اما با اسم مستعار او را نقد می‌کردند یا می‌کوبیدند.

شاید این موضوع خود ناشی از عامل امنیت باشد. یعنی اینکه در طول زمان زندگی کردن با یک شخصیت دوم - منظور هویت سیاسی مستعار- فعالان سیاسی را دو شخصیتی کرده است. شاید موضوع ریشه دار است و باید به تاریخ و فرهنگ ایران رجوع کنیم. مردم ایران مدت زمان بسیار طولانی تحت استبداد داخلی زندگی کرده‌‌اند و یاد گرفته‌‌اند خود را آن چیزی نمایش دهند که نیستند. همچنین تابوهای دینی و فرهنگی، ایرانیان را از کودکی ریاکار تربیت می‌کند. به این معنی که تحت فشار قوانین دینی و فرهنگی بخشی از زندگی انسان‌ها پنهان می‌شود و صحبت کردن درباره مسائلی دشوار می‌شود. مثلاً در ایران اکثر مردم نمی‌توانند راحت درباره سکس صحبت کنند. به دختران یاد داده می‌شود مسائل خود را از مردان پنهان کنند. بچه‌‌ها در خانواده‌‌های ایرانی یاد می‌گیرند برای اینکه مثلاً شب را بیرون از خانه بگذرانند دروغ بگویند. طبیعی است این پنهان‌کاری و ریاکاری جبری در دیگر عرصه‌ها نیز به صورت آگاهانه و به عنوان یک راه حل انتخاب شود. سنت رو دربایستی در همه عرصه‌های زندگی ما ایرانیان که دیگر جای خودش».

پیچیدگی روابط

«داستان اسم مستعار داستان پیچیده‌‌‌ای است. خود من بارها به اسم مستعار مطلبی را نوشته‌‌‌ام و افرادی با مطلب موافق بوده‌‌اند و حتی آنرا منتشر کرده‌اند. در حالی که همان حرف‌ها را به صورت سر بسته و در لفافه وارد متنی کرده‌‌‌ام که به اسم واقعی منتشر کرده‌ام، اما همان افرادی که قبلاً با مطلب موافق بودند و آنرا منتشر کرده بودند، این‌بار مخالفت شدید کرده‌اند.

این اتفاق، به هر دلیلی می‌تواند باشد و این مورد نظر من نیست. شما فکر کنید به حجم اسم‌ها مستعاری که توسط فعالان سیاسی ایران استفاده می‌شود و بعد پیش خودتان حدس بزنید چه نمایشی بزرگی به راه افتاده است. نمایشی که بینندگان آن خود بازیگرانش هستند.

من در طول این ۱۵ سال بیش از ۱۰ اسم مستعار داشته‌ام. دو نمونه از این اسامی، نیمچه تاریخی برایشان درست شده است و مابقی استفاده کوتاه مدت داشته‌اند. خلاف اخلاقیات من و البته مغایر یا رعایت مسائل امنیتی است، وگرنه نشانی‌‌های الکترونیکی که این سال‌های‌ نزدیک‌تر برای این اسم‌ها ساخته‌‌‌ام را باز می‌کردم و به شما نشان می‌دادم ریاکاری چقدر در بین فعالان سیاسی ایران گسترده شده است.

روابط و مواضع سیاسی در دنیای واقعی یک چیز است و در زیر پوست آن و در خفا، روابط و مواضع دیگری جریان دارد. مسائلی که در منظر عموم تایید می‌شود، در خفا نکوهش می‌شود. از دوستی‌‌های دنیای بالایی در دنیایی زیرین خبری نیست و جز کینه و نفرت چیزی از پشت نقاب‌ها بیرون نمی‌زند.»

این جملات بخش‌های دیگری از حرف‌های محسن است. شاید اشاره او به فرهنگی است که صراحت لهجه در آن نوعی توهین محسوب می‌شود. فعالان سیاسی ایران جزئی از جامعه ایران هستند پس عجیب نیست اگر آنها نیز طاقت "نقد" و "انتقاد" را نداشته باشند و اندک اختلافی در بین افکار دو طرف در زمان کوتاهی به یک جنگ لفظی تمام عیار تبدیل شود. تجربه نشان داده است در این جنگ‌های لفظی خیلی زود به "بررسی گذشته طرف مقابل"، "اتهام زنی"، "تخریب از طریق بازگو کردن گذشته" و مسائل این‌ چنینی پرداخته خواهد شد و جبهه‌گیری،جای اندیشه‌‌ها و حول شخصیت‌ها شکل خواهد گرفت. طبیعی است در چنین فضایی افراد ترجیح بدهند نقش فرد روادار، خوش‌مشرب، به دور از هیاهو و درگیری و "تاییدکننده همه و مورد تایید همه" را بازی کنند و برای بیان حرف‌های واقعی خود به اسامی مستعار پناه ببرند.

آسیب‌‌های شخصی و اجتماعی استفاده از اسم مستعار

"سر در گمی نیروهای سیاسی"، "قطع ارتباط مردم و نیروهای سیاسی داخل کشور"، "ضعف فعالان سیاسی در زندگی شخصی " و "سست شدن ارتباطات اجتماعی در دنیای واقعی" از جمله تبعاتی است که فعالان سیاسی با استفاده از اسم مستعار به زندگی خصوصی خود و فضای سیاسی جامعه وارد می‌کنند.

فعالان داخل کشور صحنه سیاست را به حکومت و به نیروهای سیاسی خارج ایران واگذار کرده‌اند. کسانی که در کانون مسائل سیاسی و در معرض مستقیم داده‌ها و تحولات هستند، زبان‌شان بسته است و کسانی که خارج از کانون قرار گرفته‌اند، یا فاصله دورتری از منبع داده‌ها دارند، میدان را اشغال کرده‌اند؛ چرا که فعالان سیاسی داخل کشور با استفاده از اسامی مستعار یک بار مصرف یا کوتاه مدت (بدون تاریخ) دست به خودکشی هویتی زده‌اند.

«وقتی ارتباط یک فعال سیاسی با مردم جامعه قطع می‌شود، هویت خود را از دست می‌دهد. یا در یک کانون قدرت دیگر ذوب شده و مردم ستیز می‌شود و یا اسم مستعاری می‌سازد و در فضای محدود کوچکی که با آن اسم مستعار کار می‌کند دچار دگردیسی می‌شود. فرد در این حالت، چون تبعات قانونی، دیگر چندان او را تهدید نمی‌کند در کلام تند می‌شود، اما در عمل محافظه کار می‌ماند. درباره فعالان سیاسی می‌بینید که به پشت کیبورد‌ها و مونیتور‌ها می‌خزند و در آنجا مثل یک سنگر احساس امنیت می‌کنند. چون دنیای کوچک مجازی تفاوت اساسی با دنیای واقعی دارد به این توهم دچار می‌شوند که مردم آنها را نمی‌فهمند یا از آن بدتر مردم اصولا هیچ چیز را نمی‌فهمند. جنگ‌طلبی از دل همین توهم و این مردم ستیزی و جامعه ستیزی بیرون می‌آید.»

محسن می‌گوید: «شناسنامه سیاسی و هویت سیاسی افراد به کلمات و نوشته‌ها معنا القا می‌کنند. روی متن تاثیر می‌گذارند، چون در تاثیر روی مخاطب موثر هستند. اسامی مستعار به‌ندرت این امکان را می‌یابند که جدی گرفته شوند. وقتی متنی خوانده می‌شود یک بُعد قضیه این است که مخاطب خود نویسنده را می‌خواند. وقتی از اسم مستعار استفاده می‌شود این هویت و شناسنامه از متن گرفته می‌شود. عده‌‌‌ای می‌گویند این خوب است که متن فارغ از تاثیر خالق آن خوانده و قضاوت می‌شود اما در سیاست این حرف بی‌معناست. اتفاقاً در سیاست باید اثر از خالق آن تاثیر بپذیرد. باید کلام با واقعیت گوینده آن تطبیق شود.»

محسن ادامه می‌دهد: «صدایی از درون ایران شنیده نمی‌شود و اگر هم به گوش می‌رسد با واسطه رسانه هایی است که کنترل بر آنها در خارج ایران رقم می‌خورد. فعالان سیاسی داخل کشور با مردم بی‌ارتباط شده‌اند. نه به این معنی که کاملاً ایزوله شده‌اند. دیدارها، تماس‌ها و... هست اما این ارتباط گسترده نیست. وقتی ارتباط یک فعال سیاسی با مردم جامعه قطع می‌شود، هویت خود را از دست می‌دهد. یا در یک کانون قدرت دیگر ذوب شده و مردم ستیز می‌شود و یا اسم مستعاری می‌سازد و در فضای محدود کوچکی که با آن اسم مستعار کار می‌کند دچار دگردیسی می‌شود. فرد در این حالت، چون تبعات قانونی، دیگر چندان او را تهدید نمی‌کند در کلام تند می‌شود، اما در عمل محافظه کار می‌شود. درباره فعالان سیاسی می‌بینید که به پشت کیبورد‌ها و مونیتور‌ها می‌خزند و در آنجا مثل یک سنگر احساس امنیت می‌کنند. چون دنیای کوچک مجازی تفاوت اساسی با دنیای واقعی دارد به این توهم دچار می‌شوند که مردم آنها را نمی‌فهمند یا از آن بدتر مردم اصولا هیچ چیز را نمی‌فهمند. جنگ طلبی از دل همین توهم و این مردم ستیزی و جامعه ستیزی بیرون می‌آید.»

محسن از موضوع دیگری نیز می‌گوید: « اسم مستعار امکان سوءاستفاده سیاسی را افزایش می‌دهد!» او چند مورد مشخص را سراغ دارد و نام می‌برد که افرادی در خارج ایران از اسم مستعار استفاده کرده و خودشان را افرادی در داخل ایران معرفی کرده‌اند. این نکته را نیز نباید فراموش کرد که معمولاً اخبار و گزارش‌‌های جعلی نیز با نام‌‌های مستعار منتشر می‌شوند.

محسن همچنین گوید: «اسم‌های واقعی در خارج ایران به صورت جبری در محدوده تنگ و بسته یک دوگانگی جعلی (غرب /جمهوری اسلامی) اسیر می‌شوند. هر عملی را که از سوی کشورهای غربی صورت بگیرد باید بپذیرند و از ترس محکوم شدن به حمایت از جمهوری اسلامی حاضر به نقد این تصمیمات نیستند. اسامی مستعار هم چون برش هویت‌‌های واقعی را ندارند، کاری برای شکستن این دوگانگی جعلی نمی‌توانند انجام دهند.»

حرف‌های محسن غیرقابل چشم‌پوشی و تکان‌دهنده است: «ما حتی دیگر جرات نداریم به اسم واقعی خودمان زندگی کنیم یا خودمان باشیم.» وقتی فردی رانندگی را نیاموخته است از رانندگی می‌ترسد. فعالان سیاسی داخل ایران وقتی به اسم مستعار حرف‌هایی را می‌زنند که در دنیای واقعی و با اسم واقعی نمی‌توان آن حرف‌ها را به زبان آورد یا نوشت، نتیجه جز این نیست که مهارت و توانایی سخن گفتن، نوشتن و فعالیت با هویت واقعی را از دست می‌دهند. یک فعال سیاسی که باید در شرایط دیکتاتوری توانایی آنرا داشته باشد که عمیق‌ترین نقدها و اعتراضات را با کمترین هزینه و به گویاترین شکل ممکن به مردم منتقل کند، دیگر حتی در سطح یک فرد معمولی نیز قادر به تطابق خود با محیط و فضای فعالیت نیست.

محسن اعتقاد دارد که «استفاده از اسم مستعار فعالان سیاسی را ترسو می‌کند. در این حالت، شخصیت‌‌های واقعی به دلیل فقدان خوراک‌دهی مناسب به شاخصه‌‌های هویتی خود (برای یک فعال سیاسی شاخصه هویت، فعالیت سیاسی است.) دچار ضعف شخصیت، ناامیدی، استرس، نارضایتی و غیره می‌شوند.

به نظر او در این وضعیت، حداقل دو شخصیت شکل می‌گیرد. یکی شخصیت صریح، شجاع، بی‌مرز و بی‌قانون و یک شخصیت ساکت، منفعل، ترسو، ناشاد و به شدت تحت امر قانون! نتیجه این می‌شود که «وقتی این فرد از پشت کامپیوتر خود بلند می‌شود و در اتوبوس می‌نشیند، یا از پشت نوشته‌هایی که به اسم مستعار نوشته شده‌‌اند، می‌رود و پشت یک تریبون عمومی یا نیمه عمومی قرار می‌گیرد، تبدیل به یک آدم دیگر می‌شود و قدرت تاثیرگذاری خود را از دست می‌دهد. نمی‌تواند با تمرکز صحبت کند چرا که باید پیوستگی کلام و استدلال را قربانی امنیت کند. نمی‌تواند به همان روانی، تندی و پیوستگی هویت مستعار صحبت کند و مفاهم را انتقال دهد. این‌که می‌بینید افرادی بعد از مدت‌ها سکوت و بی‌خبری تن به مصاحبه می‌دهند و مطالب مطرح شده تعجب و اعتراض همگان را بر می‌انگیزد، یکی از دلایل‌اش همین است. پیوستگی و استدلال فدای امنیت می‌شود به این دلیل که فرد مورد نظر توانایی زیست سیاسی در دنیای واقعی را از دست داده است.»

از کف خیابان تا دوم خرداد؛ اصلاح طلبان به کجا باز می‌گردند؟

politics — Tue, 16 Oct 2012 08:14:23 +0000

احسان مهرابی

احسان مهرابی - یکی می‌گوید، برگردیم دوم خرداد. یکی می‌گوید، برگردیم کف خیابان. جایی که در سه سال گذشته بیشتر از هر جای دیگر ایران خبرساز بوده و درمعرض نگاه. این روز‌ها، یکی می‌گوید همه راه‌ها از آنجا می‌گذرد و دیگری می‌گوید به جایی برمی‌گردیم که برایمان مبدا تاریخ است و بهشتی در دوردست.

اولی می‌گوید، با قدرت اجتماعی می‌توان به بهار ایرانی رسید. دومی می‌گوید، راه دموکراسی یک بار دیگر از صندوق رای می‌گذرد. جایشان فرق می‌کند اما هم نام‌شان یکی است، هم حال‌شان. یکی بر تخت زندان این حرف‌ها را زده و دومی در مطبش. صفت هر دو اصلاح طلب است، آن هم از نوع اصیل‌اش. سالیانی است که هر دو حال خوبی ندارند.

اولی پیرمردی است که او را به شوخی و پس از اعتصاب غذای ۱۴ زندانی سیاسی در اعتراض به کشته شدن هدی صابر، "امام ابوالفضل" می‌خوانند. دومی دربین خودی‌ها، مشهور به "آقا رضا" است. اختلاف‌شان هم بر سر آینده‌ای است که می‌خواهد به گذشته برگردد. بازگشت به گذشته دور و نزدیک. گذشته دور دوم خرداد و گذشته نزدیک جنبش سبز و اعتراضات خیابانی.

رضا خاتمی صبر را به اصلاح‌طلبان توصیه کرده است. صبری که این روز‌ها سرنوشت یک‌جا و محتوم سیاسیون، مردم ایران و حتی ناظران شده است. ناظرانی که می‌خواهند بدانند اصلاح‌طلبان به کجا باز می‌گردند. دوم خرداد، کف خیابان یا خانه‌های خود؟

زندانیان سیاسی در روزهای ملاقات از عالم سیاست خبر می‌گیرند و خوانده‌های خود از نشریاتی را که با تاخیر به دستشان می‌رسد، تکمیل می‌کنند. در روزهای پایانی تابستان، ابوالفضل قدیانی عضو سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی تیتر ماهنامه «مهرنامه» درباره بازگشت به دوم خرداد را که دید، شوق نوشتن یافت.

او کمتر دست به قلم می‌شود حداقل در قیاس با مصطفی تاج‌زاده دیگر عضو سازمان مجاهدین انقلاب. اما باید می‌نوشت تا دست‌کم آرام شود. یادداشت او از بازگشت به دوم خرداد سئوال می‌کرد و پاسخ می‌داد که بازگشتی درکار نیست. پیرمرد زندان کشیده در دو رژیم از دگرگونی اوضاع می‌گفت و این‌که «نه جامعه، نه جمهوری اسلامی و نه اصلاح‌طلبان هیچ‌کدام در وضع خرداد ۷۶ نیستند».

او نوشته‌های دیگر هم‌مسلکان خود درباره بازگشت به دوم خرداد را «قلم فرسایی مکرر» و داستان‌پردازی‌های بی‌رمق «ناشی از سرخوردگی و بی‌عملی » کسانی دانست که به تعبیر او« از ارزیابی تحولات واقعی عاجزند».

راهکار او در برابر تلاش برای بازگشت به دوم خرداد، اتکا به تجربه سه سال گذشته بود: «به صحنه آوردن فشار جنبش اجتماعی». تفسیر ساده جنبش اجتماعی هم همان ادامه اعتراضات خیابانی است، اعتراضاتی که در جای جای یادداشت قدیانی مثال زده شده بود.

چندی بعد رضا خاتمی، دبیرکل سابق حزبی که دبیرکل فعلی آن در زندان است به تعبیر خود "دندان طمع" همه را کشید و گفت که اصلاح‌طلبان برانداز نمی‌شوند و «حتی اگر نظام هم اصلاح‌پذیر نبود، وارد فاز دیگری نخواهند شد.»

در بین نزدیکان دو طرف در زندان و بیرون زندان، مصاحبه "آقا رضا" به پاسخی در مقابل یادداشت قدیانی تغبیر شد.

این حرف‌های "آقا رضا" را دیگران هم زده بودند. موسوی لاری، وزیر کشوری که برخی اصلاح‌طلبان به شوخی و جدی سرکار آمدن احمدی‌نژاد را محصول مدیریت او در برگزاری انتخابات می‌دانند، گفته که اصلاح طلبان «سقف نمی‌شکافند و از حریم و مرز نظام خارج نمی‌شوند». اسحاق جهانگیری هم که خود از گزینه‌های برخی اصلاح طلبان برای ریاست جمهوری است، می‌گوید «جز انتخابات راهی نداریم».

این نوشتن‌ها و گفتن‌ها جدالی است تا اصلاح‌طلبان تکلیف خود درانتخابات آینده را بدانند. هرچند اگر تکلیف خود را هم بدانند باز باید منتظر تعیین تکلیف خودشان از سوی نظام باشند. چه خواستن آنان این روزها شوخی رایج و قدیمی ایرانی شده که می‌گوید«پنجاه درصدش حل است.»

سالیانی است که واژه تحریم به اردوگاه اصلاح‌طلبان هم راه پیدا کرده است، از زمانی که صندوق‌های رای برای آنان دیگر ارمغانی نداشته. سال۸۴ تحریم‌کنندگان خود را پیروز انتخابات نامیدند و دیگران آنان را سهیم در پیروزی احمدی‌نژاد و نتایج‌اش.

طبق معمول در عالم سیاست ایران کنتوری نبود تا ادعاهای دو طرف را اندازه بگیرد. سال ۸۸ اما هم معنای تحریم عوض شد، هم معنای شرکت. این بار دیگر تحریم حرکت آوانگارد نبود و شرکت در انتخابات جرم شده بود.

در سال 90 شرکت برای بعضی، چیزی شده بود در حد خیانت. اصلاح‌طلبان بیرون زندان اما جلسه‌های خود برای انتخابات را داشتند. جلساتی که از هاشمی رفسنجانی هم درباره آن نظرخواهی شد و او گفت:« انتخابات آزاد هم‌چنان راه‌حل مشکلات ایران است.»

خبر این جلسات به زندانیان سیاسی هم رسید. جلساتی که گفته می‌شود عبدالله نوری مبدع آن بوده. برخی زندانیان از زندان پیام فرستادند و درباره چرایی ماجرا از نوری پرسیدند. نوری اما گفت که مقصودش از شرکت درانتخابات، شرکتی بوده که نظام را در برابر خواسته‌های اصلاح‌طلبان به چالش بکشد نه شرکتی که تنها برای تائید نظام باشد. نوری گفت که موضوع شرکت آن‌گونه که او می‌خواسته منتفی شده. دیگر اصلاح طلبان هم گفتند که "عدم شرکت فعال" گزینه نهایی است. آن‌هم آن‌گونه که باید پیش نرفت و سیدمحمد خاتمی در دماوند مهر انتخابات را به شناسنامه خود زد.

این روز‌ها بازار استدلال دو طرف گرم است. استدلال‌هایی که از دلایل شکست اصلاحات شروع می‌شود و به راهکار برای آینده می‌رسد. وقتی پای تضمین می‌افتد کار دو طرف سخت می‌شود. هر دو راه‌حل خود را گزینه‌ای ناگزیر می‌دانند اما نمی‌توانند برای موفقیتش تضمین حداقلی هم بدهند.

موسوی لاری وزیر کشوری که برخی اصلاح‌طلبان به شوخی و جدی سرکار آمدن احمدی‌نژاد را محصول مدیریت او در برگزاری انتخابات می‌دانند، گفته که اصلاح طلبان «سقف نمی‌شکافند و از حریم و مرز نظام خارج نمی‌شوند.» اسحاق جهانگیری هم که خود از گزینه‌های برخی اصلاح طلبان برای ریاست جمهوری است، می‌گوید، «جز انتخابات راهی نداریم.»

نوشته قدیانی و مصاحبه رضا خاتمی نمونه‌ای است از استدلال‌های دو طرف. قدیانی از دو حرکت "اصلاح قانون" و "مهار قدرت مطلقه" می‌گوید. اولی را محتوم به شکست می‌داند و دومی را چاره کار. رضا خاتمی اما امیدوارانه می‌گوید که « همین نظام ولایت‌ فقیه می‌تواند یک نظام دموکراتیک باشد».

عضو سازمان مجاهدین انقلاب، اتفاقات سال ۸۸ و ۲۵ بهمن ۸۹ را شاهد می‌آورد و به جریان اصلاحات «به صحنه آوردن فشار جنبش اجتماعی» را توصیه می‌کند. دبیرکل سابق جبهه مشارکت اما به حاکمیت اطمینان می‌دهد که اصلاح طلبان «خطوط قرمز را رعایت خواهند کرد. «

رضا خاتمی باید در حاکمیت به دنبال خریداری برای اطمینان دادنش باشد. او امیدوارانه از بسته‌ترین حکومت‌ها را مثال می‌آورد که« وقتی مطالبات ملی روشن شده چاره‌ای جز تسلیم نداشته‌اند.» قدیانی اما فشار سازماندهی شده اجتماعی را تنها راهی می‌داند که «ولی فقیه را وادار به مشروطه کردن قدرت مطلقه‌اش می‌کند».

نایب رئیس مجلس ششم بر ماندن اصلاح‌طلبان در دایره "نظام و قانون مداری" تاکید می‌کند. زندانی سیاسی دو رژیم اما «پذیرش قانون به‌عنوان فصل‌الخطاب» را که توصیه حکومت پس از انتخابات بود، قانون‌شکنی و حق‌کشی در لفافه‌ی پر زرق و برق "قانون‌گرایی" می‌نامد و بار‌ها از تکمین نکردن معترضان انتخابات سال ۸۸ به محدوده‌های قانونی تعریف‌ شده توسط حاکمیت ستایش می‌کند.

اولی و دومی نه تنها روش‌هایشان بلکه نماد‌هایشان هم متفاوت است. نماد رضا خاتمی هم‌چنان برادرش محمد خاتمی است که دوستدارانش به بهانه تولد برایش نامه می‌نویسند و از دلتنگی‌هایشان می‌گویند. نماد قدیانی و دوستانش اما موسوی و کروبی هستند که به تعبیر او «مومنانه بر سر پیمان خویش با مردم ماندند».

نزد دو طرف اما سئوالات بی‌پاسخ بسیار است. موافقان فشار اجتماعی یا همان بازگشت به خیابان با این پرسش مواجه‌اند که هزینه‌های بازگشت را چه می‌کنند. مگر نه این است که دراین سال‌ها بسیاری کشته و زندانی شده‌اند و حاکمیت به دلیل پول نفت و قدرت سرکوب هنوز سرپا است. منتقدان به آنان می‌گویند که جنبش سبز پس از ۲۵ بهمن ۸۹ دیگر در اعتراضات خیابانی نمود چندانی نداشته است.

این روز‌ها بازار استدلال دو طرف گرم است. استدلال‌هایی که از دلایل شکست اصلاحات شروع می‌شود و به راهکار برای آینده می‌رسد. وقتی پای تضمین می‌افتد کار دو طرف سخت می‌شود. هر دو راه‌حل خود را گزینه‌ای ناگزیر می‌دانند اما نمی‌توانند برای موفقیتش تضمین حداقلی هم بدهند.

طرفداران انتخابات نیز تجربه دوم خرداد و شکست اصلاح طلبان درقانع کردن حاکمیت به اصلاحات را درکارنامه دارند. آنان البته می‌گویند در دوم خرداد غافلگیر شده‌اند و این بار با آمادگی به صحنه می‌آیند. سئوال ساده و رایج هم این است که این بار درمقابل تقلب چه می‌کنند.

اصلاح‌طلبانی که خود را اصیل می‌دانند با گروه سومی هم طرف‌اند که حاضرند به هر قیمت درانتخابات حاضر باشند. حتی با حضور یک کاندیدای اجاره‌ای. تعبیری که از عبارت "رحم اجاره‌ای" وام گرفته شده و نشانه حمایت اصلاح‌طلبان از یک کاندیدای اصول‌گرا است.

رضا خاتمی صبر را به اصلاح‌طلبان توصیه کرده است. صبری که این روز‌ها سرنوشت یک‌جا و محتوم سیاسیون، مردم ایران و حتی ناظران شده است. ناظرانی که می‌خواهند بدانند اصلاح‌طلبان به کجا باز می‌گردند. دوم خرداد، کف خیابان یا خانه‌های خود؟

فرصت انتخابات و گزینه‌های جمهوری اسلامی

Tue, 24 Jul 2012 11:40:28 +0000

آرش سلیم

آرش سلیم − شرکت یا عدم شرکت در انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۹۲، موضوع بحث بخشی از کنشگران سیاسی و به ویژه اصلاح طلبان است. مهمترین دلیلی که برای شرکت در انتخابات ارائه می‌شود، تبدیل انتخابات به یک «فرصت» برای ایجاد تحرک و بسیج اجتماعی است. یعنی معرفی یک کاندیدا از طرف اصلاح طلبان و یا جنبش سبز، فرصت فعالیت در ستادهای انتخاباتی را برای کنشگران فراهم می‌کند که می‌تواند به تحرکی در جامعه به ظاهر خموده بینجامد.

تلاش این یادداشت این است که از دیدگاه حاکمیت جمهوری اسلامی به مسئله نگاه شود. به عبارت دیگر نگارنده بر این باور است که در شرایط حاضر در صورت بندی مسئله، به جای «ما چه می‌خواهیم» باید از «حاکمیت علی خامنه‌ای چه می‌خواهد» آغاز کرد.

اگر قبول کنیم که:

۱) در حال حاضر در جامعه ایران تحرکی وجود ندارد،

۲) حاکمیت جمهوری اسلامی با قدرت سخت افزاری از سلاح‌های سنگین و هلیکوپتر تا سلاح‌های سبک و تجهیزات ضد شورش شامل گازهای کشنده به لحاظ تکنیکی دست بسیار بالا را دارد، و

۳) بنا بر تجربه این سه دهه اراده استفاده از امکانات خود در برابر مردم را نیز دارد،

پس:

در شرایط حاضر باید گزینه‌ها و تصمیم‌های حاکمیت را واکاوی کرد.

اولین پرسش در تصمیم گیری مقامات جمهوری اسلامی این است:

آیا حاکمیت جمهوری اسلامی می‌خواهد به «اصلاحات» واقعی تن در دهد و یا نه؟

در این یادداشت پاسخ «آری» و «نه» به پرسش بالا را پی می‌گیریم. خواهیم دید که اگر جمهوری اسلامی نخواهد به اصلاحات تن در دهد، منافع اش در برگزاری یک انتخابات «کنترل شده» با شرکت اصلاح طلبان و حتی پیروزی یک کاندیدای اصلاح طلب است. اما باید دید آیا این راه حل جمهوری اسلامی به نفع جنبش دمکراسی خواهی و مردم ایران می‌باشد!

۱. حالت نخست- جمهوری اسلامی مایل به اصلاحات واقعی نیست

می خواهیم ببینیم اگر در این حالت اصلاح طلبان وارد انتخابات شوند:

اولا تا چه حد می‌توانند در استفاده از «فرصت» انتخابات موفق باشند؟

ثانیاً در صورت پیروزی در انتخابات، پیروزی آن‌ها چه دستاوردهایی برای جنبش دمکراسی خواهی و مردم ایران خواهد داشت؟

۱.۱. یک ارزیابی ساده احتمال موفقیت در استفاده از «فرصت» انتخاباتی

برای انجام یک محاسبه ساده احتمالاتی باید به دو پرسش پاسخ داد و برای پاسخ‌های هر پرسش گمانه زنی کرد:

۱) آیا می‌توان از فضای انتخاباتی استفاده کرد؟

۲) آیا مردم از کاندیدای اصلاح طلبان حمایت و در انتخابات شرکت خواهند کرد؟

به نظر می‌رسد کسانی که با شرکت در انتخابات موافقند، پاسخ هر دو پرسش بالا را آری فرض می‌کنند. یعنی این که تصور می‌کنند تجمعات خیابانی قبل از انتخابات مانند انتخابات ۸۸ آزاد خواهد بود، و مناظره‌های تلویزونی برگزار خواهد شد. علاوه بر این، فرض را بر این می‌گذارند که درصد بالایی در انتخابات شرکت خواهند کرد. در حالی که طبق نمودار یک اگر پاسخ به هر پرسش بالا ، «آری»، «نه»، و «نمی‌دانیم» با احتمال مساوی باشد، احتمال موفقیت (آری. آری) استفاده از «فرصت» فقط یازده درصد خواهد بود.

۱.۲. پیروزی کاندیدای اصلاح طلبان در انتخابات

دیدیم که شانس موفقیت در ایجاد حرکتی در جامعه با استفاده از «فرصت» انتخابات بسیار اندک است. ولی بیایید فرض کنیم که کاندیدای اصلاح طلبان در انتخابات برنده شود و مسئولیت قوه مجریه را به عهده بگیرد. می‌دانیم که علاوه بر همه محدودیت‌های رئیس جمهور طبق قوانین جاری، وارث دولتی بدهکار خواهد شد با درآمدهای نفتی نامطمئن و هزاران معضل اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، فرهنگی... همچنین عوامل و نهادهای ریز و درشت پنهان و آشکار حکومت که در بیم از دست رفتن موقعیت‌های خود هستند، کارشکنی‌ها را آغاز خواهند کرد.

فراموش نکنیم که فرض ما در این بخش این است که حاکمیت اراده اصلاحات ندارد. جای شگفتی نخواهد بود اگر رئیس جمهور نه تنها نتواند گامی در جهت اصلاحات بردارد، بلکه در تامین ابتدایی‌ترین نیازهای مردم ناموفق باشد. پس هم مردم و هم عوامل و نهادهای حکومت از رئیس جمهور و اصلاح طلبان ناراضی خواهند شد. با این حساب شکست چنین دولتی، پیروزی حکومت خواهد بود در شکستن همه کاسه کوزه‌ها بر سر اصلاح طلبان. حتی بعید نیست برای حل مشکلات با غرب به آن‌ها میدان داده شود، اما شمشیر استیضاح و حتی خطر دستگیری و محاکمه به اتهام خیانت دور سر آن‌ها در چرخش باشد!

۲. حالت دو- جمهوری اسلامی مایل به اصلاحات واقعی است

اینجاست که بهتر است منتظر شد تا حاکمیت با آزاد کردن زندانیان سیاسی و آزادی مطبوعات و احزاب اراده خود را نشان دهد. حتی شاید بهتر باشد برای نترساندن حاکمیت در فرآیند باز کردن فضای سیاسی، در انتخابات پیش رو از طرف اصلاح طلبان و یا جنبش سبز کاندیدی معرفی نگردد. در عوض به بازسازی و تحکیم نهادهای مدنی پرداخته شود. به عبارت دیگر همانطور که میرحسین موسوی گفت برای به رسمیت شناختن حقوق مردم توسط حاکمیت قرار نیست ما کاری انجام دهیم یا قراردادی امضا کنیم. حکومت خود شروع کند به عمل کردن به قانون اساسی خودش. برای این کار باید بخش‌های معطل مانده قانون اساسی در رابطه با حقوق مردم را زیر پا نگذارد. یعنی حاکمیت هم نباید کاری کند. باید قانون خودش را زیر پا نگذارد.

۳. نتیجه

در حالتی که حاکمیت اراده اصلاحات ندارد و در زور فیزیکی هم در برابر مردم فعلا دست بالا را دارد، «صبر و مترصد فرصت بودن» استراتژی جنبش دمکراسی خواهی خواهد شد. اما می‌توان با طرح مسائل اجتماعی «مقاومت مدنی» را ادامه داد. می‌توان روی برنامه‌هایی چون «نه به حجاب اجباری» و یا مبارزه برای انفاق داوطلبانه اموال مازاد عوامل حکومتی به نیازمندان، و برنامه‌های دیگر در جامعه حرکت ایجاد کرد. چرا این همه لشکرکشی خیابانی برای آزار و تحقیر شهروندان در جریان است؟ چرا باید شهروندان برای ابتدایی‌ترین نیازهای معیشتی خود ساعت‌ها در صف بایستند و تحقیر شوند؟

شانس ایجاد «فرصت» در انتخابات پیش رو بسیار اندک است. در حالی که عواقب منفی آن چون عمیق‌تر شدن شکاف در ارودگاه دمکراسی‌خواهان و سرخوردگی‌های بیشتر را نمی‌توان دست کم گرفت. بگذاریم حاکمیت خود حقوق مردم را به رسمیت بشناسد. برای «تغییر» در جامعه و رشد شهروندان به آزادی نیاز داریم. فرصت انتخابات پیش رو را به حاکمیت واگذار کنیم و «فرصت»‌های دیگر را با خلاقیت و «برنامه» خلق کنیم. بلکه ترسشان بریزد و با به رسمیت شناختن حقوق شهروندان اراده خود را در اصلاح به مردم نشان دهند و اعتماد برباد رفته خود را بازسازی کنند. با ادامه کار و ادامه گردن کلفتی کسانی که در کودتای ۸۸ آدم کشتند و شکنجه کردند و دادگاه‌های فرمایشی راه انداختند، گره‌ای از کار این کشور باز نخواهد شد.

نمودار ۱- شانس موفقیت در استفاده از «فرصت» انتخابات پیش رو

عکس: رهبر انتخاب می‌کند، اردیبهشت ۱۳۹۱، دور دوم انتخابات مجلس

اصلاحات نه!

Babak M — Wed, 06 Jul 2011 16:52:45 +0000

فرشاد محمدی

اصلاحات خاتمی‌محور بیش از ۱۲ سال است که جز استراتژی «چانه‌زنی از بالا و فشار از پایین» و هم‌چنین «فتح سنگر به سنگر» سخن جدیدی ارائه نداده است و در طول این سال‌ها نشان داده است که عاجزتر از آن است که حتی گوشه‌ای از مطالبات و شعارهای مردم را به اجرا در بیاورد. می‌توانیم حتی یک گام فراتر برویم و بگوییم که این دوستان حتی نتوانستند قرائت «محافظه کارانه» خود از اصلاحات را نیز عملی کنند. (عبدالله مومنی/ ۴ آذر ۸۷/ شهرگان)

حقیقت آن است که رفتار اصلاح‌طلبان خاتمی‌محور، انتخابات‌محور است. بدین‌معنا که انتخابات را برای ایجاد دموکراسی پی‌گیری نمی‌کنند بلکه انتخابات را امری ضروری برای بقای خویش می‌پندارند. در واقع مدعیان اصلاح‌طلبی اصلاحات را به حضور «خود» و نبود «دیگری» تقلیل داده‌اند.(عبدالله مومنی/۴ آذر ۸۷/شهرگان)
... از این جهت دموکراسی را تنها در صندوق رای جست‌وجو می‌کند. اصلاح‌طلبان فکر می‌کنند که هر انتخابی و هر سازمانی که به محدود شدن رئیس‌جمهور کنونی ایران بینجامد به سود دموکراسی است. حتی گمان می‌کنند که هرکسی حتی از جناح راست سنتی اگر ریاست دولت آینده را برعهده گیرد به سود دموکراسی است.(محمد قوچانی/شهروند امروز)

به عبارت دیگر به‌جای آن که در مسیر تولید اصول دموکراسی (انتخابات آزاد‬، تفکیک قوا و استقلال آن‌ها‬، احزاب و ‬مطبوعات آزاد) که برای یک دموکراسی واقعی، هرکدام لازم و ملزوم دیگری است، قدم بردارند، با یک نگاه ماکیاولیستی در مسیر پیروزی در انتخابات قدم برمی‌دارند و وعده دیگر اصول بنیادین دموکراسی را می‌دهند که البته تجربه هشت سال اصلاحات نشان داده است که همواره از اجرا کردن این وعده‌‌ها عاجز بوده‌اند. از این‌رو می‌توان گفت اعتماد مردم را قربانی ضعف خود کرده‌اند.‬‬‬‬‬

در طول دوسال گذشته هم این طیف تنها شعار «رای من کجاست» را که در اوایل اعتراض‌ها مطرح می‌شد و جنبه انتخاباتی داشت، در رسانه‌های خود برجسته کردند و نه تنها حمایتی از سایر شعارهای مردم («استقلال، آزادی، جمهوری ایرانی»، «مبارک، بن‌علی نوبته سیدعلی» و «مرگ بر خامنه‌ای») نکرده‌اند بلکه در تلاش برای وارونه جلوه دادن حقایق در رسانه‌ها و پروپاگاندای اصلاح‌طلبی‌شان بوده‌اند. به‌عنوان نمونه می‌توان به اظهارات محسن کدیور در تلویزیون صدای آمریکا اشاره کرد که گفت در خیابان‌های تهران مردم شعار «استقلال، آزادی، جمهوری ایرانی» نداده‌اند که البته این سخن با اعتراض فعالان و روزنامه‌نگاران مستقل همراه بود. به‌عنوان نمونه‌ای دیگر می‌توان اشاره کرد به وقایع ۲۵ بهمن سال گذشته که مردم شعار «مبارک، بن‌علی نوبته سیدعلی» می‌دادند، اما جبهه مشارکت در واکنش به اعتزاض‌های مردم با انتشار بیانیه‌ای به اصطلاح تحلیلی عنوان کرد: «عزم ملت ما در آری گفتن به انتخابات و نه گفتن به مداخله نظامی‌ها، یك عزم اصلاح‌طلبانه برای مصون سازی نظام از سقوط و انحطاط است که باید امیدوار بود این پیام توسط حاکمیت شنیده شود.»

با وجود این‌که شعار مرگ بر خامنه‌ای به صراحت بیان شده و سابقه شعارهای مشابه پیشین در دانشگاه‌‌ها و حتی پاره شدن تصاویر رهبر حکومت اسلامی در خلال اعتراض‌های دانشجویی و بروز آن در ۱۳ آبان ۸۸ در خیابان‌های پایتخت و تیزی و برندگی شعارهای دانشگاه تهران می‌تواند موید، تاکید و چه بسا تثبیت سویه اعتراضی جنبش سبز به عبور از همه هست امروز حاکمیت ایران باشد (وبلاگ شخصی مجید توکلی/ ۲۴ آبان ۱۳۸۸)، اصلاحات خاتمی‌محور بار دیگر انتخابات مجلس را در دستور کار قرار داده است. متاسفانه شاهد آن هستیم که اصلاح‌طلبان از راهی که مردم با شعارهای خود برگزیده‌اند و مسیری که دانشجویان و بسیاری از زندانیان سیاسی در نوشته‌های‌شان نشان داده‌اند، بازگشته‌اند و همچون گذشته دموکراسی را قربانی صندوق‌های رای‌شان کرده‌اند و انتخابات‌محوری می‌کنند.
این‌که اصلاح‌طلب‌های خاتمی‌محور هیچ موضع صریح و مشخصی در برابر شعارهای مردم نگرفته‌اند (و نخواهند گرفت)، دلیل دیگری برای این مسئله است.

شهر بی‌کلانتر و قورباغه‌های هفت تیرکش

«شهر بی‌کلانتر و قورباغه‌های هفت تیرکش»، «آی لجم می‌گیره از کسانی که خودشون رو سخنگوی ملت می‌دونند و این واژه مردم مردم از دهن‌شون نمی‌افته» و «بابا مجتبی واحدی آدم مهمیه بهش توجه کنید وگرنه مجبور میشه به جای هفته‌ای سه چهار بار روزی سه چهار بار به خاتمی بد و بی راه بگه» تنها چند نمونه از مواضع اصلاح‌طلب‌های شناخته‌شده بر ضد مجتبی واحدی، تنها نماینده و سخنگوی مهدی کروبی از رهبران جنبش سبز در خارج از کشور است که بحث‌ها و حواشی بسیاری به‎دنبال داشته است.
مجتبی واحدی در ویدئویی که روی سایت یوتیوب قرار داده، چنین عنوان کرده است: «من با صدای بلند و با افتخار می‌گویم که خود را اصلاح‌طلب نمی‌دانم» و به طرح دو پرسش مشخص از حامیان سیدمحمد خاتمی پرداخته است:

۱- چه تغییر رویه‌ای در عملکرد آقای خامنه‌ای و حاکمیت و برگزاری انتخابات آزاد دیده شده که تصمیم به شرکت در انتخاباتی آینده دارند؟

۲- به طور مشخص چه توقعی از مجلس آینده دارند که به فرض با برگزاری انتخابات آزاد شکل بگیرد؟
این پرسش‌ها نه تنها بی‌پاسخ ماند بلکه در عوض نیروهای اصلاح‌طلب در تلاش برای تخریب و توهین برآمدند، قلم‌های سفارشی را به‌کار گرفتند و در جهت شکاف در جنبش سبز قدم برداشتند.
به عنوان نمونه یکی از نخستین اقدامات ایجاد نظرسنجی در فیس‌بوک بود که توسط یکی از نویسندگان شناخته شده وب‌سایت جرس طراحی شده بود. در این نظرسنجی این پرسش طرح شده است که «نظرات کدامیک از سخنگویان جنبش بیشتر به شما نزدیک است؟» در قسمت پاسخ ها دو گزینه «اردشیر امیر ارجمند» و «مجتبی واحدی» قرار داده شده است.

گذشته از این‌که طرح این پرسش به لحاظ مفهوم با اشکال جدی روبه‌رو است و حتی در پاسخ‌ها گزینه هیچ‌کدام و یا امکان افزودن گزینه‌‌های دیگر وجود ندارد، به‌نظر می‌رسد منافع و مطامع سیاسی وجود داشته که در ایجاد شکاف و دو دستگی در جنبش سبز محقق می‌شده است.

جالب این‌که این نظرسنجی نتنها با انتقاد اصلاح‌طلب‌ها روبه‌رو نشده است بلکه از آن استقبال هم کرده‌اند و چنین در ذهن تداعی می‌شود که تلاش برای دو دستگی در جنبش سبز امری توافقی بوده و فرخنده تلقی شده است.

منافع و مطامع اصلاحات

پیش از آن‌که به واکاوی چنین منافع و مطامعی که منجر به چنین اقداماتی از سوی اصلاح‌طلبان شده، بپردازیم لازم است نگاهی به سابقه این طیف بیندازیم که خود را عضو جنبش سبز تلقی می‌کنند. توضیح این سابقه خود نوشتاری دیگر می‌طلبد، اما من قصد دارم به شکل خلاصه در سه بند به سابقه و رفتار این طیف از اصلاح‌طلب‌ها در دو سال اخیر بپردازم.

۱-همگان به نقش جبهه مشارکت در انتخابات ۸۸ آگاه هستیم. ستاد یار دبستانی از شاخه‌‌های جبهه مشارکت تا آخرین لحظات سال ۸۷ حاضر به حمایت از مهندس موسوی نبود. ۲۶ اسفندماه در جلسه پرسش و پاسخ با دکترمحمدرضاعارف سئوالی طرح شد مبنی بر این که اعضای ستاد به اندازه کافی در مورد مهندس موسوی توجیه نیستند. پس چطور می‌توانند برای او جریان‌سازی کنند. دکتر عارف وارد بحث دفاع از مهندس موسوی نشد بلکه با طرح این مسئله که موضوع برنده شدن موسوی یا کروبی نیست، چنین عنوان کرد که اگر اصلاحات در این دوره برنده انتخابات نباشد کشور از دست خواهد رفت. پس باید این قبیل صحبت ها را کنار گذاشت و با تمام قدرت برای پیروزی مهندس موسوی تلاش کرد. همچنین صحبت‌هایی شبیه این بارها و بارها در ستادهای نزدیک به جبهه مشارکت شنیده می‌شد.

در نهایت بیانیه جبهه مشارکت روز۲۱ فروردین ماه منتشر شد. در بخشی از آن عنوان شد: «حضور حجت‌الاسلام والمسلمین خاتمی در روند انتخابات ریاست جمهوری نویدبخش احیای جنبشی بود که گمان می‌رفت گسترده‌تر از دوم خرداد ۷۶ باشد. استقبال کم‌نظیر همه طبقات مردم از روشنفکران و نخبگان گرفته تا مردم دورترین مناطق کشور که به انحای گوناگون به نمایش درآمد آنچنان تأثیرگذار بود که مخالفان اصلاحات را بهت‌زده کرد و شکست محتوم آنها را در انتخابات پیش‌رو به نمایش گذاشت.»

در بخش دیگری نیز آمده است: «ما هرچند نمی‌توانیم تأسف خود را از این کناره‌گیری مکتوم کنیم اما خوشحالیم که جناب آقای خاتمی از این پس خواهند توانست در موقعیتی بالاتر از کاندیدای ریاست جمهوری نقش تعیین‌کننده‌ای ‌در هدایت و رهبری اصلاحات داشته باشند. ما امید آن داریم که نامزدهای اصلاح‌طلب حاضر در رقابت‌ها با تدبیر و دوراندیشی به گونه‌ای عمل کنند که رقابت اصلی آنها در انتخابات تنها با جناح اقتدارگرا و با هدف پیروزی باشد.»

مشارکت بغض خود را مخفی نمی‌کند در شرایطی که بسیاری از نخبگان و دانشجویان به سمت مهدی کروبی رفته‌اند مدعی می‌شود که خاتمی اگر می‌بود جنبش دوم خرداد گسترده‌تر از سال ۷۶ احیا می‌شد. از استقبال کم نظیر می‌گوید و بهت جناح راست و تاسف می‌خورد که خاتمی کنار رفته است. سپس (شاید با طعنه!) ابراز امیدواری می‌کند که کاندیداهای اصلاح‌طلب بتوانند به‌گونه‌ای عمل کنند که هدف پیروزی اصلاحات باشد نه چیز دیگر. این درست همان صحبت‌هایی است که پیشتر از زبان دکتر عارف شنیده شد.

۲- همین جبهه مشارکت، ۲۵ بهمن‌ماه گذشته درست زمانی که پس از یک‌سال‌ونیم، سکوت و خانه‌نشینی جنبش سبز به پایان رسید و جنبش بار دیگر با حضور خیابانی و شعار مرگ بر «خامنه‌ای» و «مبارک، بن‌علی، نوبت سیدعلی» کلیت نظام را هدف قرار داده است با انتشار بیانیه‌ای به اصطلاح تحلیلی عنوان کرد: «عزم ملت ما در آری گفتن به انتخابات و نه گفتن به مداخله نظامی‌ها، یك عزم اصلاح‌طلبانه برای مصون‌سازی نظام از سقوط و انحطاط است که باید امیدوار بود این پیام توسط حاکمیت شنیده شود.»
فراكسیون خط امام مجلس هم با انتشار بیانیه‌ای اعلام کرد: «اصلاح‌طلبان معتقد به نقدهای منصفانه در چارچوب ارزش‌های نظام هستند و با اقدامات خلاف قانون مخالفند و هرگونه اقدام خلاف قانون از دیدگاه اصلاح‌طلبان محكوم است.»

رئیس جمهور دولت اصلاحات که جبهه مشارکت چنین سنگ او را به سینه می‌زند هم در دیدار با فراکسیون اقلیت مجلس هشتم شرط حضور اصلاح‌طلب‌ها در انتخابات آتی را در سه بند مطرح کرد. شروطی که نه تنها محال و غیر ممکن بودند بلکه طرح آن به معنای پذیرفتن ولایت فقیه، شورای نگهبان، مجلس بی‌خاصیت و کودتای ۸۸ و چه بسا به معنای پشت پا زدن به تمام دستاوردهای جنبش بود .
۳-بیستم بهمن‌ماه ۸۸ وب‌سایت جرس خبری اختصاصی منتشر کرد مبنی بر این‌که اکبرهاشمی رفسنجانی در دیدار با رهبر جمهوری اسلامی از وی به‌خاطر تلاش ماموران برای بازداشت همسر علیرضا بهشتی، مشاور ارشد میرحسین موسوی به‌شدت انتقاد کرده است. این وب‌سایت با فونت برجسته نوشت: «هاشمی با رهبری اتمام حجت کرد، دست از این اقدامات "خجالت‌آور" بردارید» و با این لحن ادامه داد که «هاشمی که بعد از این تماس تلخ به‌شدت متاثر شده بود و بغض کرده بود... »

در آن‌روزها حجم اخبار بسیار زیاد بود و به‌تبع فرصت کم. شرایط کشور بحرانی‌تر از امروز بود و به پرسش کشیدن دست‌اندرکاران وب‌سایت جرس اگرچه می‌توانست تاثیرگذار باشد، اما موجب ایجاد تردید در ذهن مردمی می‌شد که در خیابان بودند و این اجتناب‌ناپذیر بود. نقدهای خصوصی هم عمدتاً به این ختم می‌شد: «مردم در خیابان جان می‌دهند وشما از لحن خبرگله دارید؟»

خطای ادیتوریال در هر رسانه‌ای غیر قابل اجتناب است اما نه‌تنها این امر پایان نیافت بلکه با رویش قارچ‌گونه وب‌سایت‌های اصلاح‌طلب این رویه تبدیل به سبک نوین خبرنویسی شد.

از آن زمان تاکنون ده‌ها مورد به چشم خورده است که منابع آن عمدتاً گنگ و یا «یاران گمنام جنبش سبز» عنوان شده است. کار به جایی کشید که هاشمی رفسنجانی را در عمل اصلاح‌طلب و از حامیان جنبش سبز تلقی کردند و به‌طور رسمی در رسانه‌‌ها و خصوصاً تلویزیون رسا دست به شانتاژ خبری زدند. حالا که سخن از تلویزیون رسا به میان آمد، بد نیست بدانید با نگاهی به جدول قیمت‌های کانال ماهواره‌ای می‌توان دریافت که تلویزیون رسا چیزی حدود سی‌هزار یورو در ماه بودجه دارد. رسانه‌ای که مدعی صدا و سیمای جنبش سبز است به هیچ کس پاسخ نداده است که این بودجه از کجا تامین می‌شود.

اما پس از تظاهرات ۲۵ بهمن درست زمانی که بسیاری از تحلیلگران و متفکران ابعاد حضور مردم را امیدبخش قلمداد کرده‌اند، هاشمی در پاسخ به سئوال خبرنگار شبکه خبر گفت: «باید همه اقشار جامعه به قانون احترام بگذارند و هر اقدامی که با قانون مطابقت نداشته باشد ضربه ‌زننده به مملکت و خود انسان و به فتوای امام حرام است.»

او تأکید کرد: «قانون اگر از محور جامعه خارج شود، باعث خودسری است.» همچنین گفت : «ما باید با درایت و وحدت کامل در برابر توطئه‌های قدرت‌های بیگانه متحد باشیم. »

مواضع هاشمی با مواضع محمد خاتمی، جبهه مشارکت، نیروهای خط امام منطبق است. همچنین از پوشش رسانه‌ای که به اخبار پیرامون او در رسانه‌‌های اصلاح‌طلب اختصاص می‌یابد گمانه‌زنی‌هایی در مورد پدرخواندگی او بر رسانه‌‌های اصلاح‌طلب و کمک های مالی و معنوی وجود دارد.

در چنین شرایطی است که این طیف از اصلاح‌طلب‌ها در تلاش برای حذف سیاسی مجتبی واحدی و در پی آن مهدی کروبی بر آمده‌اند؛ اما به چه قیمتی؟

۱- کودتای انتخاباتی ۸۸ و حوادث بعد از آن حداقل سه دستاورد ملموس برای جنبش اعتراضی به همراه داشت:

نخست: مشروعیت‌زدایی از حاکمیت؛ از آن جهت که چهره عریان دیکتاتوری هم برای مردم ایران و هم از نگاه بین‌المللی به خوبی نمایان شد و رکن اصلی نظام جمهوری اسلامی یعنی «ولایت مطلقه فقیه» مورد حمله مردم در خیابان‌های پایتخت و برخی شهرها واقع شد.

دوم: در بن‌بست قرار گرفتن نظام جمهوری اسلامی؛ از آن جهت که نظام در منجلابیخودساخته قرار گرفته است که نه راه بازگشت دارد و با وجود قهر مردم از حاکمیت، نه راه پیشرفت.

سوم: ایجاد شکاف در حاکمیت- حمایت‌های همه‌جانبه رهبری جمهوری اسلامی از دولت دهم که موجب تصفیه حساب‌های درون نظامی هم در بعد اصولگرایی- اصلاح‌طلبی و هم در بعد اصولگرایی سنتی- جریان انحرافی (جریان منسوب به اسفندیار رحیم مشایی) شد، شکافی عمیق در حاکمیت ایجاد کرده است که بسیاری از جامعه‌شناسان و تحلیل‌گران از آن به مثابه فروپاشیدگی نظام جمهوری اسلامی یاد می‌کنند.

با این وجود برخی از اصلاح‌طلب‌ها سخن از راه‌‌های میانه، بن‌بست‌گشا و آشتی‌جویانه به میان می‌آورند که این مسئله را در ذهن تداعی می‌کند که آنان به دنبال چیزی غیر از این سه دستاورد بوده‌اند.

آنها چنین عنوان می‌کنند که ادامه «بازی خطرناک حذف و سرکوب به سنت پایدار سیاست در ایران بدل می‌شود». حال آن‌که تمام تجربه‌های تاریخی ایران و جهان به اتفاق نشان می‌دهد که بازی خطرناک حذف و سرکوب همواره کوتاه‌مدت بوده و دستگاه‌‌های بازیگر با این سرکوب خود را در بحرانی قرار داده‌اند که به سقوط آنها انجامیده است.

۲- اصلاح‌طلب‌ها با پیش کشیدن بحران اقتصادی موجود در کشور و درهم پیچیدگی آن با مسائل سیاسی، فرهنگی، قومی و امنیتی، خود و جنبش سبز را ملزم به احتیاط و مسئولیت‌پذیری بیشتر در گفتار و عمل سیاسی می‌کنند. در نگاه نخست این مسئله موجه و عقلانی به‌نظر می‌رسد، اما رفتار و گفتار اصلاح‌طلب‌ها آنجا دچار تناقض می‌شود که سخنان سیدمحمد خاتمی را مصداق این احتیاط و مسئولیت‌پذیری قلمداد می‌کنند. این مسئله که در یادداشت اخیر سعید رضوی فقیه با عنوان «سخنان خاتمی را جدی بگیریم» در وب‌سایت جرس منتشر شده، از آن جهت انتخاباتی است که عنوان می‌کند چون چنین خطری در پس بحران نظامِ در حال فروپاشی وجود دارد پس با پذیرفتن سخنان خاتمی و شرکت در انتخابات مجلس و تقویت پایه‌‌های نظام، از این خطر جلوگیری کنیم. در واقع دعوت می‌کند به احتیاط در مواجهه با نظام که مبادا سقوطی در پی داشته باشد و دعوت می‌کند به مسئولیت‌پذیری در قبال آن‌چه در پی سقوط نظام احتمالاً به وقوع خواهد پیوست.

این طیف از اصلاح‌طلب‌ها حداقل دچار خطا بوده‌اند و هستند. آن‌ها چه بخواهند و چه نخواهند مردم با حضور و شعارهای ساختارشکن خود که ده‌ها و صدها فیلم و عکس و سند برای آن وجود دارد، خواهان پایان نظام جمهوری اسلامی شده‌اند و اصلاح‌طلب‌ها یا باید در راهی که مردم برگزیده‌اند قدم بگذارند و عضوی از جنبش سبز باقی بمانند، یا برخلاف آن حرکت کنند. در این صورت با اصولگرایان و محافظه‌کاران مشترک‌المنافع و هم‌پیمان خواهند بود و یا باید سکوت کنند که این به منزله تبری جستن از جنبش سبز خواهد بود.

و سخن آخر: تصور این‌که هر اصلاحاتی نتیجه‌بخش و بی‌خشونت است و هر تحول ساختاری به معنای انقلاب خشن و سنگربندی خیابان است، امری واهی و بی‌اساس است. فقط برای نمونه می‌توان به درخواست آنگ‌سان سوکی، رهبر مخالفان میانمار برای «انقلاب بدون خشونت» درمیانمار، مدل انقلاب آرام بدون خشونت در مراکش، دویست روش مبارزه بدون خشونت در کتاب «از دیکتاتوری تا دموکراسی» نوشته جین شارپ و حتی جنبش گاندی و انقلاب آفریقای جنوبی و ده‌ها و صدها مقاله و کتاب در مورد مدل و روش‌های تحول‌خواهی بدون خشونت را عنوان کرد که شرح آن‌ها در این مقال نمی‌گنجد.

دو روی سکه اصلاح‌طلبی

Babak M — Wed, 18 May 2011 13:13:27 +0000

مرتضی اصلاحچی

۱- اصلاحات زمانی در یک ساختار سیاسی ضروری می‌نماید که چیز یا چیزهایی در آن ساختار مشکل دارد و روند امور آن‌طور نیست که باید باشد. در این موقعیت، هم «نظام سیاسی» تحت فشار است و هم «جامعه- مردم» و سمت و سوی امور به سمتی است که «عقلای قوم» احساس خطر می‌کنند و دست به کار می‌شوند و چنین است که اصلاحات آغاز می‌شود.

کارگزاران و کنشگران جنبش اصلاحی از زوایای مختلفی به اصلاحات می‌نگرند. برای عده‌ای، هدف از اصلاحات نجات ساختار و بازگرداندن آن به مسیری است که درست می‌پندارند و برای برخی دیگر شاید رهایی مردم است از بلایای نظام فاسد و ممکن است در این بین عده‌ای نیز هر دو دغدغه را توأمان داشته باشند.

از این میان اما آن‌ها که به دسته اول تعلق دارند و با هدف «حفظ نظام» وارد گود شده‌اند در بزنگاه‌ها که احساس می‌کنند ممکن است اصلاحات‌شان به کلیت نظام لطمه بزند، پا پس می‌کشند؛ چراکه از منظر ایشان «ذات» نظام پاک است و حفظ آن اوجب واجبات و اشکالات و مشکلاتی که مردم را آزار می‌دهند صرفاً «عوارض»ی هستند که به نظام تحمیل شده‌اند.

بدون شک سیدمحمد خاتمی به دسته اول اصلاح‌طلبان تعلق دارد. او در طول هشت‌سال ریاست جمهوری‌اش نشان داد و بار‌ها اعلام کرد که نظام و مقام رهبری خطوط قرمزش هستند و به همین دلیل بار‌ها مصالح مردم را قربانی منافع نظام کرد. چراکه واهمه داشت از این‌که اصلاح‌طلبی‌اش منجر به وارد شدن ضربات غیر قابل جبرانی به ساحت نظام شود.

ماجرای حمله به کوی دانشگاه، لایحه افزایش اختیارات رئیس‌جمهور، برگزاری انتخابات مجلس هفتم علی‌رغم رد صلاحیت گسترده نیروهای اصلاح‌طلب و سکوت در برابر تخلفات اقتدارگرایان در جریان نهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری از جمله مواردی‌اند که وی در برابر اراده نظام کوتاه آمد و چشم خود را به خواست مردم بست و این در حالی است که مورد آخر حتی اعتراض شدید مهدی کروبی و هاشمی رفسنجانی را نیز در پی داشت.

اگرچه برای هم‌نسلان من دوران ریاست جمهوری سیدمحمد خاتمی توام با خاطرات خوش و گشایش فضای فرهنگی- اجتماعی و تلاش برای مشارکت سیاسی است و به نسبت دولت‌ محمود احمدی‌نژاد چونان بهشت برین است، اما باید این نکته را در نظر داشت که اساساً روی کار آمدن محمود احمدی‌نژاد و آن‌چه او و آقای خامنه‌ای در طول این چندسال انجام دادند ناشی از شکست اصلاح‌طلبی با روش خاتمی است.

اصلاحات به معنای اعمال «تغییرات پایدار» در ساختار حقوقی یک نظام سیاسی است؛ به گونه‌ای که قوانین به شکلی در بیایند که فارغ از این‌که چه کسی زمام امور را در دست داشته باشد، هیچ فرد دارای قدرت، نتواند به حقوق مردم تعدی کند؛ اما اصلاحات سیدمحمد خاتمی فقط به معنای ریاست جمهوری دولت معتقد به اصلاحات بود و به همین دلیل نیز بلافاصله پس از کنار رفتن این دولت، تعدی به حقوق مردم حتی از زمان قبل از دولت اصلاحات نیز بد‌تر شد.

اگرچه اقتدارگرایان به شدت در مقابل اصلاحات مورد خواست سیدمحمد خاتمی و یارانش مقاومت کردند و جز این عجیب می‌بود، اما بزرگ‌ترین دلیل ناکامی اصلاحات این است که رئیس دولت آن در اکثر مواقع که نظام نیاز به جراحی داشت از بیم این‌که ساختار سیاسی متحمل درد شدید و خونریزی شود پا پس کشید و به همین دلیل نیز پس از هشت‌سال پرونده اصلاح‌طلبی بسته شد؛ بدون این‌که اصلاحاتی واقعی در ساختار حقوقی و قانونی کشور تحقق پذیرد.

سعید حجاریان در مقام یکی از نظریه‌پردازان دوم خرداد برای پیشبرد اصلاحات تئوری «فشار از پایین، چانه‌زنی از بالا» را مطرح کرد، اما برای خاتمی فشار از پایین و «تعین اجتماعی سیاست» محلی از اعراب ندارد و چانه‌زنی از بالا و مذاکره نیز در ‌‌نهایت کرنش و کوتاه آمدن بدون هیچ دستاوردی در مقابل مقام ولایت است. چون از نظر او ولایت فقیه ستون خیمه نظام است و هرگونه تزلزلی در آن می‌تواند منجر به سقوط کلیت ساختار شود.

۲- «اگر ظلمی شده است که شده است، همه بیاییم عفو کنیم و به آینده نگاه کنیم. اگر به نظام و رهبری ظلم شده است به نفع آینده از آن چشم‌پوشی شود، و ملت هم بر ظلمی که بر او و فرزندانش رفته است می‌گذرد.»

این سخنان محمد خاتمی که بلافاصله پس از انتشار بازتاب گسترده‌ای در فضای رسانه‌ای پیدا کرد به خوبی نشان می‌دهد که علی‌رغم تمام اتفاق‌های پس از کودتای انتخاباتی سال ۸۸ او کماکان بر نسق پیشین خود قرار دارد و ذره‌ای تغییر نکرده است.

وی از آقای خامنه‌ای درخواست می‌کند ظلم‌هایی که در حق او و نظام شده است را ببخشد و با ادبیاتی قیم مأبانه از جانب مردمی که طی دوسال گذشته جوانان‌شان کشته و زندانی شدند و در زندان مورد شکنجه و تجاوز وفاداران ولایت قرار گرفتند و همچنین هزاران نفری که آوارگی را بر دوش می‌کشند، قول می‌دهد که آن‌ها نیز ظلم‌های وارد بر خود را خواهند بخشید.

وارد این بحث نمی‌شویم که اقای خاتمی بر مبنای چه جایگاهی چنین قولی را از جانب مردم می‌دهد و چه کسانی به او برای این امر وکالت داده‌اند اما این پرسش را باید مطرح کرد: در شرایطی که به جز رهبر و حامیانش کسی کوچک‌ترین قدرتی در کشور ندارد، اساساً چه کسی می‌تواند به رهبر ظلم کند؟ آن هم رهبری که با تایید زودهنگام و عجولانه و خارج از قانون کودتا و نماز جمعه پس از انتخاباتش در عمل مجوز تمام کشتار‌ها و جنایت‌های پس از انتخابات را صادر کرد.

علی‌رغم تمام حوادث دوسال گذشته و روشدن دست رهبری اما رئیس‌جمهور دوره اصلاحات گمان می‌کند ولی فقیه در جایگاه ناظر بی‌طرف برفراز رقابت‌های سیاسی داخل نظام قرار دارد و پیشتر با طرح پیش‌شرط‌های اصلاح‌طلبان برای شرکت در انتخابات آتی مجلس «پالس»‌هایی برای رهبر فرستاد و اکنون که دعوای ولی فقیه- احمدی‌نژاد علنی شده و بر همگان مشخص است که رهبر دیگر نمی‌خواهد با کارت احمدی‌نژاد بازی کند، تلاش می‌کند تا فضا را برای بازگشت اصلاح‌طلبان به عرصه سیاست باز کند. غافل از این‌که حذف اصلاح‌طلبان برای آقای خامنه‌ای هزینه‌های سنگینی داشته است و او دیگر حاضر به پذیرش آن‌ها نخواهد شد.

ممکن است که تیم رهبری در انتخابات آینده اجازه حضور حداقلی به برخی اصلاح‌طلبان کم خطر را بدهد، اما آن‌ها دیگر حاضر به تکرار مجلس ششم نخواهند بود و حداکثر وضعیت فعلی تدوام پیدا خواهد کرد که اقلیتی بی‌اثر از اصلاح طلبان صرفاً به عنوان «ویترین» در مجلس یا شورا‌ها حضور داشته باشند.
بر این مبنا تلاش‌های سیدمحمد خاتمی برای قانع کردن رهبر به پذیرش مجدد اصلاح‌طلبان آب در هاون کوبیدن و از بین بردن بزرگ‌ترین دستاورد مبارزات دوسال اخیر یعنی سلب مشروعیت از یک نظام غیر دموکراتیک و اقتدارگرا است.

۳- پس از کودتای انتخاباتی سال ۸۸، در برابر اصلاح‌طلبی «نظام محور» آقای خاتمی، اصلاح‌طلبی «مردم محور» موسوی-کروبی شکل گرفت. اگر سیدمحمد خاتمی در طول هشت سال ریاست جمهوری‌اش و نیز پس از آن نشان داد که نظام دغدغه اصلی‌اش است اما موسوی – کروبی با پایمردی‌شان برای ستاندن حق مردم اعلام کردند که آن‌ها نگاه به مردم دارند و در کنار آن‌ها می‌ایستند و در این راه حتی حاضرند بزرگ‌ترین تهدید سیاسی- اجتماعی جمهوری اسلامی در طول کل حیات ۳۰ ساله‌اش را رقم بزنند.
آن‌ها اگرچه در مواضع و منشور جنبش سبز اعلام کردند که به دنبال اجرای بدون تنازل قانون اساسی‌اند و میرحسین موسوی همواره از آرمان‌های انقلاب و دهه طلایی امام سخن راند، اما نشان دادند که به رای و نظر مردم احترام می‌گذارند و مهدی کروبی در آخرین اظهار نظر‌اش پیش از بازداشت خانگی فاش گفت که به هرآن‌چه مردم بخواهند تن می‌دهد.

اجرای بدون تنازل قانون اساسی برای موسوی- کروبی نه الزاماً حفظ نظام که احقاق بخشی از حقوق مردم از طریق‌‌ همان قانون اساسی است که آقای خامنه‌ای با استناد و تکیه بدان یک دیکتاتوری مطلقه را رقم زده است.

سیدمحمد خاتمی آغازگر مسیر اصلاحات بود و اگرچه نتوانست پروژه خود را به ثمر بنشاند، اما روحیه تحول‌خواهی، حق‌طلبی و اصلاح‌طلبی‌ای که پس از کودتای انتخاباتی سال ۸۸ شاهد آن بودیم از دریچه فضای بازی که در زمان دولت وی وجود داشت به بدنه اجتماعی تزریق شد، اما بدون شک اصلاح‌طلبی نظام محورانه محمد خاتمی شکست خورده است و تداوم اصلاحات راه دیگری جز پیگیری، پایداری و تداوم اصلاح‌طبی مردم محورانه موسوی- کروبی ندارد.

شاید اکنون بهترین زمان برای تمسک به این جمله سعید حجاریان باشد که گفت: «اصلاحات مرد، زنده باد اصلاحات.»