پناهندگان

برزخیان روی زمین

politics — Thu, 27 Dec 2012 20:24:51 +0000

عباس مؤدب

عباس مؤدب - زمانی که در ماه مه ۲۰۱۰ به‌عنوان روانشناس در درمانگاه ویژه مداوای پناهندگان مبتلا به "تروما[1] کارم را شروع کردم، هیچ تصور واقعی از عمق فاجعه نداشتم. دانمارک یکی از اولین کشورهائی بود که به موضوع یاری به قربانیان شکنجه و تلاش برای درمان اثرات روحی و جسمی به ‌جا‌ مانده از شکنجه توجه ویژه کرد[2] و بودجه خاصی به این مساله اختصاص داد.

پس از گشایش رسمی مرکز توانبخشی قربانیان شکنجه، تعداد مراجعه‌کنندگان نشان داد که تنها یک مرکز با امکانات محدود نمی‌تواند پاسخگوی نیاز موجود باشد. فقط شکنجه‌شدگان نبودند که نیاز به درمان داشتند، بلکه بخش بزرگی از پناهندگان از عارضه "تروما" رنج می‌بردند که هیچ مرکز تخصصی برای درمان آنان وجود نداشت. با توجه به این موضوع بود که بیمارستان‌ها مراکز ویژه‌ای برای این گروه از آسیب‌دیدگان روحی گشودند تا با ارائه روش‌های مدرن، آن‌ها را درمان کنند.

من از روز اول ماه مه ۲۰۱۰ در "درمانگاه ویژه پناهندگان مبتلا به تروما"[3] درجنوب جزیره شیلاند مشغول به کار شدم. تصورم این بود که با اتکا به پیشینه شخصی خود و آشنایی با فرهنگ‌های مختلف، خواهم توانست مرهمی بر زخم‌های انسان‌هائی بگذارم که روح‌شان مورد هجوم قرار گرفته است. دیری نپائید که زیر لب زمزمه کردم " که عشق آسان نمود اول ولی افتاد مشکل‌ها".

بگذارید موضوع را با تعریف واژه " تروما" در روانشناسی آغاز کنیم. تروما واژه‌ای است یونانی به معنی جای زخم. در واقع هر عمل جراحی اثری از خود بر جای می‌گذارد که یادآور آن پس از بهبودی خواهد بود. این واژه را روانشناسی در واقع از جراحی امانت گرفته و در مفهومی دیگر به کار می‌برد. تروما در روانشناسی آسیبی است که از یک ضربه ناخواسته روحی به جای می‌ماند. برای مثال می‌توان از عوارض بعد از یک تصادف، تجاوز یا حمله افراد ناشناس به‌عنوان تروما نام برد. البته اتفاق‌های طبیعی مثل زلزله و یا سونامی هم می‌توانند سبب شکل‌گیری تروما در افراد شوند. بدون شک هیچ نیروئی در جهان توان تغییر آنچه روی داده است را ندارد. اما پرسش این است که روانشناسی چه می‌تواند انجام دهد؟

در نگاه نظری به این مساله ،هدف روانشناسی درمان نیست بلکه جلوگیری از مسلط شدن تروما بر روح فرد است. در این حالت فرد از یک زندگی عادی محروم خواهد شد و تروما همچون بختکی بر زندگی او چیره می‌شود. . فردی که اسیر این بختک شود همواره با هراس و کابوس زندگی می‌کند، دچار بی‌خوابی مفرط می‌شود و توان تمرکز بر زندگی روزمره را از دست می‌دهد. در یک کلام زندگی فرد فلج می‌شود.

روانشناس در روند گفتگو با فرد دچار تروما تلاش می‌کند او را بر این عارضه مسلط گرداند و جلوی تسخیر جان وی توسط این بختک را بگیرد. فرد باید فرا بگیرد که با گذشته و آنچه که بر وی رفته، زندگی کند بی‌آنکه گذشته مانع زندگی امروز او شود. بدون شک در نگاه نظری همه چیز آسان به نظر می‌رسد ولی مساله در واقعیت پیچیده‌تر از آن است که تصور می‌شود. گرچه هر انسانی از نظر زیست‌شناسی همانند انسان‌های دیگر است، ولی زندگی از او شخصیتی یگانه ساخته که تنها متعلق به اوست و همین یگانه بودن است که کار را پیچیده می‌کند.

هیچ انسانی محل و زمان تولد خود را انتخاب نمی‌کند، این یک اتفاق است که زهرا در سال ۱۹۷۹ در شهر بصره چشم به این جهان می‌گشاید و در همان زمان دختری در بیمارستان کپنهاک به دنیا می‌آید. دو جامعه متفاوت، دو امکان متفاوت در پیش پای هریک از این دو نفر می‌گذارد. زهرا در خانواده‌ای سنتی و جامعه‌ای مستبد زندگی را آغاز می‌کند. جامعه‌ای که گروهی خاص قدرت سیاسی را قبضه کرده‌اند و مردم را چون افرادی صغیر تحت قیمومیت خود گرفته‌اند، در این جامعه زهرا هیچ وقت از حقوق شهروندی برخوردار نمی‌شود. او به عنوان یک زن باید مطیع سنت‌های خانوادگی نیز باشد و بپذیرد که پدر و برادرانش قیم او هستند و حق دارند برای آینده‌اش تصمیم بگیرند. شرایط اجتماعی حاکم بر زندگی زهرا، امکان رشد فردیت او را در نطفه خفه می‌کند. دختر دیگری که هم‌زمان با زهرا در کپنهاک چشم به جهان می‌گشاید، تمامی آنچه را که زهرا از آن محروم است در اختیار دارد. رشد شخصیتی هر یک از آنها در محیط فرهنگی زادگاه‌شان شکل می‌گیرد.

فرهنگ واژه کلیدی حل معمای روابط انسانی است. انسان موجودی است تاریخی ـ فرهنگی. او هم‌زمان ساخته فرهنگ و سازنده فرهنگ است. انسان از همان لحظه ‌که قدم به جهان می‌گذارد، وارث آن فرهنگی است که پیشینیان برایش ساخته‌اند. در چارچوب این فرهنگ به او امکان می‌دهند که رشد و زندگی کند و آن شود که جامعه از او انتظار دارد. هسته مرکزی هر فرهنگی، جهان‌بینی حاکم در آن فرهنگ است که حهان را تبیین می‌کند و روابط اجتماعی حاکم در جامعه بر مبنای آن هسته مرکزی تعریف می‌شوند.

در جامعه‌ای که فرعون قادر مطلق است و اطاعت از او بر تمامی بندگان واجب است، جهان این گونه تبیین شده که فرعون به مقام الوهیت رسیده باشد و وجود دیگران تنها در رابطه با بندگی او معنا پیدا کند. در چنین جامعه‌ای صحبت از آزادی فردی به گفتاری مالیخولیائی شبیه خواهد بود که بدون شک به مرگ خواهد انجامید.

یکی از کارکردهای عمده هر فرهنگی، تعریف روابط انسانی است. این فرهنگ است که تعیین کرده پدر و برادران زهرا حق تصمیم‌گیری برای او را داشته باشند. حقوق شهروندی برای زهرا واژه‌ای ناشناخته است. حقوق فردی و داشتن عقیده شخصی در ذهن او جائی ندارند. در چنین فرهنگی، فردیت به رسمیت شناخته نمی‌شود و کودکان با این هدف تربیت می‌شوند که پاسدار نظام موجود باشند.

این که من دیگری را فارغ از جنسیت، موقعیت اجتماعی و اعتقاداتش هم نوع خود بدانم، آموزه‌ای است فرهنگی که به من آموخته می‌شود و این آموزه زائیده یک فرهنگ استبدادی نیست، بلکه آموزه‌ای است که یک فرهنگ روادار به ما می‌آموزد. در یک فرهنگ استبدادی، دایره مدارا و پذیرش دیگرگونی افراد به شکل‌های مختلف محدود می‌شود. افراد به خودی و غیرخودی تقسیم می‌شوند و این تقسیم‌بندی می‌تواند بر مبنای نژاد، مذهب، ایدئولوژی و یا وابستگی طبقاتی باشد. فاجعه‌ای که در طول تاریخ شکل گرفته است و همچنان ادامه دارد، حذف انسانیت انسان است.

در تاریخ معاصر جهان، برپائی کوره‌های آدم‌سوزی با به‌کارگیری همین مکانیسم ساده روانشناسی شکل گرفت. با تعریف کمونیست‌ها به عنوان خائن و یهودیان به عنوان یهودی، انسان بودن آنها را حذف کردند و همین مساله هر جنایتی علیه آنها را مشروعیت بخشید. جنایتی عظیم با یک تقسیم‌بندی ساده آغاز شد، روشی به ظاهر پیش‌پا افتاده ولی فاجعه‌بار که همچنان در گوشه کنار دنیا به کار گرفته می‌شود. هوتوها در رواندا در طول چند ماه یک میلیون توتسی را می‌کشند، مسیحیان، شیعیان، فالانژها، دست راستی‌ها... در لبنان یکدیگر را قتل‌عام می‌کنند. طالبان هر کسی را که کافر تشخیص دهند از دم تیغ می‌گذرانند.

تمامی این جنایت ها با یک کج‌فهمی کوچک آغاز می‌شود و آن این‌که من به خود اجازه می‌دهم که خودم معیار انسان بودن باشم و دیگرانی که در تعریف من از انسان جای نمی‌گیرند، حق زیستن ندارند چرا که انسان نیستند. این به من اجازه می‌دهد که انجام هر جنایتی علیه آنان را برای خود وظیفه‌ای "انسانی" بدانم. این جنایات قربانیان فراوانی می‌گیرد، تعداد زیادی کشته می‌شوند و گروهی از مهلکه می‌گریزند و جان خود را نجات می‌دهند.

در میان بازماندگان کم نیستند، زنانی که مورد تجاوز قرار گرفته‌اند، کودکانی که شاهد قتل عزیزان خود بوده‌اند و یا زندانیانی که شکنجه جسمی و روحی را تحمل کرده‌اند. بخشی از بازماندگان با هزار مشقت خود را به کشور امنی می‌رسانند تا به دور از وحشت زندگی را ادامه دهند. این بازماندگان شاهدان زنده مرگ انسانیت هستند. هر یک با روایت خود، داستان به قتل رسیدن انسانیت را بازگو می‌کند. این راویان در برزخی به سر می‌برند که ساخته انسان‌های دیگر است. این راویان برزخیان روی زمین‌اند. آنها در برزخی به سر می‌برند که انسان‌های دیگر برایشان ساخته‌اند؛ برزخی که روانشناسی به آن نام "تروما" داده است.

برزخی به نام تروما

از جمله رفتگان این راه دراز

باز آمده‌ای کو که به ما گوید راز؟

خیام چون شاهدی از زندگی پس از مرگ ندارد در چند و چون آن زندگی شک می‌کند، اما در وجود برزخ تراوما و چگونگی زندگی در آن جای شک نیست، چرا که ساکنان این برزخ زنده‌اند وبسیاری از آنان روایت‌های خود را چندین و چند بار بیان کرده‌اند.

روبروی من زنی نشسته است که اولین باری است که او را می‌بینم، زنی با رنگی پریده در سالهای نخست پنجاه سالگی؛ هیچ گونه آرایشی بر چهره ندارد و رگه‌های خاکستری موهایش، شاهدان رنجهائی هستند که متحمل شده است. از فرارش به ایران میگوید و اینکه چگونه توانست فرزندانش را از چنگال نیروهای ددمنش متعصب نجات دهد. او که زمانی دختر یکی یک دانه پدرش بوده است، اینک مادری است درد کشیده، که سالهای زیادی را در وحشت فرود بمب‌ها بر روی آشیانه اش در میهن خود با این امید زندگی کرده است که روزی صلح پیروز خواهد شد. این دختر یکی یک دانه پدر که از معدود زنانی بوده است که دوران دبیرستان را به پایان رسانده بوده است با این امید که بتواند به میهنش و مردمش خدمت کند، اینک زنی است در آغاز نیمه دوم زندگیش و پناهنده در کشوری که هزاران کیلومتر از میهنش فاصله دارد. او سالهای زیادی در ایران برای تامین زندگی فرزندانش در خانه خیاطی و گلدوزی کرده است. او مسیر پر رنجی را طی کرده است تا فرزندانش را به سرزمینی امن برساند و اینک که از آینده فرزندانش آسوده خاطر شده است، خوابش به کابوس تبدیل شده است. اگر چه نگران جان فرزندانش نیست ولی ارواحی مرموز زندگی را به کامش زهر کرده‌اند. او زنی است که هر شب از وحشت دیدار مجدد با مردانی با ریشهای سیاه بلند که برادرش را در برابر چشمان او میکشند نمی‌تواند بخوابد، وحشت از مردانی متعصب که "در رؤیای‌شان هر شب زنی در وحشتِ مرگ از جگر بر می‌کشد فریاد"(شاملو). هر چند امروز او در سرزمینی زندگی می‌کند که امنیت او در آن تامین است، ولی نه مغز و نه جسم او هنوز نپذیرفته‌اند که زندگی می‌تواند بدون وحشت از کشته شدن نیز وجود داشته باشد. مهمانان ناخوانده و نا خواسته‌ای بی اذن ورود، به حریم خانه او وارد می‌شوند، آنها هر موقع که می‌خواهند وارد می‌شوند و آرامش او را به هم میریزند، مردانی با ریش‌های بلند و چهره‌های کریه که بوی گند پاهایشان تمامی اتاق نشیمن را پر می‌کند، در برابر او رژه می‌روند. آنان اشباحی هستند که به چشم دیگران نمی‌آیند ولی برای او آنان آنقدر واقعی هستند که حتی بوی گند دهانشان را نیز حس می‌کند. برای او مفهوم زمان و مکان در هم ریخته است و زندگی در یک پیوستگی زمانی پیش نمی‌رود. گذشته بختکی است که بر حال چنگ انداخته است تا آرامش را بزداید. یک چهره، یک شئی، یک حرکت، یک بو، یک صدا و یا یک کلام می‌تواند رابطه او را با زمان حال قطع کند و ذهن را نه در شکلی اختیاری که در حالتی هذیانی و پریشان گونه به گذشته ببرد. برای او که یکی یک دانه پدرش بوده و در خانواده‌ای بزرگ شده است که احترام به دیگران و محبت به انسانها بنیان‌های اخلاقی خانواده بوده اند، واقعیت‌های زندگی تمامی زیربنای فکری اش را در هم ریخته است. هجوم غار نشینان به تمدن آنچنان وحشت آفرین بوده است که او دیگر به هیچ ارزشی باور ندارد.

هر انسانی می‌تواند گرگ دیگری باشد. زندگی شاید می‌توانست امید بخش تر از این باشد اگر این فاجعه به یک منطقه کوچک جغرافیائی محدود می‌شد. در عراق، لبنان و جمهوری سابق یوگوسلاوی فاجعه به شکلهای دیگری تکرار شده است. زنی که برای نجات فرزندش تجاوز سربازان را به جان خریده است و هرگز نتوانسته است دردش را با کسی تقسیم کند. مردی که در نوجوانی در جنگهای داخلی اسیر شده است بی آنکه طرفدار هیچ گروهی باشد و تنها به خاطر وابستگی قومی اش مورد تجاوز قرار گرفته است و همچنان مبهوت است و درک نمی‌کند که چرا دنیا جای امنی نیست. برای او پذیرفتن مسئولیت پدر شدن به کابوسی همیشگی تبدیل شده است.

مادری در آغاز چهل سالگی، به یاد پدرش می‌گرید. آخرین تصویری که از پدرش در ذهن او مانده است نگاه مردی است که نیمه شب توسط مامورین دیکتاتور حاکم، به سمت در خروجی خانه برده می‌شود و او چشم از فرزندان خود بر نمی‌گیرد، سعی می‌کند با نگاهش فرزندانش را که به صف ایستاده‌اند دلداری دهد. پدر هرگز به خانه باز نگشت و آن دختر پنج ساله امروز در آغاز چهل سالگی پذیرفته است که پدرش دیگر زنده نیست، چرا که اگر زنده بود بدون شک پس از سقوط دیکتاتور برای یافتن فرزندانش از هیچ کوششی دریغ نمی‌کرد. او تمام دوران کودکی اش را با این رویا زندگی کرده است که روزی پدرش باز خواهد گشت. او همچنان آخرین نگاه پدر را به یاد دارد که گوئی به او امید می‌داد که به زودی باز می‌گردد. پدر هرگز بازنگشت و دختر خردسال در محیطی رشد کرد که اعتماد به انسانها می‌توانست مرگ آور باشد. او که همیشه آرزو داشت که معلم بشود از کلاس پنجم ناچار شد که مدرسه را ترک کند، چرا که او فرزند یک "خائن" بود.هیچ کس جرات نداشت که با خانواده آنها رفت و آمد کند، آنها همچون جزامیان مطرود شده بودند و حتی نزدیک‌ترین وابستگان آنها نیز مخفیانه با آنها دیدار می‌کردند. کودکی او با وحشتِ از دیگر آدمها آغاز شد و با این وحشت بزرگ شد، که انسانها می‌توانند انسانهای دیگر را نابود کنند.

زن جوان دیگری که بیشترین سالهای جوانی اش را در اسکاندیناوی به سر برده است، از اعتماد به نفس عاری است. او خود را ناتوان و کوچک حس می‌کند. تا هفت سالگی در یکی از کشورهای بالکان زندگی کرده است، جایی که پدر هر از چند گاهی مادر را در زیر ضربات کمر بند سیاه می‌کرد و بچه‌ها نظاره گران ثابت این خشونت بودند، و گاهی پدر آنها را وادار می‌کرد که در جرم او شریک شوند.

مردی زندگی زناشویی‌اش را از دست داده است، چرا که پس از گذشت سالها اشباحی با خنده‌های وقیح به اتاق خواب او هجوم آوردند تا او فراموش نکند که زمانی که در نو جوانی زندانی آنان بود، چگونه از جسم او برای ارضای شهوت خود استفاده کردند. جنگجوی دیگری که بازمانده جنگهای داخلی است، هر شب با کابوس جسدهایی که در زیر پایش افتاده‌اند واو بی توجه به آنها، پای بر سرهاشان می‌گذارد و می‌گریزد از خواب می‌پرد و تا صبح با فرو دادن نیکوتین در ریه‌های خود تلاش می‌کند از این کابوس رهایی یابد. چهره تکیده مردی که ده سال از سن واقعی اش بزرگتر به نظر می‌رسد، در واقع چهره پدری است که خستگی از کار را بهانه می‌کند که از وظیفه بازی با تنها پسرش شانه خالی کند.او چندین سال با انتخاب کار شبانه توانسته است خود را از چشم خانواده و دیگران پنهان کند، تا اینکه کارش را از دست می‌دهد و به ناچار خانه نشین می‌شود. بیکاری آغاز هجوم اشباح را به ارمغان می‌آورد، او که با پنهان کردن خود در سنگر کار شبانه توانسته بود سالها این اشباح را از خود براند، اینک تنها و بی دفاع مورد هجوم آنها قرار گرفته است. در پشت جبهه، او و چند تن دیگر از دانش آموزان را در تعطیلات تابستان جهت جمع آوری اجساد کشته شدگان اعزام کرده بودند. بوی جنازه ها، صدای گوش خراش شلیک توپ‌ها و تانکها، بدنهای مثله شده و جنازه‌های تلنبار شده در بیابان، با تاریک شدن هوا وجود او را تسخیر می‌کنند. افسر مسئول، او را به دلیل کوتاهی در انجام وظیفه به باد کتک می‌گیرد. ضرب و شتم افسر برایش کمر بند پدر را تداعی می‌کند که هفته‌ای چند بار بر جانش می‌نشست و کمر بند پدر دستهای سنگین صاحب دکانی را که در کودکی در آنجا کار می‌کرد به خاطرش می‌آورد، دستهایی که برای کوچکترین خطا صورت کودکانه او را سرخ می‌کرد و آنگاه سکوت و اشکی که نمی‌توان پنهانش کرد، اشکی که نه به خاطر تنبیه جسمی، که به خاطر وقاحت صاحب دکان در سوء استفاده جنسی از کودک بر گونه مرد جاری می‌شود، مردی که برای بازی با پسر خود به خودش اعتماد ندارد.

در بیشتر موارد این زخم آنچنان چرکین شده که با اولین نیشتر چرک وخون از آن جاری می‌شود. اگر با دقت به پیرامون خود بنگریم شاید باشند کسانی که با این بختک کریه دست به گریبانند. باشد روزی فرا رسد که انسان دیگر گرگ انسان نباشد.

پانویس‌ها

[1] در اینجا واژه "تروما" (بنابر تلفظ و کتابتی دیگر: "تراما") در واقع جایگزین Posttraumatic stress disorder (PTSD) شده است.

[2] در سال ۱۹۸۵ مرکز بین المللی توان بخشی قربانیان شکنجه(IRCT) رسما در دانمارک آغاز به کار کرد.

[3] Klinik For Traumatiserede Flygtninge

دولت استراليا از احتمال غرق شدن بيش از ۱۲۰ پناهجو خبر داد

Thu, 30 Aug 2012 13:27:20 +0000

دولت استراليا از احتمال غرق شدن بيش از ۱۲۰ پناهجو در حوالی اندونزی که قصد داشتند به استراليا بروند، خبر داد.

جيسون کلير، وزير کشور استراليا امروز، پنج‌شنبه ۳۰ اوت (۹ شهريور) در سيدنی به خبرنگاران گفت: "حدود ۱۵۰ نفر سوار بر کشتی بوده‌اند که به نظر می‌رسد غرق شده است."

او افزود: "هم‌اکنون در حوالی ساحل اندونزی عمليات جست‌وجو و نجات وسيعی آغاز شده است."

تشکيلات امنيت دريايی استراليا با انتشار بيانيه‌ای در وب‌سايت خود اعلام کرد که ناوچه گشتی HMAS Maitland تا اين لحظه ۱۶ تن از اين پناهجويان را نجات داده است. شش تن ديگر نيز در ساعات اوليه امروز توسط يک کشتی تجاری نجات يافته بودند.

افزايش آمار مرگ‌ومير پناهجويان در سه سال گذشته، نخست‌وزير استراليا را بر آن داشته است که رويکرد پيشين خود در رابطه با پذيرش پناهندگان در استراليا را نقض کند

از سال ۲۰۰۱ تا به امروز، حدود ۱۰۰۰ پناهجو که گفته می‌شود اغلب از مناطق جنگی خاورميانه و کشورهای جنوب آسيا عازم استراليا بوده‌اند، در آب‌های مابين اندونزی و استراليا غرق شده‌اند.

با وجودی که تعداد افرادی که خواهان پناهنده شدن به استراليا هستند در قياس با ميزان درخواست‌های پناهندگی به آمريکا بسيار کمتر است، اين گونه موارد دولت جوليا گيلارد، نخست‌وزير استراليا را بسيار برآشفته است.

افزايش آمار مرگ‌ومير پناهجويان در سه سال گذشته، گيلارد را در ماه جاری بر آن داشته است که رويکرد پيشين خود در رابطه با پذيرش پناهندگان در استراليا را نقض کند و قوانينی را برای فرستادن پناهجويانی که با قايق به استراليا می‌رسند به اردوگاه‌هايی در جزيره نورو واقع در اقيانوس آرام جنوبی و پاپوا گينه نو به تصويب برساند.

نخست‌وزير استراليا که هم‌اکنون به منظور شرکت در مجمع جزاير اقيانوس آرام در جزاير کوک به‌سر می‌برد، امروز در بيانيه‌ای که به‌واسطه‌ پست الکترونيکی انتشار يافت، اعلام کرد که تفاهم‌نامه‌ای را با جزيره نورو در رابطه با تأسيس اردوگاهی برای پناهجويان در آن جزيره امضا کرده است.

موج اعتراضات پناهجويان ايرانی در جنوب آلمان

Thu, 12 Jul 2012 18:20:38 +0000

پس از آن‌که چهار پناهجوی ايرانی در شهر وورتسبورگ لب‌های خود را دوختند و به‌دنبال حرکت‌های اعتراضی ديگر در چند شهر جنوب آلمان، اکنون شش پناهجوی ايرانی در شهر رگنزبورگر در اعتراض به وضعيت پناهندگی خود دست به اعتصاب غذا زده‌اند.

وب‌سايت روزنامه "ايدووا" که اخبار شهر رگنزبورگر ايالت بايرن آلمان، واقع در جنوب اين کشور را منتشر می‌کند امروز ۱۲ ژوئيه (۲۲ تيرماه) خبر داد که شش پناهجوی ايرانی از چهارشنبه ۱۱ ژوئيه در اعتراض به طولانی شدن پذيرش پناهندگی و اقامتشان در خانه‌های مشترک جمعی، دست به اعتصاب غذا زده‌اند.

اين ايرانيان به همين خاطر در نوی‌پفارپلاتس، يکی از ميدان‌های مرکزی شهر رگنزبورگر چادر زده‌اند. آن‌ها اعلام کرده‌اند که تا اطلاع ثانوی شب‌ها و روزها را در اين ميدان خواهند گذراند.

شش پناهجوی ايرانی در اطلاعيه‌ای دليل اين اقدام خود را وجود "قوانين غيرانسانی" و "شرايط غيرقابل تحمل روند پناهندگی" اعلام کرده‌اند.

آن‌ها خواهان لغو خانه‌های جمعی، لغو بسته‌های غذايی که به پناهجويان تعلق می‌گيرد، اجازه سفر، اجازه کار و همچنين تسريع در روند پذيرش پناهندگی و عدم بازگرداندن‌شان شده‌اند.

در ماه ژوئن چهار پناهجوی ايرانی در شهر وورتسبورگ در راه دستيابی به خواسته‌های مشابه پناهندگان اعتصاب‌کننده در رگنزبورگر با دوختن لب‌های خود اعتصاب غذا کردند

اين پناهجويان با اعتصاب خود می‌خواهند توجه مردم را به "شرايط غيرقابل تحمل" کسانی جلب کنند که "در راه تحقق آزادی و عدالت مبارزه کرده‌اند."

اين پناهجويان چند ماه پيش ايران را ترک کرده و به آلمان پناه آورده‌اند و اکنون در اردوگاه‌های پناهندگی زندگی می‌کنند.

هومر هدايت‌زاده، سخنگوی اعتصاب‌کنندگان می‌گويد: "به اين ترتيب ما هيچ رابطه‌ای با مردم نداريم و نمی‌توانيم از نظر شخصی پيشرفت کنيم."

آن‌ها به رگنزبورگر آمده‌اند تا توجه افکار عمومی را جلب کنند. هدايت‌زاده می‌افزايد: "با اقامت اجباری حق رفت‌ و آمد آزادانه ما نيز محدود شده است."

اين روزنامه محلی همچنين به حرکت اعتراضی ديگری که ماه ژوئن سال جاری از سوی پناهجويان ايرانی در شهر وورتسبورگ صورت گرفت به‌عنوان حرکتی "راديکال" نام برد که به‌نظر می‌رسد اين‌بار در رگنزبورگر تکرار نمی‌شود.

در روز هفتم ژوئن (۱۸ خردادماه) چهار پناهجوی ايرانی در شهر وورتسبورگ در راه دستيابی به خواسته‌های مشابه پناهندگان اعتصاب‌کننده در رگنزبورگر با دوختن لب‌های خود اعتصاب غذا کردند.

اين اقدام آن‌ها از سوی مدافعان پناهندگان مورد انتقاد قرار گرفت اما هومر هدايت‌زاده چنين اقدامی را مفيد می‌داند.

وی می‌گويد با اعتصاب جديد قصد ما ايجاد "موج اعتراضی" در ايالت بايرن است. در هفته‌های اخير در شهرهای آوب و بامبرگ نيز اعتراضاتی صورت گرفت و در آخر هفته نيز نورنبرگ شاهد چنين حرکتی خواهد بود.

هدايت‌زاده از جزئيات و چگونگی پيشبرد حرکت‌ اعتراضی خود چيزی نگفت و تنها به اين بسنده کرد که "منتظر می‌مانيم تا ببينيم چه می‌شود."

پس از رويدادهای دهمين دوره انتخابات رياست جمهوری در ايران و دستگيری‌های گسترده از سوی جمهوری اسلامی شمار پناهجويان ايرانی در کشورهای مختلف، از جمله در آلمان افزايش يافت با اين ‌حال سال گذشته نزديک به ۵۰ درصد از پناهجويان ايرانی توانسته‌اند اجازه اقامت در آلمان را دريافت کنند.

رکورد تعداد پناهجويان و آوارگان جهان شکسته شد

Mon, 18 Jun 2012 11:39:08 +0000

کميساريای عالی پناهندگان سازمان ملل با اعلام اين‌که در سال ۲۰۱۱ ميلادی ۸۰۰ هزار نفر از سرزمين خود گريخته‌اند اين رقم را بالاترين تعداد از سال ۲۰۰۰ تاکنون دانست.

به گزارش خبرگزاری فرانسه، امروز دوشنبه، ۲۹ خردادماه (۱۸ ژوئن) کميساريای عالی پناهندگی سازمان ملل تازه‌ترين گزارش خود را در مورد تعداد پناهجويان و آوارگان جهان اعلام کرد.

آنتونيو گوته‌رس، کميسر عالی امور پناهندگان سازمان ملل به‌هنگام اعلام اين گزارش گفت: "ما در سال گذشته با افزايش جشمگير بحران پناهندگی روبه‌رو بوديم. از جمله در ساحل عاج، ليبی، يمن، سوريه و سرانجام شاخ آفريقا."

گوته‌رس افزود: "از ده سال پيش تاکنون که من اين سمت را بر عهده گرفته‌ام با چنين افزايشی مواجه نشده بودم."

کميسر عالی امور پناهندگان سازمان ملل در همين حال از بازگشايی مرز سرزمين‌های هم‌مرز با مناطق بحران‌زده به روی پناهندگان استقبال کرد.

کشورهايی که بيشترين پناهنده را پذيرفته‌اند پاکستان با يک ميليون و ۷۰۰ هزار نفر در رتبه نخست قرار دارد و پس از آن ايران با ۸۸۶ هزار و ۵۰۰ نفر، کنيا با ۵۶۶ هزار و ۵۰۰ نفر و چاد با ۳۶۶ هزار نفر قرار دارند

در پايان سال ۲۰۱۱ ميلادی ۴۲ ميليون و ۵۰۰ هزار نفر در جهان يا پناهنده شده‌اند (۱۵ ميليون و ۴۰۰ هزار نفر) يا جابه‌جا شدند (۲۶ ميليون و ۶۰۰ هزار نفر) و يا پناهجو (۸۹۵ هزار نفر).

در سال گذشته ميلادی همچنين نزديک به سه ميليون و ۲۰۰ هزار نفر از گريختگان به سرزمين خود بازگشته‌اند.

رقم پناهندگان و آورگان در پايان سال ۲۰۱۰ ميلادی ۴۳ ميليون و ۷۰۰ هزار نفر بود.

از سوی ديگر نگرانی کميساريای عالی پناهندگان سازمان ملل از آن است که تعداد پناهندگانی که به کشور خود بازمی‌گردند رفته رفته کاهش يافته است.

از ۱۰ ميليون و ۴۰۰ هزار پناهنده‌ای که تحت نظر کميساريای عالی پناهندگان سازمان ملل هستند هفت ميليون ۱۰۰ هزار نفر دست‌کم پنج سال می‌شود که در تبعيد به‌سر می‌برند.

افغانستان بيشترين آمار پناهندگان با تعداد دو ميليون و ۷۰۰ هزار نفر را دارد و پس از آن به ترتيب عراق (يک ميليون و ۷۰۰ هزار نفر) سومالی (يک ميليون ۱۰۰ هزار نفر) سودان (۵۰۰ هزار نفر) و جمهوری دمکراتيک کنگو (۴۹۱ هزار نفر) قرار دارند.

۸۰ درصد پناهندگان جهان به کشورهای همسايه گريخته‌اند و کشورهايی که بيشترين پناهنده را پذيرفته‌اند پاکستان با يک ميليون و ۷۰۰ هزار نفر در رتبه نخست قرار دارد و پس از آن ايران با ۸۸۶ هزار و ۵۰۰ نفر، کنيا با ۵۶۶ هزار و ۵۰۰ نفر و چاد با ۳۶۶ هزار نفر قرار دارند.

در ميان کشورهای پيشرفته صنعتی، بيشترين پناهنده را آلمان با تعداد ۵۷۱ هزار و ۷۰۰ نفر دارد.
آفريقای جنوبی نيز با ۱۰۷ هزار تقاضا بيشترين متقاضی پناهندگی را دارد.

افزون بر ۴۲ ميليون و ۵۰۰ هزار نفر پناهنده و آواره در جهان که کميساريای عالی پناهندگان سازمان ملل آمار آن را ارائه کرده است اداره امداد و کار سازمان ملل برای پناهندگان فلسطينی در خاورميانه نيز به وضعيت چهار ميليون و ۸۰۰ هزار آواره فلسطينی رسيدگی می‌کند.

زنان مهاجر و پناهنده

behnam — Fri, 11 May 2012 14:47:15 +0000

شقایق زعفری

شقایق زعفری - این ‌روزها، مهاجرت و پناهندگی به یکی از دغدغه‌های اصلی روزنامه‌نگاران و فعالان اجتماعی تبدیل شده است.

روزانه، شمار زیادی از مردم کشورهای مختلف به‌طور قانونی و غیر‌ قانونی به کشورهای میزبان وارد می‌شوند، اما نفس این جا‌به‌جایی‌ها برای افراد، هرگز به معنای رسیدن به آرمان‌ها و اهدافشان نیست و رویاها و آرزوهای تازه‌واردها، معمولاً خیلی زود دستخوش تغییر و تحولات گسترده‌‌ای می‌شود.

هرچند در خیلی از کشورهای غربی، «سیستم حاکم» به گونه‌ای طراحی شده است که در نهایت، مهاجر‌ها و پناهندگان را به نوعی زیر سرکوب اجتماعی، اقتصادی و احساسی قرار می‌‌دهد و آنها را مجبور به انزوا و گوشه‌گیری از جامعه می‌کند، اما آشکار است که بسترهای فرهنگی- اجتماعی مهاجران هم نقش به‌سزایی در انزوا یا دوری آنها از جامعه دارد. ازجمله مسائلی که می‌توان به آن اشاره کرد، تغییر نیافتن جایگاه اجتماعی زنان مهاجر است.

روزانه، در رسانه‌های کشورهای اروپایی یا در آمریکا اخبار و گزارش‌هایی از قتل‌های ناموسی یا اذیت و آزار زنان مهاجر منتشر می‌شود. در شرایطی که مردهای مهاجر یا پناهنده، به راحتی می‌توانند وارد جامعه شوند و از آزادی‌های جامعه میزبان استفاده کنند، در برابر، شماری از زنان مهاجر در بسیاری از موارد، در حصار یک زندگی سنتی باقی می‌مانند و حتی گاهی همان آزادی‌های اجتماعی زندگی پیشین خود را نیز از دست می‌دهند.

برخی از این زنان که اجازه حضور در فعالیت‌های اجتماعی را نمی‌یابند، به ازدواج‌های اجباری تن می‌دهند. در برخی از خانواده‌های مهاجر، دخترها حتی اجازه تحصیل در دانشگاه را نیز از دست می‌دهند. واقعیت این است که در میان زنان مهاجر و پناهنده‌ای که در چهارچوب خانواده‌های سنتی و متعصب وارد کشورهای غربی می‌شوند، مشکلات روحی و عاطفی بیشتر دیده می‌شود. این دست از زنان، هرچند دورادور زندگی و جامعه جدید و مدرن‌ را لمس می‌کنند، اما خود اجازه ورود و مشارکت در آن را ندارند. من با برخی از این زنان دیدارهایی داشته‌ام، گفت‌وگوهای زیر حاصل این ملاقت‌ها است:

عایشه ۲۱ ساله یوگسلاو است. او برایم می‌گوید: «برادرهای من می‌توانند کار کنند و با دوستانشان، پارتی و دیسکو بروند، اما خانواده‌ام به من حتی اجازه کار هم نمی‌دهد. شش ماه پیش با پسری آشنا شدم، اما هنوز این مسئله را از خانواده‌ام مخفی کرده‌ام. این موضوع می‌تواند برای من و دوست پسرم خطرهای جدی داشته باشد. من حتی با دخترهای همسن و سال خودم نیز نمی‌توانم بیرون بروم.»

ازلم از ترکیه و ۳۳ ساله است. او برایم گفت: «پدر و مادرم در استانبول زندگی ‌می‌کنند. من اینجا با برادرم و خانواده‌اش هستم و در رستوران شوهر خواهرم کار می‌کنم. باید برای پدر و مادرم ماهانه پول بفرستم. پنج سال پیش با یک پسر آلمانی آشنا شدم و قصد داشتیم که ازدواج کنیم، اما واکنش خانواده من واقعاً دردناک بود. برادرم من را به شدت کتک زد. گمان می‌کردم خواهرم از من حمایت خواهد کرد، اما او نیز من را طرد کرد. من حاضر بودم به‌خاطر مردی که عاشقش بودم، ریسک کنم و با او ازدواج کنم، اما دوست پسرم مرا به دلیل تهدیدهای خانواده‌ام ترک کرد و به شهر دیگری رفت.»

در حالی که مردهای مهاجر یا پناهنده، به راحتی می‌توانند وارد جامعه شوند و از آزادی‌های جامعه میزبان استفاده کنند، در برابر، زنان مهاجر در بسیار از موارد، در حصار یک زندگی سنتی باقی می‌مانند و حتی گاهی همان آزادی‌های اجتماعی زندگی پیشین خود را نیز از دست می‌دهند.

سودی ۴۸ ساله صرب است. او می‌گوید: «با وجود اینکه دختر بزرگ من ۳۳ ساله است، اما من هنوز اجازه ندارم حتی برای دیدار اعضای خانواده و مادرم از خانه به تنهایی بیرون بروم. شوهرم به‌خاطر کوچک‌ترین چیزی مرا به زیر بار کتک می‌گیرد. وقتی سنم کمتر بود، یکبار می‌خواستم به پلیس زنگ بزنم، اما برادران شوهرم من را تهدید به مرگ کردند و گفتند کاری می‌کنند که دیگر هیچوقت بچه‌هام را نبینم و مرگ را آرزو کنم. البته نتیجه خوبی هم برای آنها داشت. من همچنان می‌ترسم و مثل یک برده زندگی می‌کنم، البته دخترهایم نیز زندگی بهتری از من ندارند.»

مریم ۴۰ ساله از لبنان است. او نیز برایم می‌گوید: «من در کشور خودم پرستار بودم. عاشق شغلم بودم. بارها تلاش کردم اینجا سرکار بروم، اما هربار به دلیلی تقاضای من را رد کردند. من بهتر از هرکسی می‌دانم که این تنها به‌خاطر پوشش اسلامی من است. من نیز حاضر نیستم بدون حجاب اسلامی کار کنم. دختر بزرگ من ۱۱ سالش است و خجالت می‌کشد که با حجاب مدرسه برود، اما ما نیز نمی‌توانیم اجازه بدهیم که او حجاب نداشته باشد. من و همسرم بارها در این مورد صحبت کردیم که شاید لازم باشد به لبنان برگردیم.»

ندا ۳۱ ساله، ایرانی است. او برایم گفت: «روابط من و شوهرم پیش از خروج از ایران خوب بود، اما او اینجا تغییر اخلاق و رویه داده است. خوشش نمی‌آید که من زیاد بیرون بروم یا دوست‌هایم را ببینم. همه جا باید باهم برویم. البته این مسئله برای او صدق نمی‌کند و هر از گاهی با دوست‌هایش بیرون می‌رود و من خانه می‌مانم.

احساس می‌کنم محیط و فرهنگ اینجا او را ترسانده است. شاید از او جدا شوم. مدت زیادی روی همکارهایم حساس بود. دفعه آخری که با هم سر این مسئله دعوامون شد، به او گفتم که ازش جدا خواهم شد و از چیزی هم نمی‌ترسم. با شنیدن این حرف چشم‌هایش پر از وحشت شد. از حرفی که زده بودم پشیمان شدم، ولی خوب دیگر دیر شده بود. درواقع من به وحشت‌ها و ترس‌های او دامن زدم.»

به نظر می‌رسد که ناآگاهی زنان مهاجر از حقوق و آزادی‌هایی که در کشورهای توسعه‌یافته می‌توانند از آن برخوردار باشند، خود مسئله دیگری است که به تداوم، تشدید و بازتولید سرکوب‌های جنسیتی دامن می‌زند.

در دهه‌های اخیر، سازمان‌ها و نهادهای حقوق بشری گوناگونی از دولت‌های غربی خواسته‌اند تا با تامین بودجه‌های مشخص، از برنامه‌ها و طرح‌های موسوم به «آموزش حقوق بشر» حمایت کنند.

برابری زن و مرد، منع تنبیه کودکان، آزاد گذاشتن کودکان در انتخاب یا داشتن و نداشتن باورهای مذهبی در زمره حقوق و آزادی‌های است که برخی از مهاجران تازه‌وارد برای برخورداری از آن، نیازمند برنامه‌های آموزش هستند.

معاش، تحصیل و سکونت مهاجران افغان در ایران

arezoo — Mon, 09 Apr 2012 14:25:56 +0000

در حاشیه ممنوعیت وورد مهاجران افغان به پارک صفه اصفهان

پویان انصاری

پویان انصاری - ممنوعیت ورود "افغان"ها به پارک "صفه" اصفهان، آن هم درست در ایام نوروز، بهانه‌ای شد تا افکار عمومی و مردم ایران بار دیگر به مسئله نقض حقوق پناهندگان در کشورشان توجه کنند.

این رویداد، بار دیگر نشان داد که متاسفانه در لایه‌های زیرین جامعه ایران، اخبار نگران‌کننده‌ای شنیده می‌شود. خبرهایی که نشان دهنده وجود نوعی "دیگر ستیزی" در بخشی از جامعه ایران است. متاسفانه باید پذیرفت که پس از قرن‌ها مبارزه به منظور برابری حقوق انسان‌ها در ورای هرگونه ملیت، قومیت، رنگ پوست، زبان و نژاد، هنوز قدرت‌هایی وجود دارند که به خود اجازه می‌دهند نوع بشر را بر پایه محل تولد، قومیت یا ملیتی که دارد از حقوق انسانی محروم سازند.

اخراج مهاجران افغان

از زمانی که در ایران، موضوع بازگشت اتباع افغانستان به کشورشان بیش از پیش جدی شد، دولت ایران با اجرای قوانین سختگیرانه سعی کرده است که به این روند و بازگشت افغان‌ها سرعت بیشتری دهد. در باور مسئولان جمهوری اسلامی، پس از سقوط حکومت طالبان در افغانستان، اساساً "پناهجوی افغانی" دیگر معنایی ندارد. در نتیجه کسانی که در پی جنگ‌های افغانستان به ایران پناه آورده بودند، باید به به کشور خودشان بازگردند. این در شرایطی است که به اعتقاد مهاجران افغان هنوز شرایط مناسبی برای معاش، تحصیل و سکونت عادی در بسیاری از بخش های کشور فراهم نیست.

در طول این سال‌ها، یکی از ابزارهای کنترلی دولت ایران، محدود‌سازی حوزه زندگی و محل سکونت مهاجران افغان بوده است. اگرچه به دلیل کمبود امکانات و نبود اردوگاه‌های پناهجویی دولت ایران نتوانسته است تمامی پناهجویان را به اردوگاه‌ها روانه کند، اما پس از سال ۲۰۰۱ با اجرای طرح سرشماری و روشن شدن دقیق شمار افغان‌ها و صدور کارت‌هایی موسوم به "طلایی" که در واقع مجوزهای قابل تمدید سکونت در ایران هستند، سعی در نظارت و کنترل زندگی آنها داشته است.

به‌هر روی، به رغم بازگشت شمار بسیار زیادی از مهاجران افغان به کشورشان و تعیین ضرب‌الاجل برای بازگشت خانواده‌های بدون کارت، یا آن‌هایی که کارت‌هایشان به هر دلیلی تمدید نشده است، هنوز شمار زیادی از این مهاجران در ایران زندگی و کار می‌کنند.

واقعیت این است که ایران خانه دوم مهاجران افغان است. برخی از آنها در ایران، زمین و املاک شخصی خریده‌اند و دیگر حاضر نیستند به افغانستان بازگردند. شماری از مهاجران افغان در جنگ ایران و عراق شرکت کردند و سهم آنها در نوسازی و بازسازی ایران گسترده و غیر قابل کتمان است. با این وجود، مهاجران افغان از کمترین حقوق اجتماعی نیز در جامعه ایران برخوردار نیستند و هر لحظه نیز امکان دارد که به بهانه‌‌ای اخراج شوند.

ممنوعیت‌ها و محدودیت‌های تحصیلی

دولت ایران همواره محدودیت‌ها و تبعیض‌هایی را در راه تحصیل مهاجران افغان‌ در ایران اعمال کرده است. این محدودیت‌ها از ممنوعیت ثبت نام در مدارس دولتی و شرکت در آزمون‌های‌ سراسری ورود به دانشگاه‌ها تا دریافت شهریه برای ثبت‌نام از آنها را در بر می‌گیرد.

مهاجران افغان- به مانند ایرانیان- نمی‌توانند از مزایای تحصیل رایگان استفاده کنند و حتی برای تحصیل در مدارس دولتی نیز باید شهریه پرداخت شود. بسیاری از مهاجران افغان نیز امکان تامین این شهریه‌ را ندارند. گفته شده است در سال تحصیلی ۹۰-۱۳۸۹، ۴۰۰ هزار کودک افغانی در ایران از تحصیل بازمانده‌اند.

بسیاری از کودکان افغانی در ایران، از تحصیل و سوادآموزی در مدارس ایران باز می‌مانند. چراکه مدارس ایران یا از ثبت نام آنها به طور کلی خودداری می‌کنند یا شرایط بسیار دشواری را برایشان در نظر گرفته‌اند. از سویی دیگر مهاجران افغان- به مانند ایرانیان- نمی‌توانند از مزایای تحصیل رایگان استفاده کنند و حتی برای تحصیل در مدارس دولتی نیز باید شهریه بپردازند. بسیاری از افغان‌ها نیز امکان تامین این شهریه‌ را ندارند.

استدلال اصلی دولت ایران در پیش گرفتن چنین سیاستی، بیشتر متوجه هزینه‌‌های مالی تحصیل مهاجران افغان در ایران است. با پایان یافتن جنگ در افغانستان، دولت ایران از تمام ابزارهای ممکن برای اعمال فشار به مهاجران افغان به منظور بازگشت به کشورشان استفاده کرده است. به نظر می‌رسد، ممنوعیت‌های تحصیلی نیز یکی از همین اهرم‌های فشار باشد.

در این میان، مدارس خودگردان افغان‌ها نیز فعال است، اما این مدارس معمولاً کیفیت آموزشی و پرورشی مناسبی ندارند و حتی گاهی جلوی فعالیت آنها نیز گرفته می‌شود. گفته شده است در سال تحصیلی ۹۰-۱۳۸۹، ۴۰۰ هزار کودک افغانی در ایران از تحصیل بازمانده‌اند.

همانطور که اشاره شد، بخشی از نیازهای آموزشی کودکان افغان را مدارس خودگردان، تشکل‌های حقوق کودک و تدریس‌های خانگی پاسخ داده‌اند، اما این تلاش‌ها، هیچگاه جای خالی مدارس سراسری و آموزش گروهی را پر نکرده‌‌اند. از سویی دیگر، در موارد بسیاری این فعالیت‌ها با محدودیت‌های قانونی از سوی دولت نیز مواجه شده است.

واقعیت این است که سه میلیون مهاجر افغانی که در ایران ساکن هستند، جزئی از جامعه ایران به حساب می‌آیند و ارتقای سطح آموزشی آنها، به انطباق بهتر و سریع‌تر آنان با فرهنگ و هنجارهای جامعه میزبان و کاهش آسیب‌ها و هزینه‌های اجتماعی ناشی از "تفاوت‌های فرهنگی" کمک می‌کند.

کارگران افغان در ایران

"حق کار"، یکی از پایه‌‌ای‌ترین حقوق انسان‌ها در همه جای جهان است. انسان‌ها برای امرار معاش خود باید از شرایط مناسب و انسانی کار برخوردار باشند. افغان‌ها مطابق قوانین ایران امکان تصدی مشاغل رسمی و دولتی را ندارند.

افغان‌ها با انجام مشقت‌بار‌ترین کار‌ها، ازجمله کار‌های ساختمانی، کار در مزارع و دامداری ها و کارهای دون پایه‌ای که نیرو‌ی کار ایرانی معمولاً حاضر به انجام آن نیست با کمترین دستمزد، بیشترین ارزش افزوده را برای سرمایه‌داران ایرانی به ارمغان آورده‌اند.

تنها به معدودی از افغان‌ها‌ که با گروه‌های سیاسی نزدیک به جمهوری اسلامی مرتبط هستند امکان تاسیس دفتر سیاسی داده شده است که در خلال آن از کمک‌های مالی دولت و حمایت‌ موجود برخوردار شده‌اند.

سایر افغان‌ها مجبور هستند که وارد بازار کار آزاد و رقابتی با ایرانی‌ها یا سایر مهاجران شوند. کار در ساختمان‌ها، دامداری‌ها و بخش کشاورزی عمده‌ترین محل کسب درآمد افغان‌ها به حساب می‌آید.

آمارهای رسمی، از حضور دو تا سه و نیم میلیون مهاجر افغان در ایران خبر می‌دهند. بسیاری از این مهاجران، به دلیل نداشتن کارت اقامت قانونی، از حق کار و استخدام‌های قانونی در ایران محروم‌ هستند.

با این حال، افغان‌ها با انجام مشقت‌بار‌ترین کار‌ها، ازجمله کار‌های ساختمانی، کار در مزارع و دامداری ها و کارهای دون پایه‌ای که نیرو‌ی کار ایرانی معمولاً حاضر به انجام آن نیست با کمترین دستمزد، بیشترین ارزش افزوده را برای سرمایه‌داران ایرانی به ارمغان آورده‌اند.

وضعیت نیروی کار افغان در ایران، به مراتب بدتر از گذشته است. از یکسو، این کارگران به نسبت کارگران ایرانی دستمزد کمتری می‌گیرند و از سوی دیگر از بدیهی‌ترین حقوق خود یعنی حق داشتن بیمه، از کارافتادگی، کمک‌های مالی، تشکل‌یابی و... نیز محروم هستند.

از جانبی دیگر، هرگاه در ایران، بی‌کاری و نبود امنیت شغلی به وضعیت بحرانی می‌رسد، اولین قربانیان، کارگران افغان ساکن در ایران هستند. مسئولان دولتی و حتی بخشی از مردم، افغان‌ها را عامل بیکاری در کشور معرفی می‌کنند و خواستار اخراج آنها می‌شوند.

هر چند برخی از مسئولان و رسانه‌های ایرانی، سعی کرده‌اند نسبت به این مسئله، نگاه انتقادی داشته باشند و حضور کارگران افغانی را موجب نارضايتی و بی‌کاری طبقه كارگران ايران نشان دهند، اما واقعیت این است که خود دولت و شركت‌های خصوصی ایرانی، نهایت بهره‌گیری و سود را از نیروی کار افغانی برده‌اند.

وضعیت اجتماعی و معیشتی شهروندان افغان‌ در ایران

از ابتدای مهاجرت شماری از مردم افغان‌ به ايران، سازمان ملل متحد تاكنون ميليون‌ها دلار به منظور کمک و پذیرانی از مهاجران افغان‌ به دولت ایران داده است. اين در حالی است كه به باور بسیاری از کارشناسان حتی يك دهم از اين كمك‌ها نیز به این مهاجران نرسيده است.

حذف یارانه‌ها به مشکلات معیشتی مهاجران در ایران افزوده است. در مرحله نخست هدفمندسازی یارانه‌ها، بخشی از یارانه سوخت، نان، آب، برق و برخی مواد دیگر حذف و به جای آن، ماهانه کمک‌های نقدی به حساب خانوارهای ایرانی واریز شد. افغان‌ها و سایر مهاجران از این کمک‌ها هیچ بهره‌ای ندارند.

در کنار مسائلی از این دست، حذف یارانه‌ها نیز به مشکلات معیشتی مهاجران در ایران افزوده است. در ایران، برنامه موسوم به هدفمندسازی یارانه‌ها از آذرماه سال ۱۳۸۹ اجرا شده است. در مرحله نخست این برنامه، بخشی از یارانه سوخت، نان، آب، برق و برخی مواد دیگر حذف شد و به جای آن، ماهانه کمک‌های نقدی به حساب خانوارهای ایرانی واریز شد. مهاجران افغان و سایر مهاجران از این کمک‌ها هیچ بهره‌ای ندارند. در پی این مسئله و اعمال فشارهای اقتصادی بیشتر چند صد هزار افغان، بار دیگر مجبور به مهاجرت به ترکیه و اروپا یا بازگشت به افغانستان شده‌اند.

مسئله دیگری که مهاجران افغان‌ در ایران با آن مواجه‌ هستند، تابعیت کودکانی است که در ایران به دنیا آمده‌اند. مهاجران افغان در ایران به تدریج با یکدیگر و همچنین ایرانیان پیوند خویشاوندی بسته‌اند. شماری از آنها با دختران ایرانی ازدواج کرده‌اند و در مواردی نیز دختران افغان با مردان ایرانی پیوند زناشویی بسته‌اند، که با توجه به قوانین مدنی در ایران، تابعیت ایرانی کودکان حاصل از این ازدواج‌ها به رسمیت شناخته نمی‌شود.

افغان‌های، عامل ناامنی؟

یکی از برنامه‌های تبلیغی که دولت ایران به منظور محدود‌سازی و تضییع حقوق افغان‌های ساکن در ایران پیاده کرده پیوند دادن مسئله مهاجرت و حضور افغان‌ها در کشور با بحران‌های امنیتی است. در همین مورد پارک صفه اصفهان، دستاویز اقدام "نژادپرستانه" دولت، حفظ امنیت شهروندان ایرانی در مقابل افغان‌ها بود.

برخلاف این ادعاها اما آمارهای رسمی که حتی از سوی خود مسئولان جمهوری اسلامی اعلام شده است، حکایت دیگری دارد. در همین زمینه، حسينی، قاضی دادسرای جنايی با اشاره به آماری از قول معاونت كشف جرایم آگاهی در استان تهران می‌گوید: "13درصد از قتل‌ها، مربوط به اتباع بيگانه می‌شوند. "

بنابراین، همین میزان ۱۳در صد قتل‌ها را نیز نمی‌توان به طور مستقیم به افغان‌ها نسبت داد. به تعبیر فرمانده نيروی انتظامی استان تهران، اتباع سایر كشورها نيز در ايران حضور دارند. فرمانده نيروی انتظامی استان تهران با تاكيد بر وجود بيشترين اتباع خارجی در استان تهران گفته است: "هم‌اكنون نيم ميليون از اتباع عراقی، پاكستانی و بنگلادشی در اين استان سكونت دارند كه نزديك 200 هزار نفر از آنها غير مجاز هستند."

به هر روی، این طور به نظر می‌رسد که حاکمیت جمهوری اسلامی که کارنامه حقوق بشری‌اش در مقابل شهروندان خودش نیز چندان مثبت نیست، در مقابل مهاجران و پناهجویان افغان به مراتب ضعیف‌تر‌، غیر‌مسئولانه‌تر و غیرانسانی‌تر رفتار می‌کند.

عفو بين‌الملل: بازداشتگاه کورتين در استراليا فورأ تعطيل شود

Thu, 16 Feb 2012 12:16:30 +0000

بازرسان سازمان عفو بين‌الملل از بازداشتگاه پناهجويان در غرب استراليا به نام کورتين ديدار کرده و خواهان بسته شدن فوری آن شدند.

هيأت سازمان عفو بين‌الملل پس از انتشار گزارش‌های متعدد در رسانه‌ها در مورد ازدحام بيش از حد در بازداشتگاه‌های پناهندگی، اعتراضات و فرار پناهجويان از بازداشتگاه‌ها تصميم گرفت تا از اين بازداشتگاه ديدن کند.

اين هيأت قصد دارد در ۱۲ روز اقامت در استراليا از کليه بازداشتگاه‌های اين کشور ديدار کرده و شرايط آن‌ها را مورد بررسی قرار دهند.

به گزارش شبکه ای‌بی‌سی استراليا الکس پگلييارو، از بازرسان اين هيأت در اين‌باره گفت: "سفر ما به استراليا يک مأموريت حقيقت‌ياب از سوی سازمان عفو بين‌الملل است و سعی می‌کنيم مسائلی که به‌د‌نبال آن‌ها هستيم را پی‌گيری کنيم."

بازداشتگاه کورتين در شمال غرب استراليا قرار دارد و نخستين بازداشتگاهی است که هيأت مذکور از آن ديدار نمود.

بازرسان سازمان عفو بين‌الملل همچنين از بازداشتگاه جزيره کريسمس نيز ديدن کرده و وضعيت آن را نيز نامناسب عنوان کرده‌اند

اين بازداشتگاه زمانی به‌عنوان يکی از بازداشتگاه‌های خطرناک به‌شمار می‌رفت و پس از اغتشاش‌هايی که در سال ۲۰۰۲ در آن صورت گرفت از سوی دولت جان هوارد مسدود گرديد.

اما دولت کنونی استراليا تحت رهبری جوليا گيلارد بازداشتگاه کورتين را در ۲۰۱۰ مجددا فعال نمود و در حال حاضر در بازداشتگاه مذکور پناهجويانی از افغانستان و سريلانکا نگهداری می‌شوند؛ کسانی که درخواست پناهندگی‌شان مورد پذيرش قرار نگرفته است.

از آن زمان به بعد، گزارش‌های متعددی در مورد شورش‌ها، اعتصاب‌های غذا، آسيب به خود، خودکشی و افسردگی ميان پناهجويان تحت بازداشت، منتشر شده است.

هيأت چهار نفری سازمان عفو بين‌الملل دو روز را در بازداشتگاه مذکور به‌سر بردند و با ۸۶۰ پناهجوی تحت بازداشت ديدار کردند.

به دنبال اين ديدارها، سازمان عفو بين‌الملل اعلام کرد که بازداشتگاه کورتين بايد فورأ تعطيل شود.

دکتر تام يکی ديگر از اعضای هيأت تحقيق عفو بين‌الملل گفته است که در بازداشتگاه کورتين فضای نااميدی کامل ميان پناهجويان حاکم بوده و وضعيت روانی آن‌ها بسيار وخيم به‌نظر می‌رسيد و دليل آن نيز سپری نمودن تا سه سال در بازداشت است.

يک تن از پناهجويان که طولانی‌ترين مدت را در بازداشتگاه مذکور سپری کرده به هيأت تحقيق گفته است ۸۳۱ روز است که در بازداشت به‌سر می‌برد.

اين هيأت همچنين از بازداشتگاه جزيره کريسمس نيز ديدن کرده و وضعيت آن را نيز نامناسب عنوان کرده است.

بی توجهی به حل بحران پناهندگی

behnam — Thu, 29 Dec 2011 20:00:06 +0000

بهداد بردبار

زمانه - پناهندگی،"مسئله" جهان امروز است. نه تنها برای کشورهایی که خود را به نوعی توسعه‌یافته و پیشرفته قلمداد می‌کنند، بلکه برای سایر جوامع نیز این امر "پدیده" و "مسئله" است. مطابق آخرین گزارش سالانه کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل (۲۰۱۰)، ۴۳ میلیون نفر، تنها در کشوهای خودشان به سبب جنگ و عوامل دیگر، آواره و پناهجواند که بیش از نیمی از آن‌ها نیز کودکند. پاکستان با ۷/ ۱میلیون پناهنده و ایران و سوریه نیز هر یک با بیش از یک میلیون، بیشترین پناهندگان جهان را به خود اختصاص داده‌اند.

مطابق آخرین گزارش سازمان ملل در نیمه نخست سال ۲۰۱۱، نزدیک به دویست هزار نفر از کشور‌های صنعتی درخواست پناهندگی کرده‌اند و به رغم وجود شرایط بسیار دشوار و خطرناک عبور از مرزهای اروپا، ۷۳ درصد آنان در این قاره پناهنده شده‌اند. (۱۴۴ هزار نفر تنها در نیمه نخست سال ۲۰۱۱)

افغانستان با ۱۵ هزار و ۳۰۰، چین با ۱۱ هزار و ۷۰۰، صربستان با ده‌هزار و ۳۰۰، عراق با ده‌هزار و ۱۰۰و ایران با هفت‌هزار و ۶۰۰ پناهجو، پنج کشوری نخستی هستند که شهروندانشان در طول این مدت در این کشور‌ها اعلام پناهندگی کرده‌اند.

روشن است که بررسی جامع و فراگیر مسئله "پناهندگی" و نشان دادن تمامی ابعاد آن، از توان و طرح ما خارج است، با این وجود قصد داریم در چهارچوب سلسله گفتارهای "پناهندگی"، در هر هفته، در صفحه "حقوق انسانی" رادیو زمانه، راوی درد‌ها، حکایت‌ها و مسائل حقوقی- اجتماعی پناهندگان باشیم.

در بخش نخست این سلسله گفتار‌ها، یادداشت بهداد بردبار را با عنوان "بی‌توجهی به حل بحران پناهندگی" می‌خوانیم.

بی‌توجهی به حل بحران پناهندگی

بهداد بردبار - در ایستگاه مرکزی قطار شهر وین راه می‌روم که می‌شنوم یک نفر به کردی صدا می‌زند: ماموستا (بزرگوار، استاد). من بهت‌زده نگاه می‌کنم که چه کسی می‌خواهد با من کردی حرف بزند. مرد جوانی اهل سوریه سراسیمه می‌گوید: خدا تو را فرستاده. می‌خواهم بروم به سوئیس باید بلیت تهیه کنم ولی زبان نمی‌دانم. می‌گویم پول و پاسپورتت را بده تا من برایت بلیت تهیه کنم. تکه مقوایی به من می‌دهد که نام و اطلاعات او را به عربی نوشته. او گذرنامه یا هیچ مدرک شناسایی معتبری ندارد. مستاصل به او نگاه می‌کنم و می‌گویم تو با این مدارک نمی‌توانی از اتریش خارج شوی. پاسخ می‌دهد تقاضای پناهندگی من در آلمان رد شده است. می‌خواهم به یک کشور دیگر بروم. شاید شانسی باشد.

ده‌ها هزار شهروند کرد سوریه همچون او فاقد تابعیت سوری و مدارک شناسایی معتبر هستند. هزاران شهروند سوری، فلسطینی و عراقی هر ساله راهی اروپا می‌شوند تا تقاضای پناهندگی خود را مطرح کنند. آن‌ها به دلیل جنگ و فرار از دست حکومت‌های سرکوبگر یا برای یافتن فرصت‌های بهتر شهر و دیار خود را‌‌ رها می‌کنند.

از سوی دیگر کشورهای مهاجرپذیر با آگاهی از مشکلات پذیرفتن پناهنده‌ها، ‌‌نهایت تلاش خود را می‌کنند تا مانع از ورود پناهجو‌ها شوند. در همین رابطه اتحادیه اروپا با انگشت‌نگاری قصد دارد تا امکان مهاجرت پناهجویان را در درون اتحادیه اروپا کم کند. طبق قوانین اتحادیه اروپا، اگر یک کشور پرونده تقاضای یک پناهجو را رد کند سایر کشور‌ها هم تقاضای او را رد خواهند کرد.

به نظر می‌رسد بسیاری از پناهجویان درصورتی‌ که در کشورشان صلح برقرار باشد، یا بتوانند آینده خوبی را برای خود تصور کنند، هرگز کشور خود را‌‌ رها نمی‌کنند تا سال‌ها در کمپ‌های پناهندگی به سر ببرند با این امید که شاید زندگی بهتری برای خود بسازند.

از سویی دیگر می‌دانیم که شهروندان کشورهای توسعه‌یافته نیز با بحران‌های بیکاری درگیر هستند و علاقه‌ای به پذیرش مهمان‌های ناخوانده ندارند؛ مهمانانی که از کشورهای جنگ‌زده، استبداد‌زده یا قحطی‌زده، راهی جوامع فراصنعتی می‌شوند و دانش و مهارت لازم را برای انطباق با جامعه میزبان ندارند.

پناهجویان بسیاری از کارهای خدماتی را با دستمزدهای کم انجام می‌دهند و ارزش مزد کارگر را کم می‌کنند. اگر با این دو فرض موافق باشید که پناهجویان نمی‌خواهند کشور خود را ترک کنند مگر در شرایط اجبار و شهروندان کشورهای توسعه یافته هم علاقه‌ای به مهاجران بدون تخصص ندارند، پس شهروندان کشورهای توسعه‌یافته یا بحران‌زده هر دو یک هدف مشترک دارند. برای مثال کردهای سوری بیش از آنکه علاقه‌مند به مهاجرت باشند، تمایل دارند در کشور خود حقوق شهروندی داشته باشند و دولت مرکزی به حقوق آن‌ها احترام بگذارد.

در چنین شرایطی با این پرسش مواجه می‌شویم که دولت‌ها چه اقدامی برای رفع این مشکل انجام داده‌اند؟ به نظر می‌رسد مهم‌ترین تلاش آن‌ها در راستای جلوگیری از ورود پناهجویان به اتحادیه اروپا، آمریکای شمالی و استرالیا شکل گرفته است. دولت‌ها با افزایش کنترل فرودگاه‌ها، کشتی‌ها و تریلی‌ها می‌کوشند از ورود پناهجویان به کشور‌های‌شان جلوگیری کنند. همچنین آن‌ها شرایط صدور ویزا را برای شهروندان کشورهایی که تقاضای پناهندگی دارند مشکل می‌کنند، اما این ممانعت‌ها راه‌حل مناسبی برای کنترل سیل جمعیت پناهجو به کشورهای اروپایی نیست.

پیش‌بینی می‌شود در سال‌های آینده، با افزایش گرمایش زمین، بروز خشکسالی و نیز جاری شدن سیل‌ها، میلیون‌ها نفر به سمت مناطق شمالی کره زمین حرکت کنند. تاکنون دولت‌ها نتوانسته‌اند راه حل مناسبی برای کاهش میزان گازهای آلاینده که به گرمایش زمین منجر می‌شود پیدا کنند. در همین حال شرکت‌های چند‌ملیتی به دولت‌های توسعه یافته فشار وارد می‌کنند تا روند استخراج نفت و مصرف سوخت‌های فسیلی کاهش نیابد.

از سوی دیگر بروز جنگ‌ها یکی از عوامل عمده مهاجرت اجباری به شمار می‌رود. دولت‌هایی که با مشکل افزایش تعداد پناهندگان به کشور‌های‌شان مواجه هستند خود از جمله تولیدکنندگان و صادرکنندگان تسلیحات نظامی هستند و خطر افزایش جنگ را بیش از سایر دولت‌ها تسریع می‌بخشند. تصور کنید دولت‌ها جلوی فروش و گردش سلاح‌های سبک را می‌توانستند بگیرند. آنگاه احتمال بروز جنگ‌های داخلی و قومی در قاره آفریقا کاهش می‌یافت.

سومین عاملی که به افزایش پدیده پناهندگی دامن می‌زند وجود دولت‌های استبدادی و مماشات دولت‌های غربی با آن‌ها است. برای مثال دولت حکومت سرهنگ قذافی در لیبی بیش از چهار دهه دوام آورد و همین مسئله باعث شد در این سال‌ها هزاران شهروند لیبیایی به کشورهای دیگر جهان مهاجرت کنند و به پناهندگی دست بزنند. این مسئله درباره ایران نیز صدق می‌کند.

پیش‌بینی می‌شود در سال‌های آینده، با افزایش گرمایش زمین، بروز خشکسالی و نیز جاری شدن سیل‌ها، میلیون‌ها نفر به سمت مناطق شمالی کره زمین حرکت کنند.

در ۳۲ سال گذشته، دست کم، با سه موج مهاجرت اجباری ایرانیان مواجه بوده‌ایم. دولت انقلابی ایران در سال‌های نخست حکومت اسلامی بسیاری از وابستگان رژیم شاهنشاهی، سران ارتش، سرمایه‌داران، بهاییان و هنرمندان را در شرایطی خاص به ترک کشور مجبور کرد.

دومین موج مهاجرت اجباری ایرانیان در طول دهه شصت خورشیدی و به دلیل جنگ ایران و عراق و نیز سرکوب مخالفان سیاسی و دگراندیشان اتفاق افتاد. سومین موج مهاجرت نیز به سال‌های اخیر برمی‌گردد که شرایط پس از انتخابات ریاست جمهوری اخیر بسیاری از فعالان روزنامه‌نگاران و حتی شهروندان عادی را به مهاجرت وادار کرد.

دولت‌های غربی در تمام این سال‌ها به مسئله نقض حقوق بشر در ایران لیبی و مصر کمتر توجه نشان داده‌اند و همین مسئله نوعی مماشات با دولت‌های استبدادی به شمار می‌رود که می‌تواند شرایط را برای افزایش مهاجرت اجباری شهروندان ایرانی فراهم کند.

یافتن یک مکان امن برای افرادی که به واسطه جنگ، استبداد و تغییرات آب و هوایی به ناچار به مهاجرت و پناهندگی دست می‌زنند یک حق مسلم به حساب می‌آید. مهاجران در اروپا تاکنون نتوانسته‌اند در سطوح عالی مدیریت سیاسی نفوذ کنند و به دفاع از حق پناهندگی بپردازند. از این رو در دو دهه اخیر روند دریافت حق پناهندگی بسیار دشوار شده است. از سوی دیگر در یک دیدگاه واقع‌گرایانه مهاجرت شهروندان مناطق بحران‌زده به کشورهای توسعه یافته برای این کشور‌ها مشکلات اجتماعی و اقتصادی ایجاد می‌کند. برای مثال این مهاجران فقیر گاهی در مناطقی از شهر‌ها متمرکز می‌شوند و نوعی گتو تشکیل می‌دهند.

در ‌‌نهایت اینکه شهروندان کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه هر دو یک خواست مشترک دارند ولی رهبران سیاسی منافع آن‌ها را نادیده می‌گیرند و مانع از تولید و فروش تسلیحات، سازوکارهای مناسب برای توقف نقض حقوق بشر دولت‌های استبدادی نمی‌شوند و مسئله گرمایش زمین و غیر قابل سکونت شدن بخش‌هایی از زمین را جدی نمی‌گیرند.

کابوس‌های رهایی

behnam — Thu, 15 Dec 2011 16:48:12 +0000

خاطرات رنج‌آور بازماندگان قایق غرق شده در استرالیا

پرویز پناه

پرویز پناه - امروز پناهجویان استرالیا، خاطره غرق شدن قایق پناهجویان معروف به SIEV221را به یاد می‌آورند که روز ۱۵ دسامبر پس از برخورد با صخره‌ها، تکه‌تکه و بعد از مدتی روی آب‌های حوالی جزیره کرسمس ظاهر و شناور شد.

سیدحسین حسینی، یکی از آن ۳۹ پناهجویی است که از این حادثه جان سالم به در بردند. او در حال حاضر در استرالیا زندگی می‌کند. وی از به یاد آوردن خاطرات آن فاجعه رنج می‌برد، زیرا پسرش سام، همسرش مریم و یک تن دیگر از اعضای خانواده‌اش جزو آن ۵۰ پناهجویی بودند که در آن روز غرق شدند.

حادثه صبح‌ زود، ساعت شش اتفاق افتاد: قایق چوبی آنان با صخره‌های برنده برخورد کرد و تمام سرنشینان آن در میان امواج خشن و صخره‌های نا‌هموار‌‌ رها شدند. ساکنان جزیره کرسمس سعی می‌کردند با پرتاب جلیقه‌های نجات و دیگر امکانات در دسترس به پناهجویان کمک کنند تا تیم نجات برسد و آنها را نجات دهد، اما توفان خشن‌تر از این حرف‌ها بود.

آقای حسینی می‌گوید: "چیزهایی که از این فاجعه در خاطرم مانده بیشتر مربوط به همسر‌ و فرزندم است... هیچ‌وقت نمی‌توانم این ماجرا را از ذهنم بیرون کنم. من با کابوس مدام زندگی می‌کنم." زندگی جدید سیدحسین حسینی تبدیل به جهنم شده است. او قادر به کار و حتی ظاهر شدن در جامعه نیست و تنها در آپارتمانش زندگی می‌کند. بر اساس گزارش رسانه‌های استرالیا، ماه گذشته او کوشش کرده بود تا خودش را بکشد که خوشبختانه جان سالم به‌در می‌برد و در حال حاضر در بیمارستانی مخصوص امراض روانی با خاطرات سفرش در آن قایق مبارزه می‌کند.

کابوسی به نام زندگی

ماجرای مهاجرت وی، از پرواز به اندونزی و پرداختن ۲۲ هزار دلار آمریکا به یک قاچاقچی برای رسیدن خودش و فامیلش به صورت غیر قانونی به استرالیا شروع می‌شود:" در قایق SIEV221 بودیم و شب اول چندان بد نبود، اما سپس باد تندی شروع شد و امواج بزرگ‌تر و بزرگ‌تر شدند.

صبح‌هنگام، دریا واقعاً دلهره‌آور شده بود. ما دعا می‌کردیم. گریه می‌کردیم و قرآن می‌خواندیم. تمام کودکان حاضر در قایق فریاد می‌کشیدند. همه با یکدیگر خداحافظی می‌کردند. به گفته وی، پس از ساعت‌ها تحمل فشار و عذاب، وقتی جزیره کرسمس را می‌بینند اندکی احساس آرامش می‌کنند: "حدود ساعت چهار صبح بود. ما جزیره را دیدیم. یعنی تنها می‌توانستیم چند نقطه روشن را ببینیم. واقعاً امیدوار بودیم و فکر می‌کردیم: خدایا! زنده می‌مانیم. دریا اما خشن بود و موتور قایق درست کار نمی‌کرد و موج بزرگی ما را به طرف صخره‌های نا‌هموار جزیره کرسمس پرتاب کرد."

سیدحسین حسینی در مورد آنچه بعد از این لحظه اتفاق می‌افتد توضیح می‌دهد: "در برخورد با صخره‌ها، تخته‌های قایق شکاف برداشت و آب به درون رخنه کرد. حدود ۴۰ تا ۷۰ تن روی هم پرتاب شدند. جوری که من تلاش می‌کردم دست همسرم را بگیرم اما نمی‌شد. همه از هم جدا شده بودند."

صبح‌هنگام، دریا واقعاً دلهره‌آور شده بود. ما دعا می‌کردیم. گریه می‌کردیم و قرآن می‌خواندیم. تمام کودکان حاضر در قایق فریاد می‌کشیدند. همه با یکدیگر خداحافظی می‌کردند.

او فکر می‌کند که توسط تخته چوبی به میان صخره‌ها پرتاب شده است. حتی می‌گوید کوشش می‌کرده توسط ریسمانی که از سوی ساکنان جزیره آویزان شده بوده خود را نجات دهد، اما بعد روشن می‌شود که وی بعد از غرق شدن قایق، توسط امواج به میان صخره‌ها پرتاب شده است. او دوباره شنا می‌کند و به محل غرق شدن قایق برمی‌گردد و در میان اجساد شناور در آب، همسر و پسر عمویش را جست‌وجو می‌کند ولی نمی‌تواند آنها را بیابد. سرانجام جسد فرزندش "سام" را پیدا می‌کند، ولی جسد مریم هرگز یافت نمی‌شود.

بازگویی این خاطرات تلخ باعث افزایش فشار روانی حسین می‌شود. می‌گوید: "هنوز حس می‌کنم همسرم زنده است. چون پیدایش نکردم. فکر می‌کنم آنجاست. وقتی برای ملاقات کسی یا کاری بیرون می‌روم، برای مدت طولانی نمی‌توانم بمانم، زیرا فکر می‌کنم مریم منتظرم است."

او خطاب به ایرانی‌هایی که می‌خواهند به گونه‌ای غیر قانونی و با قایق به استرالیا بیایند می‌گوید: "لطفاً چنین خطری را متقبل نشوید. واقعاً ارزش آن را ندارد که فکر می‌کنید. شما از دست دادن هر چیزی را در زندگی‌تان می‌توانید قبول کنید، اما نه از دست دادن فامیل‌تان را. قطعاً و صد در صد نمی‌توانید."

با این حال بر اساس آمار دولت استرالیا در سال جاری، ورود قایق‌های مهاجران غیر قانونی به آن کشور، نسبت به سال گذشته افزایش یافته است.

* توضیح تصویر: دو تن از بازماندگان حادثه ۱۵ دسامبر جزیره کرسمس، در نخستین سالروز این حادثه، یاد قربانیان آن را گرامی می‌دارند. عکس از: Kent Retallick

ویدئو کوتاهی از حادثه:

افزایش رويدادهای وخيم در بازداشتگاه‌های مهاجرت استرالیا

Mon, 21 Nov 2011 16:36:58 +0000

برپايه تازه‌ترين آمار منتشرشده تعداد رويدادهای وخيم در بازداشتگاه‌های مهاجرت استراليا در طول سال گذشته افزايش چشمگيری داشته است.

هم‌اکنون بيش از ۱۳۰۰ واقعه وخيم در بازداشتگاه‌های مهاجرت استراليا ثبت شده است که نزديک به چهار برابر افزايش چنين رويدادهايی نسبت ۱۲ ماه گذشته را نشان می‌دهد.

سخنگوی اداره مهاجرت استراليا گفته است افزايش تعداد اين رويدادها در بازداشتگاه‌های مهاجرت نشان‌دهنده افزايش ورود قايق‌های پناهجويان در دو سال گذشته به استراليا است که فشارهايی را در بازداشتگاه‌ها به‌همراه آورده است.

گفته می‌شود بيش از ۱۰ هزار پناهجو از ماه ژوئن ۲۰۰۹ تاکنون توسط قايق به استراليا رسيده‌اند.

کشور استراليا سياست بازداشت اجباری پناهجويان را دنبال می‌کند و هر پناهجويی که به استراليا می‌رسد تا زمان رسيدگی به درخواست پناهندگی‌اش در بازداشتگاه‌های اين کشور نگهداری می‌شود.

بيشترين تعداد پناهجويان بازداشت‌شده در استراليا را پناهجويان افغانی با تعداد ۱۲۴۶و دومين گروه را ايرانی‌ها با تعداد ۱۰۹۵ پناهجو تشکيل می‌دهند

بسياری از پناهجويان با گذراندن روزهای خود در اين بازداشتگاه‌ها به بيماری‌های متعدد روانی دچار شده و حتی می‌ميرند، آن‌ها همچنين مورد خشونت و حمله نيز قرار می‌گيرند.

از سال ۲۰۰۰ تاکنون دادگاه‌های حقوقی استراليا دولت اين کشور را به دليل بدرفتاری با پناهندگان مجبور به پرداخت ۲۳ ميليون دلار به پناهندگان کرده است.

روزنامه سيدنی مورنينگ هرالد گزارشی از دولت استراليا را منتشر ساخته است که برپايه آن از سال ۲۰۰۰ تاکنون ۴۰۴ ادعا مبنی بر درخواست پول از سوی پناهندگان، ۲۹۳ شکايت در مورد بازداشت غير قانونی و ۱۱۱ درخواست برای توجه به افرادی که آسيب ديده و مجروح شده‌اند و درخواست‌های پناهندگی‌شان رد گرديده، ثبت شده است.

اليزابت اوشيا، وکيل امور اجتماعی در شهر ملبورن گفت: "بيشتر افرادی که ما پرونده‌های‌شان را عليه دولت نمايندگی می‌کنيم، به دليل افسردگی و استرس صدمه ديده‌اند."

گزارش‌های آماری از ماه اکتبر سال جاری نشان می‌دهند که ۳۵۰۰ پناهجو شش ماه و يا بيشتر در بازداشت به‌سر برده‌اند و همچنين نزديک به ۴۰ در صد پناهجويان يک سال را در بازداشت گذرانده‌اند.

برپايه اين گزارش‌ها در پايان ماه اکتبر در تمام استراليا بيش از ۴۰ هزار پناهجو تحت بازداشت بوده‌اند.

بيشترين تعداد از اين پناهجويان را پناهجويان افغانی با تعداد ۱۲۴۶و دومين گروه را ايرانی‌ها با تعداد ۱۰۹۵ پناهجو تشکيل می‌دهند.

اتهام ایجاد آتش‌سوزی به یک پناه‌جوی ایرانی

Maryam — Sun, 20 Nov 2011 11:58:04 +0000

محمد دیانتی، پناه‌جوی ۳۷ ساله ایرانی پنجشنبه گذشته به آتش‌سوزی و از بین بردن اموال مشترک‌المنافع در یکی از اتاق‌های بازداشتگاه کورتین استرالیا متهم شد.

به گزارش رسانه‌های استرالیایی محمد دیانتی، که ورزشکار رشته بدنسازی است، گفت‌و‌گوهای متعددی را از داخل بازداشتگاه با رسانه‌ها انجام داده است.

وی که ملقب به الکساندر دیانتی است، به رسانه‌ها گفته بود مقامات زندان در بازداشتگاه کورتین پناه‌جویان را مورد حملات فیزیکی قرار می‌دهند.

آقای دیانتی در ماه سپتامبر به روزنامه استرالیای غربی گفته بود: "آن‌ها شروع به حملات فیزیکی و ضرب و شتم ما کرده‌اند، ما واقعا نیاز داریم کسی بداند اینجا چه می‌گذرد، ما باید به رسانه‌ها و سازمان ملل متحد در مورد توهین‌ها تحقیر‌ها که روزمره زنده گی را دشوار‌تر می‌سازد اطلاع بدهیم."

این پناه‌جوی ایرانی به رسانه‌ها گفته بود مقامات زندان در بازداشتگاه کورتین پناه‌جویان را مورد حملات فزیکی قرار می‌دهند

وی گفته بود: "در صورتی که آن‌ها رفتارشان را با ما تغییر ندهد، اتفاق ناگواری خواهد افتاد."

گفته می‌شود، این واقعه هنگامی اتفاق افتاده است که یکی از ماموران بازداشت‌گاه از سوی پناه‌جویان مورد حمله قرار گرفته است اما مقامات می‌گویند که دیانتی در این حادثه دست ندارد.

هفته گذشته وی دفاعیه کوتاهی را نیز به دادگاه ارایه کرد، اما وی تا ماه آینده به زندان Hakea شهر پرت فرستاده شد.

یک سخنگوی مهاجرت استرالیا گفته است ادعای آقای دیانتی مبنی بر تهدید وی از سوی مقامات بازداشتگاه کورتین توسط پولیس استرالیای غربی و پولیس فدرال استرالیا مورد بررسی قرار گرفته است. این مساله هنوز از سوی مقامات رسمی تایید نشده است.

شرايط دشوار پناهجويان ايرانی پس از دو زلزله اخير در وان

Fri, 11 Nov 2011 08:38:00 +0000

پناهجويان ايرانی پس از زلزله سه‌شنبه در وان ترکيه هيچ وسيله‌ای برای ترک اين منطقه ندارند.

کمپين بين‌المللی حقوق بشر در ايران به نقل از علی نظری، فعال دانشجويی و يکی از پناهجويانی که اکنون در شهر وان ترکيه به‌سر می‌برد از شرايط دشوار زندگی پناهجويان ايرانی پس از زلزله شامگاه سه‌شنبه ۱۷ آبان‌ماه در شهر وان ترکيه نوشته است.

سه‌شنبه ساعت ۲۱ و ۳۳ دقيقه زلزله پنج و شش دهم ريشتری شهر وان را لرزاند و دست‌کم جان هفت نفر را گرفت.

در نتيجه اين زمين‌لرزه ۲۵ ساختمان از جمله دو هتل ويران و ۲۲ ساختمان خالی و بدون سکنه شدند.

کمتر از سه هفته پيش، در روز يکشنبه يکم آبان‌ماه جاری، زمين لرزه‌ ديگری به شدت هفت و دو دهم ريشتر در همين منطقه رخ داده بود که در نتيجه آن بيش از ۶۰۰ نفر جان خود را از دست دادند.

علی نظری، فعال دانشجويی و پناهجوی ايرانی در وان: هيچ نهادی، حتی سازمان ملل برای اسکان موقت به پناهنده‌ها کمک نمی‌کند

علی نظری پس از زلزله سه‌شنبه به کمپين بين‌المللی حقوق بشر در ايران گفت: "برای خروج از شهر وان هيچ وسيله نقيله‌ای وجود ندارد، مانده‌ايم که چه کنيم."

وی افزود: "هيچ اتوبوسی نيست حتی بليت هواپيما هم گير نمی‌آيد. ما پناهنده‌ها هيچ‌کدام ماشين هم نداريم، همين‌طور با وسايل‌مان مانده‌ايم که چه کنيم."

به گفته اين فعال دانشجويی هنوز اجازه خروج پناهجويان به‌دست پليس شهر وان نرسيده است و پناهجويان ايرانی مجبور هستند تا دريافت اجازه‌نامه خروج صبر کنند.

پيش از اين هژير شريفی که خود يکی از پناهجويان شهر وان است به زمانه گفته بود: "پليس به پناهنده‏‌ها اعلام کرده است که به مدت ۱۰ روز می‏‌توانند از شهر بيرون بروند و بعد از ۱۰ روز بايد به شهر وان برگردند. تنها امکانی که برای حل مشکل پناهندگان ايرانی، افغانی و ساير کشورها داده شده است، همين ترک ۱۰ روزه وان است."

علی نظری در ادامه سخنان خود به کمپين بين‌المللی حقوق بشر در ايران گفت پس از زلزله نخست "بعد از آن‌که دولت احتمال زلزله بعدی را داد و خواست تا مردم شهر را دو هفته ترک کنند ما هم به جای ديگری رفتيم. تازه برگشته بوديم که دوباره زلزله آمد و حالا وسايل‌مان را جمع کرديم که دوباره برويم."

اين فعال دانشجويی می‌گويد هيچ نهادی، حتی سازمان ملل برای اسکان موقت به پناهنده‌ها کمک نمی‌کند؛ برگه خروج برای ترک شهر و رفتن نزد دوست يا يک عضو خانواده داده می‌شود اما بسياری از پناهجويان آشنايی در ترکيه ندارند و نمی‌دانند کجا بروند.

اين پناهجوی ايرانی همچنين اعلام کرد تا جايی که خبر دارد کسی از پناهجويان ايرانی در زلزله‌های اخير آسيبی نديده است.

شهر وان، با ۳۸۰ هزار نفر جمعيت، در نزديکی مرز ايران و در جنوب شرقی ترکيه، يکی از مراکز مهم اين کشور برای نگهداری پناهندگان و پناهجويان به‌شمار می‌رود. پناهندگان و پناهجويان ايرانی و افغانی بيشترين شمار اين طيف را تشکيل می‌دهند.

آمار دقيقی از شمار اين پناهندگان موجود نيست، اما سازمان ملل در گزارشی از ۵۰۰ تا هزار پناهجوی ايرانی و حدود چهار هزار پناه‌جوی افغانی خبر داده است.

مشکلات پناهندگی، ربطی به جنیست ندارد

Maryam — Thu, 03 Nov 2011 12:35:11 +0000

مهسا صارمی

مهسا صارمی- در سال‌های اخیر، شاهد مهاجرت زنان و مردان بسیاری از ایران به خارج از کشور بوده‌ایم. عمده این مهاجران قبل از رسیدن به کشور مقصد، دورانی را در کشوری واسط می‌گذرانند که در بیشتر موارد کشور ترکیه است، یا عراق و پاکستان. به همین بهانه در چهار برنامه قبل در ماه گذشته به روایت زنان پناهنده پرداختیم. با مریم، نگین، زهره و بهاره که تجربه دوران پناهندگی را داشتند به گفت‌وگو نشستیم و از مشکلات آن‌ها اعم از عدم امنیت، کمبود امکانات رفاهی و قانون‌شکنی‌های سازمان ملل در پیوند با پرونده‌های مهاجرت‌شان پرسیدیم.

در این برنامه با سامان که جوانی ۲۹ ساله است به گفت‌وگو نشسته‌ایم. سامان دوسال است که در ترکیه زندگی می‌کند و دوران پناهندگی‌اش را می‌گذراند. این بار از سامان درباره‌ی زندگی زنان پناهنده پرسیده‌ایم: آیا مشکلاتی که زنان در برنامه‌های پیشین به آن‌ها اشاره کردند، تنها مختص به زنان است یا مردان هم از مشکلاتی نظیر آن‌ها رنج می‌برند؟ مشکلات زنان و مردان پناهنده تا چه اندازه متفاوت یا شبیه به ‌هم است؟

سامان: من باتوجه به مطلبی که از شما خواندم، درباره بحث زنان پناهنده، نکته‌ای که به ذهنم رسید این بود که به‌هر صورت مشکلاتی برای پناهنده‌ها وجود دارد و این مشکلات خیلی قابل تقسیم‌بندی به زن و مرد نیست. مگر مردها از راه وی‌آی‌پی پناهنده می‌شوند یا برای‌شان فرش قرمز پهن کرده‌اند که برای خانم‌ها اینطور نیست؟ یا خانم‌ها و آقایان مگر دو راه جداگانه در پیش دارند؟ این‌ها برایم سئوال بود. البته من نمی‌خواهم بگویم که مثلاً اینطور نیست یا هرکسی هر ادعایی کرده درست نیست، ولی می‌خواهم این را بگویم که پناهندگی مسئله‌ای است که حالا حالاها جای دارد که به آن پرداخته شود و خیلی هم مسئله مهمی است.

نمی‌د‌انم از لحاظ آماری همینطور است یا نه، ولی چیزی که در حال حاضر ما داریم می‌بینیم این است که با توجه به شرایط ایران پناهنده‌ها مدام بیشتر و بیشتر می‌شوند. حالا چه در ترکیه یا هرجای دیگر. من دوسال است که اینجا هستم و می‌بینم که پناهنده‌ها دارند بیشتر می‌شوند. اینجا بحث این نیست که شما آقا باشید یا خانم. برای پناهنده‌ها مشکلات زیاد است؛ از مشکل طولانی‌ بودن پروسه بررسی گرفته تا این که درست رسیدگی نمی‌کنند. همه این مشکلات هست و خانم و آقا هم خیلی ندارد که شما فکر کنید چون خانم هستید کارتان راه نمی‌افتد یا بحث دیگری پیش روی است. اتفاقاً تا جایی که ما می‌دانیم برای خانم‌ها یکسری تسهیلاتی در نظر گرفته‌اند، چه از نظر پلیس و چه از نظر یو ان. اصلاً یک کیس جداگانه وجود دارد برای زنان بی‌سرپرست که می‌توانند از طریق این کیس برای پناهندگی اقدام کنند و در اولویت قرار گیرند. همه این‌ها مسائلی است که وجود دارد و این است که آدم تاحدودی تعجب می‌کند وقتی می‌بیند که این قضیه پناهندگی زنانه و مردانه می‌شود.

مشکلاتی برای پناهنده‌ها وجود دارد و این مشکلات خیلی قابل تقسیم‌بندی به زن و مرد نیست. مگر مردها از راه وی‌آی‌پی پناهنده می‌شوند یا برای‌شان فرش قرمز پهن کرده‌اند که برای خانم‌ها اینطور نیست؟ یا خانم‌ها و آقایان مگر دو راه جداگانه در پیش دارند؟

حالا این مواردی که شما می‌گویید ما هم شنیده‌ایم و با آن بیگانه نیستیم. امکان دارد هرکسی در پلیس، در کوچه و خیابان یا در یوان از موقعیت خودش سوءاستفاده کند و درخواستی، بی‌احترامی‌ای یا واکنش خارج از حد چارچوبی نسبت به خانم‌ها داشته باشد. ولی من فکر می‌کنم خانم‌هایی که مخصوصاً از ایران می‌آیند، این تجربه‌ها را به هر صورت دارند. حالا من در مورد ترکیه حرف می‌زنم و اینطور نیست که شما فکر کنید خیلی وضعیت حاد است. از ایران خیلی خیلی بهتر است، از لحاظ امنیت و از لحاظ نوع برخورد آدم‌ها نسبت به خانم‌ها. این را دیگر کاملاً می‌شود پرس‌وجو کرد و به آن رسید که مشکل حادی وجود ندارد.

البته شاید مواردی هست که من خبر ندارم و آن مواردی را هم که شما می‌گویید، من اصلاً نمی‌توانم زیر سئوال ببرم. مسلماً درست گفته‌اند، ولی در کل این که بیاییم این‌ها را مورد استناد قرار دهیم برای قضاوت چندان درست نیست. اینطور اگر باشد، من هم می‌توانم به شما یک مورد همجنسگرا معرفی کنم که بیش از سه سال است کارش طول کشیده. در حالی که گفته می‌شود کار گی‌ها راحت و سریع پیش می‌رود و هیچ مشکلی ندارند. آدم سیاسی می‌توانم به شما معرفی کنم که بالای هفت سال است که اینجاست. همه‌جوری هست. به‌هرحال این ایراد و مشکل برای هرکسی ممکن است پیش بیاید. با هرکسی، با هرجور آدمی که آمده. در واقع کسی هم که از کشور خودش برای پناهندگی بیرون می‌آید، اگرچه به او می‌گویند تو خیلی حق و حقوق داری، اما مشکلات زیادی هم به‌هرحال خواهد داشت. مشکلات واقعاً زیاد است.

حالا در مورد خانم‌ها یک قسمت‌اش را و آن چیزی را که خودم می‌دانم و می‌توانم بیان کنم، این است که اگر اقامت‌شان مثلاً در کشور ترکیه طولانی شود، برای رفتن به کشور سوم و مقصد نهایی، چون اجازه کار ندارند، شرایط کمی برای‌شان سخت‌تر می‌شود. ولی در سایر موارد مثلاً بگوییم در روند کار، در مراحل و در بحث‌‌ها و برخورد با مردم این کشور با پناهنده‌های دیگر خیلی من بین شرایط آنها با دیگران تفاوتی نمی‌بینم. حتی شاید تسهیلاتی هم برای‌شان در نظر بگیرند.

مسئله دیگری که به ذهن من می‌رسد این است که خانم‌ها شاید خیلی نروند دنبال این که اطلاعات و آگاهی خودشان را بالا ببرند. البته نمی‌گویم همه، اما شاید در مورد این چند نفری که شما سرگذشت‌شان را گفتید این بوده باشد. من یک موردی را سراغ دارم که بی‌سرپرست بود و می‌توانست خیلی راحت از کیس بی‌سرپرست استفاده کند و همان را ارائه دهند. ولی رفته بودند یک کیس دیگری را ساخته بودند و به قول معروف کیس‌سازی کرده بودند که یک کیس مذهبی بود و نتوانسته بودند آن را ثابت کنند و به مشکل برخورد کردند. حالا مثلاً عنوان می‌شود که ایشان بی‌سرپرست‌اند و چند سال است که مانده‌اند.

خب این موارد برمی‌گردد به اشتباه خود آن آدم. حالا می‌توانست مرد باشد و این مشکل برایش پیش آید. حالا زن است و این مشکل برایش پیش آمده. تمام حرف من این است، خیلی ممنون که روی موضوع پناهندگی کار می‌کنید. این موضوع خیلی جای کار دارد. ولی من فکر می‌کنم اگر این موضوع را زنانه و مردانه‌اش نکنید بهتر باشد. خیلی مسائل دیگر هست که می‌شود به آن‌ها پرداخت. مثلاً پناهندگی مشکلی است که برای انسان‌ها وجود دارد، مشکلی است که برای یک آدم به‌وجود می‌آید، برای کسی که از خانه و خانواده و کشور و شهر خودش می‌زند و خارج می‌شود، با هزار و یک مشکل مواجه می‌شود. این مشکلات خیلی زنان و مرد بردار نیست. این مشکلات انسانی است. از شما که حالا دارید به این موضوع می‌پردازید یا رسانه‌های دیگر، خواهش من این است که این قضیه را زنانه و مردانه نکنید. پناهندگی مشکلی است که برای هرکسی امکان دارد پیش آید.

در همین زمینه:

آیا سازمان ملل دلیل مشکلات پناهجویان است؟

پناهجویی، تشدید بی‌اعتمادی و مشکلات زناشویی

جست‌وجو یا گریز از یکدیگر

behnam — Tue, 01 Nov 2011 19:10:18 +0000

گفت‌وگو با مهرداد درویش‌پور، جامعه‌شناس

زهرا باقری‌شاد

زهرا باقری‌شاد - هراس ایرانیان مهاجر از یکدیگر، تجربه‌ای است که شاید فقط در حد و حدود یک احساس باقی بماند، اما وجود دارد و گاهی نیز از حد یک "حس" فرا‌تر می‌رود و به الگویی رفتاری بدل می‌شود؛ رفتاری که بر اساس آن مهاجران ایرانی از هموطنان خود دوری می‌کنند یا بسیاری از آنها دست کم برآنند تا به نهادینه کردن این منش دست بزنند و به توصیه‌های مکرر در این زمینه نیز می‌پردازند.

شنیدن کلیشه معروف "از ایرانی‌جماعت دوری کن" برای بسیاری از ما تداعی‌گر روزهای نخستین حضورمان در سرزمین دیگری به جز ایران است. سرزمینی که شاید پیش از مهاجرت یا سفر طولانی مدت، امیدوارم بودیم در آن آشنایی حتی دور بیابیم که با او اشتراکی فرهنگ، زبانی و قومی داشته باشیم، اما همین آشنایان دور، خیلی زود به ایرانیانی مبدل می‌شوند که ترجیح می‌دهیم از آنها دوری کنیم.

بعید نیست حتی به دوستان‌مان که تازه می‌خواهند به جمع مهاجران بپیوندند در این زمینه توصیه‌هایی نیز بکنیم؛ آن هم در شرایطی که در مواردی این ما - آشناهای دور و نزدیک - هستیم که دلیل مهاجرت آنها هستیم و باعث می‌شویم در انتخاب سرزمین مورد نظر برای سفر، ادامه تحصیل و انواع مهاجرت، حضور هموطنی چون ما را به عنوان یک نقطه روشن و امیدوارکننده در نظر بگیرند.

با این همه بیشتر ما خیلی زود به این نتیجه می‌رسیم که باید از خودمان، از ایرانی‌ها دوری کنیم. این شاید کمی متمایز باشد از رفتاری که در برخی دیگر از اقوام از جمله کرد‌ها، آسوری‌ها و... به چشم می‌خورد.
مهرداد درویش‌پور، جامعه‌شناس و استاد دانشگاه در سوئد، این رفتار را از ابعاد مختلفی مورد بررسی قرار می‌دهد و به نوعی "اسکیزوفرنی فرهنگی" اشاره می‌کند که گریبانگیر بسیاری از ایرانی‌هاست.

او با توضیح نوعی تناقض رفتاری که در ایرانی‌های مهاجر نمود دارد می‌گوید: "یکی از ویژگی‌های فردی که دچار اسکیزوفرنی فرهنگی شده این است که هم میل فرار از فرهنگ سابق خود را دارد و هم بر اساس برخی نیازهای خود مایل است با هموطنان خود رابطه داشته باشد. او از یک سو پرستیژ و ژست خود را در این می‌بیند که با ایرانی‌ها رابطه نداشته باشد و از سوی دیگر به شدت در جست‌‌وجوی جمع‌های ایرانی است تا در آنها برخی نیازهای فرهنگی خود را مرتفع کند."

آنچه در ادامه می‌خوانید بخش مفصل‌تر گفت‌وگو با این جامعه‌شناس مقیم سوئد است.

بسیاری از ما در سوئد با رفتاری مواجه شده‌ایم که شاید بتوان آن را "گریز ایرانیان از یکدیگر نامید." دانشجو‌ها، مهاجران و افرادی که برای اقامت طولانی‌مدت به این کشور آمده‌اند در برخورد با ایرانی‌های تازه وارد این‌طور توصیه می‌کنند که "بهتر است دوستان ایرانی نداشته باشی"، "شغلی انتخاب نکنی که در آن رئیس و همکارانت ایرانی باشند" و حتی "بهتر است در جمع‌های ایرانی حضور پیدا نکنی". نظر شما در این زمینه چیست؟

مهرداد درویش‌پور: برای توضیح و تببین این مسئله، ابتدا باید به یک نکته مهم درباره وضعیت ایرانی‌های مهاجر اشاره کنم. ایرانی‌های مهاجر اساساً افرادی هستند که اغلب به "گتوسازی" دست نمی‌زنند و از تجمع‌های جزیره‌ای شکل، همچون گتو دوری می‌کنند.

آنها بیشتر افرادی هستند از طبقه تحصیلکرده و متوسط که در بسیاری از جوامع غربی و ازجمله در سوئد در مجموع در گروه افراد موفق قرار می‌گیرند. بدین‌ترتیب اگرچه بیشتر آنها در محافل ایرانی حضور دارند، اما از گتوسازی پرهیز می‌کنند.

"گتو" از نوعی به هم پیوستگی جغرافیایی برخوردار است. در گتو در حالی که ارتباط‌های درونی بسیار نیرومند است، رابطه با دنیای پیرامون ضعیف است. همچنین گتو در بیشتر موارد با نوعی حاشیه‌نشینی همراه است در حالی که بسیاری از ایرانی‌های مهاجر در موقعیت حاشیه‌ای به سر نمی‌برند. آنها اجتماع‌های خاص خودشان را دارند اما بیشتر در قالب جشن‌ها و کنسرت‌های موسیقی، انجمن‌ها، رسانه‌ها و مراسم ایرانی. از سوی دیگر ایرانی‌ها به پیشرفت فردی بیشتر از پیشرفت گروهی علاقه‌مند و توانمند هستند. از این رو وقتی وارد جامعه سوئد می‌شوند تلاش می‌کنند بر اساس توانمندی‌های فردی پیشرفت کنند. برای این منظور به صورت فردی می‌کوشند موقعیت اجتماعی و شغلی و اقتصادی خود را در جامعه سوئد تقویت کنند.

پس دلیل چندانی وجود ندارد که به ایرانی‌ها نزدیک شوند مگر در مواردی که باید در اجتماعات خاصی حضور داشته باشند برای رفع نیازهای فرهنگی خاص، گریز از تنهایی ناگزیر و یا استفاده از امکاناتی که شبکه روابط قومی ایرانیان فراهم آورده است؛ چون به ندرت ممکن است بتوانند همه سدهای زبانی و فرهنگی را بشکنند و با جامعه یکی شوند. از این‌رو تلاش می‌کنند به صورت گزینشی، دوستان ایرانی خود را نیز انتخاب کنند. به همین دلیل رابطه ایرانیان با یکدیگر چندوجهی و پیچیده است.

آیا چنین شرایط چندوجهی و پیچیده‌ای، عادی است یا از نوعی درهم‌ریختگی و نابه‌سامانی فرهنگی حکایت دارد؟

این وضعیت تا حدودی ناشی از آن چیزی است که شایگان از آن به عنوان "اسکیزوفرنی فرهنگی" یاد می‌کند. این پدیده در بسیاری از افراد ایرانی مقیم سوئد نیز مشاهده می‌شود.

منظورتان دوشخصیتی بودن است؟

بله؛ نوعی دوشخصیتی بودن که از برخی جنبه‌ها از جامعه‌ای ریشه می‌گیرد که رشدی ناموزون داشته است. از آنجا که تحول در جوامع پیرامونی همچون ایران یکسره محصول "پویایی درونی" نیست، در تحولات اجتماعی به هم‌پیوستگی و همنوایی - نظیر آنچه در جوامع غربی وجود دارد - مشاهده نمی‌شود. به وارونه، نقش عامل بیرونی از جمله صدور تکنولوژی، سرمایه و فرهنگ غربی در دگردیسی‌های اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی جامعه می‌تواند ناموزونی و دوپارگی‌ها و گسست‌های جدی ایجاد کند.

برای نمونه در دهه ۱۳۵۰، در کنار آخرین مظاهر زندگی شهری مدرن، حضور شتر در خیابان‌ها یا گله‌های گوسفند در محله‌های فقرنشین برخی از شهرها، نشان از شکاف عمیق و ناموزونی رشد در این جامعه داشته است. این همزیستی شیوه‌های زندگی ناموزون در کنار یکدیگر زمانی که به یک "عرف" تبدیل می‌شود، می‌تواند در بسیاری از شهروندان نوعی دوزیستی فرهنگی بیافریند؛ بی‌آنکه خود متوجه متناقض بودن این دو شیوه زیست باشند.

یک نمونه ساده آن پدیده موسوم به "ابوالفضل یا حسین پارتی" است. یا خانم‌های بسیار شیک‌پوش و آراسته که با آخرین مدل‌های اتوموبیل‌‌های سواری، به ضریح بستن، نذر کردن، فال‌گیری، دعانویسی و... روی می‌آورند. این جمع اضداد، از منظر هیچ عقل سلیمی قابل توضیح نیست.

از سوی دیگر به دلیل استبداد سیاسی، بسیاری از افراد در این جامعه آن چیزی نیستند که بیان می‌کنند و الزاماً به آنچه بیان می‌کنند باور ندارند. به عبارت دیگر درو‌غ‌گویی برای بسیاری در این جوامع، "راز بقا و ابزار ارتقای اجتماعی" است. حتی تکرار این رفتار می‌تواند ریاکاری را در آنها درونی کند و به رفتاری ناخوداگاه بدل سازد. این یعنی اسکیزوفرنی فرهنگی.

با این حساب شکل‌گیری "اسکیزوفرنی فرهنگی" را فقط به شرایط سیاسی نسبت می‌دهید؟

نه. به‌طور کلی بسیاری از ایرانیان به نوعی اسکیزوفرنی فرهنگی دچارند که در طی سال‌ها و بر اثر شرایط مختلف شکل گرفته و قوام یافته است. اما "استبداد سیاسی" هم در تشدید این مسئله تاثیر بسیار داشته است. اگرچه دامنه این استبداد در سیاست خلاصه نمی‌شود، بلکه پهنای اجتماعی و فرهنگی را نیز در برمی‌گیرد. اساساً افرادی که در این شرایط رشد می‌کنند خودشان هم نمی‌دانند دچار "دوشخصیتی فرهنگی" هستند. در رفتار آنها نوعی تناقض وجود دارد که ناشی از دو فرهنگ ناموزون است که در کنار هم به سر می‌برند اما در هم تنیده نشده‌اند.

در این میان آیا تمایل خاصی نسبت به فرار از فرهنگ پیشین در میان مهاجران ایرانی وجود دارد؟

برای پاسخ به این سئوال باید به ترامایی اشاره کنم که حتی اختیاری‌ترین گروه مهاجران نیز می‌توانند با آن دست به گریبان باشند. به عبارت دیگر برای برخی، یادآوری هر آنچه نشان از جامعه و فرهنگ پیشین دارد، آزاردهنده است.

این تراما گاهی برای این افراد به‌قدری سنگین است که آنها حتی رنگ مو و اسم خود را تغییر می‌دهند تا از هرچه یادآور سرزمین مادری است فرار کنند. البته همه این رویکرد را در پیش نمی‌گیرند. رویکرد مهاجران در برابر ترامای ناشی از مهاجرت را می‌توان به سه دسته تقسیم کرد: یک گروه همین افرادی هستند که به آنها اشاره کردم. یعنی کسانی که در آرزوی "گسست کامل از گذشته خویش" به سر می‌برند. این گروه، از مشاهده دیگر ایرانیان یا درگیر شدن با مسائل ایران همچون جن از بسم‌الله فرار می‌کنند و اگر دست‌شان هم برسد گذشته خود را هم انکار می‌کنند. برای آنها یادآوری پیشینه ایرانی‌شان، نوعی کسرشان و منزلت اجتماعی است.

گروه دیگر، افرادی هستند که در گذشته به سر می‌برند و نگاهی نوستالژیک به زندگی دارند. بسیاری از افراد عضو گروه‌های سیاسی این ویژگی را دارند. مثلاً هنوز فکر می‌کنند در شرایط سال‌های نخست پس از انقلاب به سر می‌برند.

زندگی این گروه در سوئد یا دیگر کشورهای اروپایی مثل زندگی در یک جزیره است. شناخت چندانی هم از جامعه ندارند و نسبت بدان احساس تعلق خاطر نمی‌کنند. به عبارت دیگر آنها در سوئد زندگی می‌کنند اما جامعه سوئد در زندگی‌شان حضور روزمره ندارد. هم در سیاست، هم در فرهنگ و هم در روابط اجتماعی با جامعه سوئد بیگانه هستند. به یک معنی حتی اگر از لحاظ جغرافیایی هم در یک گتو نباشند در یک گتوی ذهنی به سر می‌برند. تمام دغدغه‌های ذهنی این گروه، ارتباطات اجتماعی، احساسات و عواطف، سنن و عادت‌های آنها متاثر از سرزمین مادری است. برای بسیاری از این افراد، روزهای مهم تاریخی و نماد‌ها و مراسم فرهنگی سوئد یا هرجای دیگر اروپا، ارزش چندانی ندارد یا با آنها احساس بیگانگی می‌کنند. در حالیکه حتی از جشن مهرگان خود نیز نمی‌گذرند.

گروه دیگری هم هستند که در شرایط بینابینی به سر می‌برند. یعنی تلاش دارند در هر دو فرهنگ ریشه داشته باشند. هم از نوعی میراث گذشته برخوردار باشند و هم با رویکردی به آینده زندگی کنند. این گروه از فرهنگی "گلوکال" (جهانی – بومی) برخوردارند. به این معنا که هم به میراث فرهنگی سرزمین خود همچون نوروز، چهارشنبه‌سوری و شب یلدا علاقه‌مندند و رسانه‌ها، موسیقی، شعر و کنسرت‌های ایرانی را دنبال می‌کنند و هم با رسانه‌ها، هنر، فرهنگ، روابط اجتماعی، اشتغال، تحصیل و تفریحات جامعه سوئد احساس نزدیکی می‌کنند. اگرچه از این گروه سوم، برخی بین دو فرهنگ منگنه می‌شوند اما بسیاری، زیست هارمونیک با دو فرهنگ را درونی کرده‌اند.

به عبارت دیگر به جای زیستن بین دو فرهنگ، زندگی با دو فرهنگ را فراگرفته‌اند. نه تنها بسیاری از این افراد با پیدا کردن جایگاهی در جامعه در آن ادغام شده‌اند، بلکه نقش مهمی در به هم پیوستگی جامعه اکثریت در دهکده جهانی دارند که سرشار از چندگانگی‌های قومی و فرهنگی است.

شما ایرانی‌های مقیم سوئد را بیشتر جزو کدام یک از این سه گروه می‌دانید؟

بسیاری از آنها در گروه سوم جای می‌گیرند. بسیاری از آنها به تحصیل روی آورده‌اند، در حیات سیاسی جامعه سوئد حضور به نسبت فعالی دارند، از زندگی در محیط‌های حاشیه‌ای می‌گریزند، در حوزه اشتغال اگر هم از مشاغل دولتی برخوردار نباشند به گونه‌ای گسترده به مشاغل آزاد و تجارت روی آورده‌اند و در ایجاد انجمن‌های صنفی – فرهنگی و هنری فعال بوده‌اند.

در عین حال بخش بزرگی از ایرانی‌های مقیم سوئد بیکارند و در محیط حاشیه‌ای به سر می‌برند، زندگی روزمره‌شان با رادیوهای محلی و جشن‌های ایرانی طی می‌شود و روابط اجتماعی آنها با جامعه سوئد محدود است. همانطور که پیشتر نیز گفتم، گروه سوم نیز گروه یکدستی نیست. برخی از آنها به شدت بین دو فرهنگ منگنه شده‌اند در حالیکه بخش دیگری از آ‌نها موفق شده‌اند از هر دو فرهنگ سنتز ایجاد کنند.

شما اشاره کردید که بیشتر ایرانی‌های مقیم سوئد از طبقه مرفه، تحصیلکرده و متوسط هستند. آن دسته از مهاجران ایرانی که در سال‌های جنگ ایران و عراق به سوئد آمدند و به عنوان "پناهنده" در این کشور اقامت کردند، جزو کدام گروه قرار می‌گیرند؟ به نظر نمی‌رسد که آنها هم از گروه مرفه و تحصیلکرده و متوسط بوده باشند. اینطور نیست؟

درجه بالایی از آرمان‌گرایی، شکست تلخ آرزوهای انسانی در یک انقلاب و ویرانه‌هایی که برجا گذاشت و افسردگی‌های ناشی از آن، پناه گرفتن در یک سرزمین امن برای دوری از تجربه تلخ پیشین و همه و همه، دنیای "پناهنده‌های سیاسی" را تاریک‌تر از آن چیزی کرد که می‌بایست باشد. حال آنکه ایرانیانی که امروز برای اشتغال و تحصیل به سوئد می‌آیند، افرادی سخت هدفمند هستند که به قصد جبران ناکامی‌ها و محدودیت‌هایی که شرایط ایران بر آنها تحمیل کرده است مهاجرت می‌کنند.

طبیعتاً ایرانی‌هایی که در گریز از جنگ و شرایط سیاسی جامعه به سوئد مهاجرت کرده‌اند انگیزه‌های کاملاً متفاوت با ایرانی‌هایی داشتند که برای تحصیل یا اشتغال به سوئد آمدند. گروه اول که بیشتر پناهنده بودند و طی سال‌های طولانی پیوند مستقیمش را با ایران از دست داده است معمولاً در فضای بسته و ذهنی‌تری به سر می‌برد. یا آنکه به دلیل موقعیت پناهندگی، خشمش از حکومت ایران بیشتر و زبان اعتراضی‌اش تند‌تر است. این گروه در اعتراض به حکومت سرزمین مادری، چیز چندانی برای از دست دادن ندارد.

از آنجا که بخش مهمی از این گروه پیشینه سیاسی داشته‌اند، تمایل و حساسیت نسبت به مسائل سیاسی در آنها گسترده‌تر است. حال آنکه مهاجرانی که در این دوره برای تحصیل یا اشتغال به این سرزمین آمده‌اند معمولاً بیشتر به ایران رفت و آمد می‌کنند. تصویر این گروه از جامعه ایران زنده‌تر و به روز‌تر و به‌‌ همان میزان، تمایلات سیاسی تندروانه و آرمان‌گرایانه در آنها کمتر است.

بسیاری از پناهندگان با تکیه بر خدمات اجتماعی سوئد، انگیزه کمتری برای رشد اجتماعی و شغلی داشته‌اند، اما برای گروه مهاجر ایرانی تحصیلکرده و آنها که برای کار به این سرزمین آمده‌اند سرمایه‌گذاری و تلاش برای ارتقای شغلی و اجتماعی جنبه حیاتی دارد.

در واقع اقامت بسیاری از آنها در سوئد در گروی تحصیل و اشتغال است. از این رو از هدفمندی بیشتری برخوردارند. به این مسائل باید نکته دیگری را هم اضافه کنم. در دهه هشتاد میلادی که ایرانیان بیشتر به شکل پناهنده در سوئد اقامت گزیدند، جهان و ایران و نسل برخاسته از آن شرایط، به لحاظ عاطفی و عقلی دنیای دیگری را تجربه می‌کرد.

درجه بالایی از آرمان‌گرایی، شکست تلخ آرزوهای انسانی در یک انقلاب و ویرانه‌هایی که برجا گذاشت و افسردگی‌های ناشی از آن، پناه گرفتن در یک سرزمین امن برای دوری از تجربه تلخ پیشین و همه و همه، دنیای "پناهنده‌های سیاسی" را تاریک‌تر از آن چیزی کرد که می‌بایست باشد. حال آنکه ایرانیانی که امروز برای اشتغال و تحصیل به سوئد می‌آیند، افرادی سخت هدفمند هستند که به قصد جبران ناکامی‌ها و محدودیت‌هایی که شرایط ایران بر آنها تحمیل کرده است مهاجرت می‌کنند.

از خصوصیات این نسل نوعی عقلانیت، حسابگری، فردگرایی ‌گاه لجام گسیخته، توجه به زندگی زمینی و روزمره و شتاب برای کوتاه کردن زمان ارتقای اجتماعی است. چنین نسلی کمترین تمایل و مجالی برای بطلان وقت، تکیه بر نوستالژی و گذشته‌های دور و درجا زدن در آنها ندارد. همچنین نسل پیشین پناهندگان ایرانی، از آشنایی کافی با شرایط سرزمین میزبان برخوردار نبودند.

حال آنکه امروز، جامعه هفتادهزار نفری ایرانیان مقیم سوئد، امکانات بیشتری را برای نسل مهاجر جدید فراهم کرده است که این افراد به اتکای آن بیشتر شانس رشد در جامعه سوئد را به دست می‌آورند. به عبارت دقیق‌تر، وجود شبکه قومی ایرانیان در سوئد امکان بسیج منابع قدرت قومی را برای زیست و ادغام بهتر در جامعه فراهم می‌کند.

پناهجویی، تشدید بی‌اعتمادی و مشکلات زناشویی

Maryam — Fri, 14 Oct 2011 11:59:38 +0000

مهسا صارمی

مهسا صارمی- این گزارش بخشی از مجموعه خاطرات شفاهی شماری از زنان در دوران پناهجویی‌شان است.آنها در گفت‌وگو با رادیو زمانه درباره مشکلات خود و میزان امنیت و امکاناتی سخن گفته‌اند که در کشورهای مختلف پناهجوپذیر داشته‌اند.

در این گزارش زهره، زن روزنامه‌نگار از تجربیات دوران پناهجویی‌اش برای ما گفته است. زهره و همسرش هر دو خبرنگار هستند. همسر زهره پس از دهمین انتخابات ریاست جمهوری در سال ۱۳۸۸به دلیل فعالیت در ستاد میرحسین موسوی، یکی از نامزدهای ریاست جمهوری، بازداشت و زندانی می‌شود وپس از مدتی با سپردن سند منزل‌شان به عنوان وثیقه، از زندان آزاد می‌شود. او پس از آزادی موقت، به ترکیه مهاجرت می‌کند و پس از یک‌ماه زهره و فرزندشان نیز به او ملحق می‌شوند.

دختر خردسال آنها به دلیل مشکلات پیش آمده برای پدرش، بارها دچار تشنج شده و تحت نظر پزشک است. آنها هم اکنون در ترکیه زندگی می‌کنند و منتظر مراحل انتقال به کشور سوم و آغاز زندگی در کشوری دیگر هستند.

زهره از مهاجرت، مشکلات زندگی در کشور جدید و از درگیری‌های عاطفی، ضربه‌ها و زخم‌های روحی‌اش برای ما می‌گوید: "ما هم مانند بسیاری از ایرانیان، که به دلیل مشکلات امنیتی ایران را ترک کرده‌اند، مجبور به کوچ اجباری از ایران شدیم. من و همسرم هر دو خبرنگار هستیم. من در یک خبرگزاری کار می‌کردم و همسرم در یکی از سایت‌های خبری و شماری از روزنامه‌های تهران. همسرم به دلیل فعالیت‌ در ستاد میرحسین موسوی و یک‌سری از افشاگری‌هایی که داشت، بازداشت شد و به زندان رفت. با اینکه ما سند منزل‌مان را به عنوان وثیقه سپرده بودیم، اما با این حال ماموران اطلاعات بارها به دنبالش آمدند و پس از آن ما به سرعت کارهای‌مان را انجام دادیم و عزم مهاجرت کردیم. همسرم زودتر از ایران خارج شد و پس از یک‌ماه من به همراه دختر دوساله‌ام به ترکیه آمدم. در ابتدا افسردگی و هضم نکردن شرایط امروز برایم وجود داشت. من، کسی بودم که اطرافم پر از آشنا، همکار و فامیل بود، حالا باید در جایی دور از آنها به همراه همسر و دخترم که هنوز شیرخواره بود، به تنهایی زندگی می‌کردم. هم‌چنین پس از رفتن همسرم به سختی اندکی از وسایل منزل‌مان را فروختم و چیزی که نیاز داشتیم را به دشواری همراه خودم تا ترکیه و فرودگاه آنکارا بردم.

این مشکلات بماند؛ اما در کل احساس خوبی ندارم. کسانی که می‌شناختم کمتر با من تماس می‌گیرند و عده‌ای جواب ای‌میل‌هایم را نمی‌دهند. برای من که پدر و مادرم هردو فوت کرده‌اند و سر زدن به مزارشان برای من دلخوشی و تسکینی بود، این روزها دردناک است. از دست دادن این‌ها برای من مهم بود و هست. هنوز پس از گذشت چندین‌ماه نمی‌توانم یادشان را فراموش کنم.

همه این‌ها سخت است، اما با بچه خیلی سخت‌تر است.دخترم به دلیل مشکلات پدرش چندین‌بار دچار تشنج شده است و از یک سال پیش داروهای تشنج مصرف می‌کند. ما هنوز در این شهری که هستیم، نتوانسته‌ایم او را به بیمارستانی که دستگاه نوار مغزی دارد، منتقل کنیم. پس از یک سال باید دوباره چک‌آپ شود و مشخص شود که قرص‌هایش باید تغییر کند یا خیر."

ما کجا احساس امنیت می‌کنیم؟

زهره در ترکیه چندان احساس امنیت نمی‌کند و همین او را آزار می‌دهد. او می‌گوید: "ما دوبار به مشکل برخوردیم تا حدی که من حس می‌کنم در این خانه شبی را نمی‌توانم به تنهایی سر کنم. دوبار برای همسرم مشکل پیش آمد. یک‌بار از پنجره اتاقش قطعه‌ای از یک بلوک سنگی به داخل پرتاب کردند که اگر همسرم زیر پنجره بود و با آن برخورد می‌کرد، قطعاً امروز زنده نبود. اخیراً نیز دو، سه نفری با نقاب و صورت‌های پوشیده، می‌خواستند به اصرار از تراس وارد آشپزخانه شوند که همسرم سریعاً با اسپری فلفل آنها را از خانه دور کرد. این‌ها همه مشکلاتی است که برای ما پیش می‌آید. من که با هزار امید و آرزو به این شهر آمدم و احساس می‌کردم که حداقل اینجا امنیت دارم و استرس بازداشت همسرم را ندارم. به هر حال همه این‌ها قطره‌ای از مشکلاتی است که ما داریم."

زهره عمده مشکلات زنان پناهنده در ترکیه را مشکلات و نیازهای مالی می‌داند. او در مورد سختی‌های مهاجرت می‌گوید: "عمده مشکلات زنان پناهنده در کشوری مانند ترکیه و در دوران پناهندگی، از نگاه زنان دیگری که من می‌شناسم، بیشتر مشکلات و نیازهای مالی است. من خانواده‌هایی را دیده‌ام که سه سال است در ترکیه هستند، پرونده‌شان نیز به مشکل خورده و دیگر خانواده‌های ایرانی به آن‌ها کمک می‌کنند. پس مشکلات مالی در رتبه اول مشکلات خانواده قرار دارد و بخصوص برای زنان ایرانی. بسیاری از زنان ایرانی‌ای که می‌شناسم در این شهر به سختی کار می‌کنند. اگر بتوانند دست و پا شکسته ترکی صحبت کنند، در آرایشگاه‌ها یا عکاسی کار می‌کنند، اما یادگیری زبان ترکی برای همه مقدور نیست، تا بتوانند گلیم‎‌شان را از آب درآورند."

بحران عاطفی و زندگی در مهاجرت

زهره، بهبحران عصبی و خلأ عاطفی میان زوج‌های ایرانی در مهاجرت اشاره و اضافه می‌کند: "اکثر زوج‌های ایرانی، پس از مهاجرت و زندگی در اینجا، به دلایل مختلف با هم درگیر می‌شوند. درگیری عاطفی و درگیری‌های لفظی؛ زیرا هیچکدام قادر به هضم شرایط موجود نیستند تا با آن سازگار شوند و به هر طریقی و پیرامون هر مشکلی با هم بحث و جدل می‌کنند. یکی از این مشکلات، می‌تواند مشکلات مادی و اقتصادی باشد زیرا هزینه‌های اینجا نسبت به هزینه‌های ایران بالاتر است و برای کسی که با دست پر از ایران خارج نشده باشد، واقعاً شرایط زندگی سخت خواهد بود."

دور شدن از خانواده، نیازهای مالی، عدم امنیت، پیدا نکردن دوستان دلخواه و مهم‌تر از همه بلاتکلیفی و سردرگمی از مشکلات مدید پس از مهاجرت است که خواه و ناخواه بر زندگی بسیاری از زنان و مردان مهاجر تاثیر می‌گذارد.

احساس تنهایی، عدم امنیت و نگرانی همواره در زندگی زهره و در دوران پناهجویی‌اش وجود داشته است. برقراری ارتباط در کشور دیگر و با مردمانی ناآشنا برای زهره کمی دشوار است. او از تاثیر فاصله و مهاجرت در رابطه با دوستانش می‌گوید:"مشکلات من بیشتر روحی و عاطفی‌اند. افراد و دوستانی که می‌شناختم، حتی آن‌هایی که رابطه نزدیکی با هم داشتیم، وقتی خبردار می‌شوند که من از ایران خارج شده و پناهنده شده‌ام، نگاه‌شان در مورد من و زندگی‌ام تغییر می‌کند و ارتباطات گذشته‌شان را با من قطع می‌کنند. البته من به آن‌ها حق می‌دهم، شاید به‌خاطر شرایط امروز ایران باشد. به دلیل شرایط ایجاد شده، اکثراً ترس دارند و حوزه و حاشیه امنیتی‌شان را حفظ می‌کنند و اجازه نمی‌دهند کسانی مثل ما (پناهنده های سیاسی) بخواهد موقعیت‌شان را خدشه‌دار کنند. باید به آنها حق داد اگرچه سخت است وقتی با کسی تماس می‌گیری و برایشان ای‌میل می‌فرستی، یا جوابت را نمی‌دهند و یا کم‌محلی می‌کنند. اینجا، جایی است که روحیه انسان واقعاً خرد می‌شود.

از طرف دیگر، نگاه برخی ترک‌ها به ایرانی‌ها خیلی نگاه مثبتی نیست. آذری‌ها و ترک‌زبانانی که از ایران به اینجا می‌آیند راحت‌تر می‌توانند خودشان را با ترک‌های اینجا هماهنگ کنند، اما برقراری ارتباط برای فارسی‌زبانان سخت‌تر خواهد بود. گاهی خوبی‌ها و مهربانی‌هایی نیز از سوی ترک‌ها می‌بینیم که دلگرم کننده است."

مهاجرت و زندگی در ترکیه بر روحیه و شخصیت فرزند زهره نیز بی‌تاثیر نبوده است. زهره نگرانی‌های مادرانه‌اش را این‌چنین شرح می‌دهد: "کودکان اینجا هم‌بازی ندارند. دختر من در تهران به مهدکودک می‌رفت و با کودکان همسایه در ارتباط بود و زمانی که من به سرکار می‌رفتم، دخترم را به همسایه می‌سپردم. اما اینجا جز معدود دوستانی که به ما سر می‌زنند، دوست و هم‌بازی دیگری ندارد. همه دوستان‌مان را خاله و عموهای خودش می‌داند و این مسئله بسیار ناراحت کننده است. چون زمانی که به ترکیه آمده بود، خیلی کوچک و کم‌سن و سال‌تر بود. او خاله‌ها و عموهایش را فراموش کرده است و هیچ تصویری از آنها در ذهنش نمانده است. دوستان‌مان را خاله و عموهای خودش می‌داند و این قضیه بر روحیه‌اش تاثیر گذاشته است. وقتی کسی از دوستان‌مان به کشور دیگری می‌رود، همواره سراغ‌شان را می‌گیرد و دلتنگ آنها می‌شود. همه این مسائل در طولانی‌مدت بر روحیه و شخصیت‌اش تاثیر می‌گذارند. او اخیراً شب‌ها خیلی بی‌قراری می‌کند و من اطمینان دارم که این مسئله هم به دلیل تنهایی‌هایش است زیرا دوستانی که پیشتر می‌شناختیم از اینجا رفته‌اند. ما تنهایی‌مان را با فیس‌بوک پر می‌کنیم، با کار کردن، مطلب نوشتن، مقاله نوشتن و کارهایی از این قبیل، اما بچه‌ها چه گناهی کرده‌اند؟ نزدیک پاییز هم که می‌شود، رفتن به پارک کار درستی نیست. چون هوای اینجا خیلی زود رو به سردی می‌رود و بارندگی زیاد بچه‌ها را خانه‌نشین می‌کند."

دور شدن از خانواده، نیازهای مالی، عدم امنیت، پیدا نکردن دوستان دلخواه و مهم‌تر از همه بلاتکلیفی و سردرگمی از مشکلات مدید پس از مهاجرت است که خواه و ناخواه بر زندگی بسیاری از زنان و مردان مهاجر تاثیر می‌گذارد. بسیاری از پناهجویان پس از انتقال به کشور سوم هم‌چنان با مشکلات و زخم‌های روحی دست و پنجه نرم می‌کنند و تحت نظر مشاوران و روانشناسان قرار می‌گیرند.

چقدر زمان کافی است تا ناآرامی‌و نگرانی‌های ناشی از مهاجرت به دلیل مشکلات امنیتی، فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی ترمیم شود و این زنان و مردان به زندگی عادی برگردند؟

در همین زمینه:

مشکلات پناهجویان زن در کشورهای توریستی

مهاجرت، رویای برابری و نگاه جنسیتی

پی‌نویس:

طرح از مانا نیستانی