ماکس فریش

ماکس فریش و بحران هویت

Mon, 13 Aug 2012 22:49:58 +0000

ادبیات غرب در ۱۰ دقیقه، ماکس فریش و بحران هویت (۱۹۱۱-۱۹۹۱)

حسین نوش‌آذر

حسین نوش‌آذر –ماکس فریش نه تنها یکی از مهم‌ترین نویسندگان سوئیس، بلکه از مهم‌ترین نویسندگان آلمانی‌زبان پس از جنگ جهانی دوم است. مهم‌ترین درونمایه‌های آثار او عبارتند از خودیابی، عشق و زناشویی، پیش‌داوری و احساس گناه.

او با رمان‌هایی مانند «هومو فابر»، «گیرم اسم من گانتن باین است» و همچنین با رمان «اشتیلر» در جهانی شدن ادبیات آلمانی‌زبان پس از جنگ سهم بزرگی ادا کرد. آثار او را در مدارس آلمان و اطریش و سوئیس تدریس می‌کنند.

در مجموعه برنامه‌های ادبیات غرب در ۱۰ دقیقه که با هومر آغاز شد و با فیلیپ راث به پایان می‌رسد، امروز به ماکس فریش، رمان‌نویس، نمایشنامه‌نویس و معمار سوئیسی می‌پردازیم. یادآوری می‌کنم که فایل صوتی با متنی که می‌خوانید تفاوت دارد.

ماکس فریش که در یک خانواده بسیار مرفه پرورش پیدا کرده بود، یک نویسنده کمال‌طلب و منزه‌طلب است. او پس از مرگ پدرش تحصیل در رشته زبان آلمانی را رها کرد، چند سالی به عنوان روزنامه‌نگار کار کرد، چند سفرنامه و یک رمان نوشت، اما به دلیل کمال‌طلبی و منزه‌طلبی که تا پایان زندگی با او بود و آثارش و همچنین زندگی روزانه و زندگی زناشویی‌اش با شاعر معروف اینکه‌بورگ باخمن را به شدت تحت تأثیر قرار داد، هر آنچه را که تا آن زمان نوشته بود سوزاند. او پس از این دوران بحرانی، در سال ۱۹۳۶ از ادبیات روی برگرداند، به معماری روی آورد و پس از پایان تحصیلاتش به عنوان معمار شروع به کار کرد و در این‌کار هم بسیار موفق بود.

«اشتیلر»: بحران هویت و خودیابی و بازنگری در گذشته

فریش اما نویسنده بعد از جنگ است. رمان‌ها و نمایشنامه‌های او از یک سویه نمادین برخوردار است. او بر اساس تجربه جنگ، یهودی‌ستیزی آلمان‌ها و جنایت‌هایی که در آلمان اتفاق افتاد، و انکار این جنایت‌ها در سال‌های نخستین پس از جنگ جهانی دوم، تمثیل‌هایی به عنوان یک مدل اجتماعی پدید آورد. فریش اصولاً ذهنی به شدت تمثیل‌ساز دارد و داستان‌ها و نمایشنامه‌هایش به خاطر همین سویه تمثیلی ممکن است در همه مکان‌ها و در همه زمان‌ها اعتبار داشته باشند. در نمایشنامه «آقای بیدرمن و آتش‌افروزان» زندگی و شخصیت انسان‌های خرده‌پا و همراهی و همسویی آنان با صاحبان قدرت را به چالش می‌کشد.

گوتفرید بیدرمن که کارخانه‌داری مرفه است، یک جنایتکار آتش‌افروز را به خانه‌اش راه می‌دهد و با وجود آنکه نشانه‌هایی از خطرناک بودن این آتش‌افروز می‌بیند، اما چشمانش را بر واقعیت‌ها می‌بندد تا اینکه سرانجام فاجعه اتفاق می‌افتد. همین نمایشنامه را به‌خوبی می‌توان بر وضعیت ما بعد از انقلاب مطابقت داد.

«اشتیلر» اما از مهم‌ترین آثار فریش است. او با این رمان بود که به شهرت جهانی دست یافت. موضوع این رمان بحران هویت و خودیابی و بازنگری در گذشته است. این موضوع از محوری‌ترین درونمایه‌های آثار فریش به شمار می‌آید. باید توجه داشت که پس از جنگ جهانی دوم بسیاری از جنایتکاران فاشیست با یک هویت جعلی زندگی می‌کردند و به هیچ‌وجه آمادگی بازنگری در گذشته جنایتکارانه‌شان را نداشتند. می‌توان تصور کرد که فریش در «اشتیلر» که آمیزه‌ای استادانه از یک درام عشقی و تأملات فلسفی‌ست، بحران‌های روحی چنین اشخاصی را تصویر کرده باشد. موضوع بازنگری در گذشته از مهم‌ترین موضوعات تاریخ معاصر ما هم هست. کافی‌ست که به بحث‌هایی که پیرامون اعدام‌ زندانیان سیاسی در سال‌های دهه ۱۳۶۰ درگرفت و نقش و سهم برخی از چهره‌ها در این اعدام‌ها بیندیشیم.

«هومو فابر» اما پراقبال‌ترین رمان ماکس فریش بود. او این رمان را در سال ۱۹۵۷ نوشت. در آن سال‌ها یکی از بحث‌های مهم در اروپای غربی این بود که انسان صنعت‌مدار و خردگرا تا چه حد می‌تواند در شکل‌گیری زندگی و سرنوشت‌اش دخالت داشته باشد. والتر فابر، روایتگر دردمند و رابطه‌ناپذیر این رمان یک مهندس خردگرا و مثل ماکس فریش یک انسان کمال‌طلب است. او در طی یک سفر گرفتار حادثه می‌شود، هواپیمایش سقوط می‌کند، پس از سال‌ها ناکامی به دختری جوان دل می‌بازد و در پایان سفر متوجه می‌شود که این زن دخترش بوده است. طبعاً این ماجرا هم به فاجعه می‌انجامد و با این‌حال والتر فابر نمی‌تواند اهمیت سرنوشت را درک کند. این رمان البته برای ما که اهل عرفان هستیم و از یک فرهنگ خردگریز و قضا قدری می‌آییم، بسیار فریبنده می‌تواند باشد. فولکر شولندورف، کارگردان سرشناس آلمانی که آثار ادبی را به زبان سینما ترجمه می‌کند، بر اساس این رمان فیلم بسیار درخشانی ساخته است.

«گیرم اسم من گانتن باین است»: نمی‌توانم باور کنم که آنچه که می‌بینم، زندگی ما در این جهان است.

از سال ۱۹۶۰ تا ۱۹۶۵ ماکس فریش با نویسنده و شاعر سرشناس، اینگه‌بورگ باخمن در رم زندگی می‌کرد. این دوران که از نظر عاطفی برای او بسیار پرتنش بود، از دوره‌های خلاقیت اوست. نمایشنامه «آندورا» که تمثیلی از یهودی‌ستیزی آلمانی‌ها و اطریشی‌هاست، و همچنین رمان « گیرم اسم من گانتن‌ باین است» را در این دوره پدید آورد.

«گیرم اسم من گانتن باین است» از درخشان‌ترین رمان‌هایی‌ست که می‌توان خواند: روایتی از تنهایی نهادینه‌شده یک انسان دردمند که توانایی دیدن واقعیت‌های زندگی‌اش را کاملاً از دست داده است. مردی گرفتار یک حادثه می‌شود و وقتی در بیمارستان به خود می‌آید، متوجه می‌شود که در اثر آن سانحه این خطر وجود داشته که بینایی‌اش را از دست بدهد و با وجود آنکه می‌تواند ببیند، اما از آن پس تصمیم می‌گیرد نابینا باشد. از روی تصادف با زنی خودفروش آشنا می‌شود، به او دل می‌بازد و با او زندگی می‌کند و با وجود آنکه می‌بیند که زن با مردهای گوناگون در آمد و شد است، اما خود را نابینا جلوه می‌دهد. طبعاً چنین رابطه‌ای بدخیم است.

فریش در پایان این رمان می‌نویسد:

«من نمی‌خواهم "منی" باشم که داستان‌هایی را که خودم تخیل کرده‌ام تجربه می‌کند. اما بعد تردید می‌کنم در اینکه نکند واقعاً داستان‌هایی را که تخیل می‌کنم بخشی از زندگی من بوده است. نمی‌توانم باور کنم که آنچه که می‌بینم، زندگی ما در این جهان است.»

این اثر نه تنها یکی از درخشان‌ترین آثار ادبیات آلمانی‌زبان است، بلکه برای شناخت مشکلات ماکس فریش و شخصیت دوزخی او هم بسیار راهگشاست. باید توجه داشت که پس از جنگ جهانی دوم یکی از بیماری‌های روان‌تنی که در کشورهای جنگ‌زده بسیار شایع بود، نابینایی به عنوان یک واکنش روانی و عصبی بود. بسیاری از انسان‌ها که توانایی دیدن ویرانه‌ها را نداشتند، به‌راستی نابینا می‌شدند، بی‌آنکه نابینا باشند.

ماکس فریش هم مانند والتر فابر، قهرمان رمان هومو فابر رابطه‌ناپذیر بود. او به اینگه‌بورگ باخمن نمی‌توانست وفادار باشد و از سوی دیگر هر بار که درگیر یک ماجرای رختخوابی می‌شد از احساس گناه نسبت به همسرش هم رنج می‌برد. سرگردانی بین زمین و آسمان، دوزخ و بهشت، بدی و خوبی از مهم‌ترین مشکلات ماکس فریش است. او در خاطرات روزانه‌اش که آن هم از اسناد تاریخ ادبیات در کشورهای آلمانی‌زبان به‌شمار می‌آید، کاملاً صادقانه و با قلمی درخشان به این مشکل شخصیتی پرداخته است.

فریش در سال ۱۹۹۱ در زوریخ در اثر بیماری سرطان درگذشت.

در همین زمینه:
ادبیات غرب در ۱۰ دقیقه از حسین نوش‌آذر در رادیو زمانه

یأس یک نویسنده و بازبینی مداوم هستی

Wed, 18 May 2011 08:35:39 +0000

صدمین زادروز، ماکس فریش، نویسنده‌ی سوئیسی در دفتر «خاک»

ناصر غیاثی

ناصر غیاثی - ماکس فریش نویسنده شاعر و نمایشنامه‌نویس سویسی صد سال پیش در پانزدهم ماه مه ۱۹۱۱ در زوریخ به‌دنیا آمد. آثار قلمی او از مهم‌ترین آثار ادبیات آلمانی محسوب می‌شود. فریش که سال‌ها خارج از وطن‌اش زندگی کرده بود، در سال ۱۹۸۴ به زوریخ برگشت و کمی پیش از هشتادمین زادروزش در ۱۹۹۱ در زوریخ درگذشت.

ماکس فریش جوان به خاطر عشق‌اش به ادبیات ابتدا در دانشگاه زوریخ در رشته‌ی ادبیات آلمانی ثبت ‌نام کرد، نخستین نوشته‌های ادبی‌اش را روزنامه‌ها انتشار داد و به روزنامه‌نگاری پرداخت. اما پس از چندی تصمیم گرفت، ادبیات را کنار گذاشته و مثل پدرش معمار بشود و به همین خاطر بخش زیادی از آثار این دوره را از بین برد. پس از به پایان رساندن تحصیل در زوریخ شرکت ساختمانی باز کرد. با گرتروده آنا کونستانسه فون ماینبورگ، زنی از یک خانواده‌ی بسیار ثروتمند زوریخی، ازدواج کرد و به‌عنوان مهندس معمار و پدر خانواده به زندگی عادی پرداخت. حاصل این ازدواج سه فرزند بود. اما عشق به نوشتن همچنان در فریش شعله می‌کشید و میل به خلاقیت هنری در او قوی‌تر می‌شد. پس از انتشار رمان «شتیلر» و موفقیت حاصل از آن، خانواده را ترک گفته و زندگی‌اش را کاملاً به نوشتن اختصاص داد.

یادداشت‌های روزانه

یادداشت‌های روزانه جایگاه ویژه‌ای در آثار فریش دارد. اما باید توجه داشت که در مورد فریش منظور از یادداشت‌های روزانه آن دسته از یادداشت‌های خصوصی نیست که خواندن آن موجب رضایت خاطر خوانندگانی می‌شود که می‌خواهند از زندگی روزمره یا درونی نویسنده باخبر شوند. فریش فرم ویژ‌ه‌ای برای یادداشت‌های روزانه می‌آفریند. او برای یافتن حقیقت، در کنار توصیف واقعیت‌ها، تخیل را نیز به مثابه وسیله‌ای هم‌عرض واقعیت به‌کار می‌گیرد. فریش می‌گوید: «فرم یادداشت‌ روزانه تنها فرم مناسب من است. در این مورد من همان‌قدر حق انتخاب داشتم که در مورد شکل بینی‌ام.» طرح بسیاری از آثار پسین فریش در یادداشت‌های روزانه‌اش یافت می‌شود.

او پس از پایان جنگ جهانی اول در سال ۱۹۴۵ حدود ۱۳۰ دفتر یادداشت داشت. منتخبی از این یادداشت‌ها تحت عنوان «یادداشت‌های روزانه ۱۹۴۹ - ۱۹۴۶» در سال ۱۹۵۰ منتشر شد که سفرنامه، تأملات اتوبیوگرافیک، مقالات تئوری‌های ادبی و سیاسی و نیز طرح‌های ادبی را دربرمی‌گرفت. فریش در این کتاب پایه‌ی آثار ادبی‌اش را ریخت و آن را دستمایه‌ی نمایشنامه‌ها و رمان‌های بعدی خود قرار داد. «یادداشت‌های روزانه ۱۹۷۱ - ۱۹۶۶ » کتاب دیگری از یادداشت‌های اوست. فریش در این کتاب نیز عناصر خصوصی و تخیلی را به هم پیوند می‌زند و طرح بسیاری از آثار پسین خود را در آن می‌آورد. کتاب سوم از مجموعه یادداشت‌های روزانه‌ی او در سال ۲۰۰۹ توسط منشی فریش کشف شد و سال گذشته با عنوان «طرح‌هایی برای یادداشت‌های روزانه‌ی سوم» انتشار یافت.

درونمایه‌ی آثار ماکس فریش

فریش که یأس عمیقی داشت و هیچگاه از خودش مطمئن نبود، با پرداختن به خویش، هستی‌اش را دائم مورد بازبینی قرار می‌داد و از زندگی شخصی‌اش ادبیات می‌آفرید. او می‌گوید: «آثار من، من – داستان هستند.» میل سرکش و مهارنشدنی در جهت کشف دوباره‌ی خود و نیز جستجوی دائمی آرامش، او را به پرداختن به هستی خود در تمام وجوه‌اش کشانده و او این‌همه را در آثارش بازمی‌تاباند. انسان مدرن، وضعیت روانی‌اش، رابطه‌اش با خود و دیگران و جامعه، جست‌وجویش برای یافتن هویت خویش، تنش میان زندگی معمولی و هنرمندانه، و نیز رابطه‌ی بین زن و مرد درونمایه‌های اصلی آثار فریش را تشکیل می‌دهند. مشکلات و وظایفِ زندگی زناشویی و تناقض آن با علایق روشنفکرانه جایگاه ویژه‌ای در آثار فریش دارد. با این‌همه شاید بتوان‌‌ همان عنوانی را به هسته‌ی اصلی آثار فریش داد که عنوان نخستین مقاله‌ی او بود: «من چیستم؟»

وایدرمان منتقد ادبیات آلمانی که هم‌زمان با صدمین زادروز فریش زندگی‌نامه‌ی او را منتشر کرده است، می‌گوید: «ماکس فریش درباره‌ی خودش می‌نوشت. او از ترس تنها بودن می‌نوشت و با نوشتن به دنبال گفت‌وگو با خواننده‌هایش بود. فریش نه تنها زیاد خوانده بود بلکه به حرف نویسندگان دیگر از جمله برشت گوش می‌داد و از آن‌ها می‌آموخت. مرتب مواضع‌اش را بررسی و بازبینی می‌کرد و همواره آماده برای تغییر موضع بود.» در دو رمان مهم فریش «شتیلر» و «هومو فابر» کنکاش او برای یافتن پاسخ به این پرسش که چگونه می‌توان رؤیا‌ها و آروزهای فردی را با زندگی زناشویی آشتی داد، برجستگی می‌یابد. این دو اثر فریش از شاهکارهای ادبیات جهان به شمار می‌روند.

شتیلر

رمان «شتیلر»، پس از آثاری نه چندان موفق، با استقبال گسترده‌ی منتقدان و خوانندگان مواجه شد. منتقدان به تحسین درهم‌آمیزیِ دیدگاه‌های فلسفی و تجارب شخصی فریش نشستند و کتاب با تیراژ بالایی به فروش رسید. شخصیت اول «شتیلر»، آناتول لودویگ شتیلر ابتدا هویت جعل می‌کند و مدعی می‌شود، کس دیگری است اما در جریان محاکمه مجبور می‌شود، هویت اصلی‌اش را فاش کند. فریش در این رمان عناصری از رمان جنایی را می‌گیرد و آن‌ها را با شیوه‌ی روایتی خاصِ خودش در یادداشت‌های‌ روزانه، در هم‌‌می‌آمیزد. در این کتاب نظریه‌ی آشتی‌ناپذیریِ زندگی هنرمندان و زندگی خانوادگی نمود می‌یابد.

هومو فابر

سه سال بعد با انتشار رمان «هومو فابر» موفقیت بعدی نصیبش شد. موضوع این شاهکار فریش جست‌وجو، ناامنی و نیازی مبرم به رسیدن به خویشتن خویش است. بسیاری از منتقدان اعتقاد دارند، این کتاب، مهم‌ترین کتاب اوست. موضوع رمان «هومو فابر» زندگی مهندسی است به نام والتر فابر که تنها به منطق علمی اعتقاد دارد و جهان‌بینی او تحت تأثیر دانش و تکنیک است. اما با قدرت بی‌منطق سرنوشت روبرو می‌شود و شکست می‌خورد. سفرهای فابر‌‌ همان سفرهایی است که فریش حین نوشتن کتاب انجام داده بود: ایتالیا، آمریکا، مکزیک، کوبا و یونان.

هومو فابر یکی از پرخواننده‌ترین کتاب‌های فریش است و به تیراژ میلیونی دست یافته است. در یک همه‌پرسی در آلمان با عنوان «کدام کتاب زندگی‌اش را تغییر داده است»، در صدبالایی از این کتاب نام می‌برند. هومو فابر به بیست و پنج زبان ترجمه شده است.

ماکس فریش و زن‌ها

فریش ابتدا همسر اول خود و سه فرزنداش را ترک گفت. البته در همین زندگی خانوادگی بار‌ها با زنان دیگری رفته بود. بعد با اینگه‌بورگ باخمان، شاعر اتریشی آشنا شد و چهار سال با او در رم زندگی کرد. این رابطه برای هر دو خالی از تنش نبود و بیش از چهار سال طول نکشید. باخمان زن شاعری بود که میان نویسندگان جوان دلباختگان زیادی داشت. فریش که همواره به عدم‌ وفاداری معترف بود، در برابر باخمان که همین حق را برای خود می‌خواست، واکنشی به غایت آمیخته با حسادت نشان می‌داد. رمانِ «اسم من گانتباین است» که موضوع آن شکست در ازدواج است و نیز رمان بعدی «مالینا» واکنش ادبی او به این رابطه است. فریش در «اسم من گانتباین است» باخمان را چنین توصیف می‌کند: «هنرپیشه‌ای که به طرز بیمارگونه‌ای بی‌وفا و خودخواه است و خود را دست بالا می‌گیرد.» دو سال بعد تصمیم می‌گیرد با او آشتی کند، اما باخمان نمی‌پذیرد و به او می‌نویسد: «از انسانی به‌عنوان موضوع پژوهش سوءاستفاده کرده‌ای که نزدیک به پنج سال با او زندگی کرده بودی. آب رفته را نمی‌شود به جوی بازگرداند.»

همسران فریش همه جوان‌تر از خود بودند. آخرین همسر فریش ماریانه اولرز بیست و هشت سال جوان‌تر از او بود. داستان «مونتاوک» که اسم دهی در لانگ ایسلاند است، نشانه‌های روشن اتوبیوگرافیک از زندگی فریش با اولرز دارد.

در همین زمینه:

:: ماکس فریش، در جست‌وجوی هویت، نوشین شاهرخی، برنامه‌ی رادیویی خاک::
::سخنان ماکس فریش در پاسخ به این پرسش که چرا می‌نویسد::
::نظر ماکس فریش پیرامون زناشویی و استقلال زنان در زندگی اجتماعی‌شان::
::تصاویری از کودکی و نوجوانی ماکس فریش همراه با یادمان‌هایی از آن دوران با صدای او::

::نمایش «هومو فابر»، بر اساس رمانی از ماکس فریش به کارگردانی رالف بورون::

عکس‌ها (از بالا به پایین):

- صحنه‌ای از نمایش «هومو فابر» بر اساس رمانی به همین نام از ماکس فریش، به کارگردانی رالف برون
-ماکس فریش، نویسنده‌ی تأثیرگذار سوئیسی

-«مونتاوک» نوشته‌ی ماکس فریش، از انتشارات سورکامف
-نمایی از «هومو فابر»، فیلمی که فولکر شولندورف بر اساس رمان ماکس فریش ساخته است. در این داستان، «هومو فابر» خردگرا از روی تصادف به دختر جوانی دل می‌بندد و سرانجام به این حقیقت پی می‌برد که معشوقه‌ی او در واقع دخترش است.
-نمای دیگری از نمایش «هومو فابر»، به کارگردانی رالف برون

ماکس فریش در جست‌وجوی هویت

Mon, 16 May 2011 21:14:40 +0000

تولد صدسالگی ماکس فریش، نویسنده‌ی تأثیرگذار سوئیسی در برنامه‌ی رادیویی دفتر «خاک»

نوشین شاهرخی

نوشین شاهرخی - ماکس فریش از نویسندگان برجسته‌ی آلمانی‌زبان قرن بیستم به شمار می‌آید. او در آثارش به مقوله‌های مهمی از جمله هویت یگانه‌ی فرد، نقش بازی کردن، از خودبیگانگی، انکار و فرار از خود، وابستگی به دیگران و انتخاب آزادانه می‌پردازد. مهم‌ترین اثر فریش با میلیون‌ها نسخه به زبان‌های گوناگون «شتیلر» (Stiller (Max Frisch است که به فارسی به ترجمه‌ی حسن نقره‌چی تحت نام «هویت گمشده» توسط انتشارات نیلوفر منتشر شده است.

شْتیلر

شتیلر این‌گونه آغاز می‌شود: «من شتیلر نیستم! هر روز، از زمانی که مرا به این زندان آورده‌اند ـ که باید نوشتش ـ می‌گویم، سوگند یاد می‌کنم و طلب ویسکی می‌کنم، وگرنه هیچ پاسخی نخواهم داد. چراکه بدون ویسکی ـ تجربه‌ی من چنین است ـ که خودم نیستم بلکه گرایش پیدا می‌کنم از تأثیرات ممکن استفاده کنم تا نقش بازی کنم، نقشی که با آنان تناسب دارد، اما به من هیچ ربطی ندارد.»

راوی خود را «وایت» می‌نامد، «سفید» به مانند کاغذی نانوشته که حال می‌خواهد هویت نویی را بر آن رقم بزند، هویتی خودی و نه در «پوستی بیگانه». گذشته‌اش را انکار می‌کند، به یاد نمی‌آورد و مصر است که او را وایت بنامند.

شتیلر برای راوی شخصی است مربوط به گذشته که درباره‌ی او از ضمیر سوم ‌شخص مفرد استفاده می‌شود و وایت راوی اول شخصی است که در حال حرف می‌زند. زمان حال به گذشته و برعکس تغییر می‌یابد، همچنین ضمیر اول ‌شخص به سوم ‌شخص که بخش بزرگی از آن در فورم زندگی‌نوشت نگاشته شده است. رمان از زوایا و نگاه‌های گوناگون همراه با درک‌های متقابل در لایه‌های متفاوت بازتاب می‌یابد.

شتیلر شخصیتی است که از عهده‌ی کارها برنیامده است. وقتی که داوطلبانه در اسپانیا در جبهه‌ی کمونست‌ها علیه فرانکو ـ فاشیست‌ها ‌جنگیده، نتوانسته سه سرباز دشمن را با تیر بزند، چراکه به جای دشمن ناگهان آنان را به عنوان انسان دیده. از سوی دیگر در برابر همسر زیبایش رقاصه‌ی باله، نتوانسته شوهری سربلند باشد.

شتیلر کودک جامعه‌ی لائیکی است که خودشناسی را در خداشناسی نمی‌یابد و کلاً ایمانی ندارد. او مجبور است که برای «خودیابی» خودش را از تأثیرات محیط آزاد کند و این به معنای تنهایی است. مقوله‌ای که کیرکه‌گارد فیلسوف بدین‌گونه به تصویر می‌کشد: «تو نباید تصویری را که دیگران می‌خواهند از خودت بسازی، وگرنه «من» واقعی را در خودت می‌کشی.»

اینگه‌بورگ باخمن

چند زن در زندگی ماکس فریش شریک طولانی‌مدت زندگی او هستند. یکی از این زنان اینگه‌بورگ باخمن نویسنده‌ی مشهور اتریشی است که درخواست ازدواج فریش را رد می‌کند، اما سالیانی در رُم با او زندگی می‌کند. رابطه‌ی عاشقانه‌ای که میان دو انسان «سخت» چندان ساده و بدون مشکل نیست و به گفته‌ی خود فریش پایان قابل قبولی ندارد و در آثار فریش و باخمان بازتاب می‌یابد.

در روابطش با زنان فریش همواره جستجوگر است و یاران او همواره جوان‌تر می‌شوند. مشکل زناشویی و ناهمخوانی هنر و خانواده نیز از موضوعاتی است که فریش در آثارش همواره به آن می‌پردازد.

زندگی خانوادگی فریش

فریش در حکایت «مونتاک» که به زندگی خود و رابطه‌اش با زنانی بسیار پرداخته می‌نویسد: «من هیچگاه خودم را ننوشتم، من فقط خودم را لو دادم.»

فریش به‌قدری از خود و اطرافیانش در آثارش می‌نویسد که به همین خاطر دخترش در سال ۱۹۷۵ با او قطع رابطه می‌کند و تنها چند ماهی پیش از مرگ فریش دوباره به او نزدیک می‌شود.
او هیچگاه همسر و پدری جدی برای خانواده‌اش نیست. در سال ۱۹۵۵ فریش همسر و سه فرزندش را ترک می‌کند. در سال ۱۹۶۸ با زنی ۲۸ سال جوان‌تر از خود برای دومین‌بار ازدواج می‌کند که بر اثر خیانت‌های فریش و بازتاب آن در آثارش در سال ۱۹۷۹ به جدایی می‌انجامد.

در جست‌وجوی خود یگانه

فریش خیلی زود نوشتن را آغاز می‌کند و موفق هم هست، اما برای مدتی به استعدادش شک می‌کند و تمام یادداشت‌هایش را می‌سوزاند و به تحصیل معماری روی می‌آورد و پس از اتمام آن مدتی نیز در این حوزه کار می‌کند، تا اینکه دوباره به نوشتن روی می‌آورد و البته از تکنیک معماری نیز استفاده می‌کند به این شکل که از ابتدا نقشه‌ی داستان را می‌ریزد.

فریش درحالی که از خودش و جهان در داستان‌هایش می‌نویسد، سوئیس و کل جهان را با نگاهی نقادانه در آثارش می‌نگرد. فرد را از نقش بازی کردن برحذر می‌دارد و خود یگانه‌اش را می‌جوید، خودی که در تصویرهای محیط آلوده به دروغ و انکار است. تا جایی که فریش می‌گوید: «بهترین و مطمئن‌ترین پنهان‌کاری همواره حقیقت روشن و عریان است، چراکه هیچکس آنرا باور نمی‌کند.»

ادبیات زندگی

فریش و دورنمات در آلمان بسیار مشهور و موفق هستند. فولکر وایدرمان که زندگی و آثار ماکس فریش را پژوهیده در این‌باره می‌گوید: «آن دو توانستند درباره‌ی تاریخ زمانه‌ی خود بنویسند، بی‌آنکه شش ملیون مرده‌ی یهودی بر شانه‌شان سنگینی کند.»

وایدرمان در مورد شیوه‌ی نگارش فریش می‌نویسد: «نگاشتن فریش یک پذیرش است، یک تلاش ناموفق تا خودش را از خود و جهان پنهان کند. زندگی‌ای در یک شک ابدی و پیش از هرچیز زناشویی‌ها و روابط عاشقانه‌ی ناموفق که او تلاش دارد آنان را در فورم رمان حل کند... او از زندگی ادبیات می‌ساخت و بعد زندگی انتقامش را می‌گرفت.»

هورایی بی‌نقد

در سوئیس به خاطر صدسالگی ماکس فریش کتاب‌خوانی و برنامه‌های بسیاری برگزار می‌شود. رئیس فرهنگ سوئیس مانفرد پاپست می‌گوید: «چه نانقادانه فرهیختگان در رسانه‌ها به استقبال ماکس فریش می‌روند... او که تمام پنجره‌هایش به سوی جهان آینه بود.»
از خانه‌ای در زوریخ که ماکس فریش در ۱۵ ماه می‌۱۹۱۱ در آن به دنیا آمد تا باغی که در آپریل ۱۹۹۱ در آن جسدش را سوزاندند و بر باد دادند، ده دقیقه‌ای بیش راه نیست، اما در این میان آثار خواندنی ماندگاری برجای مانده است.

در همین زمینه:

::سخنان ماکس فریش در پاسخ به این پرسش که چرا می‌نویسد::
::نظر ماکس فریش پیرامون زناشویی و استقلال زنان در زندگی اجتماعی‌شان::
::تصاویری از کودکی و نوجوانی ماکس فریش همراه با یادمان‌هایی از آن دوران با صدای او::

عکس‌ها (از بالا به پایین):

ماکس فریش، نویسنده‌ی تأثیرگذار سوئیسی و آفریننده‌ی آثاری مانند هومو فابر و شتیلر
چاپ نحست رمان «شتیلر» توسط انتشارات معتبر سورکامف در آلمان
اینگه‌بورگ باخمن، نویسنده و شاعر نامدار. رابطه‌ی عاشقانه و پرتنش باخمن و فریش از موضوعات ادبیات معاصر آلمانی‌زبان پس از جنگ جهانی دوم است