بهنام دارا‌یی‌زاده

فرصتی برای فعالان حقوق بشر

behnam — Fri, 24 Jun 2011 17:03:54 +0000

بهنام دارا‌یی‌زاده

بهنام دارایی‌زاده: روز جمعه هفته پیش، بیست و هفتم خرداد، از میان سه نامزد نهایی احراز پست گزارشگر ویژه حقوق بشر، در نهایت دکتر«احمد شهید»، وزیر امور خارجه پیشین مالدیو به این سمت منصوب شد.

حسن نایب‌هاشم از جمله فعالین حقوق بشری بود که هفته گذشته به نمایندگی از یک سازمان غیر دولتی اتریشی در ژنو حضور داشت. به منظور آشنایی بیشتر با شیوه و روند انتخاب آقای احمد شهید، نخست از آقای نایب‌هاشم خواستم توضیح کوتاهی در پیوند با این تصمیم اخیر شورای حقوق بشر سازمان ملل بدهند.
‌
حسن نایب‌هاشم: روند انتخاب «گزارشگر ویژه» در شورای حقوق بشر سازمان ملل به این صورت است که کمیسیونی مرکب از سفرای پنج کشور از میان کاندیداهای مشخص شده تعیین می‌کنند که چه اشخاصی صلاحیت احراز این پست‌ها را دارند.

در این دوره از اجلاس، ابتدا یک فهرست ۲۸۳ نفره وجود داشت که نهایتاً در پایان ماه مه، از میان این تعداد،۴۳ نفر برای احراز هشت پست از جمله پست «گزارشگری ویژه حقوق بشر ایران» انتخاب شدند.

این افراد به رئیس «شورای حقوق بشر» معرفی شدند و در نهایت رئیس نوبتی شورا، نام این کاندیداهای نهایی را به اجلاس شورا اعلام می‌کند. در مورد آقای «احمد شهید» به عنوان گزارشگر ویژه حقوق بشر ایران، کمیسیون به نوعی اتفاق نظر داشت. به این معنا هر پنج نماینده حاضر در این کمیسیون که از پنج منطقه مختلف جغرافیای بودند (نمایندگان پاناما، زامبیا، هند، رومانی و فنلاند) روی آقای «احمد شهید» توافق نظر داشتند.

در نهایت در واپسین ساعات روز پایانی اجلاس، آن فهرست هشت نفره که نام «گزارشگر ویژه ایران» نیز در میان آنها بود به شورای حقوق بشر ارائه شد. در شورا نیز با انتخاب‌ این افراد مخالفتی نشد و به این ترتیب، آقای «احمد شهید» به این سمت منصوب شدند.

مکانیسم کاری «گزارشگران حقوق بشر» چیست و چنین گزارشگری برای پیشبرد و ایفای مسئولیت‌های خود، چه امکاناتی در اختیار دارد؟

«گزارشگران ویژه» کارشناسانی هستند که به‌طور داوطلبانه برای سازمان ملل کار می‌کنند. البته برای سفرهای کاری این گزارشگران، بودجه‌هایی نیز در نظر گرفته می‌شود، اما در کل این اشخاص «کارمند» سازمان ملل به حساب نمی‌آیند. این افراد معمولاً برای دانشگاه‌ها و یا موسسات حقوقی مختلف کار می‌کنند. دفتری نیز در ژنو سوئیس دارند که از طریق آن امکان تماس با آنها وجود دارد. خود این گزارشگران نیز بایددر مقاطع زمانی مختلف برای ارائه گزارش‌های دوره‌ای خود به ژنو سفر کنند.

معمولاً دفاتر کاری این گزارشگران، فرم‌هایی را برای عموم ارائه می‌دهد که از طریق این فرم‌ها می‌توان «موارد نقض حقوق بشر» را به دفتر این گزارشگران اطلاع داد. در مقابل گزارشگران ویژه نیز موظفند که گزارش‌های خود را به شورا و یا مجمع عمومی سازمان ملل ارائه دهند.

آقای «احمد شهید» نیز ‌باید نخستین گزارش خود را در پایان تابستان امسال به «کمیته سوم مجمع عمومی» سازمان ملل ارائه دهند. همچنین ایشان لازم است گزارش دیگری نیز برای نوزدهمین اجلاس شورای حقوق بشر تنظیم کند که در ماه‌های مارس و آوریل سال آینده در ژنو برگزار می‌شود.

با توجه به تجربه کاری نه چندان امیدوارکننده گزارشگران ویژه حقوق بشر در دهه ۱۳۶۰ و ۱۳۷۰ ارزیابی شخصی شما از انتخاب «احمد شهید» به عنوان یک گزارشگر مسلمان چیست؟

من در کل این انتخاب را مثبت ارزیابی می‌کنم. چون شرایط امروز با گذشته قابل قیاس نیست. حتی میان این اجلاس با اجلاس قبلی شورا تفاوت‌های مثبتی دیده می‌شود. به نظر من رویدادهایی که هم‌اکنون در شمال آفریقا و خاورمیانه می‌گذرد، تاثیر خودش را در روند این تصمیم‌گیری‌ها گذاشته است.

هم‌اکنون تمام آرشیوهای شورای حقوق بشر موجود است. اگر این آرشیوها مورد بررسی قرار گیرند ملاحظه می‌کنید که چه تفاوت‌ها و تغییرات مثبتی در موضعگیری و عملکرد اعضای شورا حقوق بشر ایجاد شده است.

از سویی دیگر وجود و دسترسی به امکانات نوین فنی و ارتباطی، به دولت‌ها این اجازه را نمی‌دهد که مسائل خودشان را لاپوشانی کنند. در واقع این فرصت و امکانی برای مدافعان و فعالان حقوق بشر است که با کمک این امکانات بتوانند مسائل خودشان را بهتر مطرح کنند.

از جانبی دیگر، آقای «احمد شهید» در دوران مسئولیت خودشان در دولت مالدیو، نقش مهمی در هدایت جامعه به سمت دموکراسی داشته‌اند. در زمان ماموریت ایشان، تقریباً تمامی کنوانسیون‌های حقوق بشری سازمان ملل توسط دولت مالدیو تصویب شد. از طرفی دیگر آقای «احمد شهید» با مشکلات جوامع اسلامی و یا جوامع «در حال‌ گذار» آشنا هستند. بنابراین، این امید را می‌توان داشت که ایشان مکانیسم‌های این گذار و تکامل را بشناسند و بتوانند در مورد ایران نیز تاثیر‌گذار باشند. البته باید دید که ایشان درعمل با چه مشکلات و موانعی مواجه خواهند شد. در کل امیدوارم که مدافعان حقوق بشر بتوانند از این فرصت و امکان جدیدی که فراهم شده به نحو مطلوبی استفاده کنند.

حمایت‌های بین‌الملی از کارگران ایران

behnam — Thu, 23 Jun 2011 17:32:08 +0000

بهنام دارا‌یی‌زاده

بهنام دارایی‌زاده: به تازگی، همزمان با برگزاری صدمین دوره اجلاس سازمان جهانی کار، حرکتی جمعی و اعتراضی در حمایت از کارگران ایران توسط چند سندیکای مهم و عمده فرانسه و سوئیس، ترتیب داده شد. هرچند این حرکت اعتراضی صرفاً در همبستگی با کارگران ایران نبود، اما از حمایت همه‌جانبه و قاطع فعالان و تشکل‌های مستقل کارگری در ایران نیز برخوردار شد.

از «بهروز فراهانی» فعال کارگری در پاریس که خود نیز در این گردهمایی سراسری شرکت داشته، خواستم اطلاعات و جزئیات بیشتری از این حرکت جمعی، در اختیار خوانندگان زمانه قرار دهد.

بهروز فراهانی: واقعیت این است که نهم ژوئن را بایستی به عنوان یک روز فراموش نشدنی در تاریخ مبارزات خارج از کشور، در حمایت و پشتیبانی از «جنبش کارگری ایران» به حساب آورد. این روز از چند جهت متمایز است؛ یکی این که گسترده‌ترین حمایتی که می‌شد به طور جمعی از «اپوزیسیون ایران» در پشتیبانی از یک «حرکت مشخص» انتظار داشت را در آن روز شاهدش بودیم.

تمام نهاد‌های حمایتی «جنبش کارگری ایران» در خارج از کشور، از این برنامه پشتیبانی کردند. تا به حال یک چنین طیف رنگارنگی، حول یک حرکت دفاعی از جنبش کارگری ایران- در قالب یک اتحاد عمل مقطعی- صورت نگرفته بود.

از لحاظ بین‌المللی نیز از آنجایی که این برنامه‌ و گردهمایی‌، مصادف با برگزاری صدمین سال اجلاس «سازمان جهانی کار» در ژنو بود و قرارهم بود که در این دوره به پرونده نقض حقوق کارگران در ایران رسیدگی شود، به واسطه همین، گردهمایی‌ ژنو از لحاظ «سمبلیک» و «نمادین» نیز اهمیت ویژه‌ای پیدا کرد.

در پیوند با همین مسئله، شکایت‌هایی از سوی برخی از سندیکاهای خارجی، از جمله سندیکای فرانسوی «ث ‌ج‌ ت» (CGT) در پیوند با پرونده «نقض حقوق کارگران در ایران» به سازمان جهانی کار ارائه شده که بنا بود مورد رسیدگی قرار گیرد.

«نقض حقوق کارگران در تشکل‌های مستقل کارگری» و نیز «عدم پرداخت به موقع حقوق و مزایای مالی کارگران»، هر دو از جمله مواردی‌اند که در مقاوله‌‌نامه‌های «سازمان جهانی کار» محکوم شده‌ است. دولت ایران نیز این مقاوله‌نامه‌ها را امضا کرده و متعهد به اجرای آنها است.

از سویی دیگر، پنج سندیکای اصلی فرانسه، به همراه دو نهاد ایرانی حمایت از حقوق کارگران (همبستگی سوسیالیستی با کارگران ایران و نیز اتحاد بین‌المللی در حمایت از کارگران ایران) حرکت جمعی را در پشتیبانی از کارگران مغرب (مراکش) و خاورمیانه ترتیب داده‌اند. این کلکتیو فرانسوی با صدور فراخوانی از این حرکت و گردهمایی‌های سراسری در ژنو حمایت کرد. پس از اعلام این فراخوان‌، دو سندیکای بزرگ سوئیسی و نیز یک سندیکای مهم از بلژیک نیز از این اعلامیه سندیکاهای فرانسه استقبال کردند.

در روز گردهمایی ژنو، سخنرانان سندیکاهای تدارک‌دهنده، به اضافه نمایندگان دو نهاد ایرانی و نیز سه سندیکای کارگری از سنگال، در رابطه با وضعیت کارگران ایران سخنرانی کردند و حمایت‌های خودشان را جنبش کارگری در ایران اعلام کردند.

«نقض حقوق کارگران در تشکل‌های مستقل کارگری» و نیز «عدم پرداخت به موقع حقوق و مزایای مالی کارگران»، هر دو از جمله مواردی‌اند که در مقاوله‌‌نامه‌های «سازمان جهانی کار» محکوم شده‌ است. دولت ایران نیز این مقاوله‌نامه‌ها را امضا کرده و متعهد به اجرای آنها است.

کلکتیو سندیکایی فرانسه تصمیم دارد نه فقط در همین اجلاسی که گذشت، بلکه اساساً مسئله پیگیری این شکایت‌ها و رسیدگی به موارد نقض حقوق کارگران ایران را به عنوان یکی از «وظایف دائمی‌« خود در دستور کارش قرار دهد.

به نظر شما این دست حرکت‌های جمعی در سطح بین‌المللی، به واقع تا چه اندازه می‌تواند در بهبود وضعیت عینی کارگران در ایران موثر باشد؟

حرکت نهم ژوئن از حمایت تمام سندیکاهای ایرانی و کمیته‌های هماهنگی و پیگیری برای حقوق کارگران که در داخل کشور مشغول به فعالیت هستند برخوردار بود. پیام «کمیته هماهنگی برای کمک به ایجاد تشکل‌های مستقل کارگری»، پیام «سندیکای اتوبوس‌رانی شرکت واحد»، پیام آقای «رضا رخشان» از «سندیکای نیشکر هفت تپه»، پیام بخشی از کارگران «کارخانه ایران‌خودرو» و نیز برخی دیگر از محافل و انجمن‌هایی که دست اندرکار حمایت از حقوق کارگران هستند، قبل از گردهمایی سراسری در ژنو دریافت شد.

به طور مشخص «محمد صالحی» از فعالان شناخته شده جنبش کارگری- نه فقط در ایران بلکه در سطح بین‌المللی- یک «پیام ویژه حمایتی» ارسال کردند که در روز گردهمایی ژنو خوانده شد.

به واقع می‌توان گفت که در داخل کشور، نوعی وفاق و یا همراهی عمومی در حمایت از این برنامه مشاهده ‌شد. از سویی دیگر، آزادی «منصور اسانلو» درست دو روز قبل از برگزاری این تظاهرات و زمان آغاز اجلاس سازمان در ژنو، به نظر نمی‌آید که کاملاً بی‌ارتباط با این بسیج عمومی باشد. هر چند نمی‌توان رابطه خیلی مستقیمی‌ نیز نشان داد.

وقتی ما حمایت محافل کارگری و انجمن‌های فعال کار در ایران را می‌بینیم؛ می‌توانیم بگویم که برگزاری برنامه‌هایی از این دست، به طور قطع در پشتیبانی از حرکت‌های آنان موثر است و حتماً به آنها کمک خواهد کرد. بی‌تردید این جور برنامه‌ها، نه به‌طور مستقیم، بلکه به طورغیر مستقیم موثر است و این امر را می‌توان از حمایت بی‌سابقه فعالان کارگری داخل کشور متوجه شد.

وضعیت کارگران در ایران

behnam — Wed, 11 May 2011 22:18:09 +0000

در گفت‌وگو با احمد بخرد طبع

بهنام دارا‌یی‌زاده

بهنام دارا‌یی‌زاده- به باور بسیاری، شرایط کنونی کارگران در ایران، می‌تواند مصداق یک «بحران جدی حقوق بشری» باشد؛ به جرات می‌توان گفت که در کمتر مقطعی،کارگران ایران تا به این اندازه در معرض فشار اقتصادی، نبود امنیت شغلی و تهدیدات امنیتی بوده‌اند.
در ایران نیز همانند سایر نقاط جهان، کارگران نخستین قربانیان بحران های اقتصادی‌اند؛ با اجرایی شدن قانون موسوم به «هدف‌مند سازی یارانه‌ها» و نیز تصویب نهایی بودجه سال ۱۳۹۰، انتظار می‌رود که بخش «تولید» در کشور، بیش از گذشته دچار بحران‌های جدی شود؛ بحرانی که بدون شک، کارگران نخستین قربانیان آن خواهند بود. از سویی دیگر، شمار زیادی از فعالین کارگری- سندیکایی، هم‌اکنون یا در بازداشت هستند و یا با احضار و تهدید نهاد‌های امنیتی مواجه‌اند.

برای آشنایی بیشتر با مسائل فعلی جنبش کارگری در ایران، گفت‌وگویی کوتاهی با «احمد بخرد طبع» یکی از فعالان آشنا به مسائل کارگری داشته‌ام و نخست از او پرسیده‌ام: وضعیت کنونی جنبش کارگری در ایران را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ به نظرتان عمده‌ترین مسائلی که در حال حاضر کارگران ایران با آن مواجه هستند کدام است؟

احمد بخرد طبع: جنبش کارگری در ایران از ابتدایی‌ترین حقوق خودش نیز محروم است؛ دولت ایران عضو رسمی سازمان جهانی کار (ILO) است؛ اما تمامیِ مقاوله‌نامه‌های این سازمان را رعایت نمی‌کند. در ایران وضعیت به گونه‌ای شده است که ما شاهد اعتصاب‌های فراوان کارگری هستیم. شمار اعتصاب‌های کارگری در ایران در مقایسه با خیلی از کشورها بیشتر است. از جمله آخرین موارد اعتصاب‌های کارگری، می‌توان به اعتصاب کارگران مجتمع صنعتی پتروشیمی ماهشهر اشاره کرد؛ اعتصابی که در نهایت بعد از مدت‌ها و پس از این‌که بیش از ۱۰ هزار کارگر در آن شرکت کردند، در اواخر فروردین ۱۳۹۰ موفق شد به مطالبات و خواسته‌های اعلامی خود دست یابد.

در ایران معضلات و مسائل کارگران بیشتر جنبه حقوقی دارد. این طور می‌توان گفت که کارگران ایران در یک وضعیت «بی‌حقوقی» به سر می‌برند. از جمله مهم‌ترین مسائلی که می‌توان به آن اشاره کرد، یکی مسئله «حقوق‌های معوقه» است. در واحد‌های تولیدی ایران گاهی دیده می‌شود که حتی یک‌سال، شش‌ماه و سه‌ماه حقوق کارگران پرداخت نمی‌شود.

معضل دیگری که کارگران ایران با آن مواجه هستند «قراردادهای پیمانکاری» است. مسئله دیگر، امضای «برگه‌های سفید کاری» است. استثمار و ستمی که بر کارگران خارجی به ویژه کارگران افغانی اعمال می‌شود نیز یکی دیگر از مسائل مهمی است که به واقع بیداد می‌کند. اینها بخش‌هایی از معضلات و مسائل کارگری در ایران است که متاسفانه توجه خاصی نیز به آن نمی‌شود و دولت نیز پاسخ مناسبی به آنها نمی‌دهد.

با توجه به وضیعتی که ترسیم می‌کنید، آیا حمایت‌ها و پشتیبانی درخوری نیز در سطح جهانی از جنبش کارگری ایران صورت می‌گیرد؟

«اتحادیه‌های جهانی» همواره از جنبش کارگری در ایران پشتیبانی کرده‌اند و از معضلات و مسائل آن نیز باخبرند. جنبش کارگری و فعالین کارگری ایران به طور مستقیم زیر تهاجم‌های جمهوری اسلامی قرار دارند.

جمهوری اسلامی هر زمانی که بخواهد این فعالین را دستگیر می‌کند، آزار می‌دهد، به زندان می‌اندازد و... خیلی از کارگران برای مدت‌های مدید در زندان به سر می‌برند. در حال حاضر تمام رهبران سندیکاها، تمام مسئولان اتحادیه‌های کارگری و بیشتر مسئولان نهاد‌های مرتبط با کارگران در زندان هستند. برای نمونه، تمامی اعضای هیئت مدیره سندیکای نیشکر هفت‌تپه، یا از کار اخراج شده‌اند یا در زندان‌ هستند و... این معضلات و مسائل را جنبش کارگری جهانی می‌شناسد و همیشه نیز از کارگران ایران دفاع قاطعانه‌ای کرده است.

نمایندگان این جنبش‌های جهانی، نامه‌های اعتراضی زیادی به مقامات جمهوری اسلامی نوشته‌اند؛ به سفارتخانه‌ها، به مقامات دادگستری، به رئیس جمهور، به رهبر حکومت اسلامی و... نامه‌های‌ اعتراضی متعددی نوشته‌ شده است.

در همین زمینه، مسئله‌ای که مایلم به آن اشاره کنم و به نظر من بسیار نیز حائز اهمیت است، تشکیل کولکتیوی (حرکت جمعی) است که هم‌اکنون از فرانسه آغاز شده است. در این کولکتیو، پنج سندیکای کارگری بزرگ فرانسه مثل «س.ژ.ت» (CGT)، «سولیدرسود» (SOLIDAIRES SUD)، سندیکای «س.اف.د.ت»(CFDT)، سندیکای معلمان و... شرکت دارند.

این «کولکتیو» بنا دارد از کارگران ایران دفاع قاطعانه حقوقی داشته باشد. البته این جریان تنها شامل ایران نمی‌شود. در واقع این تشکلی است که به منظور حمایت از کارگران مغرب، شمال آفریقا و خاورمیانه تشکیل شده است.

امروزه این سندیکاها‌ می‌خواهند بر روی مسائل طبقه کارگر در ایران انگشت بگذارند. به اعتقاد من اقداماتی از این دست، به نوعی همبستگی جهانی با کارگران ایران را نشان‌ می‌دهد و کاری است که ادامه نیز خواهد داشت.