جشنواره فیلم کن

جایزه نخل طلای بهترین فیلم کن به «عشق» رسید

Sun, 27 May 2012 19:56:46 +0000

«عشق» ساخته میشل هانکه، کارگردان سر‌شناس اتریشی که به عشق در دوران سالخوردگی می‌پردازد، نخل طلای بهترین فیلم شصت و پنجمین جشنواره فیلم کن را از آن خود کرد.

به گزارش گروه فرهنگ در رادیو زمانه، ساعاتی پیش در شامگاه یکشنبه هفتم خرداد (۲۷ می‌) هیأت داوران بخش مسابقه اصلی در مراسم پایانی شصت و پنجمین دوره جشنواره فیلم کن ۲۰۱۲ واقع در فرنچ ریوی‌یرا، جایزه نخل طلای بهترین فیلم، که جایزه اصلی این دوره از جشنواره است را به فیلم «عشق» تازه‌ترین ساخته می‌شائل هانکه فیلم ساز اتریشی اهدا کردند. این فیلم محصول مشترک آلمان و فرانسه است.

«عشق» با بازی ژان لویی ترانتینیان و امانوئل ریوا در رقابت با ۲۱ فیلم دیگر شرکت داشت. ریاست هیأت داوران این دوره از جشنواره کن را نانی مورتی، فیلمساز ایتالیایی به عهده داشت. پیش از این، می‌شائل هانکه در سال ۲۰۰۹ برای فیلم «روبان سفید» خود، جایزه نخل طلای کن را به دست آورد.
در «عشق» هانکه با تصاویری آرام و از زاویه یک نظاره‌گر خاموش رابطه یک زن و شوهر پا به‌سن گذاشته به نام آنا و گئورگ را که سالیان درازی‌ست در کنار یکدیگر زندگی‌می‌کنند، نشان می‌دهد. هنگامی که آنا در اثر سکته مغزی زمینگیر می‌شود، همسر او با مهربانی و فداکاری از او مراقبت و پرستاری می‌کند.

نخل طلا برای «عشق» ساخته میشل هانکه؛ بیان مفهوم عشق و انسانیت در روزگار بحران‌های اقتصادی

افزون بر این، متیو گارونه فیلم ساز ایتالیایی برای ساختن فیلم «واقعیت» تولید مشترک ایتالیا و فرانسه جایزه بزرگ بخش مسابقه هیئت داوران را از آن خود کرد.
جایزه نخل طلای بهترین فیلم کوتاه این دوره از جشنواره کن نیز به فیلم «سکوت» ساخته ال رزان یسیلباس از ترکیه رسید.
کارلوس ریگاداس فیلمساز مکزیکی برای فیلم «پس از تاریکی، نور» تولید مشترک مکزیک، فرانسه، آلمان و هلند جایزه بهترین کارگردانی را از آن خود کرد.
کریستین مونگیو، فیلم ساز رومانیایی نیز برای فیلم «آن طرف تپه‌ها» محصول مشترک رومانی، فرانسه، بلژیک جایزه بهترین فیلمنامه را برد.
افزون بر این، کریستینا فلوتور و کاسمینا استراتان دو بازیگر اصلی فیلم «آن طرف تپه‌ها» به طور مشترک جایزه بهترین بازیگر زن را از آن خود کردند.
مدس میکلسن نیز برای بازی در فیلم روان‌شناختی «شکار» به کارگردانی توماس وینتربرگ از دانمارک جایزه بهترین بازیگر مرد را گرفت.

جایزه هیأت داوران نیز به فیلم «سهم فرشتگان» ساخته کن لوچ تولید مشترک بریتانیا، فرانسه، بلژیک و ایتالیا اهدا شد.

«همچون یک عاشق» ساخته کیارستمی. ناباوری به عشق در یک جامعه ماشین‌زده

فیلم آمریکایی «جانوران حیات وحش جنوب» ساخته بن زیتلین نیز جایزه دوربین طلایی (بهترین فیلم اول) را دریافت کرد.

عباس کیارستمی فیلم ساز ایرانی با فیلم «همچون یک عاشق» محصول مشترک فرانسه و ژاپن در این بخش حضور داشت.
کیارستمی در این فیلم هم به جای حادثه‌پردازی و داستان‌پردازی بیشتر روی رابطه شخصیت‌ها تأکید کرده. فیلم فقط ۱۲ساعت از رابطه استاد سالخورده و دختر تن‌فروش را نشان می‌دهد و طبعاً حادثه زیادی اتفاق نمی‌افتد. بیشتر بحث بر سر تلفن‌های نکرده است، گفت‌و‌گوهای هر روزه‌روزی که آدم‌ها با هم دارند و اتفاقاتی که در زندگی معمولی انسان‌ها می‌افتد؛ اتفاقاتی مثل سیگار روشن کردن، شمع خاموش کردن، تلفنی با کسی صحبت کردن. طبعاً چنین فیلمی نمی‌تواند زیاد مهیج باشد و بیشتر، تماشاگرانی ممکن است آن را بپسندند که دوست دارند روی تصاویر متمرکز باشند و از زیبایی تصاویر یک فیلم لذت ببرند.

کیارستمی در این فیلم تصویری از توکیو به شکلی که واقعاً هست به‌دست می‌دهد: کلان‌شهری با خیابان‌ها، چهارراه‌ها، انبوه ماشین‌ها و بازتاب نور خیابان در شیشه آن‌ها، طوری‌که انسان‌ها بین این تصویر‌ها زیاد به چشم نمی‌آیند.

حتی وقتی که رفت و آمد اتوموبیل‌ها را نمی‌بینیم، صدای آن‌ها را می‌شنویم. توکیوی کیارستمی چنین شهری‌ست: شهری که ماشین‌ها بر انسان‌ها غلبه پیدا کرده‌اند.

فیلم «یک خانواده محترم» نخستین فیلم بلند داستانی مسعود بخشی به عنوان تنها نماینده سینمای ایران در جشنواره کن ۲۰۱۲ در بخش جنبی دو هفته کارگردانان رقابت کرد.

یوان مگرگور بازیگر بریتانیایی، دایان کروگر بازیگر آلمانی، الکساندر پین کارگردان آمریکایی، هیام عباس بازیگر و کارگردان فلسطینی، آندرا آرنولد فیلمنامه‌نویس و کارگردان بریتانیایی، امانوئل دوو بازیگر فرانسوی، ژان-پل گوتیه طراح مد فرانسوی و رائول پک کارگردان اهل هائیتی دیگر داوران بخش مسابقه اصلی بودند.

بره‌نیس بژوه، هنرپیشه فیلم برنده اسکار «هنرمند» مجری مراسم آغازین و پایانی این دوره از جشنواره کن بود.
نانی مورتی، کارگردان، بازیگر و تهیه‌کننده ایتالیایی، ریاست هیأت داوران این دوره از جشنواره فیلم کن را بر عهده داشت.

جشنواره کن ۲۰۱۲ در تاریخ ۱۶ مه (۲۷ اردیبهشت) با نمایش فیلم «قلمرو طلوع ماه» به کارگردانی وس اندرسن آغاز شد و در شامگاه ۲۷ مه (۷ خرداد) با نمایش فیلم «ترزد» به کارگردانی کلود می‌لر فیلم‌ساز فقید فرانسوی به کار خود پایان داد.

«روز به روز بی‌دین‌تر می‌شوم»

Wed, 25 May 2011 10:48:46 +0000

گفت‌وگو با فیلمساز جنجالی لارس فون تریر در مورد فیلم «ضد مسیح»

اکبر فلاح‌زاده

اکبر فلاح‌زاده - لارس فون تریر کارگردان دانمارکی امسال هم در بخش مسابقه‌ی جشنواره‌ی کن شرکت داشت. فیلم «مالیخولیا»ی او که داستان نامتعارفش به زندگی بعد از پایان جهان مربوط می‌شود، مانند کارهای دیگر تریر پر از نوآوری است. نوجویی ویژگی اصلی کار اوست. اما پرگویی و بدگویی هم در طول سال‌ها به ویژگی‌های او افزوده شده.

مثال تازه این رفتار او در نشست رسانه‌ای جشنواره‌ی فیلم کن بود که او ضمن اذعان به خطاهای هیتلر، به‌طرزی حیرت‌آور با او همدردی کرد و از کارهای یکی از معماران معروف زمان نازی‌ها تمجید نمود. لارس فون تریر که سخنان عجیب و غریبش با بهت و حیرت حاضران روبرو شده بود، برای گرفتن زهر گفته‌هایش، بعد از پایان یافتن این نشست رسانه‌ای از گفته‌های خودش کتباً عذرخواهی کرد، اما معلوم نیست که قربانیان هلوکاست عذرخواهی او را بپذیرند. مسئولان کن، لارس فون تریر را به‌عنوان «شخص نامطلوب» از جشنواره اخراج کردند.

البته اینگونه سخنان از سوی لارس فون تریر تازگی ندارد و به جز این‌بار آخر که او زیاد تند رفت، چندان جدی گرفته نمی‌شود. او دو سال پیش که فیلم «ضد مسیح» اش با انتقادهای فراوان روبرو شد، خود را «بهترین کارگردان جهان» نامید. پاره‌ای دیگر از سخنان او البته تأمل‌برانگیزند. از جمله اینکه «فیلم باید مانند ریگی در کفش، تماشاگر را اذیت کند». منظورش این است که صحنه‌هایش چنان مؤثر و قوی باشد که مدام بیننده را مشقول نگه دارد.

اظهارات نامتعارف این فیلمساز و حتی اخراجش از کن البته چیزی از ارزش هنری آثار او نمی‌کاهد. او سال‌ها پیش هم‌زمان با بزرگداشت صدسالگی سینما همراه با چند فیلمساز پیشرو دیگر جنبش نوخوهانه‌ی «دگما ۹۵» را بنیان گذاشت تا با شیوه‌ی کلاسیک فیلمسازی مقابله کند. این جنبش در ادامه‌ی سنت‌شکنی‌هایی بود که با نئورئالیسم بعد از جنگ دوم جهانی در ایتالیا شروع شد و با موج نوی سینمای فرانسه ادامه یافت. واقعیت نوین دنیا بعد از جنگ جهانی دوم می‌بایست از منظری تازه‌ دیده می‌شد تا فهمیده شود. سینماگران نوجو کوشیدند از دنگ و فنگ دکور و نور‌پردازی و دکور و موسیقی خلاص شوند و با بودجه‌ی کم، دوربین روی دست، فیلم بسازند. بسیاری از فیلم‌های جنبش دگما ۹۵ با دوربین روی دست و بدون استفاده از دکور و استودیو ساخته شده‌اند.

البته گذر زمان اصول ده گانه‌ی منشور «دگما ۹۵» را تعدیل کرد و به‌تدریج برخی امکانات فیلمسازی به سبک کلاسیک و به‌خصوص موسیقی به کار گرفته شد. فیلم «رقصنده در تاریکی» لارس فون تریر که در سال ۲۰۰۰ نخل طلای کن را تصاحب کرد، تلفیق ماهرانه از فیلمسازی به سبک دگما ۹۵ و فیلم‌های موزیکال هالیوود در در دهه‌های ۱۹۵۰ و ۶۰ است. این فیلم به اعتقاد منتقدان یک شاهکار سینمایی است. اما بر خلاف آن فیلم «ضد مسیح» (دجال) اثر دیگر همین فیلمساز سر و صدای خیلی‌ها را درآورد و نمایش آن در سال ۲۰۰۹ در کن با جنجال زیادی روبرو شد: در این فیلم زن و شوهری که فرزندشان را از دست می‌دهند به یک کلبه‌ی جنگلی که «عدن» (یادآور داستان آفرینش و گناه نخستین) نام دارد، بازمی‌گردند تا یادمان‌های زندگی‌شان را مرور کنند و بر ترس‌های حاکم بر وجود زن فائق آیند. این کار از نظر شوهر نوعی روان‌درمانی است و فیلم پر از صحنه‌های قوی اما پرخشونت و چندش‌آوری است که به‌سختی می‌شود در مورد تفسیر جزئیات آن‌ها به اشتراک نظر رسید. برخی منتقدان باورهای گنوسی (غنوصی) درباره‌ی تقابل خیر و شر را در شکل دادن به ایده‌ی فیلم دخیل می‌دانند و برخی اعتقاد دارند که سویه‌های زن‌ستیزانه‌ی آثار نمایشنامه‌نویس سوئدی آگوست استریندبرگ، که لرس فن تریر از آنها بسیار تأثیر پذیرفته در این فیلم هم بی‌تأثیر نبوده است. از این نکته نیز نباید غافل بود که لارس فون تریر مانند آگوست استریندبرگ سال‌ها به افسردگی شدید روحی دچار بود. او فیلم ساختن را نوعی روان درمانی می‌دانست. در این مورد، و درباره‌ی آثار دیگر بزرگان فیلم و ریزه‌کاری‌های فیلم «ضد مسیح» روزنامه‌ی «دی ولت»، چاپ آلمان با لارس فون تریر گفت‌وگویی کرده که با هم می‌خوانیم:

دی ولت - صبح‌های جمعه کارمندان شرکت فیلمسازی شما، زنتروپا، در سالن اجتماعات جمع می‌شوند و سرودهای دینی می‌خوانند. این ایده‌ی شما بوده؟

لرس فن تریر - نه. ایده شریکم در کار تولید فیلم است. او پدرش کشیش است.

چه سرودهایی می‌خوانند؟

سرودهای سنتی دانمارکی با محتوای آیین پروتستان‌ها. من خودم ۱۵ سال پیش کاتولیک شدم. اما فکر می‌کنم دارم روز به روز بی‌دین‌تر می‌شوم. پدر و مادرم آتئیست دو آتشه‌اند. آنچه مرا جذب کاتولیک‌ها کرد، زرق و برق و شوکت مراسم کاتولیکی بود، که نزد پروتستان‌ها یافت نمی‌شود. البته بعد‌ها با خیلی از کاتولیک‌ها از جنوب اروپا که از کلیسای کاتولیک در رنج بودند، صحبت کردم. فکر می‌کنم آتئیست از دار دنیا بروم.

با این حال چارلز مارتیگ یک کتاب مفصل در مورد جنبه‌ی دینی آثار شما نوشته.

شنیده‌ام. معلوم است که ما همه از محیط فرهنگی پیرامونمان متأثر می‌شویم، و دین هم در این میان نقش مهمی بازی می‌کند.

اما در کارهای کارل تئودور درایر، کارگردان دانمارکی که یکی از الگوهای شماست، دین حضور آشکاری دارد.

البته هیچ دلیلی در دست نیست که او مذهبی بوده. موضوع فیلم‌های او غالباً زنانی هستند که در شرایط بحرانی خود را قربانی دیگران می‌کنند. این‌‌ همان موضوعی است که من از او کش رفته‌ام.

کارگردان دیگر اسکاندیناوی، اینگمار برگمن هم مدام در وجدانش غور می‌کرد.

پدر برگمن کشیش بود. فکر می‌کنم او مدام بین مؤمن بودن و مرتد بودن در نوسان بود. هر چه بود، به‌عنوان مسیحی به خاک سپرده شد. مراسم خاکسپاری را یک خانم کشیش در جزیره فارو به‌جا آورد. این خانم کشیش همسایه‌ی برگمن بود، اما برگمن حتی یک کلمه با او اختلاط نکرده بود. تا اینکه گویا یک روز سری به او می‌زند و می‌گوید شما قرار است مرا دفن کنید.

اما گویا مراسم دفن خیلی ساده برگزار شده.

درست عکس مراسمی که برای فیلمساز آلمانی راینر ورنر فاسبیندر برگزار کردند. «اودو کر» بازیگر آلمانی که در خیلی از فیلم‌های من بازی کرده، در مراسم شرکت داشت و برایم تعریف کرد که گویا فاسبیندر کلی نوارهای صوتی از واگنر، هیتلر و از خودش برای چنین روزی آماده کرده بوده. شرکت‌کنندگان مراسم باید دو ساعت تمام پای تابوت این نوار‌ها را گوش می‌دادند. فاسبیندر حتی بعد از مرگش هم مردم را چزاند.

بیایید برگردیم به فیلم دجال. چطور شد این فیلم را ساختید؟

بدجوری افسرده بودم، افسرده از اینکه شاید دیگر نتوانم فیلم بسازم. در مورد برگمن هر بار نوشتن فیلمنامه نوعی خوددرمانی بود، در مورد من همین‌طور شد. افسردگی مرا با چند کلمه نمی‌شود شرح داد.

ویلم دافو در این فیلم نقش یک جور ضد مسیح را بازی می‌کند...

فکر نمی‌کنم بشود این‌طور گفت...

اما جالب می‌شود اگر این‌طور باشد. چون ۲۰ سال پیش در فیلم اسکورسیسی نقش مسیح را بازی کرد، حالا ضد مسیح را بازی می‌کند.

این موضوع برای من هم بامزه بود، هر جا در فیلم من که قرار بود او زجر بکشد، من در او نقشش را در فیلم «آخرین وسوسه مسیح» می‌دیدم. من فیلم اسکورسیسی را نخستین بار زمان کوتاهی قبل از شروع فیلمبرداری فیلم خودم دیدم.

آیا درست است که بگوییم موضوع فیلم شما آغاز آفرینش است، و در آغاز نه کلمه بود نه خدا، بلکه شیطان بود؟

(بعد از مکث طولانی) من یک چیز می‌توانم بگویم؛ فیلم دجال به آندری تارکوفسکی تقدیم شده، آثار او برای من اهمیت بسیار دارند.

جنبه‌ی دینی فیلم‌های او برایتان مهم است یا اهمیتی که به طبیعت می‌دهد؟

هیچکس نمی‌تواند طبیعت را مانند تارکوفسکی به تصویر بکشد. فیلم «آینه»‌اش را من مرتب می‌بینم.

چه چیز در کار او هست که شما را شیفته می‌کند؟

دیوید بووی جوان (خواننده و بازیگر مشهور انگلیسی) وقتی در اوج کار هنری‌اش بود، یکباره مثل یک موجود مریخی بر ما ظاهر شد. هنگامی که نخستین بار صحنه‌هایی از فیلم «آینه» را در تلویزیون دیدم، شبیه چنین حسی در من پیدا شد. تارکوفسکی دنیای ما را به‌کلی عوض کرد. تصاویر او تا اعماق روح من نفوذ می‌کنند، اما نمی‌توانم شرح بدهم که این تصاویر چه هستند. هیچوقت سعی نکرده‌ام فیلم‌های او را تحلیل کنم. مثل این است که انسان به یک موسیقی خیلی خوب گوش می‌سپرد.

آیا حضور خدا را در کارهای او حس می‌کنید؟

قطعاً. مطمئنم که او خیلی مذهبی بود. این احساس من است. کارهای او حرف ندارد. بهترین دوره‌اش سال‌های ۱۹۶۰ و ۷۰ بودند که او به شیوه‌ی خودش با کمونیسم مبارزه می‌کرد - اما عجیب اینجاست که همین نظام کمونیستی تا او لب‌ تر کرد ۳۰۰۰ سیاهی لشکر برای یکی از فیلم‌هایش در اختیارش گذشت.

برگردیم به فیلم «ضد مسیح» که نه فقط در طبیعت می‌گذرد، بلکه در مورد زن و شوهری است که بعد از مرگ فرزندشان به یک کلبه‌ی جنگلی پناه می‌آورند.

این بخش از داستان را از زندگی نمایشنامه‌نویس سوئدی، آگوست استریندبرگ که در جوانی شیفته‌ی آثارش بودم برگرفته‌‌ام. استریندبرگ مدتی روان‌پریش شده بود و در شهر کپنهاگ دنبال‌‌ همان روانپزشکی می‌گشت که ادوارد مونک (نقاش اکسپرسیونیست خالق تابلوی «جیغ») هم موقع بیماری در پی‌اش بود. آن پزشک هردو را مداوا کرد - اما آنچه این دو از آن پس نوشتند یا بر تابلو کشیدند، دیگر چنگی به دل نمی‌زد.

یعنی عادی بودن زیادی هم زیاد خوب نیست.

وقتی فیلم «فانی و الکساندر» را که برگمن در سال‌های کهولت ساخته، دیدم، کفرم در آمد. من همیشه یکی از طرفداران پر و پا قرص فیلم‌های برگمن - «توت فرنگی‌های وحشی»، «پرسونا»، «صحنه‌های یک زناشویی» - بوده‌ام، اما «فانی و الکساندر» به نظرم خیلی پیش پا افتاده آمد.

راست است که استریندبرگ یک‌بار تلاش کرد از راه کیمیاگری به طلا برسد؟

در جریان یکی از آشفتگی‌های روحی‌اش که به «بحران جهنمی» معروف شده، به پاریس رفت و شروع کرد به کیمیاگری. من از جنون خوشم می‌آید. هر چند که می‌دانم برای فرد مبتلا چقدر ناخوشایند است.

لابد به این دلیل که خود شما هم مدتی به جنون مبتلا بوده‌اید.

مغز یک آدم سالم مانند یک فیلتر‌ عمل می‌کند. این فیلتر جلوی ورود ۹۹ در صد از همه‌ی آن چیزهایی را که هر روز می‌بینیم و می‌شنویم، می‌گیرد، وگرنه آدم دیوانه می‌شود. بنا براین آدم‌های دیوانه چیزهایی را می‌بینند و می‌شنوند که آدم در حالت عادی متوجه آنها نمی‌شود. آثار هنری بر پایه‌ی جنون بنا می‌شوند، آنها چیزهایی را بیان می‌کنند که معمولاً از آنها غفلت می‌‌کنیم.

مغز شما از فیلتر چه چیزهایی خودداری می‌کند؟

به این وضع روحی می‌گویند «اختلال اجباری». در این وضع افکار و رویدادهایی به مغز وارد می‌شوند، که بیشتر زجر آورند، با این حال باید به آنها پرداخت. مثلا آدم نمی‌تواند اتاقی را ترک کند قبل از اینکه میز کاملاً تمیز شود. یا اینکه آدم صد دفعه از یک اتاق بیرون می‌رود و دوباره باید برگردد تا اینکه مطمئن شود همه چیز روبراه و سر جایش است. این چیز‌ها ظاهراً بی‌ضررند، اما می‌توانند بسیار ویرانگر باشند.

فیلم‌های شما تا فیلم «اروپا» نشان‌دهنده‌ی تقلای انسان برای رسیدن به کمال‌اند. اما از آن پس - یعنی از فیلم «اشباح» و «احمق‌ها» تا «رئیس همه» ناقص به نظر می‌رسند. شما خودتان فیلم «ضد مسیح» را کجای این تقسیم‌بندی قرار می‌دهید؟

این فیلم صرفاً نمایشگر تقلای من برای بقاست. به این دلیل در این تقسیم‌بندی فیلم‌ها قرار نمی‌گیرد. افسرده بودم و یک ماه تمام جز گریستن کاری نمی‌توانستم بکنم. پیش خودم گفتم: اگر این فیلم را نسازی، هیچوقت دیگر فیلم نخواهی ساخت. اینها کشاکش‌های روحی من در آن زمان بود.

آیا فایده‌ای هم داشت؟

از «شناخت‌درمانی» چیز به گوشتان خورده؟ معنی سر راستش این است که با ترس از راه تجربه مبارزه کنیم. کسی که از تونل می‌ترسد، بنا به این شیوه‌ی درمان ابتدا یک متر توی تونل می‌رود و در‌می‌آید. بعد دو متر می‌رود و باز درمی‌آید. به این ترتیب با این تجربیات آدم دیگر از ترس جانش به لب نمی‌آید. این شیوه‌ی درمان را دو سال است که دارم به‌کار می‌گیرم و همین شیوه توسط روانکاو در فیلم «دجال» روی زن خودش به‌کار گرفته شد. البته ناگفته نماند که کار او خیلی غیر حرفه‌ای است، چون یک روانکاو نباید خویشان خودش را درمان کند.

وودی آلن هم از مشتریان دائمی روانکاوی است، هر چند که آدم احساس می‌کند که او بیشتر دنبال شوخی و لاس زدن است.

من اهل این کار‌ها نیستم. این ترس‌ها بخش مهمی از زندگی من‌اند. و کلی دردهای بیهوده به همراه می‌آورند. اما چه جای شکوه اگر از این درد‌ها اثر هنری خوبی هم بیرون بیاید.

هر چند که این اثر هنری فیلم خوشایندی از کار در نیاید...

نه. فیلم «ضد مسیح» یک فیلم خوشایند و نوازشگر احساس نیست.

در تقریباً همه فیلم‌هایتان فیلمبرداری را هم در کنار کارگردانی به عهده داشته‌اید، به جز...

به جز فیلم «ضد مسیح». نمی‌توانستم مانند خیلی فیلم‌های دیگرم هم کارگردانی و هم فیلمبرداری کنم. از این گذشته دستم چنان می‌لرزید که تصویر خیلی بیش از فیلم‌های دیگر منشور دگما ۹۵ لرزش ‌داشت.

یکی از ترس‌های شما ترس از سفر است.

برای فیلم «ضد مسیح» به آلمان سفر کردم و فیلم را سه ماه تمام در آنجا ساختم. آسان نبود، احساس می‌کردم فقط می‌توانم ۴۰ درصد از توانایی‌هایم را بسیج کنم. ترس همه‌ی وجودم را فراگرفته بود، از اینکه فیلمم بد از کار درآید، نمی‌ترسیدم بلکه از وضع آشفته روحی‌ام در یک جای نأمانوس وحشت داشتم. البته این حرف‌ها برای تبلیغ فیلم خوب نیست …

کن محل برگزاری جشنواره فیلم هم که از دانمارک خیلی دور است.

آخرین بار که آنجا بودم ۳۰۰ تا مصاحبه کردم، ۳۰۰ تا! کار شاقی بود. به هر حال در هتل تا حدی آرامش دارم. هر چند که احتمالاً تابستان خیلی گرم می‌شود.

منبع(دی ولت، چاپ آلمان)

عکس‌ها (از بالا به پایین):

نماهایی از «ضد مسیح»، ساخته‌ی لرس فن تریر همراه با تصویر کارگردان فیلم، به ‌عنوان یکی از مهم‌ترین کارگردانان نسل خودش

در همین زمینه:

::نامه جواد شمقدری، معاونت سینمایی وزارت ارشاد به ژیل ژاکوب، مدیر جشنواره کن درباره اخراج فن تریر:: (محتوای خبر مورد تأیید رادیو زمانه نیست)

::واکنش لرس فن تریر به نامه شمقدری، رادیو زمانه::

::خبر رویتر از نشست خبری لرس فن تریر در جشنواره فیلم کن::

::گزارش کاملی از نشست خبری لرس فن تریر در کن، ویدیو::

::پیش پرده فیلم ضد مسیح، ساخته لرس فن تریر، ویدیو::

لرس فن تریر در رادیو زمانه:

::سرزمین فرصت‌ها، سمانه خلیلی::
::تلاش برای نزدیک شدن به واقعیت، سمانه خلیلی::

::نمایی از عنصر جنایت، سمانه خلیلی::

با آغوش شکسته، در ستایش سینما

Thu, 19 May 2011 13:10:27 +0000

گفت‌وگو با پدرو آلمادوار فیلم‌ساز مشهور اسپانیایی در مورد فیلم «آغوش‌های شکسته»

اکبر فلاح‌زاده

اکبر فلاح‌زاده - پدرو آلمادوار فیلم‌ساز مشهور اسپانیایی امسال با فیلم «پوستی که در آن زندگی می‌کنم» از نامزدهای دریافت نخل طلای جشنواره‌ی کن به‌شمار می‌آید. این فیلم داستان دردناک زندگی دکتر جراحی را به تصویر می‌کشد که در پی انتقام‌ گرفتن از مردانی است که دخترش را مورد سوء‌استفاده‌ قرار داده‌اند. آلمادوار با فیلم «بازگشت» جایزه‌ی بهترین فیلم‌نامه‌ی کن ۲۰۰۶ را گرفت و در سال ۱۹۹۹ با فیلم «همه چیز درباره‌ی مادرم» جایزه‌ی بهترین کارگردانی و جایزه‌ی بهترین فیلم معنوی را نیز دریافت کرد.

در فیلم‌های او انسان‌ها تلاش می‌کنند به هم نزدیک شوند تا از تنهایی نجات یابند، اما برای این‌کار به کارهای عجیب و غریب، و گاهی مانند فیلم «مرا به بند بکش» به گروگان‌گیری هم متوسل می‌شوند. زنان در فیلم‌های او نه بد و نه خوب‌اند. در فیلم معروف او «زنان در آستانه‌ی فروپاشی عصبی» شکل تازه‌ای از زن دیده می‌شود که نه ساده‌دل است و نه سنگدل. او به زنان که به اعتقاد او بار بازسازی اسپانیا بعد از جنگ داخلی و سال‌های دیکتاتوری را به‌دوش داشته‌اند، احترام خاصی می‌گذارد.
آلمادوار گذشته از آثار فیلم‌ساز بزرگ لوئیس بونوئل، به کارهای نمایش‌نامه‌نویس معروف آمریکایی تنسی ویلیامز ارادت زیادی دارد. جایی به فیلمی که ریچارد بروکس از روی نمایش‌نامه‌ی «گربه روی شیروانی داغ» ساخته، اشاره می‌کند که سخت خشم کلیسا را برانگیخته و درست به همین دلیل مورد علاقه‌ی آلمادوار قرار گرفته که معتقد است کشیشان حرفی برای گفتن به او ندارند. او خود را در دنیای این نمایش به قول او «پر از گناه» راحت حس می‌کند.

آلمادوار چند سال پیش با یک فیلم کوتاه در مورد آدمخواری تحسین منتقدان را برانگیخت. اما یکی از مهم‌ترین فیلم‌های او تاکنون فیلم «آغوش‌های شکسته» است که در ستایش سینماست و جوایز متعددی را نصیب او و پنه‌لوپه کروز، بازیگر زن فیلم کرده است. پنه‌لوپه کروز که همیشه آرزو داشت در فیلم‌های آلمادور بازی کند، تاکنون در چهار فیلم او بازی کرده‌ است. او معتقد است که فیلم‌نامه‌ی این فیلم، یکی از بهترین‌ها در تاریخ سینماست.

فیلم «آغوش‌های شکسته» داستان نویسنده و کارگردانی است که ۱۴ سال پیش در اثر یک تصادف وحشتناک بینایی‌اش را از دست داده و از آن پس اسمش را عوض کرده چون فکر می‌کرده در تصادف مرده است. در این فیلم رابطه‌ی او با یک زن بازیگر در جلو و در پشت دوربین با دو لحن مختلف روایت می‌شود. در طول فیلم چند بار موضوع عوض می‌شود، با این حال کارگردان موفق می‌شود تماشاگر را دنبال خود بکشد.

اشپیگل‌آن‌لاین در مورد راز و رمز این فیلم با آلمادوار گفت‌وگو کرده است. ترجمه‌ی این گفت‌و گو را می‌خوانیم:

آقای آلمادوار، فیلم «آغوش‌های شکسته» شما داستان یک کارگردان است که بینایی‌اش را از دست می‌دهد. خود شما اگر نابینا می‌شدید، چه می‌کردید؟

در نسخه‌ی اولیه‌ی فیلم‌نامه، کارگردان بعد از نابینایی کارش را در تئاتر ادامه می‌دهد، و بازیگران را در نمایشی بدون دکور هدایت می‌کند. من هم اگر جای او بودم، همین کار را در تئا‌تر می‌کردم. اما دیگر با سینما نمی‌توانستم سر و کار داشته باشم، چون آنجا به بینایی نیاز دارم.

در فیلم «مرا به بند بکش» که سال ۱۹۹۰ ساختید هم یک کارگردان بر صندلی چرخدار فیلمی را کارگردانی می‌کند. چرا کارگردان‌ها در فیلم‌های شما معلول‌اند؟

معلولیت‌ها می‌توانند به تخیل و خلاقیت دامن بزنند. کارگردان بزرگ ایتالیایی میکل آنجلو آنتونیونی در سال‌های آخر زندگی نیمی از بدنش فلج بود. به‌زحمت می‌توانست حرف بزند، با این حال دو فیلم را با همین وضع جسمی کارگردانی کرد. من مدتی شاهد کارش بودم. خیلی مشکل بود، چون او در فیلم‌هایش مدام از مشکل رابطه حرف می‌زند، و در آن حال جسمی خودش دچار همین مشکل برقراری رابطه شده بود. اما چشم‌هایش خوب کار می‌کرد. هر کس که او را می‌دید، اراده‌ی قوی او را به فیلم‌سازی مشاهده می‌کرد. او با همین اراده گروه فیلم‌سازی‌اش را همراه خود کرده بود.

آیا آنتونیونی الگوی شماست؟

پوستر جشنواره‌ی کن درسال ۲۰۰۹ از یکی از فیلم‌های او گرفته شده و راز سینما را در بردارد. این پوستر زنی را از پشت سر نشان می‌دهد، ما چهره‌ی او را نمی‌بینیم، اما پیکر زیبایش را می‌بینیم. او به دوردست‌ها نگاه می‌کند و به نظر مسحور چیزی شده، که ما نمی‌دانیم چیست. این زن بر روی پوستر مونیکا ویتی در فیلم «ماجرا» (۱۹۶۰) اثر آنتونیونی است.

در فیلم «آغوش شکسته» یک کارگردان چنان برای فیلمش که تولیدکنندگان درب و داغانش کرده‌اند، مبارزه می‌کند، که گویی فیلم پاره‌ی تنش است. آیا شما فیلم‌هاتان را مانند بچه‌هایتان می‌دانید؟
بله. بدون شک. من این فیلم‌ها را مانند بچه‌هایم بزرگ می‌کنم، پرورش می‌دهم و از خانه تا سینما همراهی‌شان می‌کنم. من از خودم بچه‌ای ندارم. تا چهل سالگی با مفهوم پدر بودن بیگانه بودم، اما بعد فکرم مشغول آن شد. معلوم است که مرد همجنس‌‌گرایی مانند من این امکان را دارد که بچه‌ای را به فرزندی قبول کند. اما تاکنون کار و زندگی خصوصی‌ام اجازه‌ی این‌کار را به من نداده است. چه بسا من همیشه خودخواه‌تر از آن بوده‌ام که بخواهم بچه داشته باشم.

آیا به این خاطر احساس دلتنگی می‌کنید؟

اگر حالا ۲۰ ساله بودم، شاید زندگی‌ام جور دیگری رقم می‌خورد. در این سن و سال گاهی واقعاً دچار دلتنگی می‌شوم. برای مقابله با این دلتنگی، مانند پدری که برای فرزندانش مبارزه می‌کند، من هم برای فیلم‌هایم مبارزه می‌کنم. در گذشته فکر می‌کردم خانواده مهم‌ترین ابزار اجتماعی برای تحت فشار قرار دادن فرد است- این برداشت البته درست است، اما فقط بخشی از حقیقت می‌تواند باشد. امروز پی برده‌ام که خانواده برای بقای تک تک اعضای آن چقدر اهمیت دارد. این برداشت نشانه‌ی ‌آن است که با خانواده آشتی کرده‌ام.

آیا فکر این را کرده‌اید که فیلم‌هایتان بعد از مرگ شما هم دوام بیاورند و به زندگی ادامه بدهند؟

هر چه پیر‌تر می‌شوم به آنچه بعد از خود باقی می‌گذارم خیلی بیشتر مشغول می‌شوم تا به خود مرگم. خیلی دوست می‌داشتم بدانم تماشاگران در سال ۲۰۷۰ فیلم «آغوش شکسته» را چگونه می‌بینند. آیا این فیلم تا آن موقع دوام می‌آورد؟ تنها چیزی که در موردش یقین دارم این است که فیلم‌هایم بیش از خود من عمر می‌کنند.

شما در فیلم‌هاتان وسایل و لباس‌های دهه‌های مختلف را با هم می‌آمیزید. یک‌بار گفته‌اید که به این وسیله می‌خواهید فیلم‌هاتان بی‌زمان جلوه کنند.

فیلم «آغوش‌های شکسته» تا اندازه زیادی در سال‌های ۱۹۹۰ می‌گذرد، اما در آن زمان نخستین تجدید حیات دهه‌ی هفتاد صورت گرفت. این را در برخی اشخاص فیلم مشاهده می‌کنیم. بسیاری از لباس‌هایی که خانم پنه‌لوپه کروز در این فیلم به‌تن می‌کند مال سال‌های ۱۹۵۰ است، که فیلم‌های جنایی و ترسناک باب بودند. می‌خواستم هر طور که هست حال و هوای آن زمان‌ها را به تماشاگر انتقال بدهم. سلیقه‌ی من خیلی گزینشی است، دوست دارم زمان‌های مختلف را باهم قاطی کنم.

چرا در فیلم «آغوش‌های شکسته» تصویر دستگاه مونتاژ کلاسیک «مویولا» را تقریباً مانند یک جور معشوقه نشان می‌دهید؟

۱۶ فیلم اولم را با همین دستگاه قدیمی مونتاژ کردم، این باعث پیوند عاطفی من با آن شده است. با این‌حال با نمایش این دستگاه خواستم با شیوه‌ی قدیمی فیلم‌سازی خداحافظی کنم. فیلم تقریباً یک قرن تمام با وسایلی قابل‌ لمس و معمولی ساخته می‌شد. اما در عصر دیجیتال، فیلم یک بسته‌ی فایل کامپیوتری بیش نیست.

دلتنگ گذشته‌اید؟

اصلاً نمی‌خواهم در دلتنگی غرق شوم. دلتنگی یک احساس فلج‌کننده و به‌کلی محافظه کارانه است. ما داریم با سرعتی سرسام‌آور وارد دنیایی می‌شویم که خیلی چیز‌ها از بین می‌روند. من هیچ خوشم نمی‌آید در موقع ورود به هتل به جای کلید یک کارت دیجیتالی دستم بدهند که با آن در را باز کنم و

چراغ‌ها را روشن کنم. چه بلایی سر کلید آمده؟

آیا سینما از اینکه خیلی از اشیاء از بین رفته‌اند یا شبیه هم شده‌اند، آسیب دیده؟ در فیلم «آغوش‌های شکسته» شمار زیادی تلفن‌های قدیمی از جمله مدل‌های قدیمی دهه‌های گذشته را نشان می‌دهید.
قدیم‌ها تلفن‌ها بزرگ‌تر بودند. برای گرفتن صحنه‌ی تلفن بازیگر را می‌بایست پای دستگاه تلفن نشاند. حالا ولی زمان عوض شده. قهرمان یک فیلم اکشن دست چپش با تلفن همراه به گوشش است و با دست دیگرش شلیک می‌کند، و تازه در‌‌ همان حال بی‌دست رانندگی هم می‌کند! موبایل‌ها کوچک و شبیه هم شده‌اند، شاید برای همین هم هست که اینقدر خسته کننده‌اند.

چرا تلفن در فیلم‌های شما این قدر اهمیت دارد که برای آن حتی یک شخصیت مستقل قائل هستید؟
چون برای من گاهی صدا بیش از چهره‌ی یک شخص اهمیت دارد. خصوصیات آدم‌ها از چشم‌ها و از صدایشان تشخیص داده می‌شود. اینکه یک هنرپیشه چگونه یک جمله را ادا می‌کند، بر کل حرکات او اثر می‌گذارد.

در پایان سال‌های ۱۹۸۰ بعد از نخستین توفیق بزرگ‌تان با فیلم «زنان در آستانه‌ی فروپاشی عصبی» از هالیوود پیشنهاد خوبی دریافت کردید. چرا باز در اسپانیا ماندید و به هالیوود نرفتید؟

من خودم را میان فرهنگ و زبان خودم راحت‌تر حس می‌کنم. همیشه این وحشت را داشته‌ام که در یک کشور غریبه با وجود بودجه کلان کنترل خودم را بر روی فیلم از دست بدهم. برای من هیچ چیز مهم‌تر از آزادی و استقلال نیست. بیش از شصت سال است که در اسپانیا زندگی می‌کنم. خطرناک است که بعد از این همه مدت محیط فرهنگی‌ام را عوض کنم و در هالیوود فیلم بسازم. با این حال فیلم‌سازانی مانند ورنر هرتسوگ را تحسین می‌کنم و به او غبطه می‌خورم که در سراسر دنیا فیلم می‌سازد.

منبع

نمایش فیلمی از جعفر پناهی در جشنواره فیلم کن

Wed, 11 May 2011 08:21:14 +0000

در شصت و چهارمین جشنواره فیلم کن که امروز، ۲۱ ارديبهشت ۱۳۹۰ گشایش می‌یابد، فیلم «این فیلم نیست» ساخته جعفر پناهی، سینماگر دربند ایرانی به نمایش گذاشته می‌شود.

به گزارش خبرگزاری فرانسه، با وجود آن‌که جعفر پناهی به شش سال زندان و ۲۰ سال ممنوعیت از فیلم‌سازی محکوم شده، در شصت و چهارمین جشنواره فیلم کن، فیلمی از این سینماگر دربند با عنوان «این یک فیلم نیست» به نمایش گذاشته می‌شود.

«این یک فیلم نیست» تنها فیلمی از سینمای ایران است که در بخش ویژه جشنواره فیلم کن، به‌عنوان مهم‌ترین رویداد سینمایی در اروپا به نمایش درمی‌آید.

موضوع «این یک فیلم نیست» یک روز از زندگی جعفر پناهی است که فعلاً در حصر خانگی به‌سر می‌برد

موضوع «این یک فیلم نیست» یک روز از زندگی جعفر پناهی است که فعلاً در حصر خانگی به‌سر می‌برد. فیلم‌ساز در این فیلم خود را مقابل دوربین قرار داده و با امکانات خانگی فیلمی بر اساس یک روز از زندگی‌اش ساخته است. پناهی در این فیلم در انتظار حکم دادگاه به‌سر می‌برد و اضطراب، بیم‌ها و امیدهایش را به تصویر کشیده است.

شنبه گذشته، تیری فرمو، مدیر هنری جشنواره‌ فیلم کن اعلام کرد که «این یک فیلم نیست» ساخته جعفر پناهی و مجتبی میرطهماسب، از مجراهای غیر رسمی به جشنواره رسیده و بلافاصله پذیرفته شده و در بخش ویژه جشنواره فیلم کن به نمایش درمی‌آید. به گفته تیری فرمو، «این یک فیلم نیست» بیستم ماه مه در کن به نمایش گذاشته می‌شود.

جعفر پناهی از نامدارترین سینماگران ایران است. در دسامبر سال گذشته، دادگاهی در ایران جعفر پناهی را به شش سال حبس و ۲۰ سال محرومیت از فیلم‌سازی محکوم کرد. پناهی این حکم را نپذیرفته، و اکنون عملأ در حصر خانگی به‌سر می‌برد.

روز یکشنبه، ۱۶ آبان‌ماه سال گذشته محاکمه جعفر پناهی برگزار شد. پناهی در این دادگاه متنی را به دفاع از خود خواند و گفت: «اين تنها محکمه‌ من نيست. محکمه‌ هنر و هنرمندان اين کشور است. هر حکمی که در اين دادگاه داده شود، حکمی است برای همه‌ هنرمندان، به‌خصوص همه‌ سينماگران اين سرزمين.»

شامگاه دهم اسفندماه ۱۳۸۸، مأموران امنيتی با ورود به خانه اين کارگردان سينما، پس از بازرسی خانه، جعفر پناهی را همراه با همسر و دخترش و ۱۵ تن ديگر که در خانه او مشغول کار بر روی فيلم تازه وی بودند دستگير کردند.

جعفر پناهی پس از سه ماه زندان و يک هفته اعتصاب غذا، در روز چهارم خردادماه ۱۳۸۹ با توديع وثيقه ۲۰۰ ميليون تومانی از زندان آزاد شد. در طول مدت بازداشت وی اعتراضات گسترده‌ای چه از سوی نهادهای بين‌المللی مدافع حقوق بشر و چه از سوی سينماگران نامی جهان صورت گرفت.

جعفر پناهی سال گذشته نيز به‌مناسبت برگزاری شصتمين دوره جشنواره فيلم برلين از سوی برگزارکنندگان به اين جشنواره دعوت شده بود اما به دليل ممنوع‌الخروج بودن نتوانست در برليناله حضور يابد و با این حال در برلیناله حضوری فراگیر داشت.

جعفر پناهی که به خاطر فیلم «آفساید» در سال ۲۰۰۶ خرس نقره‌ای برلیناله را از آن خود کرده است، در مراسم گشایش برلیناله پیامی فرستاد که توسط ایزابل روسلینی خوانده شد.

او در آغاز پيام خود دنيای فيلم‌ساز را «دنيای گذر بين واقعيت و خيال» دانست و نوشت: «فيلم‌ساز از واقعيت الهام می‌گيرد، آن را به خيال خود در می‌‌آورد و در انجام اين بازی واقعيت و خيال، فيلمی می‌‌سازد که شايد تصوير آرزوهايش باشد.»

در روز گشايش جشنواره برلين تقريبأ تمام رسانه‌های آلمان از جعفر پناهی و محکوميت سنگين او نوشتند و گفتند. رسانه‌های آلمان و اعضای هيأت داوران اين دوره، از پشتيبانی جشنواره برلين از اين فيلم‌ساز ايرانی ستايش کردند و آن را وظيفه جامعه سينمايی جهان دانستند.

پله‌های جشنواره‌ی کن

Tue, 10 May 2011 22:09:40 +0000

جشنواره‌ی فیلم کن به‌عنوان یکی از مهم‌ترین رویدادهای هنری جهان و مدیر آن ژیل ژاکوب

نازنین اعتمادی

نازنین اعتمادی - وقتی ستارگان سینما، و کارگردانان مقابل «پاله»، محل برگزاری جشنواره‌ی فیلم کن از لیموزین‌ها پیاده می‌شوند و از بین مردمی که تشویق‌کنان به تماشا ایستاده‌اند راه خودشان را بازمی‌کنند، وقتی که از نور فلش دوربین‌های صدها عکاس جان سالم به‌در بردند و از پله‌های «پاله» بالا رفتند، آنگاه فقط چند متر با یکی از قدرتمندترین مدیران سینمای جهان فاصله دارند.

پله‌هایی تا معبد مقدس سینمای اروپا

ژیل ژاکوب، مدیر جشنواره‌ی فیلم کن که امروز، یازدهم ماه می برای شصت و چهارمین بار گشایش می‌یابد هشتاد سال دارد و از ۳۰ سال پیش تاکنون در رأس یکی از مهم‌ترین جشنواره‌های جهانی فیلم قرار دارد. ژاکوب ازین پس تا پایان جشنواره، هر غروب بر فراز مشهورترین پلکان جهان می‌ایستد؛ پلکانی که بسیاری از کارگردانان و بازیگران سینما را به شهرتی جهانی رسانده است.

این مرد سالخورده‌ی هشتاد ساله، غروب هر روز بر فراز پلکان شهرت با اسموکینگ، راست‌قامت و لاغر می‌ایستد و از آن بالا، از زیر چشم به انبوه مردمی که به تماشا ایستاده‌اند و به ستاره‌های سینما نگاه می‌کند. این نگاه، نگاه یک مرد مقتدر است؛ نگاه مردی مغرور که با سخت‌گیری آنچه را که در زندگی آفریده زیر نظر دارد.

ژاکوب می‌گوید: «پله‌های پاله یک استعاره‌ی مذهبی هستند. در جشنواره‌ی فیلم ونیز و جشنواره‌ی فیلم برلین برای رسیدن به در ورودی لازم نیست از پله بالا رفت. در جشنواره‌ی فیلم اسکار هم اینطور است. همه سرراست به در ورودی می‌رسند. فقط در جشنواره‌ی فیلم کن، در فرانسه است که باید خودت را بالا بکشی تا به در برسی.»

لرس فن تریر، کارگردان دانمارکی زمانی گفته بود: وقتی آدم از پله‌های کن بالا می‌رود و بالاخره به آن بالا می‌رسد، احساس می‌کند به بهشت رسیده است. شاید هم نه.»

ژاکوب می‌گوید: «از من همیشه می‌پرسند، آن بالا که ایستاده‌ای به چی فکر می‌کنی؟ به دوستان فیلم‌ساز که از پله‌ها بالا می‌آیند تا به تو برسند فکر می‌کنی؟ یا این‌که از دیدن ستاره‌های زیبا که خرامان از پله‌ها بالا می‌آیند، تخیلات جنسی به سرت می‌افتد؟ هیچکدام از اینها نیست. من فقط به یک چیز فکر می‌کنم و آن هم این است که آیا مراسم به موقع برگزار می‌شود؟ اگر خدا کسی را به نزد خودش بطلبد، او هیچ چاره‌ای جز رفتن ندارد. آن هم هر چی زودتر. اما اگر من کسی را فرابخوانم، قدری ماجرا فرق می‌کند.»

اعتبار هنری جشنواره‌ی فیلم کن

با این‌حال هنگامی که ژیل ژاکوب و مدیر هنری جشنواره‌ی کن، تیری فرمو از کسی دعوت کنند، آن شخص تلاش می‌کند به موقع خودش را به کن برساند. در شصت و چهارمین جشنواره‌ی فیلم کن، امسال ستارگانی مانند پنلوپه کروز، برد پیت، جودی فوستر، پدرو آلمادوار و نانی مونتی دعوت شده‌اند.

حتی اگر کسی ژیل ژاکوب را خدا نپندارد، نمی‌تواند منکر این واقعیت بشود که او دربان یکی از مهم‌ترین باشگاه‌های فیلم در جهان است.

ژاکوب قدرتمندترین مرد سینمای اروپاست و آن‌قدر قدرت دارد که از بین ۱۷۰۰ فیلمی که به جشنواره کن می‌رسد، فقط ۲۰ فیلم را برای شرکت در بخش رقابتی جشنواره انتخاب کند. او به‌عنوان مدیر جشنواره‌ی فیلم کن، از اعتبار هنری‌ای که به تدریج از سال ۱۹۷۸ تاکنون، گام به گام به‌دست آورده، سخت مراقبت می‌کند.

جشنواره‌ی فیلم کن، هر سال با چهار هزار روزنامه‌نگاری که رویدادهایش را در رسانه‌های سراسر جهان بازتاب می‌دهند و صد گروه فیلمبرداری از شبکه‌های تلویزیونی که در بلوار معروف «کروزت» دوربین به‌دست بالا و پایین می‌روند، از مهم‌ترین رویدادهای هنری و سینمایی جهان به‌شمار می‌آید.

برکت‌های جشنواره‌ی فیلم کن

نخستین باز در سال ۱۹۷۹ بود که ژاکوب در نشست مطبوعاتی فیلم «اینک آخرالزمان» ساخته‌ی فرانیس فورد کاپولا با دعوت کردن از بیش از هزار خبرنگار جشنواره‌ی فیلم کن را به یک دهکده‌ی جهانی تبدیل کرد. ژاکوب در سال‌های بعد کارگردانانی مانند لرس فن تریر، میشل هانکه و جین کمپیون را کشف کرد و به جهانیان شناساند و او بود که از کوئنتین تارانتینو حمایت کرد و در سال ۱۹۹۴ با نمایش فیلم «یک داستان عامه‌پسند» ساخته‌ی تارانتینو در بخش رقابتی کن، مقدمات اقبال گسترده‌ی این فیلم در جهان را فراهم کرد. تارانتینو می‌گوید: «ژاکوب ده سال مرا در زندگی هنری‌ام جلو انداخت.»

ژاکوب در سال ۱۹۷۷ با نمایش فیلم «نابودگر» باعث شد که آرنولد شوارتسننگر را همگان به‌عنوان یک بازیگر بشناسند. اگر او نبود هرگز شوارتسننگر نمی‌توانست عضلاتش را در ساحل زیبای کن جلو دوربین‌ها به نمایش بگذارد و خود را به‌عنوان یک چهره بشناساند. در سال ۱۹۹۲ هم با به نمایش گذاشتن «غریزه اصلی» در شب گشایش کن، شرون استون را تا حد الاهه‌ی سکس و زیبایی برکشید. با وجود آنکه ستاره‌ی استون در جهان سینما افول کرده، اما هنوز هم در کن می‌درخشد. به برکت شرکت در جشنواره‌ی کن است که شرون استون در آگهی‌های بازرگانی شرکت‌های آرایشی که از کن حمایت می‌کنند، بازی می‌کند و درآمد کلانی به‌دست می‌آورد و این در حالی‌ست که پس از «غریزه‌ اصلی» دیگر کمتر کسی فیلم‌های او را می‌بیند.

ژیل ژاکوب می‌گوید: «چند سال پیش بود که از شرون استون، وقتی داشت از پله‌ها بالا می‌آمد و از دیدن من که دوربین دستم بود، تعجب کرده بود و با این‌حال به روی خودش نیاورد و توی دوربین لبخند زد عکس گرفتم.»

دموکراسی در هالیوود، سلطنت مشروطه در کن

ژاکوب موفق شده است از کن یک جشنواره‌ی معتبر بسازد که می‌تواند با هالیوود رقابت کند. برای همبن تعجب‌آور نیست که مدیران استودیوهای هالیوود با ژیل ژاکوب میانه‌ی خوبی ندارند.
نشریه‌ی سینمایی « Variety» که از نشریات معیار در هالیوود به‌شمار می‌آید درباره‌ی جشنواره کن نوشت: «برخی فیلم‌ها به آن سادگی که نخل طلای کن را به دست می‌آورند، نمی‌توانند دل تماشاگرانشان را به دست آورند.»

مدیران آمریکایی درک نمی‌کنند که آخر چگونه ممکن است یک نفر در آن سر دنیا، آن هم در فرانسه، بدون آنکه یک سنت از جیبش مایه بگذارد، بخواهد در بازار فیلم جهانی دخالت داشته باشد. آمریکایی‌ها نمی‌فهمند که جشنواره‌ی فیلم کن از قواعد اقتصاد جهانی پیروی نمی‌کند. در کن هنوز دموکراسی حاکم نشده، بلکه هنوز نظام سلطنتی، البته از نوع مشروطه‌اش حاکم است و ژیل ژاکوب هم بر تخت پادشاهی آن تکیه داده.

سینمای مؤلف یک توهم است

در کن حرف اول را اقتصاد نمی‌زند، بلکه ملاک عشق به سینماست. کن میعادگاه سینماگران مؤلف است. اما سینمای مؤلف چیست؟

ژاکوب می‌گوید: «در سینما یک مؤلف دنیای خودش را می‌سازد. درست مثل نویسنده‌ای که کتاب می‌نویسد و یکی پس از دیگری منتشر می‌کند و با هر کتاب دنیای خودش را می‌سازد. او می‌تواند اشتباه کند و فیلم‌های بد هم بسازد. اما در همان حال این تعریف، یک تعریف جامع و مانع نیست. بسیاری از سینماگران مؤلف هستند که آثارشان هیچ ربطی به هم ندارد. »

سینمای مؤلف که هر سال در کن از آن تقدیر می‌شود، در واقع یک توهم است. این اندیشه که یک نفر، در سینمایی که صنعتی است و در مجموع یک کار گروهی‌ست، بتواند جهان خود را عرضه کند، فکر زیبایی‌ست، اما عملی نیست. ژاکوب می‌گوید: «یک مؤلف اما بیشتر کسی است که بتواند اعضای گروهش را به‌گونه‌ای انتخاب کند که یک اندیشه را عرضه کنند. برای همین در اغلب مواقع در ارزیابی جایگاه کارگردان و نقش او در سینما اغراق می‌شود.» و با این‌حال کن تاکنون توانسته چهره‌هایی مانند ویم ویندرز، میشل هانکه و لرس فن تریر را به جهانیان بشناساند.

گریز از واقعیت‌های دردناک سینمایی

ژیل ژاکوب می‌گوید: «هنرمندان بزرگ اغلب خیلی باهوش هستند و اشخاص بسیار باهوش کمی هم دیوانه‌‌اند. برای هنین کار ما این است که از جهان یک دیوانه به جهان دیوانه‌ای دیگر راه بگشاییم.» او می‌گوید: «در جلساتی که در آنها فیلم‌ها انتخاب می‌شوند، بعد از دیدن چهار – پنج فیلم آدم احساس می‌کند به جنون نزدیک شده است. یکی از دلایلش این است که در پاریس این فیلم‌ها را انتخاب می‌کنیم و آدم نمی‌تواند بعد از تماشای فیلم‌ها زیر نخل‌ها پناه بگیرد. فقط در جای زیبایی مثل کن است که انسان می‌تواند این‌همه درد و رنج بر پرده‌ی سینما را تحمل کند.»

به عبارتی دیگر اگر در سراسر جهان تماشاگران به سینما می‌روند که از واقعیت‌های زندگی روزانه اندکی فاصله بگیرند، در کن تماشاگران از سینما بیرون می‌آیند و به ساحل زیبا و درختان نخ پناه می‌آورند تا از واقعیت‌های دردناک سینمایی اندکی فاصله بگیرند.

ژیل ژاکوب می‌گوید: «کن آزمون بزرگی برای یک فیلم است. چون تماشاگر می‌تواند به تماشای فیلم دیگری برود یا اینکه به ساحل برود و از طبیعت لذت ببرد. در کن هر فیلم می‌بایست بتواند با فیلم‌های دیگر و با این طبیعت و شهر زیبا رقابت کند.

منبع ترجمه:
Der Spiegel, Die Treppe zum Ruhm, Nr.19/7.5.11

عکس‌ها:

از بالا به پائین – نمایی از پاله، محل برگزاری جشنواره‌ی فیلم کن با پله‌هایی که به پله‌های یک معبد می‌ماند

ژیل ژاکوب، مدیر هشتاد ساله جشنواره‌ی فیلم کن و یکی از قدرتمندترین مدیران سینمای جهان
بریژیت باردو در سال ۱۹۵۵ در ساحل کن. خبرنگاران در همان حال در پی او هستند.
فرانسیس فورد کاپولا در سال ۱۹۶۷ در بلوار معروف «کروزت»
وودی آلن و زیبارویان الهام‌بخش او در جشنواره‌ی فیلم کن. جشنواره‌ی کن امسال با فیلم «نیمه‌شب در پاریس» ساخته‌ی وودی آلن با بازی کارلا برونی گشایش می‌یابد.
رابرت دنیرو و جودی فوستر در سال ۱۹۷۶ در جشنواره‌ی فیلم کن. امسال هر دو به کن دعوت شده‌اند.