https://archive.radiozamaneh.com/taxonomy/term/2430/all fa https://archive.radiozamaneh.com/politics/2012/05/02/13874 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/politics/2012/05/02/13874" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> سعید بیانی </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="413" height="310" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/iran.hastei.jpg?1336156743" /> </div> </div> </div> <div dir="RTL"> <div dir="RTL">سعید بیانی &minus; با پایان یافتن دور نخست مذاکرات اتمی جمهوری اسلامی و قدرت&zwnj;های غربی، اولین واکنش&zwnj;ها از سوی دو طرف، سازنده و خوش&zwnj;بینانه ارزیابی شد. به دلیل حساسیت و پیچیده بودن موضوع با وجود توافق&zwnj;های ضمنی، سرفصل&zwnj;های مذاکرات که قرار است در ۲۳ مه (سوم خرداد ماه) در بغداد بر سر آن چانه&zwnj;زنی آغاز شود محرمانه باقی ماند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">تنها موضوع روشن و آشکار از دید طرفین که مایل به علنی &zwnj;شدن آن بودند، توافق در فروش اورانیوم ۲۰ درصد غنی&zwnj;سازی شده و صدور اجازه بازرسی&zwnj;های بیشتر به نمایندگان و پاسخ&zwnj;گویی تدریجی به پرسش&zwnj;های آژانس بین&zwnj;المللی اتمی بود.</div> </div> <!--break--><!--break--><div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">جمهوری اسلامی نزدیک به ۳۰ روز تا آن زمان فرصت دارد تا پاسخی شفاف و روشن برای طرف سخت&zwnj;گیر و سمج خود بیابد. پرسش آن است: ادامه غنی&zwnj;سازی اورانیم آری یا خیر؟ پاسخی که بیش از همه طرف&zwnj;های آمریکایی و به&zwnj;ویژه اسرائیلی مایل به شنیدن آن هستند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">اسرائیل در یک سال و نیم گذشته ماراتن اطلاعاتی و خراب&zwnj;کارانه بسیاری را علیه تاسیسات اتمی ایران به نمایش گذاشته است، از ترور دانشمندان هسته&zwnj;ای تا ویروس استاکس نت برای از کار آنداختن سانتریفیوژهای اتمی.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">با این حال جمهوری اسلامی همچنان بر سر برپایی ام&zwnj;القری اتمی اصرار دارد و گویی برنامه هسته&zwnj;ای با حیات این حکومت قرابتی تنگاتنگ دارد. اما به&zwnj; راستی چرا حکومت با تمامی تحریم&zwnj;ها و فشار&zwnj;های بین&zwnj;المللی که از سوی دولت آمریکا بی&zwnj;سابقه ارزیابی شده است، همچنان به ادامه برنامه هسته&zwnj;ای اصرار دارد؟ آیا حکومت به &zwnj;راستی در پس برنامه هسته&zwnj;ای به منافع ملی کشور می&zwnj;اندیشد؟ چرا باید حتی از برنامه صلح&zwnj;آمیز هسته&zwnj;ای این حکومت ترسید، هراسناک بود و به مخالفت با آن پرداخت؟ آیا ملا&zwnj;ها و بخش نظامی و امنیتی آن (سپاه پاسداران) با برپایی ام&zwnj;القرای اتمی سودایی جز خلافت بر تمامی ممالک جهان در سر می&zwnj;پرورانند؟</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><strong>بمب اتم، ضامن حفظ حکومت</strong></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">با شکست ایدئولوژی انقلابی رژیم به&zwnj;ویژه پس از نوشیدن جام زهر توسط آیت&zwnj;الله خمینی در سال ۱۳۶۷ و افول و ریزش در بدنه حکومت پس از ۲ خرداد ۱۳۷۸ در ایران، رژیم ایران و البته شخص آیت&zwnj;الله خامنه&zwnj;ای با پدیده&zwnj; نوظهور دیگری از دید خود مواجه شد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">توهم توطئه این&zwnj;بار از جانب آمریکا و غرب پچیده&zwnj;تر و براندازانه&zwnj;تر تلقی می&zwnj;شد. حکومت باید راهی عملی و موثر برای مقابله با پارانویای دشمن&zwnj;پنداری آیت&zwnj;الله خامنه&zwnj;ای می&zwnj;جست.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">با نگاه به پاکستان، کره شمالی و لیبی، رژیم ایران به این نتیجه رسید که بقای عمرش در دستیابی به بمب اتمی است که پاکستان را در برابر تهدیدات هندوستان و کره شمالی را در برابر تهدیدات آمریکا مصون کرد و غرب را به میز چانه&zwnj;زنی و دادن مشوق&zwnj;های اقتصادی و سیاسی به قذافی کشاند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">بعد از اعتراض&zwnj;های دانشجویی ۱۸ تیر ۱۳۷۸ که رهبر جمهوری اسلامی منبع تمام این اعتراض&zwnj;ها را آمریکا اعلام کرد [۱]، حکومت ساخت رآکتورهای آب سنگین را به طور مخفیانه کلید زد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">تاکتیک مقطعی عقب نشاندن آمریکا و غرب در برابر خواست آنها، به قول آمریکایی&zwnj;ها تغییر رفتار و از نگاه جمهوری اسلامی تغییر رژیم (<span dir="LTR">Regime Change</span>) در دستور کار قرار گرفت.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">حکومت در هیچ کدام از عرصه&zwnj;های سیاسی و فرهنگی توان مقابله و برتری&zwnj;جویی بر حریف خود را نداشت. ریزش در نیروهای درونی رژیم، شکست رسانه&zwnj;ای و تبلیغاتی حکومت، آگاهی کشورهای منطقه از خواست سلطه&zwnj;جویانه حکومت بر تمامی عرصه&zwnj;های سیاسی، فرهنگی و اقتصادی و شکست پروژه صدور انقلاب شیعی به دیگر کشورها (با اکثریت سنی)، خود باعث ترغیب حکومت در جهت سازوکار نظامی و به طور مشخص، ساخت تسلیحات هسته&zwnj;ای و کشتار جمعی شد، با این امید که شاید بتواند در مواقع بحرانی عاملی برای گروکشی سیاسی و اقتصادی باشد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><strong>بمب اتم و منافع ملی</strong></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">منافع ملی (<span dir="LTR">Nation Interst</span>) یکی از مفاهیم بنیادی و پرکاربرد در ارتباط با روابط سیاست خارجی است و به منافعی که یک دولت در سطح بین&zwnj;المللی برای حفظ آنها تلاش می&zwnj;کند، اطلاق می&zwnj;شود. منافع ملی اگرچه در کل، منافع عمومی جامعه و کشور را مد نظر قرار داده اما از سوی دیگر با نوع نظام سیاسی حاکم نیز مرتبط است. نگرش ملی و منافع مشترک در یک کشور هنگامی به وجود می&zwnj;آید که فاصله میان تصمیم&zwnj;گیرندگان و شهروندان از میان برود و همگان برای ارزش&zwnj;های ملی به&zwnj;طور یکسان ارزش قائل شوند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <blockquote><div dir="RTL"><img width="200" height="129" align="bottom" src="http://www.radiozamaneh.com/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/5.jpg" alt="" />در حکومتی مانند جمهوری اسلامی بر پایه نظامی استبدادی و اولیگارشی نظامی؛ منافع شخصی و باندی در راس تمامی امور و به عنوان منافع حیاتی محسوب می&zwnj;شود</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> </blockquote> <div dir="RTL">فاصله بین حکومت و مردم عامل اساسی خواهد بود تا ملت نسبت به منافع ملی از دید حکومت به دیده تردید و شک بنگرد و آن را مغایر با منافع خود بداند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">منافع ملی را از نظر درجه اهمیت به سه دسته تقسیم می&zwnj;توان تقسیم کرد:</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&bull; منافع حیاتی: منافعی که با موجودیت و تمامیت ارضی کشور در ارتباط است و اصولاً قابل مذاکره نیست.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&bull; منافع مهم: منافعی که دولت&zwnj;ها برای حفظ آنها در مذاکرات تلاش می&zwnj;کنند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&bull; منافع حاشیه&zwnj;ای: منافعی که تنها برای بالا بردن قدرت چانه&zwnj;زنی یک دولت در مذاکرات ایجاد شده و قابل چشم پوشی&zwnj;اند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">در حکومتی مانند جمهوری اسلامی بر پایه نظامی استبدادی و اولیگارشی نظامی و امنیتی و غیر پاسخ&zwnj;گو؛ منافع شخصی، گروهی و باندی در راس تمامی امور و به عنوان منافع حیاتی محسوب می&zwnj;شود و به عکس، منافع حقیقی عمومی کشور به عنوان منافع حاشیه&zwnj;ای به حساب می&zwnj;آیند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">حکومت&zwnj;های دیکتاتوری در برابر خطر تهدید منافع اقتصادی، سیاسی و منابع قدرتشان، به شدت واکنش نشان می&zwnj;دهند و تمایلی برای مذاکره در مورد آن ندارند. از سوی دیگر، ابزار اقتدار یک حکومت برای تامین منافع ملی، مشروعیت یک حکومت در بین ملت خود است. تا زمانی که حکومت مشروعیت و اقتدار کافی برای حمایت از منافع ملی از دید مردم را نداشته باشد، در مذاکرات پیش روی خود برای تامین منافع یا مجبور به پنهان&zwnj;کاری و دادن امتیازات مغایر با منافع عمومی خواهد شد و یا مذاکرات به شکست خواهد انجامید و سایه خطرهایی همانند تحریم وجنگ در بالای سر کشور سنگینی خواهد کرد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">حال، کشوری همانند ایران با منابع سرشار انرژی و طبیعی بی&zwnj;شک نیازی به انرژی مخرب و ویران&zwnj;گر اتمی نخواهد داشت.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">شاید سوال شود زمانی این منابع به پایان خواهد رسید و بعد از آن چه؟</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">سرمایه&zwnj;گذاری بر انرژی خورشیدی و سوخت&zwnj;های غیرفسیلی، اندوخته&zwnj;های هدفمند ارزی، سرمایه&zwnj;گذاری بر منابع و صادرات غیرنفتی مانند توریسم، ایجاد ساختار اقتصادی درهای باز، جلب سرمایه خارجی، تاکید بر رشد ناخالص داخلی، بهره&zwnj;وری از نیروی جوان کشور تامین&zwnj;کننده هر گونه کاستی خواهد بود.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">به عنوان نمونه، ترکیه در سه ماهه اول و دوم سال ۲۰۱۱ به ترتیب ۶/۱۱ و ۸/۸ درصد و سه ماهه سوم ۸/۲ درصد رشد اقتصادی را در کارنامه خود ثبت کرده است و در&zwnj;&zwnj; همان سه ماهه اول موفق شده میزان بیکاری را از ۱۱/۳ به ۸/۸ کاهش دهد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <blockquote><div dir="RTL">کشوری همانند ایران با منابع سرشار انرژی و طبیعی بی&zwnj;شک نیازی به انرژی مخرب و ویران&zwnj;گر اتمی نخواهد داشت</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> </blockquote> <div dir="RTL">این کشور در ۱۱ ماه ابتدایی امسال به رقم ۱۲۲ میلیارد دلار صادرات دست یافت و این میزان در ۱۲ ماه گذشته ثبت تاریخی۱۳۴ میلیارد رسید.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">بر اساس جدیدترین آمار منتشر شده در ۱۱ ماه نخست امسال ۳۰ میلیون و ۲۰۰ هزار نفر توریست وارد ترکیه شدند و طبق برنامه تا سال ۲۰۲۳ که مصادف است با یک&zwnj;صدمین سال تشکیل جمهوری ترکیه باید این تعداد به ۵۰ میلیون و درآمد حاصله به ۵۰ میلیارد دلار برسد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">در سال ۲۰۱۱ نه تنها کلیه بدهی&zwnj;های خارجی ترکیه صفر شد، بلکه اکنون در حدود ۳۰۰ میلیون طلب خارجی دارد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">ترکیه تنها دغدغه خود را تامین امنیت مرزهای خود با کردها و عضویت در اتحادیه اروپا می&zwnj;داند تا کشور رو به توسعه خود را با جهشی ناگهانی به الگوی کشورهای منطقه و مسلمان تبدیل کند[۲] [۳].</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">حال باید پرسید ساخت رآکتورهای اتمی با کمک تکنولوژی دست چندم پاکستان و کره شمالی در کجای این منافع ملی و عمومی ملت ایران جای دارد؟</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><strong>حکومت دروغ و عدم اطمینان</strong></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&quot;به اعتقاد ما افزون بر سلاح هسته&zwnj;ای، دیگر انواع سلاح&zwnj;های کشتار جمعی، نظیر سلاح شیمیایی و سلاح میکروبی نیز تهدیدی جدی علیه بشریت تلقی می&zwnj;شوند؛ ما کاربرد این سلاح&zwnj;ها را حرام و تلاش برای مصونیت بخشیدن ابنای بشر از این بلای بزرگ را وظیفه&zwnj; همگان می&zwnj;دانیم.&quot;</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <blockquote><div dir="RTL"><img width="200" height="135" align="bottom" src="http://www.radiozamaneh.com/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/clinton.jpg" alt="" />هیلاری کلینتون پاسخی هوشمندانه در جواب فتوای رهبر جمهوری اسلامی می&zwnj;دهد: &quot; آیت الله خامنه&zwnj;ای حرام بودن بمب اتمی را در عمل ثابت کند.&quot;</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> </blockquote> <div dir="RTL">این گفته&zwnj;ها، سخنان یکی از امامان دوازده&zwnj;گانه شیعه و یا پیامبر اسلام نیست، سخنان رهبر جمهوری اسلامی است که در زیر بار فشارهای تحریم&zwnj;های بین المللی که به مردم وارد می&zwnj;شود، همچون یک رهبر معنوی و مشروع به موعظه می&zwnj;پردازد و اطمینان به غیر تسلیحاتی بودن برنامه اتمی می&zwnj;دهد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">مردم ایران نیک می&zwnj;دانند با ظهور انقلاب ۵۷ و در بدر ورود آیت الله خمینی سخنی جز دروغ از بنیان&zwnj;گذاران جمهوری اسلامی نشنیده&zwnj;اند. این دور باطل دروغ&zwnj;گویی حال باعث بروز پدیده&zwnj;ای همچون محمود احمدی&zwnj;نژاد شده است که در چشم مردم ایران نگاه می&zwnj;کند و به دروغ ایران را کشوری غیروابسته، مستقل و مرفه می&zwnj;نامد، تحریم&zwnj;های کمرشکن بین&zwnj;المللی را بی&zwnj;اثر و قعطنامه&zwnj;های شورای امنیت را ورق پاره می&zwnj;خواند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">دروغ در بطن این حکومت لانه کرده است، دروغ به اسبابی برای تسهیل کاربرد عبارت از این ستون به آن ستون فرج است بدل شده است. چاره&zwnj;ای جز دروغگویی نیست. باید به جامعه جهانی چه گفت؟ باید گفت که در خفاء در دالان&zwnj;های پیچ در پیچ و در صد&zwnj;ها متر زیر زمین در حال غنی سازی اورانیم ۳۰ درصدی برای چه مصارفی هستند؟ آیا برای استفاده در مصارف پزشکی و صلح&zwnj;آمیز نیازی به این همه پنهان&zwnj;کاری هست؟</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">این گونه است که هیلاری کلینتون، وزیر امور خارجه آمریکا پاسخی هوشمندانه در جواب فتوای رهبر جمهوری اسلامی می&zwnj;دهد: &quot; آیت الله خامنه&zwnj;ای حرام بودن بمب اتمی را در عمل ثابت کند&quot;.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><strong>مخالفت با انرژی صلح آمیز اتمی رژیم</strong></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">ساعت&nbsp;<span dir="RTL">۱۱:۱۰</span>&nbsp;دقیقه شب ۲۵ آوریل سال ۱۹۸۶، نیروگاه چرنوبیل دستور کاهش میزان قدرت رآکتور برای تست را دریافت و نیروگاه شروع به کاهش قدرت رآکتور شماره چهار تا ۳۰ درصد کرد. دو اشتباه واقعه مهلک چرنوبیل را رقم زد. اولین اشتباه زمانی بود که کنترل&zwnj;کننده رآکتور به اشتباه و بر اثر عدم تنظیم میله&zwnj;های جذب نوترون، نیروی رآکتور را تا یک درصد کاهش داد و رآکتور بیش از پیش افت قدرت پیدا کرد. در اینجا بود که پرسنل دومین اشتباه خود را انجام دادند و تقریبا تمامی میله&zwnj;های کنترل را از داخل رآکتور بیرون کشیدند. این همانند زمانی است که اتومبیلی را در آن واحد هم گاز داد و هم ترمز گرفت. در این زمان و با وجود نبود میله&zwnj;های کنترل کننده قدرت در داخل منطقه فعال نیروی رآکتور به ۷ درصد افزایش پیدا کرد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <blockquote><div dir="RTL">حکومت نمی&zwnj;تواند در برابر سه روز باران بهاری کاری از پیش ببرد و کلیه سیستم حمل و نقل شهری و متروی آن به یک&zwnj;باره به زیر آب می&zwnj;رود، آن وقت آیا می&zwnj;توان به تاسیسات اتمی آن اعتماد کرد؟</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> </blockquote> <div dir="RTL">در ۱:۲۴ صبح یک انفجار اولیه پوشش ۱۰۰۰ تنی بالای رآکتور را بلند و راه را برای خروج مقدار زیادی بخار آب داغ هموار کرد. و این مقدمه&zwnj;ای بود بر انفجار دوم ناشی از هیدروژن، که ممکن است حاصل ترکیب بخار آب لوله&zwnj;های پاره شده وزیرکونیومو یا حتیگرافیتهسته رآکتور بوده باشد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">انفجار دوم سقف رآکتور را پاره کرد و ۲۵ درصد از تأسیسات هسته رآکتور را از بین برد. گرافیت (کندکننده) سوزان و مواد داغ هسته که در اثر انفجار بیرون ریخته بود، باعث ایجاد حدود ۳۰ آتش سوزی جدید شد، و این شامل سقف قیراندود و قابل اشتعال واحد ۳ نیز می&zwnj;شد که مجاور واحد ۴ واقع شده بود.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">مبتلایان به تشعشعات اتمی از ساعت ۶ صبح از ۱۰۸ نفر تا پایان روز اول به ۱۳۲ نفر رسید. پس از انفجارابتدا محیط اطراف تاسیسات به امواج رادیواکتیو آلوده شد و بعد به تدریج ابرهای آلوده به نواحی دورتر رفت و بارش باران سبب شد که بخش&zwnj;های وسیعی از اروپا به مواد رادیواکتیو آلوده شود.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">در اثر انفجار در رآکتور بلوک چهار تاسیسات اتمی چرنوبیل، مواد رادیواکتیو برای ساختن حدود ۱۰۰ بمب اتمیآزاد شدند. حدود ۵ هزار مرکز مسکونی در جمهوری روسیه سفید، اوکراین و فدراسیون روسیه با ذرات رادیو اکتیو آلوده شدند. از میان آنها، ۲۲۱۸ شهر و روستا با جمعیت حدود ۲/۴ میلیون نفر در محدوده اوکراین قرار داشتند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">بر اساس گزارش&zwnj;های اعلام شده، مقامات شوروی میزان استاندارد تشعشعات اتمی را که یک انسان می&zwnj;تواند تحمل کند در عدد پنج ضرب کرده بودند، جنایت و نسل&zwnj;کشی در روز روشن در جلو دید میلیاردها انسان.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <blockquote><div dir="RTL"><img width="200" height="150" align="bottom" src="http://www.radiozamaneh.com/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/iran-hasteh2.jpg" alt="" />باید بیندیشیم جان میلیون&zwnj;ها ایرانی در داخل کشور بر اثر انهدام هر کدام از این رآکتورهای اتمی در نقطه&zwnj;ای مخفی در خطر است</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> </blockquote> <div dir="RTL">از پانصد هزار نفری که تحت مداوا قرار گرفتند، بیست هزار نفر مردند و دویست هزار نفر هم رسما از کار افتاده اعلام شدند و کسانی هم که زنده ماندند از بیماری&zwnj;ها و سرطان&zwnj;های مربوط به تشعشعات اتمی همچنان رنج می&zwnj;برند. [۴]</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">حکومتی که در برابر تنها سه روز باران بهاری نمی&zwnj;تواند کاری از پیش ببرد و کلیه سیستم حمل و نقل شهری و متروی آن به یک&zwnj;باره به زیر آب می&zwnj;رود و یا با ساخت تونلی همانند تونل توحید، قتل&zwnj;گاهی برای رانندگان شهری می&zwnj;سازد، آن وقت آیا می&zwnj;توان به تاسیسات اتمی آن که با بهره&zwnj;گیری از تکنولوژی دست چندم پاکستان و کره شمالی ساخته شده است اعتماد کرد و بی&zwnj;تفاوت ماند؟</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">ایرانیان در سراسر این کره خاکی باید حتی با تکنولوژی هسته&zwnj;ای صلح آمیز این حکومت علم مخالفت را بردارند. باید بیندیشیم جان میلیون&zwnj;ها ایرانی در داخل کشور بر اثر انهدام هر کدام از این رآکتورهای اتمی در نقطه&zwnj;ای مخفی در خطر است. ایرانیان به دلیل جو سرکوب حکومت توان مخالفت آشکار با این برنامه ویران&zwnj;گر را ندارند، اما ایرانیان خارج از کشور این توان و پتانسیل را دارند و چه خوب که استفاده کنند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><strong>ام القرای اتمی، هژمونی خلافت</strong></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">بحث صدور انقلاب اسلامی از لحظه ورود آیت&zwnj;الله خمینی به پاریس و اوج&zwnj;گیری انقلاب ۵۷ در کانون توجهات بخش رهبری انقلاب قرار گرفت. بعد از برپایی حکومت اسلامی در ایران، حکومت بقای خود را در بحران&zwnj;آفرینی یافت. صدور انقلاب از آن دسته تفکراتی بود که هدفی جز ایجاد تنش در منطقه خاورمیانه و ایجاد هژمونی انقلابی اسلامی از نوع شیعی آن بر دیگر کشورها با اکثریت سنی نداشت. تاکتیک مشخص بود: باید کمک کرد تا سیاست&zwnj;های زیادخواهانه حکومت بر سیاست&zwnj;های متمایل به کشورهای آزاد غربی در دیگر کشورها غالب شود، باید پروکسی&zwnj;هایی همانند حزب الله لبنان، حماس، جهاد اسلامی در دیگر کشورها تقویت شود و افزایش یابد. مخالفت با آمریکا و اسرائیل و تحکیم روابط سیاسی، امنیتی و نظامی با دیگر کشورها از جمله سوریه سنگر خط مقدم رژیم را تقویت خواهد کرد. به همین دلیل است که حکومت با دل و جان و دست و دلبازانه هر آن&zwnj;چه از سلاح و ابزار سرکوب است در اختیار رژیم خونریز اسد در دمشق می&zwnj;گذارد تا مگر اندکی مجال تنفس اولیگارشی اسد را در مبارزه بی امان مردم سوریه برای برکناری او را فراهم سازد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">اما جمهوری اسلامی در عراق بعد از صدام به موفقیت نسبی دست یافت، خروج شتاب&zwnj;زده ارتش آمریکا از عراق و تروریسم لگام گسیخته در دو وجهه شیعی و سنی آن راه را برای تثبیت سیاست&zwnj;های اختاپوس&zwnj;گونه حکومت فراهم آورد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">امروز بعد از ترکیه بالاترین آمار سرمایه&zwnj;گذاری در بخش&zwnj;های اقتصادی و رفاهی به&zwnj;ویژه در جنوب عراق (نجف، کربلا، بصره...) از آن جمهوری اسلامی است. بخش واردات کالاهای اساسی به عراق از مرز ایران به عراق سرازیر شده است و به تناسب آن نفوذ اطلاعاتی و نظامی حکومت در دستگاه اجرایی عراق از وزارت کشور تا استخبارات عراق بر کسی پوشیده نیست. در این میان حکومت از سال&zwnj;ها پیش با تقویت و آموزش گروه&zwnj;های شیعی همانند الدعوه و مجلس اعلای عراق و سپاه بدر در خاک ایران راه را برای سیطره خود بر عراق بعد از صدام هموار ساخته&zwnj;است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <blockquote><div dir="RTL">باید از تمامی کشورهای دارای کلاهک هسته&zwnj;ای خواست و آنها را وادار کرد تا تمامی این تسلیحات را نابود کنند و به یک قانون جهانی مبنی به خلع سلاح هسته&zwnj;ای تن دهند</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> </blockquote> <div dir="RTL">اما دیگر کشورهای عربی منطقه راه را بر این سیاست&zwnj;ها تا بدین جا بسته&zwnj;اند. گسترش رسانه&zwnj;های آزاد در جهان عرب همانند الجزیره و العربیه، افزایش آگاهی مردم این کشورها از سیاست&zwnj;های خصمانه و مداخله&zwnj;جویانه حکومت جمهوری اسلامی، رژیم را در انزوای هر چه بیشتر منطقه&zwnj;ای قرار داده است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">راه دیگری پیش روی حکومت جز دستیابی به بمب اتم برای تهدید و ارعاب کشورهای منطقه باقی نمانده است. غافل از آن که خاورمیانه، با شمال آفریقا و با معمر قذافی و جنوب آسیا با کیم جون ایل متفاوت است. مسابقه تسلیحاتی در منطقه ثروتمند خاورمیانه با منابع سرشار نفتی به فاجعه&zwnj;ای اتمی در منطقه تبدیل خواهد شد که در نتیجه آن نه از تاک اثری خواهد ماند نه از تاکستان.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><strong>تنها راه متوقف کردن برنامه هسته&zwnj;ای حکومت</strong></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">شاید از خود بپرسیم چرا اسرائیل و آمریکا مجاز به داشتن کلاهک&zwnj;های هسته&zwnj;ای هستند اما ایران نیست؟</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">نه اسرائیل و نه آمریکا هیچ کدام دیگر کشورها را تهدید به نابودی نکرده&zwnj;اند و در گفتار و عملکرد خود سخن و شعار مرگ بر این حکومت و آن حکومت به زبان نیاورده&zwnj;اند. با این حال باید از تمامی کشورهای دارای کلاهک هسته&zwnj;ای خواست و آنها را وادار کرد تا تمامی این تسلیحات را نابود کنند و به یک قانون جهانی مبنی به خلع سلاح هسته&zwnj;ای تن دهند. اما جمهوری ولایت فقیه، با سابقه ترور مخالفان در سراسر جهان، عملیات&zwnj;های تروریستی هولناک با صدها کشته و زخمی، حمایت از تروریسم بین&zwnj;المللی، سرکوب مخالفان و منتقدان در داخل، عدم پاسخ&zwnj;گویی و دروغ&zwnj;گویی به جامعه بین&zwnj;المللی، اگر به توانایی اتمی برسد، این امر برابر است با شمشیری برنده در دست زنگی مست.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">اما تنها راه متوقف کردن برنامه هسته&zwnj;ای این حکومت، نه تهاجم نظامی و کشتار صدها هزار نفر انسان بی گناه همانند آن&zwnj;چه در عراق اتفاق افتاد بلکه تحریم همه جانبه مقامات و مسئولین ارشد نظام در هر پست و منسب است. چرا باید مقامات جمهوری اسلامی آزادانه به دیگر کشورهای اروپایی و آمریکایی در رفت و آمد باشند، فرزندان و خانواده&zwnj;های آنها در کانادا و آمریکا و اروپا زندگی و تحصیل کنند و تنها تحریم کمرشکن بلای جان مردم به جان آمده باشد؟ باید از مردم ایران که کارد تیز جهل و جور و فساد حکومت ولایی را تا مغز استخوان خود احساس می&zwnj;کنند، حمایت کرد، به این مردم احترام گذارد و به آنها کمک کرد تا تغییرات بنیادین را در ایران رقم زنند. این حق مردم ایران است تا نوع حکومت خود را خود تعیین کنند و البته این حق برای همین مردم محفوظ است تا حکومتی دموکراتیک جایگزین حکومت دیکتاتوری کنونی کنند که تنها راه متوقف کردن برنامه هسته&zwnj;ای این حکومت نیز در یک کلام خلاصه شده است &quot; تغییر رژیم بدست مردم ایران.&quot;</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><strong>پانویس&zwnj;ها:</strong></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">۱.<span dir="LTR">http://www.leader.ir/langs/fa/index.php?p=bayanat&amp;id=1780</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">۲. <span dir="LTR">http://www.turkeytourismjournal.com/?p=3370</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&nbsp;(صندوق بین المللی پول تخمین رشد اقتصادی سال ۲۰۱۲ ترکیه را تغییر داد)</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">۳. <span dir="LTR">http://persian.euronews.com/2011/06/09/turkey-s-economic-future-under-the-spotlight</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&nbsp;(نگاهی به اقتصاد ترکیه در آستانه انتخابات)</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">۴. <span dir="LTR">http://www.dw.de/dw/article/0,,14990391,00.html</span> (هشدار دانشمندان روس: تکرار فاجعه چرنوبیل در ایران! )</div> </div> <div dir="RTL"> <div dir="RTL">&nbsp;</div> </div> <div dir="RTL"> <div dir="RTL">&nbsp;</div> </div> <p>&nbsp;</p> https://archive.radiozamaneh.com/politics/2012/05/02/13874#comments ایران هسته‌ای سعید بیانی مذاکرات اتمی چرنوبیل گوی سیاست گوی سیاست Wed, 02 May 2012 11:20:35 +0000 13874 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/culture/silver-screen/2011/04/26/3549 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/culture/silver-screen/2011/04/26/3549" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-sartitr"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> نگاهی به برخی فیلم‌های ساخته شده بر اساس حادثه‌ی چرنوبیل </div> </div> </div> <div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> مجتبا یوسفی‌پور </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="277" height="185" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/tchyou03.jpg?1303929468" /> </div> </div> </div> <p>مجتبا یوسفی&zwnj;پور - ۲۵ سال پیش، در ۲۶ آوریل ۱۹۸۶ بزرگ&zwnj;ترین فاجعه&zwnj;ی اتمی تاریخ در نیروگاه هسته&zwnj;ای &laquo;چرنوبیل&raquo; در استان &laquo;کیف&raquo; اکراین رخ داد. حادثه&zwnj;ای که ترس از قدرت مخرب و مهارناپذیر انرژی اتمی را زنده کرد و هراس از تکرارش تبدیل به کابوسی برای انسان&zwnj;ها شد. آخرین نمونه، وحشت از تکرار آن پس از سونامی شدید و مخرب اخیر در ژاپن بود.</p> <!--break--><!--break--><p> از آن تاریخ به بعد این فاجعه دستمایه&zwnj;ی فیلمسازان مختلف قرار گرفت. فیلم&zwnj;هایی که به این موضوع پرداخته&zwnj;اند را می&zwnj;توان به دو دسته تقسیم کرد: فیلم&zwnj;های داستانی و فیلم&zwnj;های مستند.</p> <p> <strong>فیلم&zwnj;های داستانی درباره&zwnj;ی حادثه&zwnj;ی چرنوبیل</strong></p> <p>&nbsp;</p> <p>فیلم&zwnj;های داستانی که پیرامون حادثه&zwnj;ی چرنوبیل ساخته شده&zwnj;اند، به دو دسته تقسیم می&zwnj;شوند: دسته&zwnj;ی نخست فیلم&zwnj;هایی&zwnj; که به طور مستقیم به این موضوع پرداخته&zwnj;اند و پیرنگ اصلی داستان پیرامون فاجعه و افراد درگیر در آن است و دسته&zwnj;ی دوم فیلم&zwnj;هایی هستند که حادثه&zwnj;ی چرنوبیل در پس زمینه&zwnj;ی داستان اصلی قرار دارد و به نوعی اثرات این حادثه بر شخصیت&zwnj;ها و داستان و روند شکل گیری درام تأثیر گذاشته است.</p> <p> تازه&zwnj;ترین فیلمی که به شکل مستقیم به این موضوع پرداخته است &laquo;شنبه&zwnj;ی بیگناه&raquo; ساخته&zwnj;ی فیلمساز روس &laquo;الکساندر میندادزه&raquo; است. نخستین نمایش جهانی فیلم در جشنواره فیلم برلین امسال بود و این فیلم رقیب فیلم &laquo;جدایی نادر از سیمین&raquo; برای بردن جایزه &laquo;خرس طلایی&raquo; این جشنواره محسوب می&zwnj;شد. <br /> فیلم داستان تلاش ناموفق &laquo;والری کابیش&raquo; برای فرار از &laquo;چرنوبیل&raquo; در روز حادثه است. او که یک نوازنده&zwnj;ی سابق درام و عضو وفادار حزب کمونیست است، بعد از اولین انفجار در نیروگاه، متوجه عمق فاجعه و تلاش مسئولان در سرپوش گذاشتن بر آن و سهل&zwnj;انگاری آن&zwnj;ها می&zwnj;شود. او که خطر را احساس کرده، تلاش می&zwnj;کند تا به همراه معشوقه&zwnj;اش &laquo;ورا&raquo; و دوستان نوازنده&zwnj;اش شهر را ترک کنند، اما حوادث گوناگون مانع از موفقیت آن&zwnj;ها در این گریز می&zwnj;شود.</p> <p> <img hspace="8" height="203" width="269" vspace="8" align="left" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/tchyou05.jpg" alt="" />این دومین ساخته&zwnj;ی &laquo;الکساندر میندادزه&raquo; نویسنده و کارگردان فیلم در مقام کارگردان است. این کارگردان ۶۲ ساله&zwnj;ی روسی بیشتر به عنوان فیلمنامه&zwnj;نویس شناخته می&zwnj;شود؛ فیلمنامه&zwnj;نویسی که کارش را از زمان قدرت داشتن حزب کمونیست در &laquo;اتحاد جماهیر شوروی&raquo; آغاز کرده و در تیتراژ حدود ۱۹ فیلم نامش به&zwnj;عنوان نویسنده آمده است. در گفت&zwnj;وگوهای خبری فیلم، &laquo;میندادزه&raquo; از تجربه&zwnj;ی مشابه&zwnj;اش سخن می&zwnj;گوید. او اشاره می&zwnj;کند که در زمان رخ دادن حادثه در حال فیلمبرداری در مرز بلاروس، در نزدیکی محل انفجار بوده است. او نیز همچون دیگران شایعه&zwnj;های مربوط به فاجعه را جدی نمی&zwnj;گیرد و مثل شخصیت&zwnj;های فیلمش، همچنان به کارش ادامه می&zwnj;دهد. &laquo;میندادزه&raquo; اعتقاد دارد که &laquo;شنبه&zwnj;ی بیگناه&raquo; فقط به حادثه&zwnj;ای که در گذشته اتفاق افتاده نمی&zwnj;پردازد. او در گفت&zwnj;وگو با &laquo;آرآی اِ نووستی&raquo; می&zwnj;گوید: &laquo;آنچه می&zwnj;خواستم درباره&zwnj;اش صحبت کنم تنها مربوط به گذشته نیست، بلکه به امروز هم ارتباط دارد.&raquo; این ارتباط با امروز به&zwnj;ویژه در هم&zwnj;زمانی نمایش این فیلم با زمین&zwnj;لرزه&zwnj;ی ژاپن و از کار افتادن نیروگاه اتمی &laquo;فوکوشیما&raquo; خود را نشان می&zwnj;دهد.</p> <p> [شنبه&zwnj;ی بی&zwnj;گناه (Innocent Saturday) ]<br /> نویسنده و کارگردان: الکساندر میندادزه، بازیگران: آنتون شاگین، سوتلانا اسمیرنووا مارچینکوویچ، استانیسلاو رادیسنکی. ۹۹ دقیقه، محصول روسیه</p> <p><a href="http://www.youtube.com/watch?v=OqdVt4YbeFM" target="_blank">تیزر فیلم بر روی سایت یوتیوب</a></p> <p>یکی دیگر از فیلم&zwnj;های داستانی که به حادثه&zwnj;ی چرنوبیل پرداخته، فیلم تلویزیونی &laquo;چرنوبیل: آخرین اخطار&raquo; است. فیلم داستان شخصیت&zwnj;های مختلف را در زمان روی دادن حادثه به تصویر می&zwnj;کشد: داستان یک مأمور آتش&zwnj;نشان که در یکی از برج&zwnj;های نیروگاه اتمی مشغول کار است، همسر باردارش، دکتر رابرت گیل سرپرست تیم امداد جهانی که در محل به درمان آسیب&zwnj;دیدگان می پردازند و بالاخره نیروهای دولتی و تلاششان در کنترل موقعیت. فیلم بر اساس کتاب &laquo;آخرین اخطار: میراث چرنوبیل&raquo; نوشته&zwnj;ی &laquo;رابرت پیتر گیل&raquo; و &laquo;توماس هاوسر&raquo; ساخته شده است. &laquo;رابرت پیتر گیل&raquo; در این کتاب تجربه&zwnj;ی خود از حضور و کار در شوروی پس از روی دادن فاجعه&zwnj;ی اتمی را ثبت کرده است.</p> <p><img hspace="8" height="366" width="200" vspace="8" align="right" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/tchyou04.jpg" alt="" />[چرنوبیل: آخرین اخطار Chernobyl: The Final Warning]<br /> نویسندگان: ارنست کینوی، رابرت پیتر گیل، توماس هاوسر، کارگردان: آنتونی پیج، بازیگران: جان وویت، جیسون روباردز، سمی دیویس، ۹۵ دقیقه، تولید ۱۹۹۱ آمریکا، انگلیس و روسیه<br /> از فیلم&zwnj;های داستانی که به شکل غیر مستقیم به این حادثه پرداختند، می توان به فیلم تلویزیونی <strong>&laquo;دخترانی که برای ماندن آمدند&raquo;</strong> اشاره کرد. فیلم، داستان زوجی است که دو دختر اهل &laquo;بلاروس&raquo; را برای زندگی کردن با خود پذیرا می&zwnj;شوند. &laquo;بلاروس&raquo;، کشوری کوچک هم&zwnj;مرز با &laquo;اوکراین&raquo; است که تشعشعات اتمی حاصل از حادثه&zwnj;ی چرنوبیل بیشترین تأثیرش را در آنجا گذاشت. فیلم محصول سال ۲۰۰۷ انگلستان است. این فیلم همچنین با عنوان &laquo;دخترانی از بلاروس&raquo; نیز شناخته می شود. عوامل اصلی فیلم عبارتند از:</p> <p> نویسنده: اندرو شرلوک<br /> کارگردان: فیلیپ مارتین<br /> بازیگران: آلون آرمسترانگ، لیندزی کولسون، سامانتا رابینسون</p> <p>&nbsp;</p> <p><strong>فیلم&zwnj;های مستند درباره&zwnj;ی حادثه&zwnj;ی چرنوبیل</strong></p> <p> فیلم&zwnj;های مستندی که درباره&zwnj;ی حادثه&zwnj;ی چرنوبیل ساخته شده&zwnj;اند، مانند فیلم&zwnj;های داستانی به دو دسته تقسیم می&zwnj;شوند. گروهی ازین فیلم&zwnj;ها که حادثه&zwnj;ی انفجار نیروگاه اتمی چرنوبیل را در مرکز توجه قرار داده و سعی در بازسازی ماجرا و توضیح چگونگی آن می&zwnj;کنند و گروهی ازین فیلم&zwnj;&zwnj;ها که به پیامدهای این حادثه پرداخته&zwnj;اند.</p> <p> <strong>&laquo;نبرد چرنوبیل&raquo;</strong> از مستندهایی است که با ترکیب گفت&zwnj;وگوها، فیلم&zwnj;های آرشیوی و صحنه&zwnj;های بازسازی شده سعی در به تصویر کشیدن فاجعه و نشان دادن دلایل روی دادن آن و اقدامات دولت پس از حادثه دارد. در فیلم کسانی مانند &laquo;میخائیل گورباچف&raquo; رئیس جمهور وقت اتحاد جماهیر شوروی، &laquo;ایگور کوستین&raquo; اولین خبرنگاری که خود را به محل حادثه رساند و &laquo;کلنل ولادیمیر گربیوک&raquo; مسئول تحقیقات بعد از حادثه، از تجربیات خود در نخستین ساعت&zwnj;های پس از انفجار می&zwnj;گویند. برخی تصاویر بنا به گفته&zwnj;ی سازندگان فیلم برای نخستین بار مجال انتشار عمومی در این فیلم را پیدا کرده&zwnj;اند. بسیاری از اسنادی که در فیلم &laquo;نبرد چرنوبیل&raquo; از آنها استفاده شده است، تا پیش از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی از اسناد محرمانه به&zwnj;شمار می&zwnj;آمد و امکان دسترسی عمومی به آنها میسر نبود. شاید از دیدنی&zwnj;ترین بخش&zwnj;های فیلم، تصاویری آرشیوی متعلق به روز پس از حادثه است که نه تنها وقایع را ثبت کرده&zwnj;اند، که همچنین اثرات ناشی از تشعشعات رادیواکتیو بر روی خود فیلم&zwnj;ها و عکس&zwnj;ها نیز قابل مشاهده است؛ اثراتی که در آن زمان دولت شوروی سعی می&zwnj;کرد بر انها سرپوش بگذارد و بسیاری از افراد از خطر نامرئی بزرگی که آنها را تهدید می&zwnj;کرد، خبر نداشتند.</p> <p> &laquo;نبرد چرنوبیل&raquo; با زمان ۹۴ دقیقه محصول سال ۲۰۰۶ فرانسه به کارگردانی &laquo;توماس جانسون&raquo; است. این فیلم را می&zwnj;توانید بر روی سایت یوتیوب در <a href="http://www.youtube.com/watch?v=Wv3a4LXi_qc" target="_blank">اینجا</a> تماشا کنید.</p> <p><strong>&laquo;قلب چرنوبیلی&raquo;</strong> ساخته&zwnj;ی &laquo;ماریان دی لئو&raquo; ،یکی دیگر از فیلم&zwnj;های مستندی&zwnj;ست که به حادثه&zwnj;ی چرنوبیل پرداخته است. این فیلم در سال ۲۰۰۴ موفق شد اسکار بهترین مستند کوتاه را از آن خود کند. تمرکز این فیلم بر پیامدهای حادثه&zwnj;ی چرنوبیل است. فیلمساز، ۱۶ سال بعد از حادثه، سفرش به مناطق اطراف نیروگاه را آغاز می&zwnj;کند و تاثیرات تشعشع مواد رادیواکتیو بر کودکان آن مناطق را نشان می&zwnj;دهد. با دختری صحبت می&zwnj;کند که در زمان حادثه تنها ۲۳ روز از تولدش می&zwnj;گذشته و اکنون با سرطان تیروئید دست و پنجه نرم می&zwnj;کند. تصاویری تکان&zwnj;دهنده ثبت می&zwnj;کند از کودکانی که بعد از این حادثه با معلولیت&zwnj;های جسمی و ذهنی متولد شده&zwnj;اند و اکنون در آسایشگاهی نگهداری می&zwnj;شوند. نام فیلم برگرفته از اصطلاحی است که در &laquo;اوکراین&raquo; برای توصیف بیماری قلب ناشی از تشعشعات مواد رادیواکتیو به کار برده می&zwnj;شود. فیلم سعی دارد تا با تأکید بر نیاز به کمک کودکان آسیب&zwnj;دیده از این حادثه، به یاری آنان بشتابد. <br /> &laquo;قلب چرنوبیلی&raquo; با زمان ۳۹ دقیقه محصول سال ۲۰۰۳ آمریکا است و در بسیاری از شبکه&zwnj;های تلویزیونی به نمایش درآمده است.</p> <p> تماشای <a href="http://www.youtube.com/watch?v=IAmY80t-4D4" target="_blank">&laquo;قلب چرنوبیلی&raquo;</a> بر روی سایت یوتیوب<br /> &nbsp;</p> <p>&laquo;ماریان دی لئو&raquo; در سال ۲۰۰۸ به همراه &laquo;کریستف بیسون&raquo; مستند کوتاه دیگری به نام <strong>&laquo;اسب سفید&raquo;</strong> با موضوع &laquo;چرنوبیل&raquo; ساخت. این مستند داستان مردی (ماکسیم سورکوف) است که بعد از فاجعه&zwnj;ی چرنوبیل مجبور می&zwnj;شود محل سکونتش را ترک کند و بعد از بیست سال دوباره به آنجا باز می&zwnj;گردد. فیلم در جشنواره&zwnj;ی فیلم برلین در سال ۲۰۰۸ نامزد دریافت جایزه خرس طلایی بهترین فیلم کوتاه شد.</p> <p> <img hspace="8" height="317" width="214" vspace="8" align="left" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/tchyou02_0.jpg" alt="" />از دیگر مستندهای مهم با موضوع &laquo;چرنوبیل&raquo; فیلم تحسین&zwnj;شده&zwnj;ی <strong>&laquo;پریپیات&raquo;</strong> ساخته&zwnj;ی &laquo;نیکلاس گیرالتر&raquo; است. این فیلم سیاه و سفید ۱۰۰ دقیقه&zwnj;ای عنوانش را از شهر &laquo;پریپیات&raquo; در نزدیکی نیروگاه چرنوبیل وام گرفته است. شهری که بیشتر کارگران و کارمندان نیروگاه چرنوبیل ساکن آن بودند و بعد از انفجار مجبور به ترکش شدند. بعد از انفجار، تا سال&zwnj;ها به شعاع ۳۰ کیلومتری از اطراف نیروگاه چرنوبیل منطقه&zwnj;ی ممنوعه اعلام شد و از ورود افراد عادی به دلیل میزان بالای آلودگی در منطقه جلوگیری شد. در این مستند، ۱۲ سال بعد از حادثه فیلمساز تماشاگرانش را به شهر &laquo;پریپیات&raquo; و دیگر مناطق ممنوعه در اطراف &laquo;چرنوبیل&raquo; می&zwnj;برد و با کارگران و کارمندان سابق نیروگاه و شهروندانی که پس از انفجار مجبور به تخلیه شهر شدند، صحبت می&zwnj;کند. برخی از این اشخاص به محل زندگی&zwnj;شان بازگشته&zwnj;اند و دوباره به زندگی با تمام سختی&zwnj;هایش ادامه می&zwnj;دهند: حیوانات اهلی را پرورش می&zwnj;دهند، از رودخانه&zwnj;ی محلی ماهی صید کرده و کار می&zwnj;کنند و روزگار می&zwnj;گذرانند. این&zwnj;ها همه در حالی است که دیگر مقامات دولتی از آن&zwnj;ها حمایت نمی&zwnj;کنند و حتی از دادن اطلاعات لازم در زمینه&zwnj;ی میزان آلودگی منطقه خودداری می&zwnj;کنند.</p> <p> فیلم محصول سال ۱۹۹۹ اتریش با زمان ۱۰۰ دقیقه است.</p> <p> این فهرست شامل تمامی فیلم&zwnj;های مرتبط با این موضوع نیست. در این گزارش کوتاه سعی کردیم به برخی از مهم&zwnj;ترین&zwnj;ها فیلم&zwnj;هایی که به حادثه&zwnj;ی چرنوبیل پرداخته&zwnj;اند اشاره کنیم. خوانندگان علاقمند می&zwnj;توانند با کمی جست&zwnj;وجو فیلم&zwnj;های بیشتری در این زمینه بیابند. فیلم&zwnj;هایی مانند:</p> <p> باد سیاه، سرزمین سپید: زیستن با چرنوبیل<br /> نویسنده: جین کریگان<br /> کارگردان:&zwnj;گری هوبان<br /> ۵۳ دقیقه، محصول ۱۹۹۳ ایرلند<br /> فیلم به اثرات حادثه&zwnj;ی چرنوبیل بر روی ساکنان بلاروس، اوکراین و روسیه می&zwnj;پردازد. <br /> زندگی نیمه: سفری به چرنوبیل<br /> کارگردانان: دیوید بیکرستاف و فیل گرابسکی<br /> بر اساس کتاب &laquo;شعری برای چرنوبیل: آب سنگین&raquo; نوشته&zwnj;ی ماریو پتروچی<br /> محصول ۲۰۰۶ انگلستان، ۳۹ دقیقه</p> <p> و در پایان می&zwnj;توان به مستند <strong>&laquo;دهکده&zwnj;ی نادیا&raquo;</strong> ساخته&zwnj;ی &laquo;سیچی موتوهاشی&raquo; اشاره کرد. این فیلم که محصول کشور ژاپن است، زندگی خانواده&zwnj;ای را به تصویر می&zwnj;کشد که بعد از حادثه و با وجود آلودگی بالای رادیواکتیو در منطقه، در دهکده&zwnj;ای کوجک در &laquo;بلاروس&raquo; مانده و به زندگی خود ادامه می&zwnj;دهند. <br /> وجه مشترک تمامی این فیلم&zwnj;ها، تلاش برای نشان دادن عمق فاجعه و به تصویر کشیدن زوایای گوناگون آن است. فاجعه&zwnj;ای که بر اثر یک اشتباه به ظاهر کوچک رخ داد و اکنون سال&zwnj;ها پس از روی دادن همچنان قربانی می&zwnj;گیرد. تماشای این آثار بیننده را به این اندیشه وا می&zwnj;دارد که آیا دست یافتن به انرژی اتمی با وجود این خطرات و ناتوانی انسان در کنترل آن، ارزش دارد؟ این پرسشی است که این روز&zwnj;ها ایرانیان نیاز دارند به آن به&zwnj;طوری جدی بیندیشند.</p> <p>&nbsp;</p> <p><strong>در همین زمینه:</strong></p> <p>&nbsp;</p> <p><a href="http://www.radiozamaneh.org/news/world/2011/03/24/2767" target="_blank">يک فيلم روسی در باره چرنوبيل؛ ۲۵ سال پس از فاجعه اتمی</a></p> https://archive.radiozamaneh.com/culture/silver-screen/2011/04/26/3549#comments چرنوبیل پرده نقره اي Tue, 26 Apr 2011 13:08:23 +0000 3549 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/reflections/2011/04/25/3534 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/reflections/2011/04/25/3534" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="425" height="275" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/supreme_leader_iri.jpg?1304269620" /> </div> </div> </div> <div dir="RTL">محمدرضا نیکفر &minus; آیت&zwnj;الله&zwnj;ها حساسیت&zwnj;های ویژه&zwnj;ای دارند که از طریق توجه به آنها می&zwnj;توان افق دیدشان را تشخیص داد. اگر به قول ایرج میرزا در جایی تصویر زن بی&zwnj;حجابی را بکشند، فریاد وااسلاما از گوشه&zwnj; و کنار حوزه&zwnj;ی علمیه&zwnj;ی اسلامیه برمی&zwnj;خیزد، اما حادثه&zwnj;ای به عظمت فوکوشیما برای حوزه حادثه محسوب نمی&zwnj;شود.</div> <div dir="RTL">پرسیدنی است که: آیا این احادیث آنان و کل بینش دینی آنان نیست که باعث می&zwnj;شود &quot;علما&quot; این گونه حادثه&zwnj;ها را نبینند و در عوض فقط چیزهای خاصی را ببینند؟</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <!--break--><!--break--><div dir="RTL">در این باره با آقای حسن یوسفی اشکوری، از چهره&zwnj;های شناخته&zwnj;شده&zwnj;ی نواندیشان دینی و منتقد ایدئولوژی دینی حاکم گفت&zwnj;وگو کرده&zwnj;ام.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>نیکفر: ۲۵ سال از زمان سانحه فاجعه&zwnj;بار در نیروگاه اتمی چرنوبیل می&zwnj;گذرد و اینک هفته&zwnj;هاست که ذهن جهانیان به فاجعه فوکوشیما معطوف است. دیده نشده است که یک روحانی بلندمرتبه اسلامی به چنین موضوعاتی توجه کند، در حالی که مثلاً اگر پای حجاب در میان باشد، آیت&zwnj;الله&zwnj;ها فورا اعلام وجود می&zwnj;کنند. فکر می&zwnj;کنید علت چیست؟</b></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">حسن یوسفی اشکوری:</div> <div dir="RTL">&nbsp;<img hspace="10" height="208" align="left" width="250" vspace="10" src="http://www.radiozamaneh.com/sites/default/files/eshkevari_1.jpg" alt="" /></div> <div dir="RTL">در این مورد چند نکته قابل توجه و قابل ذکر است. یکی این که اصولاً موضوع حفظ محیط زیست به عنوان یک &laquo;مسئله&raquo; عمدتاً مربوط به جهان جدید است، جهانی که از پس انقلاب علمی و صنعتی برآمده و با شتاب طبیعت را در اشکال مختلف تخریب و نابود می&zwnj;کند و می&zwnj;رود که بقای آدمی را در عرصه خاک و در کره ارض به جد تهدید کند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">نکته دیگر این که به همان دلیل پیش گفته، موضوع حفظ محیط زیست و حراست از طبیعت و منابع یگانه طبیعی، مشکل اصلی جهان صنعتی است (گرچه دامنه آن تمام جهان را می&zwnj;گیرد) و از این رو بیشتر در کشورهای پیشرفته و صنعتی غربی مطرح و مورد توجه قرار دارد. در کشورهای غیر صنعتی و جهان سومی و از جمله در خاورمیانه کمتر بدان توجه شده و می&zwnj;شود. حتی روشنفکران و سیاستمداران و حتی فعالان محیط زیست حداقل در حد غربیان بدان اهتمام نمی&zwnj;کنند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <p>اما در مورد علمای دینی، به طور خاص، می&zwnj;توان گفت که:</p> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">اولاً &ndash; در اسلام سنتی آنان (در جهان بینی و اصول ارزش&zwnj;های اخلاقی) و به طور ویژه در فقه و فقاهت آنان مفهومی و مقوله&zwnj;ای به نام &laquo;محیط زیست&raquo; و ضرورت حفظ و حراست از محیط زندگی آدمیان وجود ندارد و از این رو نه هیچ حکمی در این باب و ذیل این عنوان جعل شده و نه اساساً این موضوع برای فقیهان اهمیت دارد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">ثانیاً &ndash; اسلام سنتی-&zwnj; فقهی فقیهان در سیر تاریخی خود به تدریج از اصول جهان بینی و معیارهای اخلاقی و انسان شناسی اصیل خود فاصله گرفته و از قرون میانه اسلامی عمدتا به صورت شکل&zwnj;گرایی و فرمالیسم مذهبی آشکار شده است. این اسلام فقاهتی شریعت محور است و تقریبا تمام دین را به رعایت احکام ظاهری فقهی فروکاسته و در نهایت، اسلام شده دین معامله، دینی کاسبکار، قشری و فرم&zwnj;گرا که یا در معامله انسان و خدا به کار می&zwnj;آید و یا در معامله مؤمنان با یکدیگر. در این اسلام فقهی، نه اخلاق مهم است و نه انسان و نه عدالت و نه طبعاً محیط زیست و حفظ و حراست محیط زندگی.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">در این اسلام، آنچه مهم است حفظ و رعایت همان احکام غالباً بی محتوای شرعی است و لذا فقیهان حاضرند برای رعایت حجاب و مانند آن دست به هرکاری حتی اقدامات تحمیلی و سرکوبگرانه و خلاف عقل و عدل و اخلاق بزنند، اما در موضوعات مهم مربوط به زندگی، به ارزش&zwnj;های برتر زندگی و به ویژه به زندگی جدید و مقتضیات آن بی&zwnj;تفاوت باشند و حتی به خلاف آن اقدام کنند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">باید افزود که در حکومت مذهبی حاکم بر ایران، مسئله قدرت و حفظ اتوریته فقهی&zwnj;-&zwnj;سیاسی روحانیان حاکم نیز بر این قشری گری و فرمالیسم ویرانگر مذهبی افزوده و در جابجایی حساسیت&zwnj;ها و اولویت&zwnj;هایشان نقش ایفا کرده است. مثلا رعایت همان حجاب، هم نماد اقتدار دین فقیهانه است و هم نشانه چیرگی اسلام مردانه بر زنان، در حالی که موضوعاتی چون چرنوبیل و فوکوشیما و به طور کلی تخریب طبیعت و نابودی محیط زیست انسان، چنین معنا و اثری ندارد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>نیکفر: به نظر می&zwnj;رسد که شما در این توضیح به این باور رایج پایبند هستید که &quot;علما&quot; سنتی می&zwnj;اندیشند و از مسائل جدید غافل هستند. ولی از طرف دیگر می&zwnj;بینیم که آنان علاقه ویژه&zwnj;ای به تکنیک دارند: در حکومتشان به تکنیک&zwnj;های پیچیده&zwnj;ی سرکوب و در اندیشه&zwnj;ی سیاسی&zwnj;شان به اقتداری که یک الزام آن کسب قدرت تکنیکی است. بی&zwnj;جهت نیست که اکثر آیت&zwnj;الله&zwnj;ها و حجج اسلام ایرانی به کیش اتم گرویده&zwnj;اند.</b></div> <div dir="RTL"><b>چگونه این شیفتگی را با سنت&zwnj;گرایی همگن می&zwnj;بینید؟</b></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">اشکوری:</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">درست است که علما و عموم روحانیان با تکنیک و ابزارهای مدرن زندگی مخالف نیستند و یا از آن استفاده می&zwnj;کنند، اما این نه به معنای تعارض با سنت گرایی و نفی آموزه&zwnj;ها و سنت&zwnj;های دیرین پیشامدرن است و نه به معنای مدرن شدن و پذیرفتن تمام دستاوردهای مدرنیته.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">سنتگرایی را می&zwnj;توان به معنای قبول تمام یا حداقل منظومه فکری و اعتقادی کهن و پیشامدرن بدون نقادی و پالایش دانست و در مقابل می&zwnj;توان مدرنیت را قبول هر فکر یا عقیده و سنتی پس از نقادی و پالایش و گزینش تعریف کرد، چرا که گوهر مدرنیته به تعبیری عنصر &laquo;نقد&raquo; و نقادی است که با معیار خرد مدرن و عقل نقاد خودبنیاد صورت می&zwnj;گیرد. روشن است که سنتگرایان، از هرگروه و مذهب و تیره و تباری، هر گز نمی&zwnj;توانند به چنین خردی تن دهند و به مبانی و لوازم آن ملتزم باشند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">داستان تن دادن اضطراری به برخی از دستاوردهای جهان مدرن و به ویژه صنعت و تکنولوژی در میان مسلمانان و از جمله روحانیان، داستان حدود دویست سال چالش و کارزار با جهان غربی و دنیای مدرن است که سرانجام به گزینش ناچاری وجوهی از مدرنیت منتهی شده است. مگر می&zwnj;شود در جهان امروز زیست اما از تلفن و موبایل و هواپیما و ماشین و کارخانه و پزشکی و جنگ افزارهای نظامی مدرن و پیشرفته و اخیرا اینترنت استفاده نکرد؟</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">به ویژه استفاده از جنگ افزارهای پیشرفته غربی برای مقابله با خود غربیان از سابقه&zwnj;ای بس دیرین برخوردار است، چرا که مسلمانان از آغاز رویارویی با استعمارگران اروپایی دریافتند که بدون مجهز بودن به سلاح&zwnj;های مناسب و پیشرفته نمی&zwnj;توانند در برابر چیرگی سیاسی &ndash; نظامی آنان مقاومت کنند. تصادفی نیست که صفویان نخستین تکنیک و ابزاری که از غربیان آموختند و حداقل تلاش کردند بیاموزند، سلاح و توپ پیشرفته بود و در عصر قاجار نیز در جریان جنگهای طولانی ایران و روس، باز نخستین چیزی که به همت شاهزاده عباس میزا تلاش شد از غربیان بیاموزند تهیه انواع ساح&zwnj;های مدرن بود.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">اگر کمی بحث را به لایه&zwnj;های زیرین&zwnj;تر ببریم، باید بگوییم در عصر جدید مسلمانان عموما در مواجهه با دو چهره تمدن و استیلای سیاسی-نظامی غربیان بر سرزمین&zwnj;های اسلامی (از هند تا شمال آفریقا و خاورمیانه و آسیای مرکزی)، خود را ناتوان دیدند و از این رو به این نتیجه رسیدند که برای مقابله با غربیان استعمارگر و آزادسازی سرزمین&zwnj;های اشغال&zwnj;شده از یک سو و از سوی دیگر برای چیرگی بر ضعف تمدنی و نظامی خود چاره&zwnj;ای ندارند جز این که از تکنیک و سلاح&zwnj;های پیشرفته جدید استفاده کنند. استفاده از علوم طبیعی جدید در حد نیاز نیز برای تحقق این اندیشه ضروری می&zwnj;نمود.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">امروز همان اندیشه و ضرورت به قول شما در &laquo;کیش اتم&raquo; خود را نشان می&zwnj;دهد. به ویژه که امروز بنیادگرایی نیز قدرت یافته و بنیادگرایان اقتدارگرا، که علیه غرب اعلام جهاد داده&zwnj;اند، برای معارضه با کل غرب و تمدن و سلطه غربی به سختی به سلاح و کیش اتم نیازمندند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&laquo;جمهوری اسلامی پاکستان&raquo; به بمب اتم دست یافته و &laquo;جمهوری اسلامی ایران&raquo; نیز احتمالاً دنبال چنین سلاحی است. این اندازه استفاده از ابزارهای تکنولوژی مدرن برای مقابله با &laquo;استکبار جهانی&raquo; و یا مخالفان و معارضان داخلی نه تنها &laquo;خلاف شرع&raquo; نیست که حداقل به استناد آموزه قرآنی &laquo;و اَعِدّوا لهم ما استطعتم من قوه . . .&raquo; (انفال/۶۰) کاملا مشروع هم هست. اما آنچه مشکل&zwnj;آفرین است، علوم انسانی است که جمع سنتگرایی و کیش اتم را دچار تعارض می&zwnj;کند. چرا که علوم انسانی به معنای کنونی و رایج آن مبتنی بر مبادی و اصولی است و به لوازمی منتهی می&zwnj;شود که در نهایت با بنیادهای دین و شریعت سنتی در حوزه علم و فاسفه و سیاست و جامعه و اخلاق در تعارض می&zwnj;افتد. دشمنی عمیق با علوم انسانی مدرن، به اتهام غربی بودن، تصادفی و لغو و بی دلیل نیست.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">به هرحال آنچه من گفتم این بود که در اسلام سنتی فقه محور و شریعت گرا، جایی درخور برای موضوعات مدرن و مهمی چون حفظ و حراست از طبیعت و حفظ محیط زیست وجود ندارد و این یکی از دلایل بی توجهی فقیهان و از جمله فقیهان حکومتی به &laquo;جنبش سبز&raquo; و مبارزه با تخریب طبیعت و محیط زندگی انسان معاصر است. گرچه باید از باب ادای دین یادآوری کرد که زنده یاد آیت الله منتظری اخیرا طی مکتوبی از موضع یک فقیه سنتی اما انسانگرا و تا حدودی آگاه به مقتضیات زمان، در این زمینه سخن گفت و فتوا داد که تهیه و داشتن سلاح&zwnj;های اتمی و هسته&zwnj;ای به زیان بشریت و خلاف شرع است (نقل به مضمون) و این گام مبارکی است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>نیکفر: بگذارید همان&zwnj;چنان که شما گفتید کمی بحث را به لایه&zwnj;های زیرین&zwnj;تر ببریم. نگاه ابزاری در جهان اسلام به مدرنیته، فقط به اضطرار برنمی&zwnj;گردد. نوع نگاه ابزاری را می&zwnj;توانیم تا صدر اسلام دنبال کنیم: نگاه ابزاری به اتحادهای قبیله&zwnj;ای، به دین&zwnj;های دیگر، به دستاوردهای تمدنی و فرهنگی دیگران.</b></div> <div dir="RTL"><b>به نظر می&zwnj;رسد که یک اراده به قدرت عمل می&zwnj;کند که در آن آیه&zwnj;ای هم که شما آوردید، از دین که ظاهراً امر اعتقادی است، &quot;دین مجهز&quot; می&zwnj;سازد. حکومت ایران تجسم &quot;دین مجهز&quot; است، دینی است که به جهاز حکومت (دستگاه تجسس و سرکوب، دستگاه ارشاد ...) مجهز شده است. این طبیعی است که در جایی این گرایش به تجهیز، به کیش اتم تبدیل شود. پرسش این است که آیا بدون انتقاد از اقتدارگرایی و تجهیزگرایی تاریخی، می&zwnj;توان انتظار داشت که به مسائلی مثل محیط زیست توجه شود؟</b></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">اشکوری:</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">نه، کاملا با شما موافقم. قطعا موضوع استفاده از ابزارهای مدرن به وسیله مسلمانان در دوران جدید فقط به یک عامل بر نمی&zwnj;گردد، عوامل قریب و بعید دیگر نیز دست اندرکارند و باید بدانها نیز توجه کرد. اساسا از منظر تاریخی هیچ رخداد اجتماعی و تاریخی تک بُنی و تک عاملی نیست. اما بگذارید به همان پرسش مهم شما بپردازم.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">گرچه در متن پرسش کوتاه شما به موضوعات تاریخی متعددی اشاره شده &minus; که طبیعی است در این مجال نمی&zwnj;توان به همه آنها پاسخ گفت و یا به نقد و تحلیل آنها دست زد &minus; اما به اشاره به چند نکته ضروری&zwnj;تر و مرتبط&zwnj;تر توجه می&zwnj;دهم.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&minus; نکته نخست این است که داستان به قول شما &laquo;تجهیز&raquo; در اسلام از رخداد فرمانروایی محمد در مدینه آغاز شده و این رخداد هیچ ارتباط ماهوی و مستقیمی با دین ندارد؛ هرچه هست، بد یا خوب، برآمده از ضرورت&zwnj;های فرمانروایی است نه الزاما دینداری. گرچه افکار رایج مسلمانان از قرون میانه اسلامی این است که محمد همزمان هم شأن نبوت داشته و هم شأن زعامت یعنی هر دو سمت وی منشاء الهی و آسمانی داشته است، اما برخی (از جمله من) بر این باورند که چنین نیست.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">هیچ دلیل عقلی و نقلی بی مناقشه&zwnj;ای مبنی بر اثبات شأن الهی زعامت پیامبر اسلام وجود ندارد. به گواهی تاریخ فرمانروایی ده ساله محمد در مدینه نیز در یک روند طبیعی از مکه تا مدینه پدید آمده و اگر هم رخ نمی&zwnj;داد هیچ خللی در دین و دینداری او و مسلمانان نخست ایجاد نمی&zwnj;شد. هرچند در آن صورت اسلام تاریخی با اسلام مفروض از جهاتی متفاوت می&zwnj;شد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">تازه محمد زمانی که وارد شهر یثرب شد، برای فرمانروایی و تشکیل حکومت نبود (هرچند تا پایان نیز فقط فرمانروایی بود نه حکومت و دولت)، بلکه این هجرت اصولا برای رهایی از اعمال فشار و محدودیت&zwnj;های بی پایان سران قریش نسبت به محمد و مسلمانان صورت گرفت و در عین حال به منظور میانجیگری بین قبایل یثرب و بیشتر برای حل اختلاف دیرین دو قبیلۀ اوس و خزرج وارد یثرب شد. در این ده سال تمام تصمیم گیری&zwnj;های سیاسی و قضایی و حقوقی و نظامی محمد به مقتضای ملک&zwnj;داری و فرمانروایی در آن شرایط خاص و بر وفق مقتضیات ویژه جامعه قبایلی حجاز سده هفتم میلادی بود.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&laquo;آیات الاحکام&raquo; قرآن در حوزه جامعه و سیاست نیز به مقتضای این ضرورت&zwnj;ها و برای گره&zwnj;گشایی از برخی امور روزمره بوده است و هیچ دلیلی عقلی و نقلی مبنی بر جاودانگی این شمار احکام (احکام اجتماعی و مدنی) وجود ندارد، بلکه دلایل خلاف آن است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">در عین حال نه تنها در آن ده سال مسلمانان و غیر مسلمانان فرمانروایی محمد را الهی و دینی نمی&zwnj;دانستند بلکه آشکارا بین شأن نبوت و زعامت وی فرق می&zwnj;گذاشتند و خود او نیز همین را به پیروانش آموزش داده بود. پس از آن نیز خلافت خلفای راشدین و به طور مشخص تا زمان خلافت عبدالملک مروان ماهیت دینی نداشت.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">به هرحال با چنین تفسیر و نگاهی به ماجرای فرمانروایی محمد، نه الزامی بین دینداری و حکومت وجود دارد و از این رو تأسیس حکومت دینی برای همیشه منتفی می&zwnj;شود، و نه دلیلی بر تقنین بر بنیاد دین (کتاب و سنت) وجود دارد. این دعوی بدان معناست که حکومت و قانون در زمان پیامبر منشاء زمینی و عرفی داشته و پس از آن نیز حداقل تا مدتی در جهان اسلام چنین بوده و اکنون نیز جز این نمی&zwnj;تواند باشد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">در واقع باید به صراحت گفت مشکل اساسی از این &laquo;سوء تفاهم&raquo; برخاسته که از زمان عبدالملک مروان با پیشگامی حجاج فرمانروای خشن و مستبد عراق و ایران حکومت منشأ الهی و ماهیت مذهبی پیدا کرد. در این سوء تفاهم البته واقعیت تاریخی فرمانروایی ده ساله پیامبر بی تأثیر نبوده است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">قابل تأمل است که روایتی از پیامبر نقل شده با این گزاره: &laquo;لکل امه فتنه و فتنه امتی الملک&raquo;. به نظر می&zwnj;رسد که ملک&zwnj;داری خود او نیز در ایجاد فتنه امت اسلام بی تأثیر نبوده است. گرچه پیامبری ثبوتا و اثباتا با فرمانروایی متعارض نیست، اما این آمیختگی در عمل پیامدهای ناخواسته&zwnj;ای در پی می&zwnj;آورد که ممکن است خدمتی به دین نباشد و حتی بر ضد آن عمل کند که عملا چنین بوده است. با این حال من واقعا نمی&zwnj;دانم چرا محمد به همان فرمانروایی محدود تن داد. حداقل من به عنوان یک مسلمان امروز با نگاه پسینی آرزو می&zwnj;کنم که ایکاش چنین نمی&zwnj;شد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&minus; نکته دوم این است که به نظر می&zwnj;رسد در پرسشی که مطرح شد به طور کلی استفاده ابزاری از تکنیک و یا اتحاد با قبایل و دیگر امور سیاسی و مدنی منفی دانسته شده و جهاز حکومتی مخرب تصور شده، که قاعدتا چنین نیست. تکنیک در تمام اشکال و نظامات اجتماعی جملگی به عنوان ابزار در استخدام آدمیان&zwnj; است، و می&zwnj;تواند مفید باشد یا مضر. مگر در حکومت عرفی تجهیز وجود ندارد؟ اساسا خود حکومت تجهیز است که صد البته می&zwnj;تواند از جهازات حکومتی به سود مردم باشد و می&zwnj;تواند به زیان آدمیان عمل کند. محمد هم به هر تقدیر و به هر دلیل، ده سال فرمانروا بود و با هوشمندی و درایت تمام از تمام جهازات و امکانات نظام قبایلی و مقررات موجود و مرسوم برای پیشبرد اهداف و مصالح خود و پیروانش سود برده است و این به خودی خود جای ایراد ندارد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">وقتی تحت هر عنوانی بر جمعی فرمان می&zwnj;رانید، توانا شدن و استفاده بهینه از تمام ابزارهای لازم برای تدبیر امور روزمره و جاری امری طبیعی و مشروع به شمار می&zwnj;رود. آیاتی چون &laquo;اعدوا ...&raquo; و مانند آن که در قرآن فراوان است و به طور کلی تشریع اصل جهاد و تشویق مؤمنان به قتال با دشمنان در میدانهای جنگ، امری طبیعی است و برای بقا هر فرمانروا و فرماندهی چنین می&zwnj;کند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">استفاده از علوم و فنون امروز برای مسلمانان، نیز امری طبیعی و ممدوح است، ایرادی اگر هست، این است که چرا به مبانی و لوازم گریز&zwnj;ناپذیر علوم به معنای عام و مشارکت در خلق علوم و تمدن فرهنگ توجه ندارند و یا برخی دولت&zwnj;های مسلمان (از جمله ایران) چرا از همین تجهیزات مدرن برای سرکوب و اعمال محدودیت&zwnj;های خلاف شرع و عرف علیه مردم استفاده می&zwnj;کنند. همین جا بیافزایم که تأکید بر معرفی جمهوری اسلامی موجود به عنوان نماد اسلام و یا الزاما حکومت اسلامی (با اتم یا بی اتم)، چندان موجه نمی&zwnj;نماید. چرا که نخستین منتقدان نظام مذهبی ایران از همان آغاز، بخشی از مسلمانان و از جمله علما بوده اند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">مسئله استفاده از اتم نیز مشمول این قاعده است. این که باید از کیش اتم پیروی کرد یا نه و چه کسی حق دارد اتم داشته باشد و چه کسی حق ندارد، قابل بحث است؛ اما آشکار است این یک مبحث عقلی-&zwnj;تجربی و لذا عرفی است، ربطی خاص به دین خاص ندارد و اساسا از مقولات دینی نیست، هرچند که از منظر دین هم می&zwnj;توان به آن نگریست و اظهار نظر کرد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&minus; نکته سوم این است که نمی&zwnj;دانم چرا سنت&zwnj;هایی چون اتحاد با قبایل در زمان محمد با اموری چون برخورد با دین&zwnj;های دیگر و یا نوع برخورد با تمدن&zwnj;ها و فرهنگ&zwnj;های دیگر، کنار هم قرار گرفته و به اصطلاح قسیم هم شده اند. این دو مقوله موضوعا با هم یکی نیستند. در عین حال در قرآن و به ویژه در سنت و سیره نبوی، با پیروان ادیان و نحله&zwnj;های شبه دینی حجاز برخورد مثبتی شده و در سطوح مختلف وجودشان به رسمیت شناخته شده است، جز بت پرستی که اساسا قابل تحمل تشخیص داده نشده است. در عین حال در هیچ موردی صرف عقیده جرم و قابل مجازات دانسته نشده است. حکم فقهی موجود ارتداد نیز محلی از اعراب ندارد و آشکارا با برخی از اصول موضوعه اسلام در تعارض است. اگر به مجموعه آیات قرآن در مورد &laquo;مشرکان&raquo; و &laquo;کافران&raquo; نگاه کنیم، می&zwnj;بینیم که اینان به عنوان گروه&zwnj;های معارض سیاسی-نظامی بوده که در حال توطئه و جنگ بوده اند و از این منظر با شدت بیان و عمل با آنان برخورد شده است. همین گونه است با قبایل مختلف و معارض یهود و یا منافقان که این دومی در درون جبهه مسلمانان حضور داشت.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">در مواجهه با فرهنگ&zwnj;های دیگر نیز نه تنها هیچ برخورد منفی و حذفی نشده بلکه به گواهی سنت و سیره همواره به مسلمانان توصیه شده است که &laquo;اطلبوالعلم ولو بالصین&raquo; و &laquo;خذوالحکمه ولو من المنافقین&raquo;. روشن است در چین علم تفسیر و کلام اسلامی و یا تجوید قرآن تعلیم نمی&zwnj;دادند و منافقین نیز حکمت اسلامی نمی&zwnj;آموختند. به هرحال طرح موضوعاتی از این دست (برخورد با پیروان ادیان متفاوت و با فرهنگهای دیگر) در مبحث کنونی اصولا بلاموضوع است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">کلام آخر این که، توجه و یا عدم توجه به امور مهمی چون حفظ طبیعت و حراست از محیط زیست در مسلمانان یا غیرآن، به علل و عوامل نظری و تاریخی ویژه&zwnj;ای باز می&zwnj;گردد که باید آنها را دید و شناخت. اما ظاهرا پدیده تاریخی فرمانروایی محمد در قرن هفتم در عربستان و یا گفتار و رفتارش و به طور کلی مقوله اقتدارگرایی و تجهیز با این موضوع ربطی ندارد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>نیکفر: آنچه به نام &quot;صدر اسلام&quot; مشهور است، مرجع معنابخش مطلق برای تاریخ اسلام است. در هیچ دین مطرحی، &quot;صدر&quot; تا این حد بر &quot;ذیل&quot; سنگینی نمی&zwnj;کند، &quot;مقدم&quot; تا این حد معنابخش به &quot;تالی&quot; نیست و &quot;سلف&quot; تا این حد برای &quot;خلف&quot; تعیین تکلیف نکرده است. آیه&zwnj;ی &laquo;و اَعِدّوا لهم ما استطعتم من قوه . . .&raquo;، که خود به آن اشاره کردید، مسیری را گشوده است که در آن استطاعت و قوت، باری اساسا ابزاری یافته، و نه اخلاقی.</b></div> <div dir="RTL"><b>&nbsp;</b></div> <div dir="RTL"><b>عقلانیت استطاعت و قوت ابزاری، عقلانیت استراتژیک است. آیا شما می&zwnj;پذیرید که در سنت غلبه با این نوع عقلانیت است؟ به مسئله&zwnj;ی حساس و از نظر الاهیاتی لودهنده&zwnj;ی &quot;شر&quot; بنگرید: نگاه متن&zwnj;های اصلی دین (قرآن و احادیثی که معتبرشان می&zwnj;دانید) به &quot;شر&quot; نگاه نظامی&zwnj;گرانه است: با شیطان بجنگید! شر ذاتی جهان نادیده گرفته می&zwnj;شود و به دشمنی نسبت داده می&zwnj;شود که باید با او درافتاد. الله به انسانی که شرورش می&zwnj;داند، دشنام می&zwnj;دهد و خواهان بریده شدن دستانش می&zwnj;شود (تبت یدی ...)، و در همان حال فراموش می&zwnj;کند که خودش او را آفریده&zwnj;، آن هم بدانسانی و در جهانی که هیچ حرکتی خارج از اراده&zwnj;ی او نیست. </b></div> <div dir="RTL"><b>&nbsp;</b></div> <div dir="RTL"><b>در برابر عقلانیت ابزاری و مهر و کین ابزاری، که خودی و غیرخودی کردن استراتژیک است، عقلانیت تفاهمی و همدلی و همدردی و همبستگی بدون چشمداشت را می&zwnj;گذاریم. شما اگر بخواهید آن متن&zwnj;های اصلی را میان این دو قطب تقسیم کنید، به چه نتیجه&zwnj;ای می&zwnj;رسید؟</b></div> <div dir="RTL"><b>&nbsp;</b></div> <div dir="RTL"><b>نکته&zwnj;ای دیگر: از پاسختان به پرسش آخر برمی&zwnj;آید که شما تکنیک و تجیهزات را که شامل جهاز حکومتی هم می&zwnj;شود، خنثا تصور می&zwnj;کنید، به این معنا که فکر می&zwnj;کنید: آنها در ذات خود نه خوب هستند، نه بد، پس چرا از حکم دینی به کسب قوت، باید انتقاد شود.</b></div> <div dir="RTL"><b>موضوع این است که تجیهزات، خنثا و تابع اراده&zwnj;ی ما نیستند. سیستم ما را با خود می&zwnj;برد و همه&zwnj;ی مسئله اکنون این است که ما چگونه و تا چه حد می&zwnj;توانیم منتقد سیستم و قدرت باشیم. در میان شما روشنفکران دینی، نقد حکومت موجود آغاز شده، اما نقد حکومت&zwnj;گری آغاز نشده است، نقد قدرت موجود آغاز شده، اما هنوز نقد قدرت به عنوان قدرت آغاز نشده است. به همین جهت است که در میان شما برخورد انتقادی ویژه&zwnj;ای به تکنولوژی اتمی دیده نمی&zwnj;شود، و اگر انتقادی هم بشود، هنوز در چارچوب انتقاد به سیاست اتمی رژیم (آن هم در دوره&zwnj;ی احمدی&zwnj;نژاد) است.</b></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">اشکوری:</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">هرچند مسیر بحث و گفت&zwnj;وگو به راهی دیگر و البته بنیادی&zwnj;تر می&zwnj;رود و پرسش ها و یا موضوعات بسیار ریشه&zwnj;ای&zwnj;تر و تعیین&zwnj;کننده&zwnj;تر در دین&zwnj;شناسی مطرح می&zwnj;شود که قطعا در این مجال نمی&zwnj;توان به آنها و حتی به برخی از آنهه به طور جدی و مستوفی پرداخت، اما در حد ضرور و &laquo;مختصر&raquo; و احتمالا &laquo;مفید&raquo; به آنها پاسخ می&zwnj;دهم:</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">در مورد نکته نخست، کاملا حق با شماست. در دین&zwnj;شناسی مسلمانان تا کنون همواره &laquo;صدر&raquo; بر &laquo;ذیل&raquo; سنگینی کرده و در مجموع &laquo;سلف&raquo; برای &laquo;خلف&raquo; تعیین تکلیف کرده است. و این البته عمدتا به عوامل تاریخی شکل&zwnj;گیری اسلام و سیر تحولات آن در قرن نخست باز می&zwnj;گردد، در قرنی که از یک سو هنوز فرهنگ&zwnj;های سرزمین&zwnj;های مفتوح در اسلام ساده و نخستین، تأثیر چندانی نگذاشته و از سوی دیگر، درست در تمام این قرن، کتابت در میان مسلمانان (جز اقلیت پیروان امامان شیعه) ممنوع بوده و در این قرن تعیین&zwnj;کننده فقط متون مقدس یعنی نقلیاتی چون &laquo;قرآن&raquo; و &laquo;حدیث&raquo; مرجع انحصاری دین و دین شناسی بوده و به ویژه حدیث و ناقلان آن یعنی صحابه نقش یگانه&zwnj;ای در تثبیت دین و شریعت اسلام با محوریت منابع نقلی (که غالبا برساخته و جعل نیز بوده اند) داشته و تداوم این روند در قرن دوم و سوم مرجعیت نقلیات را برای قرنها تثیبت کرد و مشروعیت بخشید. در عین حال از قرن دوم به بعد، عقلیات نیز وارد حوزه معارف نوبنیاد اسلامی شده و فقه و حدیث و تفسیر را تحت تأثیر قرار داد. رواج فلسفه نیز بر این روند اثر فراوانی گذاشت.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">اما در دوران معاصر نواندیشان مسلمان (به ویژه کسانی که با رویکرد هرمنوتیکی به قرآن و منابع نقلی می&zwnj;نگرند) کوشیده&zwnj;اند تا حدودی از چیرگی بلامنازع نقلیات و صدر بر ذیل بکاهند. به اشاره می&zwnj;توان گفت در اسلام و دین&zwnj;شناسی (در حوزه تمام ادیان) به هرحال مرجعیت منابع اصیل و نخستین در حد خود گریزناپذیر است، اما باید پلی زد بین گذشته و حال و صدر و ذیل و در این میان شاید روش فضل الرحمان منطقی باشد که همواره باید از حال به صدر بازگشت و از صدر به حال، یک گسست &ndash; پیوست دایمی. تردید نیست که ما با اندیشه&zwnj;های امروز متون گذشته را تفسیر و یا تأویل می&zwnj;کنیم اما دیالوگ روشمند و معقول با سنت و صدر می&zwnj;تواند ما را از چیرگی انحصاری سنت و دین شناسیِ متن&zwnj;محور کورکننده برهاند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">اما در مورد توصیه قرآنی &laquo;واعدوا . . .&raquo; که به روایت شما &laquo;در آن استطاعت و قوت، باری اساسا ابزاری یافته، نه اخلاقی&raquo;: من چنین تفسیری ندارم چرا که ملازمه منطقی بین دو گزاره نمی&zwnj;بینم. بخش عمده آیات قرآن مدنی&zwnj;اند و در این میان بخش قابل توجهی از این آیات در ارتباط با جنگ (غزوات و سریه ها) نازل شده و این آیه هم یکی از این آیات است. شعار و رجز و تشویق مجاهدان به جنگ و تحقیر و خُردنمایی دشمنان به هنگام اعلام جهاد امری است طبیعی و همواره چنین بوده و هست.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">اما چرا این توصیه معقول نباید با ارزش&zwnj;های اخلاقی ناسازگار و حتی با آن همراه باشد؟ مگر اقتدار الزاما غیر اخلاقی و یا ضد اخلاقی است؟ بر اساس منابع اسلامی موجود محمد هنگام جنگ و به ویژه در سریه ها، که خود حضور نداشت، همواره توصیه می&zwnj;کرد که با زنان و راهبان و کودکان و غیر نظامیان و . . . کاری نداشته باشند. مدعی نیستم این توصیه ها همیشه و در حد مطلوب رعایت شده اما می&zwnj;توان ادعا کرد که رعایت اصول اخلاقی مورد توجه بوده است. بگذریم که ما در جهان دیگری زندگی می&zwnj;کنیم و طبعا با تقدم عقلانیت و عدالت و اخلاقی بر دین، هر نوع کنش مدنی و یا کسب قدرت و ثروت و منزلت، الزاما بر بنیاد معیارهای متعارف ماتقدم (عقل و علم و عدل و اخلاق زمانه) شکل می&zwnj;گیرد نه معیارهای پیشین و میراث سلف. به هرحال حداقل چیزی که می&zwnj;توان گفت این است که برای اخلاقی شدن تکنیک و قدرت منع دینی وجود ندارد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">در مورد غلبه عقلانیت استطاعت ابزاری در سنت ما. قبول می&zwnj;کنم که چنین است و نیز پذیرفتنی است که نگاه دوگانه&zwnj;نگر سنتی و رایج به خیر و شر در منابع و عقاید دینی و جهاد دایمی با شیطان و شیاطین در چنین رویکردی فی الجمله مؤثر بوده است، اما این واقعیت نه به یک عامل باز می&zwnj;گردد و نه نگاه سنتی به این مقوله لزوما درست و معقول و موجه است و حداقل تنها تفسیر موجه نیست و نخواهد بود.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">اگر قبول کنیم که متن تفسیر ناشده نداریم، از آغاز تا کنون از قرآن با انگیزه ها و معیارهای گوناگون و گاه متناقض تفاسیر مختلف و گاه متناقض ارائه شده است. طبعا در این مجال نمی&zwnj;توان به موضوع بسیار مهم &laquo;شرّ&raquo; در جهان و در ادیان و از جمله اسلام، که خود شری است پر مناقشه، پرداخت و با نقد و بررسی تفاسیر گذشتگان دست به یک نظریه پردازی دیگر زد، اما فی&zwnj;الجمله عرض می&zwnj;کنم که اساسا شر را ذاتی جهان دانستن محل تأمل جدی است، چرا که به طور ماهوی &laquo;خیر&raquo; و &laquo;شرّ&raquo; و یا &laquo;نور&raquo; و &laquo;ظلمت&raquo; و مانند آنها مفهومی انسانی&zwnj;اند و در جهان و در طبیعت چنین مفاهیمی به عنوان ذاتی جهان بی معنی است. دوگانه خیر و شر و نور و ظلمت در جهان یعنی چه؟ روشن است که در ادبیات انسان شناسی دینی (تمام ادیان از جمله دین زرتشت و مانویت و اسلام) استعمال تعابیر چون نور و ظلمت و خیر و شر با مبانی ویژه دینی آنها معنی پیدا می&zwnj;کند. در این زمینه و بستر فلسفی واژگان ثنوی نور و ظلمت به معنای خورشید آسمان و تاریکی شب که نیست، این دوگانه مفاهیم نمادینی هستند برای بیان دوگانه گرایش به خیر و شر در انسان، و گرنه در کجای جهان خیر است و در کجا شر؟ در کجا نور و در کجا ظلمت؟ تازه چرا نور خوب باشد و ظلمت بد؟ بدی و خوبی، زشتی و زیبایی، خیر و شر و مانند اینها، واژگانی انسانی اند که صرفا برای گرایش&zwnj;های انسانی و اخلاقی آدمی به دست خود آدمیان (اعم از پیامبران و دیگران) جعل شده است. دوگانه &laquo;عدل&raquo; و &laquo;ظلم&raquo; نیز چنین است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">موضوع مهم &laquo;رنج&raquo;، که از مصادبق بارز شر شمرده می&zwnj;شود، نیز همین گونه است. رنج در جهان بی معنی است. فقط انسان است که رنج می&zwnj;برد و مفهومی و واژه&zwnj;ای تحت این عنوان برساخته است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">خدا و شیطان نیز چنین است. شیطان نماد هر نیروی شرآفرین در زندگی انسان است که در جهان&zwnj;بینی اسلامی و توحیدی بندگان خدا را به سوی شر و ظلمت و گناه می&zwnj;راند و مانع رستگاری آدمی می&zwnj;شود و به تعبیر قرآن بدین دلیل &laquo;عدوّ مبین&raquo; و البته &laquo;رجیم&raquo; است. شیطان که وجود خارجی ندارد. داستان آدم و شیطان و سجده و تعلیم اسماء و هبوط و . . یک داستان نمادین است نه واقعیت تاریخی و یا تحقق یافته در عالم خارج (در کتاب &laquo;بازخوانی قصه خلقت&raquo; به تفصیل در این باب سخن گفته ام).</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">در بیان دینی &laquo;نفس اماره&raquo;، &laquo;اعداء عدوّ&raquo; آدمیزاد معرفی شده است. این نگرش با نگرش توحیدی به هستی کاملا سازگار است. هیچ چیزی خارج از اراده خدا نیست و خدا هم فراموش نکرده است و فقط باید از نگاه سنتی و متن&zwnj;محور و فرمالیستی فاصله گرفت تا ظرایف را دید.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">بنابراین مفاهیمی چون ظلمت و شر و شیطان و روی دیگر سکه یعنی نور و خیر و رحمان، صرفا اعتباری&zwnj;اند و نمادین که فقط دو گرایش را در دو سوی حق و باطل و ارزش و ضد ارزش در انسان بیان می&zwnj;کنند. بنابراین اعتبار ادبی دارند و نه اعتبار علمی و طبیعت&zwnj;شناسانه. یعنی این گزاره ها گزاره&zwnj;های واقع&zwnj;نما نیستند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">در چارچوب این تفسیر، پیکار دایمی و بی امان با هرنوع گرایش به هر نوع پلیدی و ستم و تبعیض و فساد و به تعبیر دینی گناه، یک اصل گریز ناپذیر است. حال شما می&zwnj;توانید نام آن را &laquo;نظامی&zwnj;گری&raquo; بنامید؛ باکی نیست، اما این واقعیت هیچ ارتباطی با تقدیس قدرت و یا پیکار آدمیان با هم برای کسب منافع بیشتر و یا ستم و ایجاد سلطه فردی بر افراد دیگر و قومی بر اقوام دیگر و دینی بر ادیان دیگر ندارد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">در زمینه تاریخی روزگار پیامبران، طبعا دشمنان آنان شر و ظلمت دانسته شده&zwnj;اند، چرا که &laquo;منّاع الخیر&raquo; بوده و از این رو گاه به سختی مورد انتقاد قرار گرفته و در مورد برخی تعابیری چون &laquo;تبت یدی . . .&raquo; و مانند آن به کار رفته است. گرچه متأسفانه در تاریخ ادیان چنین ملازمه&zwnj;هایی برقرار شده و به تجاوزات و غارتگری ها مشروعیت بخشیده&zwnj;اند. اما در مقام نظر نه تنها چنین ملازمه&zwnj;ای وجود ندارد بلکه اگر به اصول پایه&zwnj;ای اسلام (اصول موضوعه) استناد کنیم، چنین رفتارهایی ناموجه و به تعبیری خلاف ارزش&zwnj;های اخلاقی و عدالت مورد تأیید دین است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">اما در مورد دو گزینه تقابلی مهر و کین ابزاری و عقلانیت تفاهمی و . . . گرچه قبول می&zwnj;فرمایید که مفاهیمی چون &laquo;عقلانیت تفاهمی&raquo; از مفاهیم مدرن است و طرح ان در زمینه&zwnj;های ماقبل مدرن چندان معقول نیست، اما در عین حال قطعا با گزینه دوم یعنی گزینه شما موافقم. درست می&zwnj;فرمایید که قرائت رایج از اسلام، نه تنها با عقلانیت تفاهمی و همدردی و همبستگی در سطح عالم انسانی میانه استواری ندارد بلکه در صورت افراطی و در قرائت بنیادگراینه اش، ناقض و مخرب این مؤلفه&zwnj;های نیز هست.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">دین اصولا غیریت ساز است و هردینی ناگزیر بخشی از آدمیان را از دیگری جدا می&zwnj;کند و به آنان هویت متفاوت و غالبا متضاد می&zwnj;بخشد و همین غیریت&zwnj;سازی ها در روند تاریخی خود عموما تبدیل به جدال&zwnj;ها و پیکارهای عقیدتی و سیاسی و نظامی مقدس میان پیروان متعصب ادیان می&zwnj;شود و البته پیوند دین با منافع گروه&zwnj;ها و فرقه&zwnj;ها و به ویژه دولت&zwnj;ها نیز این روند را شتاب و عمق فاجعه بار می&zwnj;بخشد. از این رو به گواهی تاریخ مرزهای عقیده خونین است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">اما این نیز درست است که حد اقل از هر دینی، از جمله اسلام، می&zwnj;توان قرائت دیگری داشت که حامی و تقویت&zwnj;کننده عقلانیت تفاهمی و خرد جمعی و همدلی و مهربانی و عشق به انسان&zwnj;ها و همبستگی عام انسانی بدون چشمداشت و تقویت&zwnj;کننده مؤلفه&zwnj;های انسانی باشد. یعنی قرائتی از دین که هر دینداری بگوید &laquo;من اول انسانم و بعد مسلمان&raquo; (یا پیرو هر دین دیگری).</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">این صرف ادعا نیست، ثبوتا و اثباتا این امر محقق است. وقتی می&zwnj;گوییم &laquo;عاشقم بر هم عالم که همه عالم از اوست&raquo;، معنای محصلی جز عشق عمیق به عالم و آدم ندارد و دینداران بصیر و صادق چنین&zwnj;اند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">از قضا بر همین مبنا باید طبیعت و آفریده&zwnj;های ذات باری را دوست داشت و حفظشان کرد. می&zwnj;دانیم که &laquo;عمل صالح&raquo; همان &laquo;عمل خیر&raquo; است و عمل خیر را عمل بدون چشمداشت پاداش تفسیر کرده&zwnj;اند. از این رو هر مؤمنی هر کاری که می&zwnj;کند، حتی اگر خدا را پرستش و ستایش می&zwnj;کند، به تعبیر امام علی، باید به قصد قربت و به اعتبار نیکی و نیکویی نفس عمل باشد نه امید پاداش. وعده&zwnj;های بهشت و جهنم نیز برای تشویق به عمل خیر است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">در عرفان ما این اندیشه تقویت و به خوبی پرورده شده و از آن میراث دستمایه&zwnj;های ارزشمندی به یادگار مانده است. از باب نمونه وقتی ابوالحسن خرقانی پیشانی ورودی صومعه اش می&zwnj;نویسد: &laquo;هر که در این سرای درآید، نانش دهید، آبش دهید، و هیچ از ایمانش نپرسید&raquo;، یعنی همین ارزش&zwnj;هایی که فرمودید.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">اگر اسلام معطوف به قدرت (سیاسی، نظامی، اقتصادی و . . .) انکار شود، طبعا هم اندیشه حکومت مذهبی منتفی می&zwnj;شود و هم شریعت به مثابه قانون و یا منبع قانون لغو خواهد شد و هم در نهایت اتوریته متولیان دین تحت هر عنوانی بی معنی می&zwnj;شود. در این تفکر دیگر جهاد به مثابه یک حکم شرعی جاودانه بلاموضوع است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">به هرحال نمی&zwnj;خواهم در این زمینه استدلال کنم و فقط می&zwnj;خواهم اشاره کنم در قرائت رایج از اسلام این تعارض کم و بیش وجود دارد اما این تنها قرائت ممکن از متون و منابع اسلامی نیست. نباید قرائت ذات گرایانه و فرمالیستی از اسلام داشت.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">اما واپسین نکته. سخن من این است که اصل کسب قدرت در تمام عرصه&zwnj;ها (علمی، فنی، اقتصادی، سیاسی و . . .) مطلوب است، چرا که بدون آنها نه تمدنی وجود دارد و نه زیست بشر ممکن می&zwnj;شود و طبعا مسلمانان نیز مانند دیگر آدمیان کره ارض حق استفاده از این مطلوب&zwnj;ها را دارند، چنان که روزگاری داشتند. ایراد اصلی این است که شماری از مؤمنان یا صادقانه اما با فهم نادرست از متون و منابع دینی این نوع امور را دینی به معنای اخص کلمه می&zwnj;شمارند و یا از دین ابزاری می&zwnj;سازند برای سوء استفاده و رسیدن به منافع نامشروع دنیایی خودشان.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">به هرحال رسالت دین تمدن سازی و کسب قدرت، ولو مشروع و گریز ناپذیر، نیست. هرچند در عمل، دینی می&zwnj;تواند به خلق یا تقویت تمدنی کمک کند و دینی نمی&zwnj;تواند. حرف این است که خواستن اموری از دین که خود دین مدعی آن نیست، نه مطلوب است و نه مفید و در عمل نیز هم دین مردم بی محتوا و حتی غالبا ویرانگر می&zwnj;شود و هم دنیای دینداران دچار تناقض و تعارض بنیادین می&zwnj;گردد، چنان که در تمام نظام&zwnj;های دینی (از ساسانیان تا جمهوری اسلامی) چنین بوده است. در این مورد توصیه&zwnj;های قرآن یا روایات صحیح، تابع زمان و مکان است و اصولا ربطی به زمانهای دیگر ندارد و اگر هم دارد حداکثر به تعبیر فقهی &laquo;ارشاد به حکم عقل&raquo; است نه بیشتر.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">به هرحال دین باید الزاما تقویت کننده عقل و علم و تجربه و عدالت و اخلاق و کرامت و آزادی انسان باشد نه نافی آنها. دین برای انسان است نه انسان برای دین و قربانی آن. دین ظالمانه و خرد ستیز و مغایر اخلاق اساسا دین نیست. دلایل عقلی و نقلی این نگرش به نظرم بسیار محکم و قابل دفاع است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">گرچه من گمان می&zwnj;کنم ابزار (تکنیک، قدرت، ثروت، منزلت و . . .)، به رغم مطلوبیت ذاتی آنها برای رفع حوائج آدمی، در نهایت &laquo;ابزار&raquo;ند و به هرحال خیر و شر آنها به نگرش فلسفی و چگونگی استفاده از آنها بستگی دارد، اما به هرحال این سخن درست است که امروز مسأله اصلی مهار قدرت و نقد مداوم آن است. اما می&zwnj;دانیم که موضوع قدرت به مثابه یک &laquo;مسأله&raquo; برآمده از مدرنیته و جهان جدید و برخاسته از تجربیات اخیر آدمی است و در جهان قدیم چندان جدی نبود. به گفته درست کارل پوپر در گذشته مسأله این بود که چه کسی حکومت کند اما اکنون پرسش این است که چگونه باید حکومت کرد. در فرهنگ اسلامی و فقهی سنتی ما همواره عنوان &laquo;حاکم&raquo; (زمامدار یا قاضی) وجود داشته و هنوز هم به همان زبان و محتوا در نزد فقیهان مطرح است نه &laquo;حکومت&raquo; و &laquo;دولت&raquo; به معنای جدید آن و به مثابه نهاد و طبعا در این زمینه اگر نقدی وجود داشته باشد (عموما در حد نصیحة الملوک) نقد فلان حاکم است و عدل و ظلم هم معنای محدود سنتی خود را خواهد داشت که طبعا با امروز کاملا متفاوت است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">اما نواندیشان مسلمان در دو قرن اخیر تنها گروهی بودند که، البته تحت تأثیر آموزه ها و تجارب جدید، هم به نقد قدرت توجه کردند و هم به نقد قدرتمندان جهان اسلام و نیز در این اواخر نقد قدرت&zwnj;های جهانی و غربی.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">در این مورد تاریخ این نحله در قرن اخیر گواه این مدعاست. وقتی حدود ۱۵۰ سال پیش محمد عبده، مصلح دینی مصر، برای نخستین بار می&zwnj;گوید &laquo;حکومت ماهیت مدنی دارد نه شرعی&raquo; و یا علی عبدالرازق در مصر کتاب &laquo;القرآن و اصول الحکم&raquo; را می&zwnj;نویسد و &laquo;خلافت اسلامی&raquo; را از بنیاد غیر شرعی معرفی می&zwnj;کند و یا نائینی به عنوان عالم دینی نوگرای شیعی (نه البته روشنفکر) در بیش از صد سال پیش با ظرافت و چیره&zwnj;دستی تمام در کتاب &laquo;تنبیه الامة&raquo; اش اندیشه سنتی نگاه به قدرت شیعی را به طور ماهوی دچار تحول می&zwnj;کند، همه به معنای عنایت سخنگویان این جریان به این مهم است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">بازرگان و طالقانی و شریعتی نیز علی قدر مراتبهم به این مهم توجه کرده اند. به ویژه شریعتی در نقد قدرت و هر نوع سلطه تا آنجا پیش می&zwnj;رود که به نوعی آنارشیسم گرایش پیدا می&zwnj;کند. گرچه در برخی نوشته&zwnj;های میانی&zwnj;اش (۴۸ تا ۵۱) گفتمان اقتدارگرایی بر او چیره است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">با این همه باید اذعان کرد که هنوز به قدر کافی به این مهم یعنی نقد قدرت توجه نشده و هنوز راهی دراز در پیش است. به ویژه روشنفکران حی و حاضر چندان جدی و در حد درخور زمانه به این مهم توجه نکرده و نمی&zwnj;کنند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>&nbsp;نیکفر: از توضیحاتتان سپاسگزارم.</b></div> <div dir="RTL"><b>&nbsp;</b></div> <div dir="RTL"><b>&nbsp;</b></div> <div dir="RTL">مطلب مرتبط:</div> <p><span dir="RTL"><a href="http://radiozamaneh.com/reflections/2011/03/13/2494">محمدرضا نیکفر: حق مسلم ما آزادی است، نه اتم!</a></span></p> https://archive.radiozamaneh.com/reflections/2011/04/25/3534#comments اسلام انديشه زمانه انرژی اتمی تکنیک حسن یوسفی اشکوری روشنفکران دینی فوکوشیما محمدرضا نیکفر چرنوبیل Mon, 25 Apr 2011 21:33:27 +0000 nikfar 3534 at https://archive.radiozamaneh.com