ازبکستان

ادبیات معاصر ایران در ازبکستان

hosseinn — Fri, 11 Jan 2013 17:17:04 +0000

برنامه «با همسایگان»، گفت‌وگوی شهزاده سمرقندی با عالمه نبی‌وا، مترجم اشعار فروغ فرخزاد و فریدون مشیری به زبان ازبکی

شهزاده سمرقندی

شهزاده سمرقندی - عالمه نبی‌وا ۲۰ سال است که اشعار شاعران معاصر ایران – شاعرانی مانند فروغ فرخزاد و فریدون مشیری - را به زبان ازبکی ترجمه می‌کند. ترجمه‌های او در روزنامه‌های ازبکستان بار‌ها منتشر شده و شاعران و روشنفکران ازبک هم از آن استقبال کرده‌اند.

عالمه نبی‌وا شعر هم می‌گوید. مجموعه اشعار او با عنوان «صدای نگاه» در سال ۲۰۰۰ در تاشکند به چاپ رسیده است. او اکنون در سوئیس به‌سر می‌برد. اما زمانی که ترجمه اشعار فروغ فرخزاد و فریدون مشیری را آغاز کرد در تاشکند، پایتخت ازبکستان زندگی می‌کرد.

عالمه نبی‌وا تنها مترجمی نیست که گزیده‌هایی از ادبیات معاصر ایران را به زبان ازبکی ترجمه کرده. ادب‌دوستان ازبک از دوران شوروی تا به حال به ادبیات معاصر ایران و ادب کهن فارسی توجه ویژه‌ای داشته‌اند.

با اینکه سال‌هاست در دانشگاه شرق‌شناسی تاشکند زبان فارسی آموزش داده می‌شود و مقاله‌هایی هم با همکاری و پشتبانی سفارت جمهوری اسلامی ایران در تاشکند به نشر می‌رسد، اما علاقه نسل جوان ازبک به ادبیات معاصر ایران رو به کاهش است. شاید یکی از دلایل آن، این است که در ازبکستان شمارگان کتاب‌های فارسی ترجمه‌شده اندک است و علاوه بر این باید گفت فقط سفارت جمهوری اسلامی در تاشکند تلاش می‌کند ادبیات معاصر ایران را در ازبکستان معرفی کند و این تلاش‌ها هم همواره در جهت سیاست‌های دولتی بوده است.

● عالمه نبی‌وا اشعار شاعران معاصر ایران – شاعرانی مانند فروغ فرخزاد و فریدون مشیری - را به زبان ازبکی ترجمه می‌کند. یکی از موفق‌ترین ترجمه‌‌های او، شعر «کوچه» از فریدون مشیری و «روی خاک» از فروغ فرخزاد است.

●در ازبکستان، سفارت جمهوری اسلامی ایران بر اساس سیاست‌های دولتی، ادبیات ایران را معرفی می‌کند. مترجمانی مانند عالمه نبی‌وا، بدون برخورداری از کمک‌های نهادهای دولتی، گزیده‌ای از ادبیات ایران را به‌طور مستقل به ازبک‌ها معرفی می‌کنند.

●گفت‌وگو با عالمه نبی‌وار، شاعر و مترجم را می‌توانید از طریق فایل صوتی زیر گوش کنید:

شاعرانی که مورد پسند و یا علاقه جمهوری اسلامی ایران نیستند به‌طور ساختاری در تحقیق‌های دانشگاهی از قلم افتاده‌اند، یا اگر هم نامی از آن‌ها آورده شده، آثارشان ترجمه و منتشر نشده است. بخش ازبکی صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران گزارش‌ها و گفت‌وگوهایی پیرامون ادبیات معاصر ایران ارائه می‌دهد، اما متأسفانه این برنامه‌ها همیشه بیانگر واقعیت‌های جامعه ایران امروز نیست.

در برنامه این هفته «با همسایگان» با عالمه نبی‌وا گفت‌و‌گو کرده‌ام. همچنین گزارشی هم از شبکه صدا و سیما جمهوری اسلامی در ازبکستان آورده‌ام. ادعا می‌کنند که شاعرانی مانند فروغ فرخزاد، سهراب سپهری، رضا براهنی و کیومرث منشی‌زاده زبان شعر را به زبان روزانه مردم نزدیک کرده‌اند و پیشنهادهای تازه‌ای آوردند، و حتی برخی از آنان بیانیه‌های سیاسی‌شان را با شعرشان بیان کردند، اما هیچیک از آنان در بین مردم محبوبیت نیافتند.

با این‌حال خوشبختانه روشنفکران ازبکستان به ترجمه‌های سانسورشده و پالایش‌شده جمهوری اسلامی از ادبیات معاصر ایران قناعت نکرده‌اند و مترجمانی مانند عالمه نبی‌وا بر اساس علایق شخصی‌شان و بدون برخورداری از کمک‌های سازمان‌های دولتی ازبکستان گزیده‌هایی از ادبیات معاصر ایران را ترجمه کرده‌اند. عالمه نبی‌وا یکی از برجسته‌ترین و شناخته‌شده‌ترین این مترجمان است.

او دختر توخته‌مراد نبیوف، یکی از فعالان فرهنگی شهر تاشکند و از مدیران مرکز فرهنگی تاجیکان در تاشکند است.

عالمه نبی‌وا به دلیل آشنایی‌اش با آهنگ زبان فارسی- تاجیکی موفق شده آهنگ شعرهای فارسی را در حد امکان در ترجمه‌هایش حفظ کند.

یکی از موفق‌ترین ترجمه‌‌های او، شعر «کوچه» از فریدون مشیری و «روی خاک» از فروغ فرخزاد است. در نسخه آوایی این برنامه می‌توانید ترجمه او از این اشعار را به زبان ازبکی با صدای مترجم گوش دهید.

عالمه نبی‌وا حدوداً چهار سال است که در دانشگاه برن، در سوئیس پایان‌نامه دانشگاهی‌اش را می‌نویسد و از آموزگاران زبان ازبکی در این دانشگاه است. او همچنین گزیده‌ای از برجسته‌ترین اشعار شاعران ازبک را به زبان آلمانی ترجمه کرده و اشعاری از شاعران فرانسه را هم به زبان ازبکی برگردانده است.

در همین زمینه:

شهزاده سمرقندی در رادیو زمانه

اشتیاق رکوردشکنی در کشورهای سابق اتحاد شوروی

behnam — Tue, 10 Jan 2012 14:13:40 +0000

شهزاده سمرقندی

شهزاده سمرقندی - در منطقه‌ای که زمستان کوتاهی دارد، اما در همین مدت‌زمان کوتاه، هوا حسابی سرد می‌شود و مردم از بی‌برقی و کمبود گاز در فصل زمستان رنج می‌برند، دولت‌مداران برنامه‌ریزی‌های مفصلی برای کارهای دیگر می‌کنند که شاید برای تغییر شرایط حاکم بر زندگی مردم کمترین تاثیر را داشته باشند.

شاید هم تاثیر آنها تنها یک شادی لحظه‌ای باشد و مثل برق بدرخشد و بگذرد و مشکلات مردم همچنان سر جای خود بمانند. شاید خوردن گروهی بزرگ‌ترین کیک خامه‌ای یا تهیه بزرگ‌ترین دیس پلو و یا نگریستن به بلندترین پرچم دنیا جالب و جذاب باشد، اما ماندگاری این شادی فقط چند لحظه است و مثل خواب می‌آید و می‌گذرد. این لحظه‌های خوش اما هزینه گزافی می‌برد و صد‌ها ساعت کار و مشغولیت می‌طلبد.

چند روز پیش، دولت آذربایجان به بهانه پنجاهمین زادروز الهام علی‌اف، رئیس‌‌جمهور این کشور بزرگ‌ترین کیک خامه‌ای دنیا را پیشکش مردم کرد و هم با یک تیر، دو نشان زد: اول ثبت آن در کتاب رکورد‌‌های "گینس" بود و دیگر فراخواندن مردمی که با شوق و ذوق، چه با بشقاب و چه بدون بشقاب، سهم خود را از بزرگ‌ترین کیک خامه‌ای دنیا می‌بردند. برای آماده کردن این کیک،۲۲ هزار تخم مرغ، دو تن آرد و چهارصد کیلو مارگارین استفادهشده بود.

چند ماه قبل اما در جشن استقلال تاجیکستان، این کشور نیز حرکتی انجام داده بود که از جهت تکیه آن بر هیجان‌های لحظه‌ای، شبیه اقدام دولت آذربایجان در روز تولد الهام‌ علی‌اف بود. البته مربوط به مواد غذایی نبود و به هویت و غرور ملی تاجیکستان برمی‌گشت: برافراشتن بلندترین پرچم دنیا. پرچمی که ۱۶۵ متر بلندی دارد و از همه نقاط پایتخت این کشور دیده می‌شود و اندازه آن ۶۰ در ۳۰ متر است.

گذشته از این دو کشور، ازبکستان نیز تلاش کرده است تا از همسایگان خود عقب نماند و از تلویزیون دولتی اعلام کرده است که تصمیم دارد بزرگ‌ترین دیس پلو تحت عنوان "آش پیلاو"، غذای ملی خود را بپزد و با این کار نام این غذای ملی را در کتاب رکوردهای گینس ثبت کند.

بخش ازبکی رادیو اروپای آزاد با یکی از سرآشپز‌های این طرح گفت‌وگو کرده و از چند و چون تدارکات این برنامه پرسیده است. به گفته این سرآشپز، پخت بزرگ‌ترین دیس پلو، برنامه بزرگی است که با همکاری سفارتخانه‌های خارجی و همینطور پشتیبانی مقامات محلی انجام خواهد شد.

این دیس پلو قرار است در نوروز پیش رو تهیه شود. چون دولت ازبکستان مثل بسیاری از دیگرکشور‌های سابق اتحاد شوروی عادت دارند در روزهای نوروز به مردم غذای ملی خود را خیریه دهند که همان پلو است و از گوشت و برنج و هویج تهیه می‌شود.

ازبک‌ها مثلی دارند که شدت علاقه‌شان را به این غذای ملی نشان می‌‌دهد. می‌گویند: "با آخرین مقدار پولی که در جیب داری آش‌پلو بخور و در آخرین لحظه عمر خود نیز پلو بخور."

چه کسی می‌داند؟ شاید این آخرین به اصطلاح آش‌پلویی باشد که کریموف به عنوان رئیس‌جمهور به ملت خود می‌دهد. بی‌شک اما این نوروزی خواهد بود که ازبک‌ها به واسطه تهیه بزرگ‌ترین دیس پلوی ملی خود، آن را در کتاب رکوردهای گینس ثبت خواهند کرد.

آمریکا به ازبکستان برمی‌گردد

arezoo — Thu, 22 Sep 2011 16:41:35 +0000

شهزاده سمرقندی

شهزاده سمرقندی - روابط بین ایالات متحده آمریکا و کشور ازبکستان، در طول شش‌سال گذشته گسسته بود؛ آن‌هم بعد از رویدادهای خونین در ولایت فرغانه، یکی از نواحی‌ روستایی و سنتی ازبکستان که به خاطر جایگاه جغرافی خود دور از شهرهای بزرگ مثل تاشکند و سمرقند قرار گرفته است.

ماه مه سال 2005 گروهی از بازرگانان محلی به‌خاطر تغییراتی در سیستم تجاری محل و بسته شدن دکان‌های خود دست به تظاهرات زدند؛ تظاهراتی که به فاجعه ملی تبدیل شد و هزاران نفر جان خود را در آن از دست دادند و در تارخ این کشور به عنوان "فاجعه اندیجان" در یادها ماند. اندیجان محلی بود که مردم معترض گرد هم آمده بودند تا به دولت و سیاست روز اعتراض کنند؛ اعتراضی که از جانب سربازان دولتی فرستاده شده از تاشکند با گلوله‌های مرگبار روبه‌رو شد.

این رویداد به‌ عنوان فاجعه ملی مدتی در رسانه‌های بین‌المللی مطرح بود، اما بازتاب آنچنانی پیدا نکرد. حالا بعد از گذشت شش‌سال بدون این‌که دولت ازبکستان پاسخگوی این فاجعه باشد دوباره درصدد این است که روابط خود را با کشورهایی مثل آمریکا برقرار کند؛ روابطی که بعد از آن رویداد پایان یافته بود.

در هفته جاری در رسانه‌های آمریکایی موضوع احتمال برقراری رابطه بین دو کشور آمریکا و ازبکستان دوباره مطرح شد. این نکته با اعتراض گروه‌ها و سازمان‌های مدافع حقوق بشر روبه‌رو شد.

کشور ازبکستان، تنها کشور سابق اتحاد شوروی است که در آن رسانه خصوصی و مستقل وجود ندارد و مخالفان دولت تک‌تک سرکوب، زندانی و تبعید می‌شوند و آنطور که ناظرهای بین‌الملی گزارش داده‌اند انتخابات در این کشور به صورت غیر قانونی برگزار می‌شود.

چندروز است که سازمان‌های مدافع حقوق بشر خواهان لغو این تصمیم شده‌اند و معتقدند که کشور ازبکستان یکی از سخت‌ترین ساختارهای حکومت دیکتاتوری در منطقه را دارد و فعالیت سازمان‌های بین‌‌المللی برای کمک به مردم این کشور بسیار محدود است. حال با عدم همکاری نظامی بین دو کشور آمریکا و ازبکستان راه‌های دریافت کمک‌های بشردوستانه بین‌المللی به خاک افغانستان نیز با مشکل جدی روبه‌رو خواهد شد.

سازمان‌های معترض به این تصمیم آمریکا به وضعیت بد حقوق بشر در کشور ازبکستان اشاره می‌کنند که بین دیگر کشور های آسیای میانه به نوعی وخیم‌ترین عنوان شده است.

روزنامه "واشنگتن‌پست" مقاله‌ای همراه با نقشه راه‌های زمینی، آبی و هوایی برای کمک‌‌های بشردوستانه به افغانستان منتشر کرده است که در آن به راحتی می‌شود دید که مرز ازبکستان از طریق شهر ترمیز به پل هیرتان در مزار شریف یکی از نزدیک‌ترین راه‌های موجود است. این راه به‌خصوص به کشور آمریکا امکان می‌دهد که نیاز چندانی به عبور از مرز پاکستان نداشته باشد.

همانطور که در خبرهای ماه پیش خواندید قرار است آمریکا تا ماه سپتامبر سال 2012 یکی از سه قسمت نیروهای نظامی خود را از خاک افغانستان بیرون بیاورد. این کشور بیش از پیش به یک راه امن نیازمند است تا اسلحه، سرباز و ماشین‌های جنگی خود را از آن طریق منتقل کند.

فعالان حقوق بشر ازبکستان اما معتقد هستند که مردم این کشور نیز یکی از قربانیان جنگ با تروریسم هستند و در طول بیست‌سال گذشته از جنگ‌های داخلی افغانستان و همینطور حکومت اسلام کریموف در ازبکستان آسیب دیده‌اند.

تارنمای بخش ازبکی بی‌بی‌سی جهانی می‌نویسد، نیروهای نظامی آمریکا دوباره تلاش دارند که بعد از شش سال در خاک ازبکستان مستقر شوند که نزدیک‌ترین راه به افغانستان است.

این تارنما می‌نویسد، حدود نه سازمان مدافع حقوق بشر در نامه‌ای که به لیندسی گراهام، عضو سنای آمریکا فرستاده‌اند به او یادآوری کرده‌اند که آمریکا با چه کشوری می‌خواهد روابط خود را دوباره برقرار کند.

سوال اصلی که در نامه سازمان‌های حقوق بشری معترض مطرح است این است که "درخواست های آمریکا درباره بررسی شدند فاجعه اندیجان"هنوز انجام نشده و دولت ازبکستان به پاسخگویی کشیده نشده است. حال آمریکا چطور می‌خواهد دوباره روابط خودرا با این کشور برقرار کند؟"

این تارنما می‌نویسد،حالا آمریکا با چه استدلالی می‌خواهد با اسلام کریموف که حدود 22 سال است ریاست این کشور را در دست دارد همکاری کند؟

هرچند هنوز هیچ پاسخی به این نامه داده نشده، اما روشن است که یکی از دلیل‌های ارائه درخواست برای باز کردن راه مرزی بین شهر ترمیز در ازبکستان و پل هیرتان در افغانستان این است که راه‌های تامین نیروهای خارجی مستقر در افغاستان از طریق خاک پاکستان تا حدی نامناسب است که کشور آمریکا آماده است دوباره با کشور ازبکستان همکاری کند و چشم به وضع وخیم حقوق بشر در این کشور ببندد.

کشور ازبکستان، تنها کشور سابق اتحاد شوروی است که در آن رسانه خصوصی و مستقل وجود ندارد و مخالفان دولت تک‌تک سرکوب، زندانی و تبعید می‌شوند و آنطور که ناظرهای بین‌الملی گزارش داده‌اند انتخابات در این کشور به صورت غیر قانونی برگزار می‌شود.

بازداشت یک فرمانده ارشد شورشیان ازبکستانی از سوی ناتو

Maryam — Sat, 23 Apr 2011 13:46:10 +0000

ناتو اعلام کرد یک فرمانده ارشد «تحریک اسلامی ازبکستان» را که درتنظیم امور جنگی طالبان در شمال افغانستان نقش داشت طی عملیاتی بازداشت کرده است.

آیساف یا نیروهای بین‌المللی کمک به تامین امنیت افغانستان زیر فرمان ناتو روز شنبه ۳ اردیبهشت، با نشرخبرنامه‌ای در کابل گفت که این فرمانده طی عملیاتی در شهرک خان آباد ولایت قندوز بازداشت شده است.برپایه این خبرنامه، این عملیات بعد از کسب اطلاعات و درنتیجه همکاری با نیروهای امنیتی افغانستان راه اندازی شد.

فرد بازداشت شده یکی از دو رهبر تحریک اسلامی ازبکستان خوانده شده که از سوی این گروه برای افغانستان و پاکستان تعیین شده بود.آیساف نام این فرد را اعلام نکرده، اما گفته است که «فرد بازداشت شده از رهبران مهم تحریک اسلامی ازبکستان درمنطقه و پاکستان بوده و در مسلح کردن، آموزش افراد مختلف و اعزام آن‌ها به افغانستان و حمله به آیساف و نیروهای امنیتی افغان دخیل بود.»

نیروهای کمک به تامین امنیت افغانستان می‌گویند در دو ماه اخیر ۲۰ عضوتحریک اسلامی ازبکستان درعملیات مشترک این نیرو‌ها و نیروهای امنیتی افغانستان بازداشت شده‌اند

سمیع‌الله قطره، فرمانده پلیس ولایت قندوز گفت که فرمانده بازداشت شده «قاری بلال» نام دارد و به تازگی از «شهرکویته پاکستان» به ولایت قندوز آمده بود.

به گفته این مقام امنیتی افغان، دراین عملیات که درعملیات ناتو «قاری عصمت‌الله» یکی از همکاران نزدیک این فرمانده تحریک اسلامی ازبکستان نیز بازداشت شده است.

نیروهای کمک به تامین امنیت افغانستان می‌گویند در دو ماه اخیر ۲۰ عضو «تحریک اسلامی ازبکستان» درعملیات مشترک این نیرو‌ها و نیروهای امنیتی افغانستان بازداشت شده‌اند.

تحریک اسلامی ازبکستان یک گروه پیکار جوی مرتبط با القاعده و طالبان معرفی شده است که به انجام فعالیت‌های خشونت‌آمیز در کشورهای مختلف از جمله پاکستان و افغانستان و حتی آسیای میانه متهم است.