اکبر گنجی

خامنه‌ای و راه دشوار مذاکره با آمریکا

politics — Sun, 24 Mar 2013 00:14:28 +0000

اکبر گنجی

اکبر گنجی - آیت‌الله خامنه‌ای همه ساله در روز اول سال، مهم‌ترین سخنرانی خود را در مشهد ایراد می‌کند. رابطه‌ با آمریکا، مهمترین رکن سخنرانی سال جاری او بود. نکاتی که او در این سخنرانی درباره‌ آمریکا بیان کرد، به شرح زیر بود:

الف- دولت آمریکا به طور مستقیم و غیرمستقیم به ما پیغام می‌دهد که هدفش تغییر جمهوری اسلامی نیست، اما ما به هیچ وجه نگران چنین برنامه‌ای نبوده و نیستیم. برای این که وقتی جرج بوش به صراحت از تغییر رژیم سخن می‌گفت، هیچ کاری نتوانست انجام دهد، شما هم قادر به انجام این کار نیستید. در عین حال، آمریکا "لانه‌ اصلی توطئه علیه ملت ایران است". هیلاری کلینتون به صراحت گفت تحریم‌هایی وضع می‌کنیم تا ایران را فلج سازیم. اوباما پیروزمندانه از مشکلات اقتصادی ایران- افت پول ملی- سخن می‌گوید. اوباما از طریق نامه و پیغام نسبت به من و ملت ایران اظهار دوستی می‌کند، اما از ابتدای سال ۹۱ تحریم‌های شدیدی- تحریم نفت، تحریم بانک و مبادلات بانکی و پولی بین جمهوری اسلامی و کشورهای دیگر ــ علیه ایران وضع کرد.

ب- رهبران آمریکا ما را نفهم فرض کرده‌اند: "این هم یکی از آن لطائف عالم است که آمریکائی‌ها دشمنی می‌کنند، می‌گویند شما نفهمید که ما با شما دشمنیم؛ مخالفت و عناد می‌ورزند، متوقعند که ملت ایران نفهمد که آنها معاندند و دشمنی می‌کنند! این سیاست از اواخر دوران بوش در مقابل ایران شروع شده است، امروز هم متأسفانه همان سیاست را دولتمردان آمریکا ادامه می‌دهند؛ همان پنجه‌ چدنی زیر دستکش مخملی". آمریکا از هیچ کوششی جهت منزوی کردن سیاسی ایران دریغ نکرده است، از جمله ممانعت از شرکت رهبران جهان در اجلاس غیر متعهدها در تهران، که در این زمینه شکست خورد.

پ- اوباما و دیگر رهبران آمریکا اظهار خوشحالی کرده‌اند که من به تأثیر تحریم‌های اقتصادی اذعان کرده‌ام: "بله، تحریم‌ها بی‌اثر نبود؛ می‌خواهند خوشحالی کنند، بکنند. تحریم‌ها بالاخره اثر گذاشت... بله، تحریم‌ها اثر گذاشت، منتها نه آن اثری را که دشمن می‌خواست". هدف آمریکا سرنگونی جمهوری اسلامی بود و نتوانست به این هدف دست یابد.

ت- اما تحریم‌های اقتصادی پیامدهای مثبتی هم داشته است. رشد همه جانبه- از جمله: به فضا فرستادن ماهواره‌ ناهید، فرستادن کاوشگر پیشکام با موجود زنده، ساختن جنگنده‌های فوق پیشرفته، دستیابی به مقام اول زیست فناوری در منطقه، کسب رتبه اول نانوفناوری در منطقه، مقام اول تولید علم در منطقه، ۲۵ برابر شدن دانشجویان نسبت به سال ۵۷، غنی سازی ۲۰ درصدی اورانیوم برای نیروگاه تحقیقاتی تهران، و غیره، برخی از این موارد هستند. ما باید همیشه نقشه‌های دشمن را از قبل پیش بینی کرده و هوشمندانه نسبت به آنها واکنش نشان دهیم. نیروگاه تحقیقاتی تهران- که رادیو داروهای مهم مورد نیاز کشور را تولید می‌کند- نیازمند سوخت ۲۰ درصدی است. آمریکا به دنبال آن بود که از این طریق هم به ما فشار آورده و ما را وادار به قبول زورگویی‌های خود نماید. پیش‌بینی هوشمندانه موجب غنی سازی ۲۰ درصدی و تبدیل آن به صفحه‌های مورد نیاز نیروگاه شد. آنها در انتظار التماس ما بودند، اما ما پیروزمندانه اعلام کردیم که محتاج شما نبوده و خود آن را تولید کرده‌ایم.

جمهوری اسلامی به رهبری خامنه‌ای و از طرف دیگر آمریکا و اسرائیل تنها بازیگران سرنوشت ساز منطقه و ایران نیستند. عربستان سعودی، قطر، ترکیه و...نیز در صحنه حضور داشته و به شدت در حال تغییر و تحول رویدادها به سود خود هستند. آیا نتیجه‌ بازی‌ای که همه‌ این فاعلان ترتیب داده‌اند، به سود دموکراسی و حقوق بشر است؟ شواهد و قرائن دقیقاً جهت معکوسی را نشان می‌دهند.

ث- دولت آمریکا "مرتب و پی در پی پیغام" می‌دهد که به دنبال مذاکره‌ صادقانه است. من بارها صادقانه و منطقی گفته‌ام که "در پی سلاح هسته‌ای نیستیم". وقتی شما مدعای صادقانه‌ ما را باور نمی‌کنید، "ما چرا باید حرف شما را باور کنیم؟! ". پیشنهاد مذاکره‌ مستقیم برای فریب مردم جهان و ایران است، نه تفاهم و توافق.

خامنه‌ای در سخنرانی ۲۹/۱۱/۹۱ نیز گفته بود: "اگر ما می‌خواستیم سلاح هسته‌اى درست کنیم، شما چطور می‌توانستید نگذارید؟ اگر ایران اراده می‌کرد که سلاح هسته‌اى داشته باشد، آمریکا به هیچ وجه نمی‌توانست جلوى او را بگیرد. ما نمی‌خواهیم سلاح هسته‌اى درست کنیم؛ نه به خاطر این که آمریکا از این ناراحت می‌شود؛ عقیده‌ خود ما این است. ما اعتقاد داریم که سلاح هسته‌اى جنایت بر بشریت است و نباید تولید شود؛ آنچه هم که در دنیا هست، باید محو شود و از بین برود؛ این عقیده‌ ماست، به شما ربطى ندارد. اگر ما این عقیده را نداشتیم و تصمیم می‌گرفتیم سلاح هسته‌اى درست کنیم، هیچ قدرتى نمی‌توانست جلوى ما را بگیرد؛ همچنان که در جاهاى دیگر هم نتوانستند بگیرند: در هند نتوانستند، در پاکستان نتوانستند، در کره‌ شمالى نتوانستند. آمریکائى‌ها مخالف هم بودند، اما آنها هم سلاح هسته‌اى درست کردند".

ج- یکی از تاکتیک‌های آمریکایی‌ها این است که شایع کرده‌اند که افرادی از سوی رهبری با آنها مذاکره کرده‌اند."این هم یک تاکتیک تبلیغاتیِ دیگر و دروغ محض است. تا کنون از سوی رهبری، هیچ‌ کس با آنها مذاکره نکرده است". دولت‌های قبلی در چند مورد خاص- با مجوز رهبری و ضمن رعایت خطوط قرمز رهبری- مذاکره کرده‌اند.

چ- من به دعوت آمریکایی‌ها خوشبین نیستم، چون هدف آنها مذاکره نیست، تحمیل نظر خود به ایران است. آنها خواستار پذیرش کلیه‌ مطالبات ناحق خود بوده و نام آن را مذاکره می‌نهند.

ح- آمریکا هیچ تمایلی به اتمام مذاکرات هسته‌ای و حل مسئله ندارد. برای این که راه حل مناقشه "بسیار نزدیک و بسیار آسان" است. تنها خواست ما، به رسمیت شناختن حق غنی سازی اورانیوم برای اهداف صلح آمیز است. رفع نگرانی آنها نیز "بسیار آسان" است:"می توانستند مقررات قانونی آژانس هسته‌ای را هم اعمال کنند؛ ما هم از اول هیچ مخالفتی با اعمال این نظارتها و مقررات نداشتیم".

خ- در عین عدم خوشبینی به دعوت رهبران آمریکا به مذاکره‌ مستقیم با ایران، "اما مخالفت هم ندارم".

د- تحریم‌های اقتصادی به منظور تحریک مردم به شورش علیه جمهوری اسلامی و سرنگونی نظام وضع شده و می‌شوند. همه گونه فعالیت عملی علیه امنیت داخلی ایران- از جمله حفظ تمامیت ارضی ایران- انجام داده‌اند.اگر دولت آمریکا دست از دشمنی و اقدامات خصمانه با جمهوری اسلامی بردارد، همه‌ مشکلات فی مابین حل خواهد شد. "راه عاقلانه" دست کشیدن از دشمنی با ملت ایران است.

درباره‌ سخنان جدید خامنه‌ای چند نکته قابل توجه است:

یکم- برخلاف موارد قبلی که به صراحت و با قاطعیت مذاکره‌ مستقیم با دولت آمریکا را نفی می‌کرد، این بار، علی‌رغم ایراد تمامی نقدها، اعلام کرد که مخالفتی با مذاکره‌ مستقیم میان ایران و آمریکا ندارد. این حتی با یکی از آخرین سخنرانی هایش نیز تفاوت داشت که گفته بود: "من دیپلمات نیستم، من انقلابى‌ام، حرف را صریح و صادقانه می‌گویم. دیپلمات یک کلمه‌اى را می‌گوید، معناى دیگرى را اراده می‌کند. ما صریح و صادقانه حرف خودمان را می‌زنیم؛ ما قاطع و جازم حرف خودمان را می‌زنیم. مذاکره آن وقتى معنا پیدا می‌کند که طرف، حُسن نیت خود را نشان بدهد؛ وقتى طرف، حُسن نیت نشان نمی‌دهد، خودتان می‌گویید فشار و مذاکره؛ این دوتا با هم سازگار نیست. شما می‌خواهید اسلحه را مقابل ملت ایران بگیرید، بگویید: یا مذاکره کن یا شلیک می‌کنم".

دوم- در مسئله‌ هسته‌ای نیز راه حل خود را با شفافیت تمام اعلام کرد. به رسمیت شناختن حق غنی‌سازی اورانیوم توسط ایران- برای مقاصد صلح‌آمیز- از سوی دولت‌های غربی. نگرانی دولت‌های غربی در خصوص صلح‌آمیز بودن نیز در چارچوب قوانین آژانس بین‌المللی انرژی هسته‌ای قابل حل است. اگر حق ایران به رسمیت شناخته شود، ایران نیز با تصویب پروتکل الحاقی به رفع نگرانی‌های دولت‌های غربی خواهد پرداخت.

تنها دولت‌ها فاعلان تعیین کننده‌ سرنوشت ایران و منطقه نیستند. مخالفان رژیم‌های خودکامه نیز فاعلانی هستند که در تحلیل مسائل منطقه و ایران نباید نادیده گرفته شوند. این عاملان نیز به راه‌های مختلف رفته و می‌روند. برخی از راه ها- اگرچه لزوماً سریع نیستند- ولی قطعاً به نظام‌های دموکراتیک منتهی می‌شوند. برخی دیگر از راه ها، شاید بتوانند در کوتاه مدت رژیم‌های استبدادی موجود را سرنگون سازند، اما دموکراسی ساز نیستند

اما مسئله این است که دولت‌های غربی غنی سازی ۲۰ درصدی توسط ایران را- که حق مشروع اعضای آژانس است- نمی‌پذیرند و خواهان تعطیل کردن آن هستند. به تعبیر دیگر، دولت آمریکا خواهان تعطیلی غنی سازی ۲۰ درصدی و تصویب پروتکل الحاقی است، اما در برابر، فقط بخش اندکی از تحریم‌ها ملغی خواهد شد.

سوم- با این که مواضع اش علیه اسرائیل را مجدداً تکرار کرد، اما باز هم فارغ از تهدیدهای تهاجمی و تجاوزگرایانه بود. او هیچ گاه تاکنون نگفته است که ایران به دنبال نابود کردن اسرائیل است، بلکه از مدل افریقای جنوبی دفاع کرده و می‌کند. از جمله در سخنرانی ۹/۶/۹۱ اجلاس غیرمتعهدها در تهران گفته است: "ما راه‌حلى عادلانه و کاملاً دموکراتیک را پیشنهاد کرده‌ایم: همه‌ى فلسطینى‌ها، چه ساکنان کنونى آن، و چه کسانى که به کشورهاى دیگر رانده شده و هویت فلسطینى خود را حفظ کرده‌اند، اعم از مسلمان و مسیحى و یهودى، در یک همه‌پرسىِ عمومى، با نظارتى دقیق و اطمینان‌بخش شرکت کنند و ساختار نظام سیاسى این کشور را انتخاب نمایند و همه‌ فلسطینیانى که سالها رنج آوارگى را تحمل کرده‌اند، به کشور خود باز گردند و در این همه‌پرسى و سپس تدوین قانون اساسى و انتخابات، شرکت نمایند. آنگاه صلح برقرار خواهد شد".

خامنه‌ای اما در خصوص تهدیدهای دائمی جنگ طلبانه‌ی نتانیاهو مبنی بر بمباران تأسیسات هسته‌ای ایران گفت: "گاهی سردمداران رژیم صهیونیستی، ما را تهدید هم می‌کنند؛ تهدید به حمله‌ نظامی می‌کنند؛ اما به نظرم خودشان هم می‌دانند، و اگر نمی‌دانند، بدانند که اگر غلطی از آنها سر بزند، جمهوری اسلامی "تل‌آویو" و "حیفا" را با خاک یکسان خواهد کرد".

این مدعا درست باشد یا نادرست- یعنی جمهوری اسلامی توان مقابله به مثل و نابودی تل آویو و حیفا را داشته باشد یا نداشته باشد- تهدید به واکنش به تجاوز است. هیچ گاه از حمله‌ به اسرائیل سخن نمی‌گوید، فقط و فقط می‌گوید، اگر اسرائیل به ایران تجاوز کند، جمهوری اسلامی نیز عکس العمل نشان خواهد داد.

وضعیت تأسف بار برای نیروهای دموکراسی خواه ایران این است که جنگ‌طلبان حاکم بر کشوری دارای ۳۰۰-۲۰۰ بمب اتمی با تهدید دائمی بمباران ایران به دلیل غنی سازی اورانیوم، موجب کلنگی کردن بیشتر منطقه شده و همه را از امنیت و دموکراسی دورتر می‌سازند.

چهارم- جمهوری اسلامی به رهبری خامنه‌ای و از طرف دیگر آمریکا و اسرائیل تنها بازیگران سرنوشت ساز منطقه و ایران نیستند. عربستان سعودی، قطر، ترکیه و...نیز در صحنه حضور داشته و به شدت در حال تغییر و تحول رویدادها به سود خود هستند. آیا نتیجه‌ بازی‌ای که همه‌ این فاعلان ترتیب داده‌اند، به سود دموکراسی و حقوق بشر است؟ شواهد و قرائن دقیقاً جهت معکوسی را نشان می‌دهند. همه این بازیگران در حال گسترش جنگ و ناامنی در منطقه‌اند و حتی اوباما برای اولین بار اعتراف کرد که در اردن در حال آموزش نظامی نیروهای مخالف رژیم بشار اسد است.

وظیفه تحلیل‌گر ارائه تبیینی جامعه شناختی از رویدادهاست و نمی‌توان جامعه شناسی را به روان‌شناسی فروکاست. اما در عین حال، نمی‌توان ویژگی‌های روان شناختی فاعلان را نادیده گرفت. به عنوان نمونه، زمامدار خودکامه‌ای چون علی خامنه‌ای را در نظر بگیرید. بسیار کینه‌ای و انتقام‌گیر است.

فضای جنگی/امنیتی، دموکراسی و حقوق بشر و نیروهای دموکراسی خواه را به حاشیه می‌راند. در فضای جنگی/امنیتی، جنگ سالاران و نظامیان حاکم خواهند شد. سوریه امروز یک مصداق خوب این مدعا است. در چنین شرایطی، نیروهایی رشد می‌کنند که اگر هم پیروز شوند، به زور اسلحه حکومت خواهند کرد. وقتی فرد یا گروهی برای رسیدن به قدرت حاضر به انجام هر عملی باشد، وقتی به قدرت دست یابد، برای از دست ندادن آن نیز از انجام هیچ عملی دریغ نخواهد کرد.

اوباما از یک سو بیش از ۵۰۰ میلیون دلار به مخالفان داده و به آنها از آموزش نظامی می‌دهد، و از سوی دیگر، هشدار می‌دهد که اسلام گرایان القاعده‌ای در سوریه در حال رشد هستند. این غیر از میلیاردها دلار کمک مالی و تسلیحاتی کشورهای غربی و منطقه به مخالفان است. چین، روسیه و جمهوری اسلامی نیز از رژیم اسد حمایت مالی و تسلیحاتی می‌کنند.

پنجم- مسئله‌ منطقه و ایران، مسئله‌ گذار از رژیم‌های فاسد استبدادی به نظام دموکراتیک ملتزم به آزادی و حقوق بشر است. اما تنها دولت‌ها فاعلان تعیین کننده‌ سرنوشت ایران و منطقه نیستند. مخالفان رژیم‌های خودکامه نیز فاعلانی هستند که در تحلیل مسائل منطقه و ایران نباید نادیده گرفته شوند. این عاملان نیز به راه‌های مختلف رفته و می‌روند. برخی از راه ها- اگرچه لزوماً سریع نیستند- ولی قطعاً به نظام‌های دموکراتیک منتهی می‌شوند. برخی دیگر از راه ها، شاید بتوانند در کوتاه مدت رژیم‌های استبدادی موجود را سرنگون سازند، اما دموکراسی ساز نیستند (رجوع شود به مقاله‌ "سازش با حکومت استبدادی").

در طرح‌های کلنگی کردن افغانستان، عراق، لیبی و سوریه، برخی از گروه‌های مخالف این کشورها نیز با دولت‌های قدرتمند هم‌سو شده و نقش بازی کردند. دولت آمریکا قانوناً- قانونی که به تصویب کنگره رسیده است- مکلف است که در هرگونه تغییر و تحولی در منطقه، برتری استراتژیک اسرائیل را تأمین سازد. مرتجع‌ترین دولت‌های استبدادی منطقه (عربستان سعودی، قطر، امارات، کویت، و...) به مهم‌ترین متحدان آن کشور تبدیل می‌شوند، اگر همسوی با آمریکا بوده و مخالفتی با اسرائیل نداشته باشند. اما اگر نظام‌های استبدادی در این جهت نباشند، به سرنوشت افغانستان و عراق و لیبی و سوریه گرفتار خواهند شد. به همین دلیل، سخنان نتانیاهو، اوباما و خامنه‌ای مهم است. اگر راه مذاکره و سازش ایران با آمریکا گشوده شود، ایران به آن سرنوشت نابودکننده دچار نخواهد شد.

مخالفان به عنوان فاعلان- اگر تأثیری داشته باشند- در این دو راهی ایفای نقش می‌کنند. بخشی از اپوزیسیون از مذاکره‌ ایران و آمریکا- و طبعاً موافقت خامنه‌ای با این امر- استقبال می‌کند تا ایران سوریه‌ای نشود. اما بخش دیگری از اپوزیسیون، مخالف مذاکره و سازش جمهوری اسلامی و آمریکا است، برای این که خیال می‌کند که بدین ترتیب سرنگونی جمهوری اسلامی منتفی خواهد شد. به همین دلیل بر آتش نزاع ایران و آمریکا بنزین می‌پاشد.

ششم- آدمیان موجوداتی صرفاً عاقل و تابع عقلانیت نظری (تناسب دلیل و مدعا) و عقلانیت عملی (تناسب روش‌ها و وسایل با اهداف) نیستند. آنها احساس (عشق و نفرت و...) هم داشته و بسیار در چنبره‌ آن اسیر شده و مطابق آن عمل می‌کنند. این حکم زمامداران سیاسی (دموکرات و مستبد) و مخالفانشان را در بر می‌گیرد.

فضای جنگی/امنیتی، دموکراسی و حقوق بشر و نیروهای دموکراسی خواه را به حاشیه می‌راند. درچنین فضایی جنگ سالاران و نظامیان حاکم خواهند شد. سوریه امروز یک مصداق خوب این مدعا است. در چنین شرایطی، نیروهایی رشد می‌کنند که اگر هم پیروز شوند، به زور اسلحه حکومت خواهند کرد.

وظیفه تحلیل‌گر ارائه تبیینی جامعه شناختی از رویدادهاست و نمی‌توان جامعه شناسی را به روان‌شناسی فروکاست. اما در عین حال، نمی‌توان ویژگی‌های روان شناختی فاعلان را نادیده گرفت. به عنوان نمونه، زمامدار خودکامه‌ای چون علی خامنه‌ای را در نظر بگیرید. بسیار کینه‌ای و انتقام‌گیر است. آیت‌الله منتظری استاد او بود، اما چند انتقاد درست، به پنج سال حصر آن منتقد مدافع حقوق مخالفان منتهی شد. هاشمی رفسنجانی دوست ۶۰- ۵۰ ساله‌ اوست که وی را به رهبری رساند. با او چه کرده است؟ به رفتارش با افراد سالخورده‌ای چون مهندس موسوی، مهدی کروبی، زهرا رهنورد، بهزاد نبوی و... بنگرید.

رژیم‌های فاسد خودکامه‌ جنایتکار، خشم و کینه و نفرت و انتقام را در مخالفان پرورش می‌دهند. تجربه‌ شاه را به یاد بیاورید. نفرت از شاه چشم عقلانیت مخالفان را کور کرده بود. همه به دنبال سرنگونی شاه و انتقام از او بودند. به اطلاعیه‌های گروه‌های سیاسی اول انقلاب رجوع کنید که می‌گفتند ارتش را منحل و همه‌ فرمانده هان ارتش را بدون محاکمه اعدام کنید. سازمان مجاهدین خلق استدلال می‌کرد که محاکمه‌عادلانه برای حنیف نژادهاست، نه فرماندهان ارتش و ساواکی‌ها.

صدام حسین هم موجب نفرت مخالفانش شد که فقط و فقط به سرنگونی او فکر می‌کردند. می‌گفتند هیچ راهی برای سرنگونی صدام جز حمله‌ نظامی آمریکا وجود ندارد. اگر چه شواهد و قرائن بسیار زیاد منتشر شده نشان می‌دهند که تیم بوش/چینی/رامسفلد از پیش تصمیم قطعی به حمله‌ نظامی به عراق را گرفته بودند (به عنوان مثال رجوع شود به مصاحبه‌ اخیر جان پرسکات- معاون تونی بلر- که جزئیات ملاقات ماه‌ها قبل از جنگ با دیک چینی و رهبران آمریکا را توضیح داده است)، اما مخالفان صدام نیز آگاهانه به رهبران آمریکا دروغ می‌گفتند که صدام دارای سلاح‌های کشتار جمعی است (رجوع شود به مقاله‌ "جنگ عراق؛ نقش دو جاسوس دروغگو". خصوصاً به فیلم "جاسوسانی که دنیا را فریب دادند" بنگرید). نکته‌ مهم این است که دروغگوی آن زمان می‌گوید اگر تاریخ تکرار شود، باز هم مرتکب همان عمل خواهد شد، چون هیچ راه دیگری برای سرنگونی صدام حسین وجود نداشت.

جنایتکارانی چون حافظ اسد و بشار اسد نیز موجب خشم و کینه و نفرت مخالفان خود شدند که نتیجه‌اش سوریه‌ امروز است. آنان نیز برای سرنگونی رژیم، با دولت‌های کلنگی گر منطقه همراه شده و سوریه را به کلی کلنگی کردند. تحلیل گران ورزیده‌ آمریکایی می‌گویند که داستان سوریه- حتی اگر رژیم اسد سرنگون شود- حداقل یک دهه طول خواهد کشید و به کشورهای همسایه هم سرایت خواهد کرد.

تونی بلر بازیگر مهمی است. می‌گوید که این منطقه دارای ذات و طبیعتی است که این مشکلات را می‌آفریند. اینک باید به سوریه حمله کرد و سپس نوبت ایران است. این داستان هم یک نسل طول خواهد کشید و دوران سخت و پر هزینه‌ای در پیش است.

جنایتکارانی چون حافظ اسد و بشار اسد نیز موجب خشم و کینه و نفرت مخالفان خود شدند که نتیجه‌اش سوریه‌ امروز است. آنان نیز برای سرنگونی رژیم، با دولت‌های کلنگی گر منطقه همراه شده و سوریه را به کلی کلنگی کردند. تحلیل گران ورزیده‌ آمریکایی می‌گویند که داستان سوریه- حتی اگر رژیم اسد سرنگون شود- حداقل یک دهه طول خواهد کشید و به کشورهای همسایه هم سرایت خواهد کرد.

ما نیز به شدت از جمهوری اسلامی به رهبری خامنه‌ای خشمگین هستیم. نفرت و کینه‌ از او سراپای وجود ما را فرا گرفته و فقط و فقط به فکر انتقام هستیم (این حکمی کلی نیست، آماری به آن بنگرید). اینجا، جایی است که مسیرهای مخالفان جمهوری اسلامی از یکدیگر جدا می‌شود.

یک گروه می‌گویند، اگر چه این رژیم باید تغییر کند، اما تمامیت ارضی ایران باید حفظ شود و ایران به سوریه یا عراقی دیگر تبدیل نشود. باید در داخل قدرت ساخت و گذار به دموکراسی و حقوق بشر را ممکن کرد. لذا مذاکره و سازش جمهوری اسلامی (خامنه ای) با آمریکا (اوباما) به سود فرایند گذار به دموکراسی است.

اما برخی دیگر، می‌گویند، به هیچ روشی نمی‌توان این رژیم را سرنگون کرد. هر بلایی که بر سر ایران بیاید، وضع از این که هست بدتر نخواهد شد. ضمن آن که حق شان است، چون حکومت ستمگر است و مردم ستم پذیر. ایران حتی اگر مانند افغانستان و عراق و لیبی و سوریه شود، یا حتی تجزیه شود؛ بهتر از شرایط فعلی است که جمهوری اسلامی بر آن سیطره دارد. اساساً بهتر است که ایران تجزیه شود تا از شر جمهوری اسلامی خلاص شویم. به همین دلیل، مذاکره و سازش جمهوری اسلامی و آمریکا به معنای محال شدن سرنگونی جمهوری اسلامی است.

بدون آمریکا نمی‌توان از شر جمهوری اسلامی خلاص شد. پس همان نقش مخالفان صدام حسین باز تکرار می‌شود. بیانیه‌های سیاسی صادر می‌شود: ایران در حال استفاده‌ نظامی از انرژی هسته‌ای است و استفاده‌ نظامی‌اش از انرژی هسته‌ای به مرحله‌ تعیین کننده‌ای رسیده است. ایران خطری برای صلح و امنیت جهانی است. عملیات لیبی باید در ایران تکرار شود. کردستان باید به عنوان "منطقه‌ پرواز ممنوع" اعلان شود.

گروه اول می‌گویند که برای گذار از جمهوری اسلامی باید مطابق مدل‌های افریقای جنوبی و شیلی و اسپانیا عمل کرد و بدون عمل نمی‌توان از جمهوری اسلامی عبور کرد و به دموکراسی رسید.

اما گروه دوم، هیچ راه حل عملی برای سرنگونی جمهوری اسلامی جز دخالت خارجی پیشنهاد نمی‌کند. مانند شیعیان محافظه‌کار، به انتظار امام زمان آمریکا نشسته‌اند که به جای آنها جمهوری اسلامی را سرنگون سازد (رجوع شود به مقاله‌ "آمریکا شیفتگی امام زمانی ایرانی").

جمهوری اسلامی به رهبری خامنه‌ای همچنان اقتدارگرایانه سخن می‌گوید و بر خشم و نفرت و کینه و انتقام می‌افزاید. رژیم‌های استبدادی با اعمال خود، اپوزیسیون خود را هم می‌سازند. یعنی به آن شکل و محتوا می‌بخشند. به گونه‌ای عمل می‌کنند، که نفرت جایگزین عقلانیت شود. مانع گفت و گوی عقلانی می‌شوند.

بدین ترتیب، خشم و کینه و نفرت و انتقام جایگزین تأمل عقلانی پیرامون این پرسش‌ها می‌شود:

چگونه می‌توان از جمهوری اسلامی به نظام دموکراتیک ملتزم به آزادی و حقوق بشر گذار کرد؟ روابط دوستانه‌ ایران و دولت‌های غربی به رهبری دولت آمریکا به سود فرایند گذار به دموکراسی است، یا افزایش تنش میان آمریکا با ایران و کلنگی کردن کل منطقه توسط نیروهای بین المللی و منطقه‌ای؟

ایران ۹۱ و ایران ۹۲

politics — Tue, 19 Mar 2013 15:39:43 +0000

اکبر گنجی

اکبر گنجی - براساس برآورد مرکز آمار ایران در اسفند ماه، جمعیت ایران به ۷۷ میلیون و ۱۷۶ هزار و ۹۳۰ نفر رسید. این جمعیت باید- مطابق نظریه‌ قابلیت‌های آمار تیاسن/مارتا نسبام- در گام اول دارای "زندگی انسانی" باشد و در گام بعد به آستانه‌ "زندگی خوب" گام نهد، نه آن که راه طی شده آنان را به سراشیبی "زندگی مادون انسانی" بیفکند. شرط آن است که کشور بسامان باشد.

رژیم سیاسی نه آفریده‌ آسمان است، نه معمولاً ساخته‌ بیگانگان (دولت‌های خارجی)، بلکه محصول ظرفیت‌های تاریخی و اجتماعی جامعه و مردم است. این مدعا را نباید نژادپرستانه تفسیر کرد و گفت که ذات برخی از جوامع با دموکراسی سازگار است و ذات جوامعی دیگر با نظام‌های دیکتاتوری. همان مردمی که نظام‌های دیکتاتوری را خلق کرده‌اند، می‌توانند پس از تحولات معرفتی و اجتماعی، قدرتمند شدن از طریق سازمان‌یابی و ایجاد توازن قوا میان دولت و جامعه‌ مدنی، نظام‌های دموکراتیک بسازند.

ایران در شرایط تاریخی حادی به سر می‌برد که متغیرهای خارجی نقش تعیین کننده‌ای در سرنوشت آن بازی می‌کنند. وضعیت به گونه‌ای است که اگر سازشی با دولت‌های غربی به رهبری دولت آمریکا، درباره مسائل مورد نزاع صورت نگیرد، ایران و ایرانیان به سمت نابودی خواهند رفت.

مدعا این نیست که بهبود روابط ایران و دولت‌های غربی موجب حل مسائل، رفع مشکلات و گذار به نظام دموکراتیک خواهد شد. مدعا این است که نزاع کنونی، قطار تحریم‌های فلج کننده‌ اقتصادی را به سرعت تمام به حرکت در آورده است. قطاری که به خودی خود جامعه را از درون نابود می‌سازد و می‌تواند به تهاجم نظامی به ایران منتهی شد. در آن صورت، احتمال تجزیه ایران بسیار بالا خواهد بود.

برای داشتن تصویی از شرایط کنونی ایران کافی است بدانیم که در ۱۰ ماه اول سال ۹۱ میزان کلاهبرداری در مقایسه با مدت مشابه در سال قبل ۳۰ درصد افزایش یافت. در ۹ ماهه‌ سال جاری وقوع سرقت‌ها نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۲۱.۳ درصد افزایش داشت. آمار سرقت خودرو امسال نسبت به سال گذشته ۴۳ درصد افزایش داشت. جامعه روزانه با ۷۵- ۷۰ هزار چک برگشتی روبرو شد.

تأکید بر نقش اساسی متغیرهای خارجی به معنای نفی عوامل داخلی نیست. بی کفایتی دولت و تخریب‌های اقتصادی آن غیر قابل کتمان است. به چهار نمونه‌ زیر بنگرید:

الف- کلنگ ساخت آزاد راه تهران- شمال در سال ۱۳۷۵ به زمین خورد. هزينه‌ اجرای اين طرح از ۱۲۵ ميليارد تومان در زمان کلنگ زنی به چهار هزار ميليارد تومان در اواسط پروژه افزایش یافت. اما اینک معاون وزیر راه می‌گوید اگر ۳ هزار میلیارد تومان اختصاص یابد، تنها قطعات ۲ و ۳ آن ظرف سه سال آینده ساخته خواهد شد. با این نوع مدیریت معلوم نیست که طرح ۲۰ ساله (یعنی در سال ۱۳۹۵) هم به پایان رسیده باشد.

ایران در شرایط تاریخی حادی به سر می‌برد که متغیرهای خارجی نقش تعیین کننده‌ای در سرنوشت آن بازی می‌کنند. وضعیت به گونه‌ای است که اگر سازشی با دولت‌های غربی به رهبری دولت آمریکا، درباره مسائل مورد نزاع صورت نگیرد، ایران و ایرانیان به سمت نابودی خواهند رفت. در صورت تهاجم نظامی به ایران احتمال تجزیه کشور بسیار بالا خواهد بود

ب- تحریم‌های اقتصادی از ابتدای انقلاب وجود داشت و در سال‌های اخیر به شدت افزایش یافته‌اند. درست است که تحریم‌های جدید راه انتقال بانکی پول را به روی ایران بسته‌اند، اما مدیریت با کفایت می‌توانست از قبل در این خصوص دوراندیشی کرده و جامعه را با کمبود دارو روبرو نسازد تا رئیس داروخانه‌های دانشکده داروسازیی علوم پزشکی تهران بگوید: "بیمار را با چکش نمی‌توان بیهوش کرد".

پ- ایران از سال ۲۰۰۴ در حال ساختن رآکتور تولید آب سنگین اراک است. قرار بود این پروژه در سال ۲۰۰۹ پایان یابد. با توجه به تحریم‌های همه جانبه و معضل مدیریت، ایران به مقامات آژانس اطلاع داده که در سه ماهه‌ اول سال ۲۰۱۴ این رآکتور آغاز به کار خواهد کرد. اما آغاز به کار آزمایشی آن هم در سال ۲۰۱۴ دور از انتظار خواهد بود (بازرسان آژانس سالانه چهار گزارش از بازدیدهای خود از این ساختمان در حال ساخت ارائه می‌کنند). مسئله از زوایه‌ مدیریت، ساخت پروژه‌ ۵ ساله ظرف مدت حداقل ۱۰ ساله است.

ت- اقتصاد دولتی به شدت فسادآفرین است. پرونده‌ اختلاس سه هزار میلیارد تومانی یک مصداق سیستم فاسد دولتی است که به این نوع نتایج منتهی می‌شود. از مرداد تا بهمن ۱۳۹۰ به این پرونده رسیدگی شد و برای ۳۲ تن از متهمان کیفرخواست صادر گردید. سپس طی ۱۳ جلسه‌ علنی متهمان دادگاهی شدند (۱۲/۴/۹۱ آخرین جلسه‌ دادگاه بود). شهریور ماه حکم اعدام چند نفر از متهمان اعلام و جهت تأیید به دیوان عالی کشور ارسال شد.

در ۱۹/۱۱/۹۱ دفتر دادستانی کل کشور خبر تأیید حکم اعدام مه آفرید امیرخسروی و سه تن دیگر از متهمان را اعلام کرد. رئیس بانک ملی شعبه‌ کیش به حبس ابد و دو تن از معاونان سابق وزرأ به ۱۰ سال زندان و انفصال و شلاق و جزای نقدی و استراد وجوه دریافتی محکوم شدند. سپس اعلام شد که حکم جهت اجرا به دادسرا ارسال شده است. آیا این گونه مجازات‌ها- مستقل از عادلانه یا ناعادلانه بودن- حلال مسئله‌ فساد و رانت خواری اقتصادی دولتی هستند؟

در عین حال، نقش متغیرهای خارجی را به هیچ وجه نباید دست کم گرفت. اگر تحریم‌ها ادامه و افزایش یابند، حتی اگر اداره‌ کشور به بهترین اقتصاددانان نیز سپرده شود، مسائل کشور حل نخواهد شد. کافی است به اثر تحریم‌های اقتصادی بر درآمدهای نفتی سال ۱۳۹۲ بنگریم. در بودجه‌ پیشنهادی دولت، کل درآمد نفتی سال آینده، ۳۱ میلیارد دلار پیش‌بینی شده است (هر بشکه نفت ۹۵ دلار و هر دلار ۲۱۳۰ تومان). این در حالی است که درآمد صادرات نفت ایران در سال ۱۳۹۰ معادل ۱۱۰ میلیارد دلار بوده است (هر بشکه نفت ۸۰ دلار و هر دلار ۱۰۵۰ تومان). بدین ترتیب و در بهترین وضعیت، با کمتر از یک سوم درآمد نفتی سال ۹۰ مواجه خواهیم بود.

مطابق بودجه‌ سال ۱۳۹۱ قرار بود روزانه ۲ میلیون و ۳۰۰ هزار بشکه صادرات نفت داشته باشیم (هنوز گزارش عملکرد سال ۹۱ منتشر نشده است)، اما با توجه به تحریم‌ها، دولت در لایحه‌ بودجه‌ سال ۹۲ صادرات روزانه یک میلیون و ۳۰۰ هزار بشکه را پیشنهاد کرده است که تحقق آن روشن نیست.

به گزارش صندوق بين‌المللی پول، سالانه بين ۱۵۰ تا ۱۸۰ هزار نفر از ايرانيان تحصيل کرده برای خروج از ايران اقدام می‌کنند و ايران از نظر فرار مغزها در بين ۹۱ کشور در حال توسعه و توسعه نيافته‌ جهان مقام اول را از آن خود کرده است.

با تحریم‌های ۱۸/۱۱/۹۱ آمریکا، کشورهای خریدار نفت ایران حق ندارند ارز آن را به ایران بپردازند، بلکه فقط باید کالاهای مجاز در اختیار کشور قرار دهند. اسدالله عسکراولادی ضمن اذعان به این امر گفته است که آنان "کالاهای بنجل" به جای پول به ما تحویل می‌دهند. احمدی‌نژاد هم در ۲۴/۱۲/۹۱ گفته است که پول نفت را "از ما می‌گيرند و جنس بنجل به ما می‌دهند".

مشاور مدیرکل اطلاعات خراسان‌ رضوی نیز در ۲۵/۱۲/۹۱ گفته است: "در جنگ اقتصادی قشر متوسط رو به ضعیف، جامعه هدف را تشکیل می‌دهد و دشمن با تحریم و محدودسازی جمهوری اسلامی ایران می‌خواهند تا این قشر در مقابل نظام قرار گیرند... اگر چه دشمن در جنگ اقتصادی تمام توان خود را به کار گرفته اما تنها ۵۰ درصد موفق شده و ضعف اقتصادی و سرمایه‌داری به این جنگ دامن زده تا مردم باور کنند تحریم‌های دشمنان اثر کرده است".

قیمت ارز که با خبرهای خوش‌بینانه پیرامون مذاکرات ایران با کشورهای ۱+۵ در آلماتی و وعده‌ چند باره‌ وزیرامورخارجه درباره‌ کاهش سریع تحریم‌های اقتصادی، به حدود ۳۴۰۰ تومان کاهش یافت، در صورت مثبت نبودن دور بعدی مذاکرات و عدم کاهش تحریم ها، مجدداً سیر صعودی در پیش خواهد گرفت.

ایران در سال ۹۱

اینک به چند نمونه از مسائل و مشکلات کشور بنگرید:

یکم- خشکسالی طولانی مدت شدید: اولاً: ایران کشور خشک است، یعنی سطح بارش آن یک سوم متوسط بارش جهان است. اکثر مناطق ایران بیابانی، نیمه بیابانی و کم باران است. دوما: در دو سه دهه‌ گذشته کشور به شدت گرفتار خشکسالی شده که در برخی از سال‌ها میزان بارش از میانگین ۵۰ ساله پائین‌تر بوده است. سهم آب شیرین هر ایرانی یک نهم یک فرد روس است. سوما: مدیریت آب شیرین در ایران بسیار بد و ضد توسعه است. حدود یک چهارم بارش سالانه به صورت آب شیرین قابل استحصال است، که حدود ۹۰ درصد آن در بخش کشاورزی مصرف می‌شود.

دوم- تولید گندم (صادرات و واردات): پیش از اجرای طرح هدفمندسازی یارانه‌ها، مصرف گندم کشور ده و نیم میلیون تن در سال بود. طرح یارانه به دنبال کاهش مصرف گندم و صادرات مازاد آن بود (وعده‌ی تولید ۱۴ میلیون تن گندم برای سال ۹۱). به گزارش گمرک ایران، تا آذر ماه ۵ میلیون و ۶۰ هزار تن گندم وارد کشور شده است (رشد صد در صدی). گفته می‌شود واردات گندم تا پایان سال به حدود ۱۰ میلیون تن رسیده است. دلایل امر به این شرح است:

اول، تداوم خشکسالی موجب کاهش تولید شده است. دوم، تأمین کود از ۴ و ۷ میلیون تن در سال ۱۳۸۵ به زیر ۲ میلیون تن در سال ۹۰ سقوط کرده است. کاهش ۲ و ۷ میلیون تنی کود برای تغذیه‌ زمین ها، به معنای کاهش تولید گندم است. سوم، به علت تعیین قیمت تضمینی پائین گندم توسط دولت- یعنی ۴۲۰ تومان- و افزایش قیمت جو، کشاورزان گندم را به خوراک دام تبدیل کردند. دولت فقط توانسته است ۲ و ۱ میلیون تن گندم از کشاورزان بخرد. چهارم، تحریم‌های اقتصادی، واردات و ذخیره سازی مواد غذایی برای طولانی مدت را ضروری می‌سازد. پنجم، تحریم‌های اقتصادی دریافت درآمدهای نفتی را بسیار مشکل کرده‌اند. دریافت کالا- از جمله گندم- به جای ارز، یکی از راه حل‌ها است.

سوم- آلودگی هوای پایتخت: تعداد روزهایی که شهروندان تهرانی هوای "ناپاک" تنفس کرده‌اند، در ۶ سال اخیر به شدت افزایش یافته و در سال ۱۳۹۰ به ۲۱۸ روز رسیده است (۱۴۴ روز شرایط سالم و ۳ روز شرایط پاک). خودروهای تولید داخلی فاقد استاندارد، علت بیش از ۸۰ درصد آلودگی هوای تهران هستند. روزانه ۶۱ میلیون لیتر بنزین در کشور مصرف می‌شود. از ۲۴/۱۲/۹۱، تمامی این ۶۱ میلیون لیتر در داخل کشور تولید می‌شود. گفته می‌شود که کیفیت بنزین تولید شده نامطلوب است و این امر نیز نقش موثری در آلودگی هوا دارد.

در طول هفت سال ریاست جمهوری احمدی‌نژاد ۳۰ ماده‌ خوراکی پرمصرف به طور میانگین ۳۰۹ درصد گران شده است، آیا چیزی برای کارگران و طبقه‌ متوسط باقی می‌ماند که با آن زندگی کنند؟

از سوی دیگر، قائم مقام سازمان محیط زیست گفته است: "هر فروند هواپیما در هر بار نشست و برخاست برابر ۳ هزار دستگاه خودرو ایجاد آلودگی می‌کند"، به همین دلیل کلیه‌ پروازهای فرودگاه مهرآباد باید به فرودگاه امام خمینی انتقال یابد. اما اجرای این تصمیم کار چندان ساده‌ای نخواهد بود.

چهارم- ترافیک: بخش عمده‌ معضل ترافیک به رفتارهای ترافیکی رانندگان باز می‌گردد که می‌بایست از طریق فرهنگ سازی درست شود. وقتی که در ترافیک تلف می‌شود، اعصابی که در ترافیک خرد می‌شود، نزاع‌هایی که به دنبال تصادف رخ می‌دهد؛ بخشی از پیامدهای این معضل‌اند.

طی سال‌های گذشته، سالانه حدود یک میلیون و سیصدهزار دستگاه خودرو در داخل تولید شده است، بدون آن که خیابان‌های شهرها گسترش یافته باشند. شبکه‌ مترو غیر گسترده و آن چنان ناکارآمد است که تأثیر چندانی در کاهش ترافیک نداشته است. حل مسئله‌ ترافیک کار بسیار دشواری است که حتی یک نظام دموکراتیک نیز معلوم نیست از پس آن برآید.

پنجم- مهاجرت: به گزارش صندوق بين‌المللی پول، سالانه بين ۱۵۰ تا ۱۸۰ هزار نفر از ايرانيان تحصيل کرده برای خروج از ايران اقدام می‌کنند و ايران از نظر فرار مغزها در بين ۹۱ کشور در حال توسعه و توسعه نيافته‌ جهان مقام اول را از آن خود کرده است. این فرایند معادل خروج ۵۰ میلیارد دلار سرمایه‌ سالیانه از کشور است. گزارش صندوق افزوده که بیش از ۱۵ درصد سرمایه‌های انسانی ایران به آمریکا رفته و ۲۵ درصد آنان به کشورهای عضو سازمان توسعه و همکاری اقتصادی اروپا مهاجرت می‌کنند.

اکثریت دانش آموزهای ایرانی که در سال‌های اخیر در المپیادهای جهانی کسب رتبه کرده‌اند، به آمریکا رفته‌اند. فضای سیاسی سرکوب نیز موجب شده تا بسیاری از منتقدان سیاسی و روزنامه‌نگاران از راه‌های غیرقانونی ایران را ترک کنند.

ششم- اقتصاد: نقدینگی از ۹۲ هزار میلیارد تومان در سال ۱۳۸۴ به ۴۳۰ هزار میلیارد تومان در سال ۱۳۹۱ افزایش یافته است. نرخ رشد نقدينگی ماهانه در سال ۱۳۹۱ به طور متوسط بيش از دو برابر نرخ نقدینگی در ماه‌های متناظر سال ۱۳۹۰ بوده است. این نقدینگی- و عوامل دیگر- تورم رسمی ۳۲ درصدی را به دنبال آورده است.

دولت ۲۰۰ هزار میلیارد تومان به بخش خصوصی و نظام بانکی بدهکار است. بخش خصوصی نیز ۷۰ میلیارد تومان به نظام بانکی بدهکار است. نظام بانکی با ۱۲۰ درصد وام پرداختی، ورشکسته است. برای انجام این عمل، بانک‌ها از بانک مرکزی استقراض کرده اند، در حالی که تا پیش از سال ۸۵، دولت‌ها برای جبران کسری بودجه، اقدام به استقراض از بانک مرکزی می‌کردند. در لایحه بودجه‌ سال ۹۲، دولت پیشنهاد کرده است که بانک مرکزی ۱۰ میلیارد دلار دیگر به بانک‌ها قرض دهد تا در اختیار فعالان اقتصادی قرار گیرد.

هفتم- دور از دسترس شدن همه چیز: اولین نیاز جوان‌ها شغل است. اما فرایند اشتغال زایی متوقف شده و با تعطیلی کارخانه‌ها، شمار بیکاران افزایش یافته و خواهد یافت (مطابق گزارش سازمان جهانی کار و بانک جهانی ۴۲ درصد از ایرانیان اشتغال آسیب‌پذیر داشته و سایه‌ آسیب‌های شغلی و بی‌کاری را بر سر خود احساس می‌کنند). باید شغلی داشت تا ازدواج کرد. باید زن و شوهر درآمدی داشته باشند تا بتوانند آپارتمانی اجاره کنند. حقوق‌های فعلی بسیار کمتر از میزان اجاره بها است.

حال فرض کنید جوان آرزو داشته باشد که اتومبیلی خریداری کند. قیمت خودروهای داخلی میان حداقل ۱۷ میلیون تومان و حداکثر ۲۰۰ میلیون تومان در نوسان است. با این قیمت‌ها چگونه می‌توان صاحب خودرو شد؟ اگر جوانان قصد داشته باشند که صاحب خانه شوند، چه باید بکنند؟ قیمت مسکن آن چنان افزایش یافته است که جز اقلیتی محدود دیگر هیچ کس نمی‌تواند امیدوار باشد که روزی مالک منزلی شود.

محمود احمدی‌نژاد تأثیرگذارترین چهره‌ سیاسی ایران در سال ۱۳۹۱ بود. هیچ کس به اندازه‌ او "دستور کار سیاسی" نساخت و دیگران را به دنبال خود نکشاند. او در بیشتر موارد موفق شد تا همه را به گفت و گو درباره‌ اقدامات خود وادار سازد.

یک آپارتمان ۸۰- ۷۰ متری در تهران، حداقل ۲۲۰ میلیون تومان و حداکثر ۸۰۰ میلیون تومان است. بدین ترتیب، دولت با دور از دسترس کردن همه‌ نیازها، نسلی ناامید و گرفتار بحرانی روحی می‌سازد. "طبق آخرین تحقیقات انجام شده در سال ۸۹ و ۹۰ حدود ۲۳.۶ درصد افراد ۱۵ تا ۶۴ سال کشور که ۱۲ میلیون نفر می‌شوند دچار اختلالات روانی هستند".

در حالی که در هفت سال ریاست جمهوری احمدی‌نژاد ۳۰ ماده‌ خوراکی پرمصرف به طور میانگین ۳۰۹ درصد گران شده است، آیا چیزی برای کارگران و طبقه‌ متوسط باقی می‌ماند که با آن زندگی کنند؟ در این شرایط، شورای عالی کار ایران حداقل دستمزد سال ۹۲ را ۴۸۷ هزار تومان اعلام کرد که ۲۵ درصد بالاتر از حد اقل دستمزد سال ۱۳۹۱ است، در حالی که نرخ رسمی تورم در سال جاری ۳۲ درصد بود.

هشتم- قلمرو سیاست داخلی: در ساختار سیاسی، اصلاح‌طلبان تقریباً در انفعال به سر می‌بردند. اما در حوزه‌ جامعه‌ مدنی و زندان‌ها (از جمله مصطفی تاج زاده، قدیانی، و...) همچنان صدای اعتراض سیاسی آنان بلند بود. در ماه‌های اخیر اکثریت آنان به این نتیجه رسیده‌اند که در انتخابات ریاست جمهوری نامزد معرفی کنند و تا حدی که من اطلاع دارم قرار است زندانیان اصلاح طلب نیز پشتیبانی خود را از نامزد اصلاح طلبان- خصوصاً خاتمی- اعلام نمایند.

محمود احمدی‌نژاد تأثیرگذارترین چهره‌ سیاسی ایران در سال ۱۳۹۱ بود (رجوع شود به مقاله‌ "احمدی نژاد، تأثیرگذارترین شخصیت سیاسی دهه‌ ۸۰ ایران"). هیچ کس به اندازه‌ او "دستور کار سیاسی" نساخت و دیگران را به دنبال خود نکشاند. به عنوان نمونه به موارد زیر بنگرید:

تشکیل مجدد هیأت نظارت بر قانون اساسی علی‌رغم مخالفت صریح شورای نگهبان، رد قوانین مصوب مجلس- از جمله قانون بودجه‌ سال ۱۳۹۱ (رجوع شود به مقاله‌ "احمدی نژاد، تجربه‌ای منحصر به فرد")- درخواست بازدید از زندان اوین و انتشار نامه‌ سرگشاده به رئیس قوه‌ی قضائیه پس از رد درخواستش، درخواست برقراری پرواز مستقیم تهران- نیویورک و ارتباط اساتید ایرانی با اساتید آمریکایی و رد شدن این درخواست‌ها (رجوع شود به مقاله‌ "احمدی نژاد آماده‌ درگیری است، خامنه‌ای چه می‌تواند بکند").

دفاع از انتخابات آزاد با شرکت همه سلائق (رجوع شود به مقاله‌ "کیف کردن در سرزمین سوخته‌ احمدی نژاد")، طرح مذاکره‌ مستقیم با آمریکا (رجوع شود به مقاله‌"مذاکره‌ با آمریکا:آری، نه")، حکم مشایی به عنوان ریاست دبیرخانه‌ غیرمتعهدها و رساندنش به عرش، افشاگری علیه برادر لاریجانی‌ها در مجلس، طرح مذاکره‌ مستقیم با آمریکایی‌ها پس از مخالفت خامنه‌ای در ۲۲/۱۲/۹۱، طرح مدعای بازگشت چاوز با امام زمان و مصافحه‌ با مادر چاوز (رجوع شود به مقاله‌ "از رجعت چاوز تا همدردی با مادر چاوز").

او در تمامی این موارد موفق شد تا دیگران را به دنبال خود کشانده و همه را به گفت و گو درباره‌ این نوع اقدامات وادار سازد. مسئله‌ چاوز، صدای همه‌ مراجع تقلید- از جمله آیت‌الله مکارم شیرازی، آیت‌الله صافی گلپایگانی - و فقیهانی چون - از جمله آیت‌الله محمد یزدی و آیت الله جنتی- را درآورد. جعفر شجونی- عضو شورای مرکزی روحانیت مبارز تهران- گفته است:"همه‌ مراجع به خاطر آقای مشایی در خانه شان را به روی احمدی‌نژاد بستند".

احمدی‌نژاد در برابر نظام، روحانیت و طبقه‌ حاکمه‌ سه دهه‌ گذشته ایستاده است. اما نزاع‌اش بر سر منابع کمیاب قدرت/ثروت/معرفت/منزلت اجتماعی است، نه دموکراسی و حقوق بشر و آزادی. اگر از این زاویه درگیر می‌شد- با هر پیشینه‌ای- می‌توانست بخش مهمی از جامعه را پشت خود گرد آورد.

نهم- قلمرو سیاست خارجی: پرونده‌ هسته‌ای و تحریم‌های اقتصادی (تحریم نظام بانکی در بخش مبادلات مالی و ارزی که از طریق "سویفت" صورت گرفت، بانک مرکزی را در تبادلات بانکی بین‌المللی و انتقال ارز با مشکل جدی دست به گریبان کرد، تحریم‌های نفتی و پتروشیمی، تحریم بیمه‌ کشتی‌ها...)، داستان سوریه، سوق دادن بهار عرب به نزاع شیعه و سنی توسط عربستان سعودی و قطر، از جمله مهم‌ترین مسائل سیاست خارجی در سال ۱۳۹۱ بودند.

احمدی‌نژاد در برابر نظام، روحانیت و طبقه‌ حاکمه‌ سه دهه‌ گذشته ایستاده اما نزاع‌اش بر سر منابع کمیاب قدرت/ثروت/معرفت/منزلت اجتماعی است، نه دموکراسی و حقوق بشر و آزادی. اگر از این زاویه درگیر می‌شد- با هر پیشینه‌ای- می‌توانست بخش مهمی از جامعه را پشت خود گرد آورد.

ایران در سال ۹۲

آیا جامعه‌ای با این شرایط در آستانه‌ تحولی سرنوشت ساز قرار ندارد؟ آیا باید چشم به انتظار تحولی از درون یا برون بود؟ آیا جامعه نمی‌تواند به همین نحو به حیات خود ادامه دهد؟ ابتدأ به چند مسئله‌ مهم سال آینده بنگریم:

یکم- انتخابات ریاست جمهوری: انتخابات جمهوری اسلامی، با همه اشکالات ساختاری‌اش، دارای کارکردهای مهمی است. همیشه نوعی رقابت جدی میان جناح‌های مختلف نظام برقرار بوده است. هر جناحی که از ساختار سیاسی حذف شود، گروه‌های موجود بر سر منابع کمیاب قدرت/ثروت/ معرفت/ منزلت اجتماعی به جان هم خواهند افتاد و گروه‌بندی‌های جدید شکل خواهد گرفت. به گروه‌های مختلف بنگرید:

الف- اصلاح‌طلبان: قصد دارند با چهره‌های شاخص وارد مبارزه شوند، اما نظام نمی‌خواهد آنان کاندیدا شوند، اگر هم بشوند، رد صلاحیت خواهند شد.

ب- احمدی‌نژاد: هدف اصلی او کاندیداتوری مشایی و اجرای طرح پوتین- مدودف است. اگر مشایی رد صلاحیت شود و او نتواند کاری انجام دهد، روشن نیست نامزدهای بعدی اش رأی‌آور باشند. برخی از اصول‌گرایان گفته‌اند که در صورت رد صلاحیت مشایی، احمدی‌نژاد تا برکناری وزیر کشور، عدم برگزاری انتخابات و استعفأ پیش خواهد رفت.

پ- اصول‌گرایان سنتی: این گروه نیز با کاندیداهای متعددی وارد صحنه شده‌اند. اگر یکی از چهره‌های شاخص اصلاح‌طلب در رقابت‌ها حضور داشته باشد، همه‌ اصول‌گرایان بر سر یک فرد اجماع خواهند کرد. حتی اگر فردی چون نجفی در رقابت حاضر باشد و همه‌ اصلاح‌طلبان از او حمایت کنند، باز هم ممکن است اصول‌گرایان به سوی اجماع پیش روند. اگر اصول‌گرایان موفق به حذف مشایی و اصلاح‌طلبان شوند، در آن صورت رقابت میان اصول‌گرایان سنتی و جبهه‌ پایداری در خواهد گرفت.

سناریوی آخر، سناریوی مقبول آیت‌الله خامنه‌ای است، اما پیش بینی مشکل است. برای این که تحولات خارجی و داخلی سه ماه آینده، واکنش احمدی‌نژاد به رد صلاحیت مشایی، کاندیداتوری یا عدم کاندیداتوری چند چهره‌ شاخص اصلاح‌طلب و هاشمی رفسنجانی؛ همگی در تصمیم گیری آیت‌الله خامنه‌ای تأثیرگذار خواهد بود. ضمن آن که پیامدهای ناخواسته‌ عمل گریبانگیر او خواهد شد.

دوم- طرح هدفمندسازی یارانه‌ها: در شرایط بالا بودن نرخ رشد نقدینگی و نرخ رشد ارز، اجرای مرحله‌ دوم طرح هدفمندسازی یارانه‌ها می‌تواند خطرناک باشد. کشورهایی که تحت تحریم‌های فلج کننده‌ اقتصادی قرار نداشته‌اند، حذف سوبسیدها را به مرور و طی سال‌های متمادی انجام داده‌اند. در حالی که احمدی‌نژاد - به دلایل انتخاباتی- به شدت فشار می‌آورد تا از طریق چهار و نیم برابر کردن قیمت حامل‌های انرژی (بنزین، نفیت سفید، گازوئیل، مازوت، گاز، برق، و...) ماهیانه به هر فرد ۱۲۰ هزار تومان یارانه پرداخت کند.

او در لایحه‌ بودجه‌ ۹۲، ۱۲۰ هزار میلیارد تومان درآمد از افزایش قیمت حامل‌های انرژی در نظر گرفته است که اگر به تصویب مجلس برسد، شوک تورمی عظیمی ایجاد خواهد کرد.

احتمال کمی وجود دارد که مجلس اجرای مرحله‌ دوم را به تصویب برساند (مطابق مصوبه‌ بودجه سال ۹۲، دولت از افزایش یارانه نقدی در ۳ ماهه اول سال منع شده است).

در این صورت واکنش احمدی‌نژاد مهم خواهد بود. حداقل این است که به مردم خواهد گفت: می‌خواستم از ابتدای سال یارانه نقدی هر فرد را سه برابر کنم، اما مجلس نگذاشت.

اکثریت مردم اقتصاددان نیستند و به پیامدهای زیانبار هدفمندی یارانه‌ها توجه ندارند. آنان که به دریافت پول نقد عادت کرده‌اند، این امر را حق مسلم خود دانسته و دولت‌های بعدی نیز قادر به حذف آن نخواهند بود. طنز تلخ آن است که احمدی‌نژاد وعده‌ دوران انقلاب مبنی بر دادن پول نفت به خانواده ها را عملی کرد.

اکثریت مردم اقتصاددان نیستند و به پیامدهای زیانبار این امر توجه ندارند. آنان که به دریافت پول نقد عادت کرده‌اند، این امر را حق مسلم خود دانسته و دولت‌های بعدی نیز قادر به حذف آن نخواهند بود. طنز تلخ آن است که احمدی‌نژاد وعده‌ دوران انقلاب- مبنی بر دادن پول نفت به خانواده ها- را عملی کرد.

سوم- مذاکرات هسته‌ای و تحریم‌های اقتصادی: مقامات غربی و ایرانی مذاکرات آلماتی را خوشبینانه ارزیابی کرده‌اند. اما نمی‌توان به این داوری اعتماد کرد. در روزهای ۱۶ و ۷ مارس کارشناسان طرفین در استانبول دیدار کرده و جزئیات فنی نشست پنجم و ششم آوریل در آلماتی را بررسی خواهند کرد.

جیمز کلیر- مدیر اطلاعات ملی آمریکا- در گزارش سالانه‌ خود به کنگره نوشته است:

"ارزیابی ما این است که ایران نمی‌تواند مواد هسته‌ای تحت‌نظر آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را تغییر دهد و آنها را به اورانیوم غنی‌شده مناسب و در حجم لازم برای تولید سلاح تبدیل کند، پیش از آن که این اقدامش فاش شود". ایران می‌خواهد توانایی تولید سلاح اتمی را به دست آورد تا اگر لازم شد و تصمیم گرفت بتواند آن را تولید کند، "اما ما نمی‌دانیم که آیا در نهایت چنین تصمیمی خواهد گرفت یا نه".

محل نزاع- آن گونه که در نقاشی نتانیاهو در مجمع عمومی سازمان ملل به تصویر کشیده شد- ذخیره سازی بیش از ۲۵۰ کیلوگرم اورانیوم غنی شده‌ ۲۰ درصدی است (خط قرمز نتانیاهو). ایران نیز میزان ذخیره‌ خود را زیر این سطح نگاه داشته است. اما غنی سازی اورانیوم که مطابق قوانین آژانس حق ایران- به عنوان یکی از اعضا- است، به معنای ساختن بمب اتمی نیست. ممکن است ایران ۱۰۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنی شده ۲۰ درصدی داشته باشد و نتواند یا نخواهد بمب اتمی بسازد.

با همه‌ی اینها، دولت‌های غربی در برابر اجابت مطالبات خود از سوی ایران، نه تنها حاضر به لغو همه‌ تحریم‌ها نیستند، بلکه فقط برخی از تحریم‌ها را به حالت تعلیق در خواهند آورد.

به نوشته‌ کورت ولینتین در یونگه ولت: "تا زمانی که کنگره‌ آمریکا که ۸۰ تا ۹۰ درصد نمایندگان و سناتورهای آن در تمام مسائل مربوط به خاور نزدیک پیوسته و بدون برو برگرد آن طور رای می‌دهند که لابی اسرائیل اراده کند، هیچ دولتی در آمریکا قادر به پایان دادن به این مناقشه نیست. به این ترتیب گرچه اسرائیل خود بر سر میز مذاکرات حضور ندارد ولی برای مخالفت با هرنوع تلاش دیپلماتیک برای حل مسئله حق وتو دارد".

چهارم- امیدهای خامنه‌ای: برخی از تحولات منطقه و جهانی موجب امیدواری خامنه‌ای شده است تا معجزه‌ای به سود "عظمت طلبی اتمی" او صورت گرفته و از این مخمصه خارج شود. آن تحولات به قرار زیرند:

الف- تحریم‌های نفتی: نهاد تأمین انرژی آینده‌ آمریکا طی گزارشی نوشته است که همچنان می‌توان به تحریم‌های بیشتر نفتی ایران ادامه داد، اما این پنجره احتمالا تا نیمه‌ سال آینده، بیشتر باز نخواهد بود. پس از سپتامبر ۲۰۱۳ انتظار می‌رود رشد تقاضا برای نفت در چین شتاب بگیرد. این پیش بینی اگر درست باشد، به سود مدعای خامنه‌ای مبنی بر ایستادگی است.

ب- بن‌بست سوریه: دو سال جنگ داخلی در سوریه فاجعه (۷۰ هزار کشته، یک میلیون آواره به کشورهای همسایه، دو و نیم میلیون آواره در داخل کشور، نابودی نظام خدمات درمانی، تبدیل ارتش ۲۲۰ هزار نفری سوریه به ۱۱۰ هزار تن، ارتکاب جنایات جنگی و جنایت علیه بشریت توسط رژیم و مخالفان، استفاده‌ حکومت و مخالفان از کودکان در فعالیت‌های نظامی، اعزام گروه‌های تروریستی از سراسر جهان به آن کشور و قوت گرفتن آنان، تقسیم کشور به سه منطقه‌ در دست کردها و سنی‌ها و علوی‌ها) آفریده است.

انتخابات جمهوری اسلامی، با همه اشکالات ساختاری‌اش، دارای کارکردهای مهمی است. همیشه نوعی رقابت جدی میان جناح‌های مختلف نظام برقرار بوده است. هر جناحی که از ساختار سیاسی حذف شود، گروه‌های موجود بر سر منابع کمیاب قدرت/ثروت/ معرفت/ منزلت اجتماعی به جان هم خواهند افتاد و گروه‌بندی‌های جدید شکل خواهد گرفت.

چند میلیارد دلار کمک‌های مالی دولت‌های غربی و عربی به مخالفان و تسلیح آنان به سلاح‌های آمریکایی توسط عربستان سعودی و قطر به تشدید فاجعه کمک کرده است.

دولت‌های عربی، غربی، ترکیه، چین، روسیه و ایران؛ منافع خود را تعقیب کرده و می‌کنند. هر یک از سه کشور ترکیه، عربستان سعودی و قطر می‌کوشند تا کنترل مخالفان را در چنگ داشته باشند. حتی معاذ الخطیب- رئیس کنونی ائتلاف معارضان سوری- مخالف تجزیه‌ سوریه بوده و سیاست‌های قطر را منتهی به این نتیجه می‌یابد.

دیگر هیچ کس از سقوط سریع بشار اسد- آن گونه که اوائل گفته می‌شد- سخن نمی‌گوید، بلکه پیش بینی‌های مأیوسانه از تداوم جنگ داخلی و گسترش آن به کشورهای همسایه صورت می‌گیرد. اینک آیت‌الله خامنه‌ای احساس می‌کند که برای حل مسئله‌ سوریه دولت‌های غربی به جمهوری اسلامی نیازمند هستند.

پ- افغانستان و عراق: قرار است که نیروهای آمریکایی تا سال آینده از افغانستان خارج شوند. خارج کردن طالبان از لیست گروه‌های تروریستی و مذاکره‌ با آنان برای صلح و شراکت در حکومت به نتیجه نرسیده است. کرزای نیز که باید کنار رفته و رئیس جمهوری جدیدی انتخاب شود، به دنبال مدل پوتین- مدودف است.

به همین جهت بر حملات لفظی خود بر دولت آمریکا و مقاصد استعمارگرانه‌اش در افغانستان افزوده است. به دنبال سخنان کرزی، به دلیل به خطر افتادن جان سربازان آمریکایی، به دستور فرمانده‌ ناتو بر تدابیر امنیتی به شدت افزوده شد. ناامنی در افغانستان ادامه داشته و همچنان شاهد عملیات انتحاری بوده و خواهیم بود.

در عراق نیز فعالیت‌های تروریستی گروه القاعده و گروه‌های مورد حمایت عربستان سعودی و قطر به شدت افزایش یافته است. همه روزه صبح را با خبر کشته و زخمی شدن ده‌ها تن آغاز می‌کنیم. عربستان سعودی و قطر- همچنین ترکیه- به دنبال سرنگونی دولت مالکی به عنوان دولتی شیعی هستند. نزاع دولت مرکزی با منطقه‌ کردستان تحت رهبری بارزانی نیز عملاً عراق را به سه بخش کردها، سنی‌ها و شیعیان تقسیم کرده است.

خامنه‌ای بر این گمان است که آمریکا برای برقراری ثبات در افغانستان و عراق هم به ایران نیازمند است، نه این که با حمله‌ به ایران، کل منطقه را بی ثبات و آینده سازد.

ت- کاهش وابستگی آمریکا به خلیج فارس: فناوری‌های جدید تولید نفت آمریکا را طی سال‌های آینده به اندازه‌ای بالا خواهد برد که- به گفته‌ اوباما- از سال ۱۰۱۶ به صادر کننده گاز و از سال ۲۰۱۷ به مقام اول تولید نفت خواهد رسید (به این مقاله و این گزارش بنگرید). اگر این امر محقق شود، عربستان و قطر و بحرین و کویت و...دارای جایگاه پیشین در سیاست آمریکا نخواهند بود.

ث- نزاع با چین: چین به سرعت در حال رشد است و مطابق برخی پیش بینی‌های کارشناسان اقتصادی، می‌رود تا از قدرت دوم اقتصادی جهان به قدرت اول مبدل شده و جایگزین آمریکا گردد (همچنین بنگرید به گزارش سازمان توسعه و همکاری‌های اقتصادی در این زمینه). به این دلیل، و دلایل دیگر، نگاه آمریکا به شرق آسیا معطوف شده است.

جنگ سایبری میان آمریکا و چین که به اخطار متقابل طرفین انجامیده، بخشی از نزاع است. تهدیدهای اتمی کره‌ شمالی مورد حمایت چین را هم بر این قضایا باید افزود.

استیصال آدمی را به امدادهای "غیبی" و "غربی" امیدوار می‌سازد. اما ممکن است وضعیت بحرانی و رو به سراشیبی سال‌ها به مسیر خود ادامه داده و وضعیت بدتر و بدتر شود. فراموش نکنیم که ما در منطقه‌ای زندگی می‌کنیم که از مدتها قبل کلنگی کردن آن آغاز شده و همچنان ادامه دارد. فقط دولت آمریکا به تنهایی چند هزار تریلیون دلار برای کلنگی کردن منطقه هزینه کرده است.

نتیجه‌گیری

هیچ کس پیامبر و خدا نیست که آینده را پیش بینی کند. تاریخ گشوده است، اما همانگونه که مارکس در ابتدای هیجدهم برومر لوئی بناپارت نوشته است: "آدمیان هستند که تاریخ خود را می‌سازند ولی نه آن گونه که دلشان می‌خواهد، یا در شرایطی که خود انتخاب کرده باشند؛ بلکه در شرایط داده شده‌ای که میراث گذشته است".

ساختارهای اجتماعی و واقعیت‌های ستبر پیشین، دست و پای آدمیان را بسته و "توانایی" هایشان برای تحقق "خواست" هایشان را محدود می‌سازند.

همیشه انسان‌های جان به لب رسیده گفته و می‌گویند:"این وضع قابل دوام نیست". استیصال آدمی را به امدادهای "غیبی" و "غربی" امیدوار می‌سازد. اما ممکن است وضعیت بحرانی و رو به سراشیبی سال‌ها به مسیر خود ادامه داده و وضعیت بدتر و بدتر شود.

فراموش نکنیم که ما در منطقه‌ای زندگی می‌کنیم که از مدتها قبل کلنگی کردن آن آغاز شده و همچنان ادامه دارد. فقط دولت آمریکا به تنهایی چند هزار تریلیون دلار برای کلنگی کردن منطقه هزینه کرده است.

اخیراً تونی بلر گفته است که پس از سوریه نوبت ایران است. اما او نژادپرستانه، وضعیت‌هایی چون وضعیت عراق را محصول کلنگی کردن آن کشور به وسیله‌ی آمریکا و بریتانیا به شمار نمی‌آورد، بلکه به "ذات/طبیعت" این جوامع نسبت می‌دهد.

دولت آمریکا مطابق قانون مصوب کنگره مکلف است در هرگونه تحولی در منطقه‌ خاومیانه برتری استراتژیک اسرائیل را تأمین کند. سیاست‌های آیت الله خامنه‌ای هم می‌تواند به سوریه‌ای شدن ایران منتهی شود. فقط خامنه‌ای و زمامداران جمهوری اسلامی نیستند که باید دست به انتخاب بزنند، اپوزیسیون جمهوری اسلامی هم باید میان دو مدل گذار از جمهوری اسلامی دست به انتخاب بزند: مدل کلنگی کردن ایران و سوریه‌ای شدن یا مدل لهستان، مجارستان، شیلی، برزیل و افریقای جنوبی (رجوع شود به مقاله‌ "سازش با حکومت استبدادی").

سردادن شعارهای بدون پشتوانه‌ی عملی، موجب یأس و سرخوردگی بیشتر خواهد شد. فرض کنید فردی بگوید: "اسلام علت العلل همه‌ی مسائل و مشکلات ایران است و باید نابود شود تا مسائل حل و مشکلات رفع شوند". به صدق و کذب این مدعا کاری ندارم، مهم دست نیافتنی بودن این خواست است.

لنین و استالین و جانشینانشان همه کار کردند تا دین را نابود سازند، اما نشد. به کشورهای عضو شوروی سابق- خصوصاً خود روسیه- بنگرید. راسل- آته ایست شهیر قرن بیستم- می‌گفت: دین هزار جان دارد و هر چه تیر به آن بیندازید از بین نمی‌رود. وعده‌ نابودی اسلام و عدم تحقق آن، نا امید کننده است.

جامعه و مردم و جوانان ایران امروز نیازمند امید هستند. امید را باید ساخت. اما امید محصول وعده‌های محقق ناشدنی و ویرانگر نیست. امید براساس تناسب واقعیت‌ها و آرمان‌ها ساخته می‌شوند.

برای عبور از جمهوری اسلامی، باید به طور ایجابی و دقیق نشان داد که چگونه می‌توان این هدف را محقق کرد؟ این امید آفرین و امیدساز است، نه کلی گویی و شعارهای غیر عملی. امدادهای غیبی و غربی سوریه ساز است و سودی به حال نیروهای خواهان دموکراسی ندارد.

سازش با حکومت استبدادی؟

politics — Mon, 11 Mar 2013 21:38:26 +0000

اکبر گنجی

اکبر گنجی − تجربه‌ی تغییر رژیم‌های دیکتاتوری ما را با دو مدل متفاوت و متعارض روبرو می‌سازد:

مدل اول, تجربه‌ی یونان, اسپانیا و پرتغال در دهه‌ی ۱۹۷۰ میلادی (و تا حدود کمتری ترکیه با حدود یک دهه تاخیر), بعضی از کشورهای آمریکای لاتین در اواسط و اواخر دهه ۱۹۸۰ از جمله شیلی, برزیل, آرژانتین و.. و نیزافریقای جنوبی و بعضی ازکشورهای اروپای شرقی در اواخر دهه ۱۹۸۰ و دهه ۱۹۹۰ است.

مدل دوم, تجربه‌ی قرن بیست و یکم (۲۰۱۳- ۲۰۰۲) در افغانستان, عراق, لیبی, سوریه و مالی است.

البته مدل انقلاب هم وجود دارد, که خود انقلاب ۱۳۵۷ ایران, شاخص آن است. اما رسم شده است که از "تغییر رژیم" که سخن گویند, نظر به تغییری بدون قیام مردمی باشد. گروهی از جامعه‌شناسان و متفکران (توکویل, کارل پوپر, هانا آرنت, آنتونی گیدنز, و...) انقلاب‌های کل گرایانه‌ را (یعنی انقلاب‌هایی از نوع فرانسه, روسیه, چین, کوبا و ایران را) دموکراسی آفرین و رعایت کننده‌ی حقوق بشر به شمار نمی‌آورند.

پوشیده نیست که مدل دوم در میان اپوزیسیون مقیم خارج طرفدارانی دارد. در میان طیف طرفدار مدل دوم, کمتر در مورد مدل اول سخن گفته می‌شود. اگر این مدعا صادق باشد, این گرایش را چگونه می‌توان تبیین کرد؟

یکم- فرض کنیم که هدف اپوزیسیون سرنگونی جمهوری اسلامی است. فعال سیاسی عاقل براساس دارایی هایش برنامه ریزی می‌کند. اصلاح طلبان با چهره‌های شاخصی چون موسوی, کروبی, خاتمی, نوری, خوئینی‌ها و... پایگاه اجتماعی خود را در داخل ایران جست و جو می‌کنند. آنان حتی اگر می‌خواستند, نمی‌توانستند جمهوری اسلامی را سرنگون سازند, برای این که فاقد امکانات و سازمان براندازی رژیم بوده و هستند. درس‌های تجربه انقلاب ۱۳۵۷ و منازعات سیاسی یک دهه بعد از آن و نیز تجربه‌ی یک دهه سیاست تغییر رژیم در منطقه خاورمیانه را دارند و با جمع بندی این تجربه‌ها باور دارند که هزینه‌ی انسانی, کینه و نفرت عمیقی که کشتار سیاسی بر جای می‌گذارد, و نیز هزینه تخریب زیربناهای اقتصادی کشور در این روش تغییر نظام سیاسی آنقدر عظیم است که نه توجیه اخلاقی و سیاسی دارد و نه ارثیه آن (لااقل برای مدتی طولانی) جایی برای رشد نهادها و نیروهای دمکرات باقی می‌گذارد. با توجه به این واقعیت ستبر, و دلایل دیگر- از جمله توجه به پیامدهای زیانبار "انقلاب‌های کل گرایانه‌ی کلاسیک" یا دلبستگی به بخشی از خاطره‌های جمعی دوره‌ی پس از انقلاب (بخصوص هشت سال جنگ) و تجربه‌ی زندگی مشترک و همبستگی گروهی در عمر ۳۴ ساله جمهوری اسلامی- اصلاح طلب اند, نه برانداز. به دنبال اصلاح نظام براساس پایگاه اجتماعی شان هستند. پیامدهای تجربه‌های مدل دوم نیز آنان را در اعتقاد خود راسخ تر کرده است.

عبدالله نوری در گفت و گوی با هفته‌ی آسمان ۲۷/۸/۹۱ گفته است که اصلاح طلبان مخالف سوریه‌ای کردن ایران هستند. در ۱۵/۱۲/۹۱ نیز در دیدار با خانواده‌ی مهندس موسوی گفت:

"مسلما آقایان موسوی و کروبی همان طور که بار‌ها گفته‌اند و تاکید کرده‌اند, از این که ایران از سوی قدرتهای جهانی مورد انواع تهدید‌ها و تحریم‌ها قرار گیرد نگران هستند. آن‌ها از هرگونه حرکت براندازانه و یا تجزیه طلبانه رنج می‌برند و نیروهای دلسوز کشور را به مرزبندی با چنین حرکاتی دعوت می‌کنند و همچنین مطلقا با سیاست‌های تهاجمی, افراطی, مقابله جویانه و مداخله گرانه‌ی قدرتهای جهانی و کشورهای منطقه در امور ایران مخالف هستند".

اما بخشی از اپوزیسیون خارج از کشور نگاهش معطوف به داخل نیست, برای این که ارتباط فعالی با داخل ندارد و به همین دلیل فاقد پایگاه اجتماعی داخلی است. مخاطب این افراد و گروه ها, معمولا نیروهای خارجی هستند. اگر به گفتار و رفتار این بخش از اپوزیسیون نگریسته می‌شود, مشاهده می‌شود که کار آنها غلو در بیان پدیده‌هایی منفی ایران است تا اجرای پروژه‌هایی چون افغانستان, عراق, لیبی, سوریه و مالی را در ایران امکان پذیر سازند. از جمله می‌گویند: حکومت ایران به طور مشخصی در حال ساختن بمب اتمی است و همین فردا است که با سلاح خود صلح و ثبات جهانی را به خطر افکند (البته در بیانیه‌های سیاسی نوشته‌اند که جمهوری اسلامی صلح و امنیت جهانی را به خطر انداخته است).

به تعبیر دیگر, از این نظر این دسته بدون اقدامات عملی دولت‌های خارجی نمی‌توان به قدرت دست یافت.

دوم- فرهنگ سیاسی انقلابی ما, گفت و گو و سازش با رژیم استبدادی را "ننگ" به شمار می‌آورد. در حالی که اساس مدل اول, گفت و گو و سازش با زمامدارانی خودکامه بود. گفت و گوی مخالفان با جانشینانان فرانکو در اسپانیا, اپوزیسیون با پینوشه در شیلی, ماندلا با دکلرک در افریقای جنوبی, لخ والسا با یاروزلسکی در لهستان موید این مدعاست. همه‌ی این گفت و گوها و سازش ها, مصادیق "بازی برد- برد" بودند. امتیازهای زیادی- از جمله عدم مجازات- به زمامداران خودکامه (به عنوان مثال پینوشه) داده شد تا انتخابات آزاد برگزار شود و گذار مسالمت آمیز به دموکراسی صورت گیرد. این هم نوعی تغییر رژیم بود؛ اما تغییری که مجموعه‌ی مهمی از مخالفان و بخش مهمی از رژیم‌های موجود بر سر آن توافق کردند و با هم سوار قطار تغییر سیاسی شدند. مذاکرات مخالفان با دیکتاتورهای حاکم به برگزاری انتخابات آزاد و پیروزی مخالفان منتهی شد. در گام بعد, قانون اساسی به سود دموکراسی و حقوق بشر اصلاح گردید. حتی در بعضی از این کشورها در دوره‌های بعد از مرحله‌ی اول گذار به دمکراسی همان احزاب حاکم دوره‌ی دیکتاتوری یا نسخه‌های بازسازی شده‌ی آنها از طریق انتخابات آزاد در مراحلی مجددا به قدرت رسیدند.

در حالی که "فرهنگ سیاسی" همچنان مسلط ما, گفت و گو و سازش با دیکتاتور را "خیانت" و "ننگ" قلمداد می‌کند. زمامدار خودکامه‌ی جنایتکار را فقط و فقط باید سرنگون کرد. اما به دلیل فقدان توانایی سرنگونی رژیم, کمک دولت‌های خارجی موجه می‌شود. موجه سازی به نحو زیر صورت گرفته و می‌گیرد:

الف- امکان سرنگونی رژیم از داخل وجود ندارد, چرا که مردم فاقد توانایی براندازی رژیم‌اند.

ب- باید دولت‌های خارجی را برای سرنگونی رژیم و کمک به اپوزیسیون متقاعد کرد. تحریم‌های اقتصادی فلج کننده کمک موثری به این امر می‌کند, اما تحریم‌ها به تنهایی برای سرنگونی رژیم کافی نیست.

پ- با جاسوسی و اطلاعات دروغ باید به دولت‌های غربی قبولاند که رژیم در حال ساختن بمب اتمی است. چون این مدعا تنها موضوعی است که حمله‌ی نظامی به ایران را امکان پذیر می‌سازد (رجوع شود به "برتری اخلاقی اپوزیسیون بر جمهوری اسلامی").

ت- تهاجم نظامی دولت‌های خارجی به ایران, "تجاوز" به شمار نمی‌رود.

ث- همکاری با نیروی مهاجم به ایران, "خیانت" به شمار نمی‌رود.

ج- برخی مناطق مرزی ایران باید "منطقه‌ی پرواز ممنوع" اعلام شود.

چ- تجزیه‌ی ایران نه تنها بد نیست, که مفید و ضروری است (رجوع شود به "ایران ستیزی و آمریکاستیزی").

این یعنی تن دادن و تجویز "بازی باخت- باخت". پرسش این است: چرا تجویز حمله‌ی نظامی و همکاری با متجاوزان و تجزیه‌ی ایران "خیانت" و "ننگ" نیست, اما گفت و گوی با زمامداران خودکامه عملی ننگین و خیانت بار است؟ آیا ماندلا, لخ والسا, واسلاو هاول, مخالفان پینوشه, مخالفان رژیم فرانکو؛ همگی خائنانی بودند که مرتکب اعمال ننگین گردیدند؟ یا دموکرات‌هایی بودند که گذار به دموکراسی را محقق کردند؟

سوم- وقتی زمامداران و طرفدارانشان در موقعیت مرگ و زندگی قرار داده می‌شوند, تنها راه ممکن, جنگیدن تا آخرین لحظه به امید زنده ماندن خواهد شد. افغانستان, عراق, لیبی و سوریه شاهد این مدعاست. رژیم تا وقتی "اراده" و "توان" سرکوب داشته باشد, به حیات خود ادامه خواهد داد. اتحاد و یکپارچگی نیروی سرکوب, در بقای رژیم استبدادی نقش کلیدی بازی می‌کند. مقاومت طولانی مدت پائینی‌ها ممکن است اراده‌ی بالایی‌ها را بشکند, اما, اولاً: هزینه‌ی این امر زیاد است. ثانیاً: طول مدت آن قابل پیش بینی نیست.

یک احتمال, بن بست دو ساله‌ی سوریه با پیامدهای زیر است:

جامعه‌ای با یک میلیون پناهنده به کشورهای همسایه, دو و نیم میلیون آواره در داخل کشور, ۷۰ هزار کشته, نابودی نظام خدمات درمانی, کاملاً ویران شده, مخالفانی که به گزارش نهادهای حقوق بشری (شورای حقوق بشر سازمان ملل, عفو بین الملل, دیده بان حقوق بشر) مانند رژیم مرتکب جنایات جنگی و جنایت علیه بشریت شده اند, اعزام گروه‌های تروریست از سراسر جهان به آن کشور و رشد آنان, و کشوری که عملاً به سه بخش در دست کردها, سنی‌ها و علوی تقسیم شده است.

تجربه‌های مدل اول منتهی به نظام‌های دموکراتیک شد, در حالی که تجربه‌های مدل دوم, تاکنون نتوانسته‌اند به نظام‌های دموکراتیک منتهی شوند. خون ریزی‌های گسترده همه روزه ادامه داشته و هیچ کورسوی امیدی وجود ندارد.

چهارم- هر کس که به دنبال سرنگونی رژیم از راههای انقلابی است باید به صراحت تکلیف خود را با این پرسش روشن سازد که آیا از سوریه‌ای شدن ایران و مدل‌های نوع دوم استقبال می‌کند یا حداقل چنین وضعی را "هزینه‌ای گریز ناپذیر" می‌داند؟ تونی بلر- نخست وزیر سابق بریتانیا- در ۱۰/۱۲/۹۱ در گفت و گوی با بی بی سی ضمن اعلان ناخشنودی از وضعیت کنونی عراق و ابراز همدردی با قربانیان, درباره‌ی تصمیم به حمله‌ی به عراق- متکی بر اطلاعات سراسر دروغ- می‌گوید:

"در نهایت نخست وزیر را انتخاب می‌کنند که درباره‌ی چنین مسائلی تصمیم بگیرد. پرسش اینجاست اگر تصمیمی متضاد می‌گرفتم چه اتفاقی می‌افتاد؟ متاسفانه گاهی در سیاست این مسائل با ادعا و فریب و دروغ و از این قبیل گره می‌خورد. در نهایت گاهی فرد به این نتیجه می‌رسد که هر تصمیمی تبعاتی دشوار خواهد داشت و گزینه‌ی خوبی وجود ندارد. این مورد هم از این دست است. فقط فکر کنید اگر صدام را خلع قدرت نمی‌کردیم چه می‌شد. با انقلاب‌هایی که در کشورهای عربی در حال حاضر جریان است, صدامی که احتمالا ۲۰ بار از بشار اسد بدتر است الان با سرکوبی که علیه مخالفان خود به راه می‌انداخت چه شرایطی به بار می‌آورد؟ به تبعات برسر قدرت ماندن این حکومت فکر کنید".

سیاستمداری که پاسخی قابل قبول به تاریخ و وجدان خود ندارد (اگر بتوان فرض کرد که تونی بلر بهره‌ای از وجدان داشته باشد) با سفسطه و با توسل به وقایعی که هشت سال بعد از حمله به عراق رخ داده (بهار عرب) و هیچ کس هم قادر به پیش بینی آن نبوده است تغییر رژیم از طریق لشکر کشی را توجیه می‌کند و از خود نمی‌پرسد چرا همین منطق در جریان قیام کردها و شیعیان پس از شکست صدام در جنگ کویت (۱۹۹۱) مورد توجه اش قرار نگرفت؟!

بلر از گره خوردن حمله‌ی به عراق با فریب و دروغ سخن گفته است. نول ابزرواتور فرانسه در همین زمینه با کالین پاول- وزیر امورخارجه‌ی وقت آمریکا- گفت و گو کرده است. او به دستور جرج بوش برای سخنرانی سریع در شورای امنیت سازمان ملل اشاره کرده و می گوید:

"از وقتی من دریافتم بسیاری از اطلاعاتی که به من در مورد جنگ عراق داده شده غلط بوده, مدام از خود می‌پرسیدم که برای ترک آنجا چه باید می‌کردم؟ در دفاع از خودم باید بگویم که من سه روز بیشتر فرصت آنالیز و تحلیل اطلاعات داده شده برای آماده کردن سخنرانی‌ام در سازمان ملل را نداشتم...دفتر دیک چینی اصرار داشت که من بر رابطه‌ی صدام حسین و القاعده و پیوندهای این دو تأکید کنم...موضوع سلاح‌های شیمیائی و بیولوژیک, یک دروغ عمدی از سوی من نبود...سازمان سیا من را به اشتباه انداخت".

هانس بلیکس- رئیس بازرسان تسلیحاتی سازمان ملل در عراق- اخیراً خواستار آن شده است که اشتباه عراق درباره‌ی ایران تکرار نشود. اما سیاستمداران گوششان شنوای این سخنان نیست. بلر سوریه و ایران را هم در همان موقعیت دیده و از ضرورت تصمیم گیری در این خصوص سخن می‌گوید:

"در حال حاضر که جهان با مشکلات مشابهی در خصوص ایران و سوریه روبروست درک پیچیدگی‌های کامل این تصمیم گیری حیاتی است. به نوعی در حال حاضر تلاش من این است مردم متوجه‌ی پیچیدگی و دشواری این تصمیم گیری شوند. اگر این موضوع را نفهمیم نمی‌توانیم درباره‌ی رشته مشکلات مشابهی که در چند سال آینده پیش خواهد آمد تصمیم درستی بگیریم. چنین مشکلی را امروز در سوریه داریم و در آینده در ایران. مسئله این است که چگونه می‌توان جهانی امن تر به وجود بیاوریم".

بلر به صراحت می‌گوید که پس از سوریه نوبت ایران است, اما اعتراف می‌کند که جنگی طولانی در پیش است و بریتانیا نمی‌تواند از درگیر شدن در آن پرهیز کند:

"ما در میانه‌ی این درگیری هستیم که یک نسل طول خواهد کشید و دشوار و سخت خواهد بود. اما فکر می‌کنم اگر تصور کنیم می‌توانیم از این درگیری بیرون بمانیم اشتباهی بزرگ مرتکب شده ایم چون خواه نا خواه از تبعاتش متاثر خواهیم شد".

دولت‌های منطقه و دولت‌های غربی تاکنون صدها میلیون دلار به مخالفان کمک کرده‌اند (فقط دولت آمریکا به تنهایی تاکنون ۴۹۵ میلیون دلار به مخالفان کمک کرده است). سلاح‌های خریداری شده‌ی از آمریکا به وسیله‌ی عربستان سعودی و قطر در اختیار مخالفان قرار گرفته و می‌گیرد. حتی گفته شده است که: "مخالفان مسلح سوریه توسط کارشناسان آمریکایی آموزش می‌بینند". وزیر امورخارجه‌ی بریتانیا هم گفته است که کشورش: "خودروهای زرهی و جلیقه‌های ضد گلوله را در اختیار مخالفان مسلح دولت بشار اسد, رئیس‌جمهوری سوریه قرار خواهد داد".

پروژه‌ی "کلنگی کردن کل منطقه", رفته رفته پیامدهای سراسر زیانبار خود را نشان داده است. بلر می‌گوید که این جنگ "یک نسل طول خواهد کشید و دشوار و سخت خواهد بود". اگر قرار است پس از یک دهه کشتار و ویرانی و به قول بلر بعد از یک نسل ویرانی بنشینیم و حتی قادر نباشیم کودکی را هم در مورد صحت استراتژی اتخاذ شده در عراق قانع کنیم, اگر قرار است پس از یک دهه جنگ در افغانستان با طالبان مذاکره کرد و آنان را به قدرت راه داد (به سخنان ۲۰/۱۲/۹۱ حامد کرزی و پاسخ فرمانده‌ی ناتو و سفارت آمریکا در افغانستان بنگرید), اگر..., چرا بدون توسل به جنگ و کشتار و تجزیه کشورها نباید با رژیم‌های دیکتاتوری مذاکره کرد و راه گذر غیر خشونت آمیز به وضعیت دمکراتیک تر را برگزید؟ پرسش مهم این است: چرا باید منطقه را کلنگی کرد؟ آیا کلنگی کردن منطقه موجب دموکراتیزه کردن منطقه و بهبود وضعیت حقوق بشر خواهد شد؟ اگر نمی‌شود- که نشده است- و اگر قرار یک شاهد یک نسل خون ریزی‌های گسترده و جنایات هولناک باشیم, چه گروه‌ها و دولت‌هایی از آن سود خواهند برد؟

پنجم- زمامداران خودکامه نمی‌خواهند با مخالفان مذاکره کرده و قدرت را با آنها تقسیم کنند. منطق آیت الله خامنه ای, منطق حذف کلیه‌ی اصلاح طلبان از نظام و سرکوب جامعه‌ی مدنی به گونه‌ای است که مخالفان و منتقدان فضایی برای تنفس نداشته باشند. اما مخالفان در رژیم‌های استبدادی از طریق سازمان یابی مردم را قدرتمند ساخته و به نوعی میان جامعه و دولت توازن قوا ایجاد می‌کنند تا رژیم مجبور به مذاکره‌ی با آنان شود. چرا دیکتاتوری چون آیت الله خامنه‌ای باید با مخالفان فاقد قدرت مذاکره کنند؟ دموکراسی خواهان وقتی می‌توانند خودکامگان را به پای میز مذاکره بکشانند که قدرت اجتماعی خود را نشان دهند. ماندلا پس از ۲۷ سال زندان موفق به مذاکره‌ی با رژیم آپارتاید دکلرک شد. مخالفان پینوشه نیز پس از دو دهه مبارزه و سرکوب و قدرتمندسازی خود توانستند با او مذاکره کنند.

این مدعا که زمامداران جمهوری اسلامی از فرانکو, پینوشه, یاروزلسکی, رژیم آپارتاید آفریقای جنوبی و رژیم‌های توتالیتر اروپای شرقی سابق سرکوبگرترند, با شواهد و قرائن تاریخی و تجربی تأیید نمی‌گردد و اذعان به این مسئله به هیچ وجه تطهیر رژیم نیست. جنایت, جنایت است و جایی می‌رسد که حد و اندازه آن, در برابر نفس وجود آن, دیگر برای قضاوت اخلاقی چندان مطرح نیست.

نکته این است که در تمامی جوامع مذکور, گذار به دموکراسی به روش‌های مسالمت آمیز صورت گرفت. مخالفان به دنبال نابودی کشور و مردم خود نبودند, به دنبال گذار به نظام دموکراتیک ملتزم به آزادی و حقوق بشر بودند. عقلانیت عملی به معنای تناسب وسایل و روش‌ها با اهداف است. اگر هدف گذار به دموکراسی است, برخی روش‌ها و وسایل نه تنها ما را به آن نمی‌رساند, بلکه به کلی نابود می‌سازد. هدف نابودی ایران و ایرانیان از طریق سوریه‌ای کردن آن نیست, هدف عبور از استبداد دینی جمهوری اسلامی به نظامی دموکراتیک- که سکولار خواهد بود- برای ایران و ایرانیان است.

انتخابات ریاست جمهوری؛ فرصت تحرک سیاسی

politics — Sat, 09 Mar 2013 08:47:45 +0000

اکبر گنجی

اکبر گنجی - انتخابات جمهوری اسلامی هیچ‌گاه آزاد و رقابتی و منصفانه نبوده است. شورای نگهبان صلاحیت مخالفان و متفاوت‌ها را رد کرده و کل دستگاه‌های تحت امر رهبری هم - از جمله فقهای شورای نگهبان- به سود فرد مورد نظر رهبر وارد بازی شده و می‌شوند.

در انتخابات همیشه تقلب- موثر یا ناموثر- صورت گرفته است. اگر یک اصلاح‌طلب از درون این فرآیند برون آید، دست و پایش در چنبره نظامی بسته می‌شود که می‌توان با قیاس‌های تاریخی آن را سلطانی خواند. در این ساختار، پیشاپیش از سیاستمدار اصلاح‌طلب امکان ایجاد تحولات بنیادین گرفته شده است.

اما ۸ سال گذشته چنان وضعیت را دگرگون کرده که معلوم نیست رئیس جمهور بعدی حتی قادر به حل و رفع مسائل و مشکلات اقتصادی باشد. (رجوع شود به مقاله در صورت پیروزی در انتخابات، چه کاری از دست اصلاح‌طلبان بر می‌آید)

در عین حال، آیت‌الله خامنه‌ای و بخش‌های اطلاعاتی و امنیتی نمی‌خواهند که چهره‌های شاخص اصلاح‌طلب نامزد انتخابات ریاست جمهوری شوند. از آن مهم‌تر، نمی‌خواهند و نمی‌گذارند که یکی از چهره‌های شاخص اصلاح‌طلب رئیس جمهور شود.

نیروهای نظامی و امنیتی دائماً از "فتنه ۹۲ " سخن گفته و می‌گویند. به زعم آنها، اصلاح‌طلبان، احمدی‌نژاد و یارانش و دولت‌های غربی به رهبری آمریکا، سه ضلع فتنه ۹۲ را تشکیل می‌دهند. (رجوع شود به مقاله فتنه ۹۲ یا فتنه سازی برای ۹۲)

به عنوان نمونه، سردار جوانی- مشاور سیاسی نماینده ولی فقیه در سپاه- در پانزدهم اسفند ۹۱ به فتنه اصلاح‌طلبان در انتخابات ریاست جمهوری ۹۲ اشاره کرده و درباره آنان گفته است: "همان کسانی هستند که فتنه ۸۸ را به وجود آوردند مثل عناصر سازمان مجاهدین، عناصر جبهه مشارکت و کسانی که مدیریت دوره دوم خرداد را در دست داشتند. هم در دوره اصلاحات و هم در فتنه ۸۸ اینها با عوام‌فریبی به دنبال ربایش انقلاب و سرقت انقلاب بودند و به دنبال براندازی در کشور بودند... حالا اگر کسانی که در یک زمانی با انقلاب و امام بودند پیدا بشوند و با شعار دفاع از ملت با شعار دفاع از امام با نوعی عوام‌فریبی از طریق نفاق به دنبال براندازی نظام دینی باشند این آیا خیانت به مردم به انقلاب به کشور نیست؟...

... در دوره اصلاحات با این مساله مواجه شدیم کاری که دشمنان بیرونی با جنگ هشت ساله با کودتا با ترور با بمب‌گذاری و غائله‌های تجزیه‌طلبی نتوانستند انجام بدهند، اینها از طریق دیگری براندازی را شروع کردند... دقیقا اینها به دنبال سکولاریزه کردن و حذف دین از عرضه اجتماعی بودند... حجاریان به صراحت گفت که ما دنبال جمهوری و دمکراسی بودیم. جمهوری و دمکراسی با ولایت فقیه به دست نمی‌آید دیگر صریح‌تر از این که دنبال حذف ولایت فقیه بودند."

آیت‌الله خامنه‌ای و نیروهای نظامی و امنیتی تحت امرش با فضاسازی دائمی می‌کوشند تا اصلاح‌طلبان، خودشان در انتخابات نامزد نشوند. اگر هیچ کس زندانی نبود، اگر احزاب و رسانه‌ها و انتخابات آزاد بودند؛ سخن گفتن از هزینه‌مند کردن انتخابات فاقد معنا می‌شد. اما اینک که نظام آزادیخواهان را به اسارت گرفته است، هزینه‌مند کردن انتخابات بیش از هر وقت دیگری به کنشی اجتناب‌ناپذیر تبدیل شده است.

آنان برای عدم شرکت اصلاح‌طلبان دست به هر کاری زده و می‌زنند. از جمله مطرح ساختن فیلم‌های ارتباط دهنده موسوی و کروبی به آمریکا. (رجوع شود به مقاله فیلم مستند مثلث و انتخابات ریاست جمهوری) در اسارت نگاهداشتن موسوی و کروبی و رهنورد و دیگر زندانیان، تهدید دائمی فعالان غیرزندانی و ...

پرسش: با این ساختار و در این شرایط چه می توان کرد؟

پاسخ: بهتر است که اصلاح‌طلبان انتخابات ریاست‌جمهوری را رها کرده و به کار خود بپردازند.

پرسش: کاری که آنان باید بدان بپردازند چیست؟

پاسخ: مطرح کردن آزادی موسوی و کروبی و بقیه زندانیان سیاسی.

پرسش: مگر طی چند سال گذشته محمد خاتمی، عبدالله نوری، موسوی خوئینی‌ها، احمد منتظری، آیت‌الله دستغیب، آیت‌الله صانعی، آیت‌الله بیات و... چنین نکرده‌اند؟ مگر خاتمی و نوری و احمد منتظری به دیدار خانواده موسوی و کروبی و دیگر زندانیان نرفته و نمی‌روند و خواهان آزادی آنان نمی‌شوند؟

سخن گفتن از آزادی زندانیان سیاسی توسط من مقیم خارج که هیچ هزینه‌ای ندارد، اما حمایت داخلی و دیدار با خانواده "سران فتنه" هزینه‌مند است و انصافا باید گفت که آنان در این زمینه کوتاهی نکرده‌اند.

آخرین مورد دیدار عبدالله نوری با فرزندان موسوی است. به قول معروف، این خواست تحصیل حاصل است. چه کسی در خارج از ایران می‌تواند مدعی شود که از نظر فکری و عملی و دوستی بیش از خاتمی و نوری و خوئینی‌ها و... به موسوی و کروبی و رهنورد نزدیک‌تر است؟

پاسخ: همه نیروها و گروه‌های سیاسی اصلاح‌طلب و ساختارشکن باید حول آزادی کلیه زندانیان سیاسی جبهه واحدی تشکیل دهند.

پرسش: تأکید همه- از جمله نامزدهای انتخابات- بر آزادی کلیه زندانیان سیاسی (از جمله موسوی و کروبی) یک مطالبه به حق است که بیش از همه توسط نیروهای داخل کشور دنبال می‌شود. اما آیا تا زمانی که کلیه زندانیان سیاسی آزاد نشده باشند، نباید انتخابات را برای آیت‌الله خامنه‌ای و نظام "هزینه‌مند" کرد؟

اگر هیچ کس زندانی نبود، اگر احزاب و رسانه‌ها آزاد بودند، اگر انتخابات آزاد بود؛ سخن گفتن از هزینه‌مند کردن انتخابات فاقد معنا می‌شد. اما اینک که نظام آزادیخواهان را به اسارت گرفته است، هزینه‌مند کردن انتخابات بیش از هر وقت دیگری به کنشی اجتناب‌ناپذیر تبدیل شده است.

انتخابات ریاست جمهوری- با تمامی مسائل و مشکلاتی که دارد و به کوتاهی بیان شد- دارای کارکردهای فراوانی است که نباید رهایش کرد. نامزد نشدن چهره‌های شاخص اصلاح‌طلب ، خشنودی آیت‌الله خامنه‌ای و نیروهای سرکوبگر تحت امرش را فراهم می آورد.

بدین ترتیب آنان از شر نیرویی که دارای قدرت بسیج اجتماعی است خلاص می‌شوند و فقط با نیروی مخرب فاقد توان بسیج اجتماعی- یعنی احمدی‌نژاد- دست به گریبان خواهند بود. این یعنی انفعال تمام عیار و ادامه سکوت خیل بی‌شمار فعالان سیاسی.

اگر شکستن فضای مرگ و ایجاد تحرک اجتماعی ضروری است، انتخابات ریاست جمهوری یکی از این فرصت‌هاست. نفس اعلام کاندیداتوری چهره‌های شاخص تحرک‌زا بوده، امیدها را زنده خواهد کرد و شاید مخالفان را از انفعال در آورد.

انتخابات ریاست جمهوری، دارای کارکردهای فراوانی است که نباید رهایش کرد. نامزد نشدن چهره‌های شاخص اصلاح‌طلب، خشنودی آیت‌الله خامنه‌ای و نیروهای سرکوبگر تحت امرش را فراهم می آورد. بدین ترتیب آنان از شر نیرویی که دارای قدرت بسیج اجتماعی است خلاص می‌شوند و فقط با نیروی مخرب فاقد توان بسیج اجتماعی- یعنی احمدی‌نژاد- دست به گریبان خواهند بود.

اگر مخالفان نمی‌خواهند که آیت‌الله خامنه‌ای انتخاباتی آرام و بدون دردسر داشته باشد، قطعاً باید محمد خاتمی، عبدالله نوری، موسوی خوئینی‌ها، احمد منتظری، محمد رضا خاتمی،محمد نجفی، هاشمی رفسنجانی، ناطق نوری و... کاندیدا شوند.

رد صلاحیت همه اینها هزینه بسیاری برای جمهوری اسلامی به دنبال خواهد داشت. بدون تردید خاتمی، نوری، خوئینی‌ها، منتظری و هر فرد دیگری که اصلاح‌طلبان روی او اجماع کنند، رد صلاحیت خواهد شد.

مصطفی تاج‌زاده یکی از شجاع‌ترین زندانیان سیاسی کنونی است که دائماً از درون زندان اوین آیت‌الله خامنه‌ای را نقد می‌کند. جسم بیمار او را شکنجه کردند، اما همچنان ایستاده و زمامداری خودکامانه خامنه‌ای را سلطنتی و شاهانه می‌خواند. او همچنان از شعار "انتخابات آزاد" دفاع کرده و "انتخابات فرمایشی و شاهنشاهی" مهندسی شده توسط سپاه را نفی می‌کند.

چرا او به همسرش می‌گوید: '' از قول من به آقای خاتمی بگو حتما برای کاندیداتوری ثبت نام کند بی واهمه از رد صلاحیت''؟ پاسخ روشن است؛ تاج‌زاده که هزینه می‌دهد و زندان خود را هم برای نظام هزینه‌مند کرده و می‌کند، به دنبال هزینه‌مند کردن انتخابات برای آیت‌الله خامنه‌ای است. او می‌گوید:

''من دو سال پیش هم گفتم و هنوز هم معتقدم بزرگ شورای نگهبان که جنتی باشه در مقابل خاتمی خیلی کوچکتر از آن هست که فکر رد صلاحیت ایشون رو بکنه... اینا می‌خوان اصلاح‌طلب‌ها خودشون پا عقب بکشن ولی کور خووندن و باید یاد بگیرن که هزینه کاراشون رو خودشون بدن".

آیت‌الله خامنه‌ای و نیروهای نظامی و امنیتی تحت امرش به هیچ وجه حاضر نیستند با تکرار انتخابات ریاست جمهوری ۷۶ یا ۸۸ رویارو شوند. به همین دلیل با فضاسازی دائمی می‌کوشند تا اصلاح‌طلبان، خودشان در انتخابات نامزد نشوند. برای این که پیامدهای رد صلاحیت چهره‌های شاخص اصلاح‌طلب ناروشن است.

آنان نه تنها اینها را رد صلاحیت خواهند کرد، بلکه از هم اکنون لیست صدها چهره سیاسی تحرک‌آفرین را آماده کرده‌اند تا در موقعیت ضروری همگی را بازداشت کنند. پرسش مهم این است: در صورت رد صلاحیت اینها، اصلاح‌طلبان و جامعه چه واکنشی نشان خواهد داد یا چه واکنشی باید نشان دهد؟ با این که در این مورد می‌توان بسیار سخن گفت، اما سکوت مقتضای عقلانیت است.

اگر به چهره‌های شاخص اصلاح‌طلب اعتماد وجود دارد، باید از این "سرمایه اجتماعی" علیه استبداد و برای گذار مسالمت‌آمیز به نظام دموکراتیک ملتزم به آزادی و حقوق بشر استفاده کرد. آیا عبدالله نوری که سه سال در اوین زندانی بود، نگران هزینه دادن شخصی است؟ او به دنبال دموکراتیزه کردن ساختار سیاسی است، نه "سوریه‌ای کردن" یا "تجزیه ایران".

آیت‌الله خامنه‌ای و نیروهای امنیتی با سرکوب نیروهای مخالف معتقد به روش‌های غیرخشونت آمیز، نیروهای تجزیه طلب و موجه ساز سوریه‌ای کردن ایران را به عنوان اپوزیسیون اصلی جمهوری اسلامی بر می‌گزینند. (رجوع شود به مقاله دلیل موجه حصر موسوی و کروبی)

اما دموکراسی خواهان وارد هیچ طرحی نمی‌شوند که ایران را به افغانستان و عراق و سوریه تبدیل کند (خشونت‌های سوریه را هم اخلاقاً موجه قلمداد نمی‌کنند). هدف آنان دموکراتیزه کردن جامعه و کل ساختار سیاسی است، نه تبدیل ایران به ویرانه‌ای با میلیون‌ها کشته و زخمی و آواره.

گذار از "استبداد دینی" به "نظام دموکراتیک"- که نظامی سکولار است- یک چیز است، و گذار از ایران و تجزیه آن چیزی دیگر.

فیلم "مستند مثلث" و انتخابات ریاست جمهوری

politics — Fri, 01 Mar 2013 19:58:37 +0000

اکبر گنجی

اکبر گنجی - گروهی از چهره‌های اصلی اصلاح‌طلبان با اکثریت آراء توافق کرده اند که در انتخابات ریاست جمهوری شرکت کنند. دستگاه‌های اطلاعاتی و امنیتی رژیم کاملاً از این توافق اطلاع دارند. انتظار و برآورد آنها این بود که اصلاح‌طلبان در انتخابات هیچ نامزدی معرفی نکنند.

مواضع و توافق اصلاح‌طلبان را می‌توان با رجوع به مقاله در صورت پیروزی در انتخابات، چه کاری از دست اصلاح طلبان بر می آید، پیگیری و بررسی کرد. اما توافق جدید آنها به دلایل زیر می‌تواند مسئله‌ساز باشد:

الف- اعلام نامزدی محمد خاتمی، عبدالله نوری، موسوی خوئینی‌ها، هاشمی رفسنجانی، احمد منتظری، محمد نجفی و ..."فتنه جدید" به شمار می‌رود، چرا که رد صلاحیت همه اینها اگر امکان‌پذیر باشد، پر هزینه خواهد بود. تأیید صلاحیت آنان نیز به معنای تن دادن نظام به حداقلی از اصلاحات است.

ب- اجماع اصلاح‌طلبان بر سر یک کاندیدا خطر پیروزی آنان را به شدت افزایش خواهد داد. احمد توکلی نیز در ۱۱ اسفند ۱۳۹۱ گفته است: «به نظر من اگر اصلاح‌طلبان دور یک نفر جمع شوند رقابت با آنها سخت می‌شود". پیروزی اصلاح‌طلبان "فتنه جدید" است. آنان شاید نتوانند نظامیان و امنیتی‌ها را از حضور از همه قلمروها برانند، ولی هموار کننده سیطره نظامیان هم نخواهند بود.

پ- اصلاح‌طلبان بالقوه می‌توانند بخشی از جامعه را علیه رهبر بسیج کنند، کما این‌که در انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۸۸ کردند. احمد توکلی در همین سخنرانی می‌گوید: در سال ۸۸ من از سر اضطرار به احمدی‌نژاد رأی دادم، برای این که: «طرفداران موسوی اقشاری از اجتماع هستند که قدرت ایجاد تحرک را مقابل رهبری برای موسوی فراهم می کردند حتی اگر خودش نمی‌خواست. اما طرفداران احمدی‌نژاد کسانی هستند که قدرت ایجاد قدرت اجتماعی در برابر رهبری را ندارند ولو این که بخواهند. متاسفم که اولی خواست و کرد و دومی خواست و نتوانست... بنابراین توصیه می کنم کسی که می‌خواهد رئیس جمهور شود ناجوانمردی است که اگر ولایت فقیه را قبول ندارد کاندیدا شود... متاسفانه این دو نفر [موسوی و احمدی‌نژاد] از این جهت لنگ می‌زدند و لنگ می‌زنند".

ت- بازگشت فتنه‌گران به نظام موجب مسئله‌دار شدن "نیروهای خودی هزینه ‌پرداز" خواهد شد. آنان را چگونه می‌توان توجیه کرد و متحد نگاه داشت؟

انتخابات رقابتی مطلوب افراطی‌ترین بخش‌های رژیم، رقابت میان اصول‌گرایان سنتی و افراطی (جبهه پایداری) است، نه رقابت میان اصول‌گرایان متشتت و اصلاح‌طلبان و سبزهای متحد.

از نظر بخش افراطی نظام، دو رویداد در تصمیم اصلاح‌طلبان نقش جدی بازی کرده است: اولاً: عملکرد جریان انحرافی به رهبری محمود احمدی‌نژاد و پیامدهای به شدت زیانبار سیاست‌هایش موجب زبان درازی اصلاح‌طلبان و طلبکاری آنها شده است. به تعبیر دیگر، اصلاح‌طلبان دوران ۸ ساله احمدی‌نژاد را دوران ۸ ساله کل اصول‌گرایان و نظام قلمداد می‌کنند.

یکی از مقاصد تهیه فیلم‌هایی چون "مستند مثلث"، وادار کردن موسوی و کروبی به واکنش است. دستگاه امنیتی آگاهانه به سوی عصبانی کردن موسوی و کروبی پیش می‌رود. واکنش مطلوب بخش‌های افراطی نظام، نفی شرکت در انتخابات است. اگر موسوی و کروبی شرکت در انتخابات را فاقد مشروعیت بدانند، کار اصلا‌ح‌طلبان بسیار دشوار می‌شود و آنها نمی‌توانند با معرفی نامزد، خود را در برابر رهبران زندانی قرار دهند.

ثانیاً: برخی از اصول‌گرایان سنتی- به رهبری حبیب‌الله عسکراولادی- چندین بار تأکید کرده اند که موسوی و کروبی "سران فتنه" یا "فتنه‌گر" نیستند. یعنی به جای آن که آن دو و بقیه اصلاح‌طلبان توبه کنند، عسگراولادی به نوعی مدعیات نظام را پس گرفت و گروه دیگری از اصول‌گرایان هم مشی او را تأیید کردند. به تعبیر دیگر، گویی موسوی و کروبی مرتکب هیچ خطایی نشده‌اند، خطا از نظام بوده است.

با توجه به این مقدمات، اقدام پیش‌گیرانه ضروری است. برای حذف اصلاح‌طلبان، جریان انحرافی و نفی طرح عسگراولادی چه باید کرد؟

یکم- قطبی سازی جامعه: نیروهای سیاسی را باید در دو قطب قرار داد: طرفداران جمهوری اسلامی و دشمنان جمهوری اسلامی. علی سعیدی- نماینده ولی فقیه در سپاه گفته است: "عوامل پشت صحنه به دلایلی از قبیل این که بنیان‏گذار فتنه بوده و سند از خود به جای نمی‌گذارند و حریم دارند و نمی‌توان به راحتی آن‌ها را دید، قابل معرفی نیستند و باید این افراد را با کد شناخت. فتنه قابل تکرار است؛ چرا که نه جریان داخلی دست‌بردار است نه نظام استکبار. و در فتنه آینده، رکن اصلی نظام سلطه وارد کار می‌‏شود. در زیر مجموعه این نظام، ضد انقلاب خارجی و قدرت‌‏طلبان داخلی قرار دارند".

دوم- مخالفان وابسته: باید همچنان تأکید کرد که مخالفان و منتقدان و اصلاح‌طلبان وابسته به آمریکا، انگلیس، اسرائیل و عربستان سعودی هستند. فیلم به اصطلاح مستند "مثلث"، کوشش افراطی‌ترین بخش‌‌های امنیتی رژیم برای اثبات این مدعاست.

مدعای اصلی "مستند مثلث" این است: نماینده مهدی کروبی نه تنها با دستگاه‌های اطلاعاتی و امنیتی آمریکا و انگلیس و اسرائیل در ارتباط قرار می‌گیرد، بلکه کمک مالی برای مهدی کروبی از "ضدانقلاب وابسته به اسرائیل" درخواست می‌کند: "در ملاقات‌هايی که با آقای کروبی داشتم ايشون دوبار تقاضای درخواست پول برای کمک به سيستم و دفترش داشت و می‌گفت که اين کمک را صرفاً من از شما می‌خواهم".

عضو جمعیت ایثارگران در گفت‌وگو با خبرگزاری فارس به خوبی رابطه مستند مثلث با طرح عسگراولادی را برملا ساخته و می‌گوید: "این اقدام وزارت اطلاعات برای کسانی که فتنه‌گران را در حد یک مفتون تنزل دادند نیز جای تأمل دارد. با توجه به نزدیک شدن انتخابات ریاست‌جمهوری یازدهم و شرایط فعلی کشور، افشای این نوع ارتباطات بسیار مؤثر است چرا که برای افراد خوشبینی که ادله‌ای برای وابستگی جریان فتنه به نظام سلطه نداشتند، درس‌آموز است. نیروهای امنیتی و اطلاعاتی باید با شناسایی به موقع کاری کنند که دیگر فتنه جدیدی در انتخابات شکل نگیرد".

سوم- فیلم‌های قریب‌الوقوع بعدی: "مستند مثلث" با این وعده پایان می‌یابد: "اين واقعيت که نفر بعدی که در اين اتاق و روی اين مبلمان خواهد نشست و پروژه‌های ديگر ضد انقلاب را روی دایره خواهد ريخت واقعيتی است که بايد از لفظ قريب‌الوقوع برای آن استفاده کرد."

فیلم‌های دیگری در راهند. برخی از بازیگران این نوع فیلم‌ها، نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی هستند که در نقش مخالفان ظاهر می‌شوند. اما برخی دیگر، بازداشت‌شدگانی خواهند بود که زیر شکنجه مجبور به اعتراف به سناریوهای خیالی دستگاه امنیتی شده‌اند. فرض کنید فیلم بعدی، فردی مرتبط با میرحسین موسوی را به دستگاه‌های اطلاعاتی آمریکا و انگلیس و اسرائیل و ضدانقلاب متصل سازد. یعنی رهبران اصلی حرکت اعتراضی پس از انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۸۸، مزدوران سازمان‌های اطلاعاتی و امنیتی بیگانگان هستند.

چهارم- واکنش خشم‌آلود موسوی و کروبی: دستگاه امنیتی آگاهانه به سوی عصبانی کردن موسوی و کروبی پیش می‌رود. جعفر شجونی به خبرگزاری فارس گفته است: "مستند مثلت مصداق بارز وطن فروشی و خیانت کروبی بوده است. حکم کروبی و موسوی خیلی فراتر از محدودیت‌ در رفت و آمد است، این افراد باید به سزای اعمال خود برسند".

یکی از مقاصد آنها از تهیه این نوع فیلم‌ها و وابسته قلمداد کردن آن دو، وادار کردن آنان به واکنش است.

پرسش: چه نوع واکنشی مطلوب بخش‌های افراطی نظام است؟ پاسخ: نفی شرکت در انتخابات. به تعبیر دیگر، موسوی و کروبی باید بگویند که شرکت در انتخابات حکومتی که به چنین روش‌های کثیفی توسل

می‌جوید ، فاقد مشروعیت و کارکرد است. اگر موسوی و کروبی مخالفت خود را با شرکت در انتخابات اعلام کنند، کار اصلاح‌طلبان بسیار دشوار خواهد شد و آنها نمی‌توانند با معرفی نامزد خود را در برابر رهبران زندانی قرار دهند.

طبق تحلیل بخش افراطی دستگاه‌های امنیتی و نظامی، چند ماه خطرناک در پیش است و میانه‌روها قادر به مدیریت کشور نخواهند بود. پس بهتر است مدیریت امور به بخش تندروی سپاه واگذار شود تا بحران‌ها دفع شوند. اگر مدیریت بحران به سپاه واگذار شود، جریان انحرافی (احمدی‌نژاد) و فتنه‌گران (اصلاح‌طلبان و سبزها) به راحتی حذف خواهند شد. فیلم "مستند مثلث" و اقداماتی نظیر آن، خیز برداشتن در این راستا است.

پنجم- در دست گرفتن مدیریت: احمدی‌نژاد و تحریم‌های فلج کننده غرب وضعیت را به جایی کشانده‌اند که کنترل اوضاع بسیار دشوار است. احمدی‌نژاد که پیش از این سپاه را "برادران قاچاقچی خودمان" نامیده بود، اینک می گوید: "نهادهای امنیتی، اطلاعاتی سپاه و اطلاعاتی غیر سپاه نمی توانند در آن دخالت کنند، این بد است . این یک تشکل جامعه پزشکی است و باید نمایندگان خودشان باشند تا بتوانند کارها را خودشان اصلاح کنند"

سپاه به سرعت به سخنان احمدی‌نژاد واکنش نشان داد و دخالت خود در انتخابات سازمان نظام پزشکی را قانونی اعلام کرد). پیامد منطقی این سخن این است که نیروهای نظامی و امنیتی به طریق اولی نباید در انتخابات ریاست جمهوری دخالت کنند.

براساس تحلیل بخش افراطی دستگاه‌های امنیتی و نظامی، چند ماه خطرناک در پیش است و میانه‌روها قادر به مدیریت کشور نخواهند بود. حتی عباس عبدی اصلاح‌طلب هم در اول اسفند ۱۳۹۱ گفته است: "به گمان من از نيمه دوم فروردين تا اول خرداد در ايران اوضاع عجيبی را شاهد خواهيم بود".

پس بهتر است که مدیریت امور به سپاه- منظور بخش تندرو سپاه (طائب‌ها، نقدی‌ها و...) و نه نیروهای معتدل آن- واگذار شود تا بحران‌ها دفع شوند.

اگر مدیریت بحران به سپاه واگذار شود، جریان انحرافی (احمدی‌نژاد) و فتنه‌گران (اصلاح‌طلبان و سبزها) به راحتی حذف خواهند شد. فیلم "مستند مثلث" و اقداماتی نظیر آن، خیز برداشتن در این راستا است. حتی به سخنان مهدی طائب- مبنی بر اهمیت سقوط سوریه نسبت به سقوط خوزستان- باید از این منظر نگریست.

آنان چنان وانمود می‌کنند که سقوط سوریه به معنای سقوط تهران است. پس از طریق مداخله ی مستقیم در جنگ داخلی سوریه باید مانع فروپاشی رژیم بشار اسد شد. اگر قرار بر مداخله مستقیم باشد، کدام نیرو در آن جبهه حضور خواهد یافت؟ همان نیرو باید مدیریت امور را در این شرایط جنگی در دست بگیرد.

آقا تهرانی- از اعضای جبهه پایداری- در ۲۶ بهمن ۱۳۹۱ گفته بود: "ما در راه ولایت سردار نمی‌خواهیم بلکه نیاز به سرباز داریم". چند تن از سرداران سپاه در ۷ اسفند ۱۳۹۱ درپاسخ او نوشتند: "امروز چه در قوه قضائیه و چه در دولت و چه در مجلس شورای اسلامی و چه در مدیریت شهری و چه در مرزهای کشور سرداران و امیران مسئولیت‌های مهمی را به عهده دارند و همه آنان صادقانه و خالصانه مطیع مقام معظم رهبری و خدمتگذار ملت ایران و مسلمانان جهان هستند. آیا باز هم می‌توانیم بگوییم در راه ولایت نیاز به سردار نداریم". سرداران در ادامه آرزو کردند که در آستانه انتخابات ریاست جمهوری سخنرانان به گونه‌ای سخن نگویند که "خواست دشمن" برآورده شود و موجب "خیانت به ملت بزرگ ایران" شوند.

سردار قاسم سلیمانی- فرمانده نیروی قدس سپاه- نیز در ۱۰ اسفند ۱۳۹۱ به نقش مهم فرماندهان سپاه در حفظ کشور اشاره کرد و گفت: "امروز شهید همت فقط اسوه و محبوب بچه‌های تهران نیست، او بیش از یک مرجع تقلید در کل کشور محبوب و مورد توجه است... اگر از فرماندهان شهید زنده در لشکر ۲۷ و فرماندهانی که شهید شدند سؤال کنید که در ابعاد، رفتار، دین، معنویت، شجاعت و صبر چه کسی قله شما بود؟ می‌گویند: "همت بود، قبل از او متوسلیان و بعد از او کریمی، بعد چراغی"؛ بنابراین تأثیر یک انسان صالح در رأس یک ساختار، یک تأثیر اساسی به وجود آورد... اگر کشور و دولت سوریه یک حاج همت، یک حسین خرازی و یک کاظمی از خودشان مثل اینها داشت، این کشور بیمه بود؛ هیچ یک از تهاجم‌ها در آن تأثیر نداشت اما حلقه مفقوده وجود چنین انسان‌هایی است".

به نکته اساسی سخن او توجه کنید: محبوبیت فرماندهان سپاه، بیشتر از محبوبیت مراجع تقلید است. سوریه به ویرانه‌ای تبدیل شد، چون فاقد سردارانی چون فرماندهان سپاه پاسداران است. تنها سرداران قادر به حذف فتنه‌گران و جریان انحرافی هستند.

نسل‌کشی هزاره‌ها

society — Mon, 25 Feb 2013 15:17:32 +0000

اکبر گنجی - همه روزه شاهد کشتن انسان های بی گناه در سراسر جهان بوده‌ایم و هستیم. آنان نه تنها به دست دولت‌های قدرتمند جهان و رژیم‌های استبدادی کشته می‌شوند، بلکه به خاطر نزاع‌های دینی، قومی، جنسی، بیگانه بودن (خارجی بودن) و... قتل عام می‌شوند.

توجیه قتل عام انسان‌های بی‌گناه غیر نظامی- از جمله کودکان- گویی کاری ساده است. به عنوان مثال دولت آمریکا تحت عنوان مبارزه جهانی با تروریسم این عمل را توجیه می کند. هواپیماهای بدون سرنشین به مناطقی که افراد "مشکوک" به فعالیت های تروریستی در آنجا حضور دارند حمله می‌کنند، طی این موشک باران‌ها تاکنون صدها غیر نظامی کشته شده‌اند. حدود یک پنجم کشته‌شدگان افراد غیر نظامی بوده‌اند، نه "مشکوک"ها و تروریست‌ها. توجیه این جنایت به شرح زیر است: این خطاها هزینه مبارزه با تروریسم است. از سوی دیگر، طی سال‌های گذشته هواپیماهای ناتو بارها افراد غیر نظامی افغانستان را کشته‌اند. در آخرین مورد- در ۳/۱۲/۹۱- هواپیماهای ناتو جان ۴ غیر نظامی را گرفتند.

در کشور نیجریه، گروه تروریستی "بوکوحرام" به مسیحیان و مراکز دینی آنها حمله کردند و تاکنون شمار زیادی از آنها را کشته‌اند. در برمه، به گزارش نهادهای حقوق بشری (شورای حقوق بشر سازمان ملل، دیده‌بان حقوق بشر و...) شاهد نسل‌کشی اقلیت مسلمان توسط بودائیان تندرو هستیم. آنان این اقلیت را بیگانه (خارجی) قلمداد می‌کنند.

قوم هزاره پاکستان نیز هدف حملات گروه سلفی لشکر جنگوی بوده است. حداقل ۶۰۰ هزار نفر هزاره در کویته پاکستان زندگی می‌کنند. بیشتر آنها افغان‌هایی هستند که در سال‌ها پیش- به دلیل قتل عام شدن- به پاکستان مهاجرت کرده‌اند. حملات به این گروه از سال ۲۰۰۵ آغاز شد. فقط در یک ماه و نیم ابتدای سال ۲۰۱۳ میلادی، حدود ۱۸۰ تن از آنان کشته و حدود ۳۵۰ نفر زخمی شده‌اند.

حداقل ۶۰۰ هزار نفر هزاره در کویته پاکستان زندگی می‌کنند. بیشتر آنها افغان‌هایی هستند که در سال‌ها پیش- به دلیل قتل عام شدن- به پاکستان مهاجرت کرده‌اند. حملات به این گروه از سال ۲۰۰۵ آغاز شد. فقط در یک ماه و نیم ابتدای سال ۲۰۱۳ میلادی، حدود ۱۸۰ تن از آنان کشته و حدود ۳۵۰ نفر زخمی شده‌اند.

کریم خلیلی- معاون رئیس جمهوری افغانستان- گفته است که فقط در دو سال اخیر سه هزار تن از هزاره‌ها به دست تروریست‌ها قتل عام شده‌اند و این عمل مصداق "نسل کشی" است. بیشتر عملیات تروریستی را دو گروه جنگوی و سپاه صحابه انجام می‌دهند. گفته می‌شود که لشکر جنگوی با القاعده در ارتباط است. سپاه صحابه در سال ۱۹۸۵ تشکیل شد. حق نواز جنگوی، یکی از بنیانگذاران سپاه صحابه بود. لشکر جنگوی به اسم او نامیده و در سال ۱۹۹۶ تشکیل شد. ملک اسحاق - رهبر لشکر جنگوی- تا کلاس ششم ابتدایی تحصیل کرده و به شدت متأثر از مولانا حق نواز جنگوی است. اسحاق در سال ۱۹۸۹ به عضویت سپاه صحابه در آمد. ویژگی مهم آنان شیعه ستیزی است. تبدیل سپاه صحابه به حزب، کاهش فعالیت‌های خشونت‌بار این حزب و ترور مولانا جنگوی در سال ۱۹۹۰ مجموعه رویدادهایی بود که به تشکیل لشکر جنگوی در ۱۹۹۶ منتهی شد. رهبری این گروه در ابتدا با ریاض بصره بود که در ماه مه ۲۰۰۲ به دست پلیس کشته شد. سپس رهبری گروه به اکرم لاهوری رسید که در سال ۲۰۰۲ بازداشت شد. گفته می‌شود که اسحاق که در سال ۲۰۱۱ از زندان آزاد شد، رهبری گروه را برعهده دارد. همان زمان اسحاق طی مصاحبه‌ای گفته بود که همراه تشکیلاتش به «کار خوبشان»، یعنی جنگیدن با کسانی که مخالف برداشت آنها از اسلام هستند، ادامه خواهند داد. پلیس پاکستان در روز چهارم ماه اسفند سال ۹۱ مجدداً وی را بازداشت کرد. درباره این جنایت‌ها چند نکته قابل ذکر است:

یکم- ارتش تروریست‌پرور پاکستان

ارتش پاکستان از گذشته‌های دور با گروه‌های تروریستی اسلام‌گرا- همچون طالبان و القاعده و...- در ارتباط بوده است. آمریکا برای مبارزه با اتحاد جماهیر شوروی که افغانستان را اشغال کرده بود، با همکاری عربستان سعودی، قطر و پاکستان نیروهای جهادی منطقه را راهی آن کشور کرد و از آنها پشتیبانی مالی و تسلیحاتی به عمل آورد. بدین ترتیب بود که طالبان و القاعده پدید آمد (رجوع شود به نطق هیلاری کلینتون در کنگره آمریکا که از توافق کامل دو حزب دموکرات و جمهوری‌خواه برای این عمل سخن گفته است: این بذری است که ما کاشتیم و اینک در حال دروی نتایج آن هستیم). برژینسکی هم گفته است که مقایسه دستاوردها نشان می‌دهد که فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در برابر به وجود آوردن گروه‌هایی چون طلبان و القاعده پرفایده بوده است.

ارتش پاکستان از گذشته‌های دور با گروه‌های تروریستی اسلام‌گرا- همچون طالبان و القاعده و...- در ارتباط بوده است. آمریکا برای مبارزه با اتحاد جماهیر شوروی که افغانستان را اشغال کرده بود، با همکاری عربستان سعودی، قطر و پاکستان نیروهای جهادی منطقه را راهی آن کشور کرد و از آنها پشتیبانی مالی و تسلیحاتی به عمل آورد. بدین ترتیب بود که طالبان و القاعده پدید آمد.

بعدها- در زمان ریاست جمهوری بیل کلینتون- القاعده اولین عملیات تروریستی را علیه آمریکا انجام داد. کلینتون به عنوان فرمانده کل قوا در سال ۱۹۹۶ تصمیم گرفت تا رهبران القاعده را که در اجلاسی محرمانه در افغانستان گرد آمده بودند، بمباران کند، اما مشکلی در این راه وجود داشت:

«پاکستان از طالبان و با کمی اغماض، از القاعده پشتیبانی می‌کرد. سازمان اطلاعات پاکستان، برای تعلیم طالبان و شورشیانی که در کشمیر می‌جنگیدند از برخی از همان اردوگاه‌هایی استفاده می‌کرد که بن لادن و القاعده نیز از آن بهره می‌گرفتند. اگر پاکستان از قبل درباره حمله‌های برنامه‌ریزی شده ما آگاهی می‌یافت، احتمال داشت که سازمان اطلاعات پاکستان به طالبان و یا حتی القاعده هشدار دهد.»(بیل کلینتون، زندگی من، ترجمه محمدرضا رضایی هنجنی و میترا معتضد، نشر البرز، جلد دوم، ص ۱۱۰۵)

از سوی دیگر نگرانی کلینتون این بود که اگر پاکستانی‌ها اطلاع نداشته باشند، موشک‌های شلیک شده به وسیله آمریکا را موشک‌های هندوستان تلقی و به سوی هند موشک پرتاب کنند و جنگی در بگیرد و کار به استفاده از سلاح‌های اتمی بینجامد. به همین دلیل معاون فرمانده ستاد مشترک - ژنرال رالستون- را به پاکستان فرستاد تا در زمان شلیک موشک‌ها با عالی‌ترین فرماندهان نظامی پاکستان در حال شام خوردن باشد:

«رالستون درست چند دقیقه پیش از آن که موشک‌های ما به حریم هوایی پاکستان تجاوز کنند، به فرمانده نظامی ارشد پاکستان اطلاع می‌داد، به گونه‌ای که برای هشدار دادن به طالبان یا القاعده بسیار دیر، اما برای اجتناب از ساقط کردن موشک‌های ما یا تحریک حمله متقابل به هندوستان، زمان کافی وجود داشته باشد.»(بیل کلینتون، زندگی من، صص ۱۱۰۶- ۱۱۰۵)

همین عمل در دوران اوباما تکرار شد. دولت اوباما برای این که دولت پاکستان- متحد خودش- بن لادن را فراری ندهد، بدون اطلاع آنها به پاکستان حمله کرد و بن لادن و چند تن از همراهانش را کشت. علی‌رغم مخالفت رسمی دولت پاکستان، طی چند سال گذشته هواپیماهای بدون سرنشین آمریکا مناطقی از پاکستان را موشک‌باران کرده‌اند و چند هزار تن را کشته‌اند.

مسأله قتل عام هزاره‌ها در چنین بستری قابل فهم است. سازمان ملل و کلیه نهادهای حقوق بشری بین‌المللی این جنایات را محکوم کرده‌اند و می‌کنند، اما انگشت اتهام به سوی ارتش پاکستان نشانه رفته است که با گروه تروریستی لشکر جنگوی در ارتباط است. حتی فرماندار ایالت بلوچستان- منسوب دولت پاکستان- گفته است که نیروهای امنیتی کشور «یا در حالت ترس از تروریست‌ها به سر می‌برند و یا اصلاً خبر ندارند که با چه کسی طرف هستند».

دوم- جنگ شیعه و سنی

عربستان سعودی و قطر با هزینه کردن دلارهای باده آورده نفتی- و برای دور کردن موج انقلابی منطقه از خود- جنگ شیعه و سنی راه انداخته و نزاع اساسی و عمیق دیکتاتوری و دموکراسی را که به نابودی آنان نیز منتهی خواهد شد، به نزاع شیعه و سنی و عرب و عجم، تبدیل کرده‌اند و می‌کنند.

سازمان ملل و کلیه نهادهای حقوق بشری بین‌المللی این جنایات را محکوم کرده‌اند و می‌کنند، اما انگشت اتهام به سوی ارتش پاکستان نشانه رفته است که با گروه تروریستی لشکر جنگوی در ارتباط است. حتی فرماندار ایالت بلوچستان- منسوب دولت پاکستان- گفته است که نیروهای امنیتی کشور «یا در حالت ترس از تروریست‌ها به سر می‌برند و یا اصلاً خبر ندارند که با چه کسی طرف هستند».

دولت‌های غربی به رهبری دولت آمریکا، با این که لزوماً موافق این عمل نیستند، در برابر متحدان مهم منطقه‌ای خود سکوت اختیار کرده‌اند. مهمترین پایگاه‌های نظامی آمریکا در عربستان سعودی، قطر و بحرین قرار دارد. آنان قیمت نفت را هم پایین نگاه می‌دارند، در برابر نه تنها ثبات‌شان توسط آمریکا تضمین شده است، بلکه به آنها اجازه داده شده تا مقاصد خود را تعقیب کنند (به عنوان مثال، حمایت مالی و تسلیحاتی از گروه‌های سلفی سوریه که آمریکا آنان را «گروه تروریستی» به شمار آورده است).

سوم- سکولاریسم نه حکومت اسلامی

شیعیان اگر بخواهند زنده بمانند، به سود آنان است که در کل منطقه حکومت‌های سکولار- خصوصاً سکولار دموکرات- حاکم باشد. حکومت‌های دینی، حقوق اساسی متفاوت‌ها و رقبا را نقض کرده و آنان را به شدت سرکوب می‌کنند. اگر بهار عرب به جایگزین شدن حکومت‌های سلفی به جای دیکتاتوری‌های سکولار منتهی شود، با استبدادی بی‌رحم‌تر از سکولارهای مستبد رویارو خواهیم شد. رژیم سرکوبگر جمهوری اسلامی، در مقایسه با گروه‌های سلفی طالبان و القاعده و جبهه نصرت و... گونه نرم باید به شمار رود. سکولاریسم بهترین ضامن حیات ادیان مختلف است، نه حکومت‌های دینی که ادیان و مذاهب رقیب را سرکوب می‌کنند.

چهارم- عقیده مهم نیست،انسان مهم است

گروهی وقتی با آدم‌ها روبه‌رو می‌شوند، مهمترین ویژگی آنان را عقایدشان به شمار می‌آورند: دیندار هستند یا بی دین؟ یهودی هستند یا غیر یهودی؟ مسیحی هستند یا غیرمسیحی؟ پروتستان هستند یا کاتولیک؟ مسلمان هستند یا غیر مسلمان؟ شیعه هستند یا سنی؟ مارکسیست هستند یا لیبرال؟ لیبرال هستند یا لیبرتارین؟ چپ هستند یا راست؟

وقتی با آدم‌ها روبه‌رو می‌شویم اما مهم‌ترین ویژگی آن است که آنها انسان هستند و باید از تمامی حقوقی که به انسان‌ها- از آن جهت که انسان هستند تعلق می‌گیرد- برخوردار شوند. شیعه بودن هزاره‌ها فاقد اهمیت است. آنان انسان هستند و نباید به خاطر باورهای مذهبی‌شان قتل عام شوند. درست به همان دلیل که انسان‌های دیگری به دلیل یهودی یا مسیحی یا سنی یا بی دین بودن نباید قتل عام شوند.

پنجم- شهروندان آزاد و برابر

به گفته باهمادگرایان/ باهمستان‌گرایان انسان انتزاعی وجود خارجی ندارد. آدم‌هایی که در جهان زندگی می‌کنند، کاملاً وابسته به تاریخ و اجتماعی خاص هستند. زن یا مردی هستند که در فلان کشور و جامعه با فلان تاریخ و ویژگی‌های خاص به دنیا آمده‌اند و زندگی می‌کنند. وقتی انسان انتزاعی وجود خارجی ندارد، فرض حقوق برای مفهوم فاقد مصداق احتمالاً فاقد معنای محصل است.

شاید هانا آرنت اولین فیلسوفی بود که بر این نکته انگشت نهاد. باهمادگرایانی چون مک اینتایر، مایکل سندل، چارلز تیلور و مایکل والزر این دقیقه را بسط دادند. حقوق بشر، حقوق شهروندانی است که در جوامع خاص زندگی می‌کنند. به تعبیر دیگر، به گفته جان راولز، باید همه اعضای جوامع خاص را «شهروندان آزاد و برابر» به شمار آورد. این نقطه آغازین است.

در منطقه‌ای که ما زندگی می‌کنیم، هنوز افراد «شهروندان آزاد و برابر» تلقی نمی‌شوند. برای این که نظام‌های فاسد استبدادی بر این قلمرو سیطره دارند. هزاره‌های بی‌گناه توسط جنایتکاران قتل عام می‌شوند، چون منطقه گرفتار استبداد و فساد و تروریسم دینی است. تا وقتی مبنای تصمیم‌گیری «متحدان ما» و «دشمنان ما» باشد، مسأئل منطقه حل نخواهد شد. آخر پاکستان و عربستان و قطر تروریسم‌پرور چگونه متحدانی هستند؟

باید به شکاف اصلی پرداخت و دولت‌ها و نیروها را از نظر دیکتاتوری و دموکراسی سنجید. یک بام و دو هوایی چاره بیچارگی منطقه نیست. اگر همه دولت‌ها و نیروهای دموکرات و دموکراسی‌خواه «متحد» به شمار روند و کلیه دولت‌ها و نیروهای مستبد از این مدار خارج شوند، اوضاع منطقه تغییر خواهد کرد و مردم منطقه- ازجمله هزاره و ایرانیان- فرصت خواهند یافت تا همچون «شهروندان آزاد و برابر» زندگی کنند.

دلیل "موجه" حصر موسوی و کروبی

politics — Thu, 21 Feb 2013 16:05:57 +0000

اکبر گنجی

اکبر گنجی - دو سال از حصر زهرا رهنورد، میرحسین موسوی و مهدی کروبی گذشت. رژیمی که آنان را در خانه‌ زندانی کرده، ادعاهایی در مورد نتایج انتخابات ریاست جمهوری سال ۸۸ دارد.

نتایج مورد ادعای جمهوری اسلامی در انتخابات دوره دهم چنین بود:

محمود احمدی نژاد ۲۴۵۲۷۵۱۶ رأی

میر حسین موسوی ۱۳۲۱۶۴۱۱ رأی

محسن رضایی ۶۷۸۲۴۰ رأی

مهدی کروبی ۳۳۳۶۳۵ رأی

پس از اعلام نتایج انتخابات و اعتراض موسوی و کروبی به نتایج اعلام شده و متقلبانه خواندن انتخابات، تظاهرات اعتراضی در کلان شهرها و به خصوص تهران برپا شد. تظاهراتی که با شعار "رأی من کجاست" آغاز شد و با طرح شعارهای رادیکال ادامه یافت.

رژیم در واکنشی تند به این تظاهرات، به سرکوب مردم پرداخت و پس از گذشت ۸ ماه خیابان‌ها را از معترضان خالی کرد. این سرکوب از جمله شامل بازداشت،شکنجه، تیراندازی و کشتن ده‌ها نفر شد. آخرین اقدام رژیم در آن زمان، برگزاری تجمع ۹ دی ۱۳۸۸ بود که از آن تحت عنوان "حماسه ی ۹ دی" یاد می‌کنند.

اما اعتراض سیاسی به گونه‌های مختلف ادامه یافت و موسوی و کروبی همچنان می‌تاختند. حرکت اعتراضی ۲۵ بهمن ۱۳۸۹ واکنش تند زمام‌داران رژیم را به دنبال داشت. آیت‌الله جنتی در نمازجمعه ۲۹/۱۱/۸۹ گفت: "کاری که قوه قضاییه می‌تواند انجام دهد و من فکر می‌کنم که در اندیشه است که انجام بدهد، این است که ارتباط اینها را به کلی از مردم قطع کند. در خانه آنها باید بسته شود، رفت و آمدهایشان محدود شود، نتوانند پیام بدهند و پیام بگیرند و تلفن و اینترنت آنها باید قطع شود و در خانه خود باید زندانی شوند".

چند روز بعد موسوی و کروبی به همراه همسران خود در خانه‌هایشان زندانی شدند. ماه ها گذشت و رژیم مدعی شد که فتنه را خفه کرده است. سرکوبگران حال سرشار از پیروزی می‌گفتند:

دلیل موجه حصر موسوی و کروبی پایگاه اجتماعی این دو است. رژیم تندترین و رادیکال‌ترین سخنان را "تحمل" می‌کند، اما "حرکت‌های جمعی" را مطلقا تحمل نمی‌کند. هرگونه حرکت سازمان‌یابی پیشاپیش سرکوب می‌شود، اما "فرد تنها" می‌تواند "حرف" بزند. چرا که حرف و سخن قدرت معینی دارد. کلام باید بتواند به عمل تبدیل شود.

الف- موسوی و کروبی آن ۱۳ میلیون رأی دهنده و معترضان را فریب داده بودند. پس از روشنگری‌های رهبری و افشای ماهیت سران فتنه و حرکت ضد دینی‌شان، آن ۱۳ میلیون رأی دهنده به کلی آب رفت و دیگر آنان مدافعی ندارند تا به دفاع از آنها بر خیزد.

ب- موسوی و کروبی پس از دو سال حصر، به هیچ وجه از مواضع خود عدول نکرده و حاضر به توبه و ندامت نیستند.

پرسش این بود و هست: چرا افرادی را که هیچ خطری برای نظام به شمار نمی روند، همچنان در منزلشان زندانی کرده‌اید؟ اگر پاسخ این است که آنان مرتکب جرم یا جرایمی شده‌اند، چرا آنان را در دادگاه محاکمه نمی‌کنید؟

اما پاسخ این بوده که محاکمه آنان به مصلحت نیست. آزادی آنان نیز به مصلحت نیست.

از همین پاسخ می‌توان به کاذب بودن مدعای آب رفتن طرفداران پی برد. مسأله این است: موسوی و کروبی همچنان دارای پایگاه اجتماعی‌اند و می‌توانند افراد را به حرکت در آورند.

اگر موسوی و کروبی فاقد پایگاه اجتماعی بودند، آیت‌الله خامنه ای اجازه می‌داد تا در حصر نامزد انتخابات ریاست جمهوری خرداد ۱۳۹۲ شوند. موسوی یا کروبی در حصر تمام عیار هم برنده انتخابات خواهتد بود.

دلیل موجه حصر، پایگاه اجتماعی این دو است، وگرنه اینک در داخل ایران برخی افراد شجاع تندترین سخنان را علیه آیت‌الله خامنه ای ایراد می‌کنند، رژیم هم نمی‌کوشد آنان را به هر قیمت ساکت کند؛ نه از آن رو که هزینه خاموش کردن آنان از فایده‌اش برای حکومت بیشتر است و توانایی بسیج اجتماعی این

انسان‌های شجاع نیز چنان نیست که حساب هزینه و فایده رژیم را به شکل اساسی تغییر دهد.

رژیم تندترین و رادیکال‌ترین سخنان را "تحمل" می‌کند، اما "حرکت‌های جمعی" را مطلقا تحمل نمی‌کند. هرگونه حرکت سازمان‌یابی پیشاپیش سرکوب می‌شود، اما "فرد تنها" می‌تواند "حرف" بزند. چرا که حرف و سخن قدرت معینی دارد. کلام باید بتواند به عمل تبدیل شود.

ده ها تلویزیون و رادیوی فارسی زبان شبانه روز در حال اطلاع رسانی و ایراد رادیکال‌ترین سخنان علیه جمهوری اسلامی هستند. هر فساد و جنایتی را به اطلاع مردم می‌رسانند، مردم را به سرنگونی رژیم فرا می‌خوانند، از تحریم‌های اقتصادی فلج کننده دفاع می‌کنند، حتی برخی از افراد و گروه‌ها، از تهاجم نظامی به ایران و وضع "منطقه پرواز ممنوع" در استان‌هایی از ایران سخن گفته‌اند.

بزرگ‌ترین سرمایه‌ای که موسوی و کروبی دارند، اعتماد بخش قابل توجهی از مردم ایران به صداقت آنان است. این سرمایه بالقوه قدرت تبدیل شدن به شبکه‌های اجتماعی بالفعل را دارد و حکومت بیش از هر چیز از بروز و ظهور همبستگی اجتماعی در میان مردم بیم دارد.

برخی دیگر از ضرورت تجزیه ایران دفاع کرده و می‌کنند. همه این سخنان از طریق همین رسانه‌ها به گوش مردم ایران می‌رسد. اما فاقد قدرت بسیج کننده‌اند و البته این نشانه هشیاری مردم ایران نیز هست که نمی‌خواهند کشورشان به سرنوشت سوریه گرفتار شود.

آری، موسوی و کروبی، با دیگران تفاوت دارند. آن دو طی فرایندی اجتماعی دارای قدرت شدند. معنا و قدرت ساخته می‌شوند. آنان دارای ذاتی متفاوت از دیگران نیستند، آنان تغییر کردند، بر سر مواضع اصولی خود ایستادند، و هیچ فشاری موجب عقب نشینی شان نشد. شجاعت عنصر مهمی در قلمرو سیاسی است.

شجاعت شرط لازم است، اما شرط کافی نیست. عناصر دیگری هم باید بر این متغیر افزوده شوند تا فرد قدرتمند شود. یعنی از قدرت بسیج اجتماعی برخوردار شود. مهم‌ترین این عناصر اعتماد است. موسوی و کروبی بزرگترین سرمایه‌ای که دارند اعتماد بخش قابل توجهی از مردم ایران به صداقت آنان است. اعتماد هم اساس سرمایه اجتماعی و پیوندهای ماندگار در میان مردم است.

اعتماد و پیوندهای ماندگار خمیرمایه شبکه های همبستگی و عمل سیاسی و فعالیت اجتماعی هستند. این سرمایه بالقوه موسوی و کروبی است که قدرت تبدیل شدن به شبکه‌های اجتماعی بالفعل را دارد و حکومت بیش از هر چیز از بروز و ظهور همبستگی اجتماعی در میان مردم بیم دارد.

حکومت هم‌چنین به خوبی از میزان اعتماد مردم به روسای قوای فعلی و دستگاه های فاقد استقلال آنان آگاه است. موازنه قوا در این عرصه به نفع موسوی و کروبی و دوستداران تحول دموکراتیک، عدالت و آن نظام سیاسی است که کرامت انسان‌های واقعی را ارج می‌نهد.

مهم‌ترین سرمایه جنبش‌های سرکوب شده احساس پیروزی اخلاقی در میان هواداران آن‌هاست. حکومت ممکن است یک نبرد را در جنگی طولانی یا به قول خودش در نهم دی، برده باشد اما در جنگ اخلاقی و پیکار دراز مدت برای حفظ اعتماد مردم و مشروعیت قدرت خود شکست خورده است.

هر چه حصر موسوی و کروبی طولانی تر شود حکومت اعتماد مردم را بیشتر از دست خواهد داد و کفه ترازوی ضرر حکومت سنگین تر خواهد شد. چرا که ادامه این حصر نشانه فقدان اعتماد به نفس حکومت و ترس آن از مردم است و مردم هم این را می‌فهمند.

آیت‌الله خامنه‌ای می‌تواند چنین بیندیشد که موسوی و کروبی اگر "فرصت" بیابند قادر به بسیج نیرو هستند، پس این فرصت را باید از آنان گرفت. اما نمی‌تواند از تبعات این تصمیم بگریزد که با این نوع محاسبه سیاسی، در واقع به اپوزیسیون مدافع حمله نظامی و تجزیه ایران "فرصت" می‌دهد و ترجیح سیاسی خود را برملا می‌کند.

جمهوری اسلامی فاقد هرگونه توجیه اخلاقی یا حقوقی برای در حصر نگاه داشتن آنان است. اما این حصر از نظر دوام روش‌های استبدادی، دارای "دلیل موجه" است. حصر موسوی و کروبی موجه است، برای این که دارای پایگاه اجتماعی و قدرت بسیج اجتماعی‌اند.

اما آیا آیت‌الله خامنه‌ای حتما باید از ظرفیت بسیج اجتماعی مخالفانی بترسد که به دنبال جنگ داخلی و تشدید تحریم‌های فلج کننده نیستند، نمی‌خواهند قدرت ایران به عنوان کشور تقلیل یابد، به دنبال "منطقه پرواز ممنوع" و تجزیه و کشتار و آوارگی گسترده مردم ایران و رسیدن به قدرت به هر قیمت نیستند؟

ادامه این حصر غیرعادلانه نشان خواهد داد که آیت‌الله خامنه‌ای کدام نوع اپوزیسیون و کدام مسیر تحول سیاسی را برای ایران ترجیح می دهد.

مخالفان حکومت و آیت‌الله خامنه‌ای از قضای روزگار بر سر دوراهی یک انتخاب قرار گرفته‌اند: سوریه و لیبی و عراق از یک سو و گذر به نظامی دمکراتیک‌تر از نوع آفریقای جنوبی و شیلی از سوی دیگر.

سیاست آمریکا مدیریت منازعات منطقه از همان نوعی است که در دو سال گذشته در سوریه شاهد بوده‌ایم. آمریکا در حال حاضر دیگر مثل گذشته قادر به لشگرکشی و ایفای نقش فصل‌الخطاب در مناقشات منطقه‌ای نیست و ملاحظه‌های نهایی‌اش تا این لحظه این است که نتیجه این منازعات برتری کیفی اسرائیل را در موازنه قوای منطقه‌ای تغییر ندهد و گروه‌های افراطی به سلاح‌های پیشرفته یا تسلیحات کشتار جمعی دست پیدا نکنند.

همه چیز دیگر در وضعیتی سیال و مبهم قرار دارد. قدرت‌های سلفی‌پرور منطقه (عربستان سعودی، قطر، و...) هم به دنبال بسط نفوذ خود و دور کردن بحران و اعتراض سیاسی از درون مرزهای خود و تلاش برای حذف متحدان ایران از صفحه سیاسی منطقه به قیمت تحمیل جنگ داخلی‌اند.

آیا کاهش مستمر سرمایه مشروعیت سیاسی نظامی که درگیر بحران‌های جدی داخلی و خارجی و مذاکرات حساس سیاسی بر سر برنامه هسته‌ای است موضع آیت‌الله خامنه‌ای و نظام سیاسی کنونی را در این نوع مذاکرات و در توازن قوای منطقه‌ای که در حال دگرگونی اساسی به ضرر ایران است، تقویت خواهد کرد؟

آیت‌الله خامنه‌ای می‌تواند چنین بیندیشد که موسوی و کروبی اگر "فرصت" بیابند قادر به بسیج نیرو هستند، پس این فرصت را باید از آنان گرفت. اما نمی‌تواند از تبعات این تصمیم بگریزد که با این نوع محاسبه سیاسی در واقع به اپوزیسیون مدافع حمله نظامی و تجزیه ایران "فرصت" می‌دهد و ترجیح سیاسی خود را برملا می‌کند. مردم ایران هم می‌فهمند که کیست که اپوزیسیون مرجح خود را تعیین می‌کند.

کلاس اسلام‌شناسی اندیشمندان جمهوری اسلامی برای مُرسی

politics — Sat, 16 Feb 2013 11:44:13 +0000

اکبر گنجی

اکبر گنجی − هفده "اندیشمند و استاد ایرانی" طی نامه‌ای مبسوط به رئیس جمهور مصر، دو پیشنهاد پیرامون اسلامی سازی دولت و کمک ایران به توسعه علمی و اسلامی مصر مطرح کرده‌اند. حداد عادل یکی از چهره‌های شاخص این "اندیشمندان" است.

پیشنهادات ارائه شده به این قرارند: الف- اسلامی سازی دولت/مدیریت: "به‌ جنابعالی...توصیه می‌کنیم، مبنا و الگوی قطعی و عملی مدیریت کشور را بر پایه اسلام عزیز قرار دهید و مقاصد فشارهای بین‌المللی و فضاهای به‌اصطلاح روشنفکری متاثر از رویکرد‌های منزوی کننده دین از عرصه سیاست، فرهنگ و اقتصاد را مطمح نظر قرار ندهید". ب- کمک ایران به توسعه‌ی علمی و اسلامی مصر: "به‌طور حتم اندیشمندان مسلمان ایرانی آمادگی دارند تجربه و توان علمی خود را در اختیار دولت و ملت شریف و مسلمان مصر قرار دهند".

غلامعلی حداد عادل یکی از چهره‌های شاخص این اندیشمندان است. یعنی همان استادی که کتاب یوستوس هارتناک- نظریه‌ معرفت در فلسفه کانت – را که علی حقی به عنوان پایان نامه‌ فوق لیسانس خود به فارسی ترجمه کرده بود، به نام خود منتشر کرد (چاپ اول: فکر روز، چاپ دوم و سوم: هرمس). حالا حداد عادل می‌خواهد "تجربه و توان علمی" سرقت را به مرسی انتقال دهد.

♦ مرتبط با این موضوع:
نامه هشدارآمیز پنج نواندیش مسلمان ایرانی خطاب به رهبران مردم مصر
گفت‌وگوی سراج میردامادی با حسن یوسفی اشکوری

علی اکبر ولایتی هم وقتی وزیر امور خارجه بود، اساتیدی را به کار می‌گرفت تا کتاب‌های تاریخی بنویسند و او به نام خود منتشر کند و کرد. یکی دیگر از اندیشمندان امضا کننده، در جلسه‌ امتحان دکتری، به دلیل لباس روحانیت و داشتن مسئولیت حکومتی، در کتابخانه‌ دانشکده تنها گذاشته می‌شود. استاد که برای احوال‌پرسی باز می‌گردد، حاج آقا در حال رونویسی از کتاب‌های کتابخانه بوده است. شخصیت شناسی نویسندگان را رها کرده و به سراغ متن می‌رویم.

نامه دارای ۱۱ بند است که با تبریک "براندازی حکومت استبدادی و ظالم" آغاز می‌شود. اگر براندازی رژیم استبدادی و ظالم عملی نیکوست، چرا در ایران رقبا و منتقدان و مخالفان به اتهام براندازی (مثلاً شرکت در انتخابات ریاست جمهوری ۸۸) محاکمه و زندانی می‌شوند؟ چرا براندازی جمهوری اسلامی- با کارنامه‌ ۳۳ سال سرکوب مخالفان و مراجع تقلید و دگراندیشان مذهبی- نامقبول است؟

البته نویسندگان در ادامه "شکل‌گیری مصر جدید مبتنی بر ارزش‌های اسلامی، رأی مثبت به قانون اساسی جدید و پیروزی مرسی در اولین انتخابات مردم سالارانه‌ ریاست جمهوری" را هم تبریک گفته‌اند.

این مقدمات برای آن است تا نکاتی درباره‌ "تجربه ۳۴ سال مبارزه بی‌امان با صهیونیزم و استکبار جهانی برای استقرار جمهوری اسلامی ایران" را به اطلاع مرسی رسانده و وی را به طی این مسیر دعوت کنند.

غلامعلی حداد عادل یکی از چهره‌های شاخص این اندیشمندان است. همان استادی که کتاب یوستوس هارتناک نظریه‌ معرفت در فلسفه کانت را که علی حقی به عنوان پایان نامه‌ فوق لیسانس خود به فارسی ترجمه کرده بود، به نام خود منتشر کرد. او حالا می‌خواهد "تجربه و توان علمی" سرقت را به مرسی انتقال دهد. ولایتی هم وقتی وزیر امور خارجه بود، اساتیدی را به کار می‌گرفت تا کتاب‌های تاریخی بنویسند و او به نام خود منتشر کند.

پرداختن به تک تک مدعیات طرح شده در این نامه، آن هم در یک مقاله‌ کوتاه امکان‌پذیر نیست. به همین دلیل به برخی از مدعیات پرداخته و اعتبار آنها را در ترازوی نقد خواهیم سنجید.

مدعای بند اول: جدایی از حقیقت اسلام دلیل بحران‌های فردی و اجتماعی جهان پیشرفته است.

الف- بحران‌های فردی و اجتماعی جهان پیشرفته چه اموری هستند؟

ب- اسلام حقیقی چگونه می‌توانست یا می‌تواند این بحران‌ها را مرتفع سازد یا از آنها پیشگیری کند؟

مدعای بند دوم: جهان غرب به اهمیت جایگاه دین در همه‌ زمینه‌ها پی برده و جوامع غربی به طور جدی در مسیر دین مداری جامعه حرکت می‌کنند. تبیین مدعا: "بازگشت به دین محصول بن‌بست‌های ناشی از رشد و توسعه منهای دین و بحران‌های اجتماعی فراگیری است".

الف- شواهد و قرائن توجه جهان غرب به جایگاه دین در همه‌ زمینه‌ها چیست؟

ب- شواهد و قرائن بازگشت جدی جهان غرب به مسیر دین مداری کدام است؟ تمامی آمارهای نهادهای معتبر جهانی نشان می‌دهند که دینداری در جوامع غربی در ۶ دهه‌ گذشته - به جز آمریکا- در حال کاهش بوده است (رجوع شود به: رونالد اینگلهارت و پیپا نوریس، مقدس و نامقدس، دین و سیاست در جهان، ترجمه مریم وتر، انتشارات کویر، فصل "معمای غیردینی شدن در ایالات متحده و اروپای غربی"، صص ۱۶۵- ۱۲۷. چارلز تیلور، تنوع دین در روزگار ما، دیداری دوباره با ویلیام جیمز، برگردان مصطفی ملکیان، نشر شور. جان دی. کپیوتو، اینک دین، سرشت ایمان در عصر مدرن، ترجمه‌ مرضیه‌ سلیمانی، نشر علم).

پ- چرا بازگشت جهان غرب به دین محصول بن‌بست‌های ناشی از رشد و توسعه‌ منهای دین و بحران‌های اجتماعی فراگیر است؟ این مدعا را چگونه می‌توان موجه ساخت؟

مدعای بند سوم: "دین و به‌طور خاص اسلام مرجع حل مسائل و مشکلات ملی و منازعات بین‌المللی است".

الف- با کدام شواهد و قرائن می‌توان این مدعا را تأیید کرد؟

ب- آیا تاریخ ادیان- "به طور خاص اسلام"- صدق این مدعا را نشان می‌دهد یا کذب آن را؟ جنگ‌های ایران و عثمانی، یهود کشی مسیحیان در کل اروپا، جنگ‌های صلیبی، جنگ‌های ۳۰ ساله میان پروتستان‌ها و کاتولیک‌ها از ۱۶۱۸ تا ۱۶۴۸، فقط چند شاهد مهم نقض این مدعایند. سکولاریسم- به معنای جدایی نهاد دین از نهاد دولت- محصول تأملات نظری صرف نبود، بلکه در درجه‌ اول محصول جنگ‌های مذهبی ۳۰ ساله بود که به عهدنامه‌ وستفالی منتهی شد. سکولاریسم راه حلی برای گریز از منازعات منطقه‌ای و بین المللی و زندگی صلح آمیز بود.

مدعای بند پنجم: اومانیسم پاسخ جامعی برای تأمین نیازهای معنوی و مادی انسان نیست.

الف- چه کسی از "جامعیت اومانیسم" سخن گفته است؟

ب- فرض کنیم کسانی به جامعیت اومانیسم باور دارند، آیا مرسی اخوانی هم دارای چنین اعتقادی است که او را به "توجه به کمال مطلق که مصداق احد و واحد آن خدای متعال است"، فرا می‌خوانید؟

رهبران اخوان‌المسلمین چند دهه قبل از فقیهان ایرانی حکومت دینی را تئوریزه کردند. آیت‌الله خامنه‌ای و دیگر فقیهان به شدت تحت تأثیر رهبران اخوان بوده و آثار آنان را به فارسی ترجمه می‌کردند. درس اسلام‌شناسی به اخوانی‌ها دادن، نقض غرض بوده و از نظر آنان توهین به شمار خواهد رفت.

مدعای بند ششم: حکومت و "ولایت متعلق به‌ خدا و رسول خدا و اولیاء خدا است و بهترین مسیر و سبک زندگی، مسیری است که برگرفته از ولایت الهی باشد".

الف- در واقع به طور غیر مستقیم به مرسی گفته می‌شود که حکومت چیزی جز ولایت فقیه نیست. آیا جز گروه کوچکی از فقیهان شیعه- آن هم پس از تجربه‌ جمهوری اسلامی- کسی به این نظریه باور دارد؟

ب- چرا بهترین سبک زندگی، "سبک زندگی دینی" است؟ دینداران می‌توانند آزادانه به سبک زندگی دینی عمل کنند، اما نمی‌توانند سبک زندگی دینی را به غیر دینداران- آن هم از سوی حکومت و به روش‌های خشونت‌آمیز- تحمیل کنند.

پ- به حکم کلی: مارکسیسم‌ها، لیبرالیسم‌ها، یهودیت‌ها، مسیحیت‌ها، اسلام‌ها و... وجود دارد. با توجه به این مقدمه: اسلام‌های مختلف، دارای سبک‌های زندگی دینی متفاوتی هستند. مرسی را به اجرای کدام سبک زندگی اسلامی دعوت می‌کنید؟

ت- واگذاری امر "سیاست گذاری، نهاد سازی و برنامه ریزی" به ولایت الهی، که به ادعای نویسندگان "قطعا به صلاح و سعادت دست پیدا خواهد کرد و مرجع رشد و ترقی خواهد بود"، چه معنایی دارد؟

مدعای بند هفتم: "همه امور مرتبط با زندگی انسان اعم از امور فردی و اجتماعی و یا قلمروهای سیاسی، اقتصادی و فرهنگی بدون توجه و تمسک به‌ اصول اسلامی منتهی به ‌ضلالت و گمراهی و رشد ناقص و یا ظهور جامعه ناقص‌الخلقه می‌شود".

الف- گزاره‌ کلی "عدم تمسک به اصول اسلامی در همه‌ امور فردی و اجتماعی (قلمروهای فرهنگی و سیاسی و اقتصادی) به ضلالت و گمراهی منتهی می‌شود"، قطعاً کاذب است. اگر این حکم صادق باشد، باید اکثریت مردم جهان در طول تاریخ- حتی اکثریت مسلمانان- را گمراه به شمار آورد.

ب- چرا این اندیشمندان اسلام‌شناس نگاهی به مقدمه ابن خلدون نینداخته‌اند که در آن ضرورت نیاز به انبیا و وحی برای زندگی فردی و جمعی و تمدن سازی را برهان باطلی به شمار آورده و نوشته است:"موجودیت و زندگانی بشر بی آمدن پیامبرانی هم ممکن است تحقق یابد و این امر به وسیله‌ مقرراتی است که حاکم بین خویش یا به نیروی عصبیتی که به قدرت آن بشر را مقهور می‌سازد بر مردم فرض می‌کند و آنان را به پیروی از طریقه‌ خود وا می‌دارد. و اهل کتاب و پیروان نسبت به مجوس که کتاب آسمانی ندارند اندک می‌باشند، چه اینان اکثریت مردم جهان‌اند و با همه‌ اینها گذشته از حیات و بقا دارای دولت‌ها و آثار و یادگارها بوده‌اند و تا این روزگار نیز همچنان بر همان وضع به سر می‌برند و در اقلیم‌های غیر معتدل سکونت دارند و زندگانی آنان بی گمان برخلاف زندگی مردمانی است که به صورت هرج و مرج و بی حاکم به سر می‌برند، چه اگر چنین می‌بود امکان نداشت به حیات خود ادامه دهند" (مقدمه‌ ابن خلدون، ترجمه‌ی محمد پروین گنابادی، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ یازدهم، جلد اول، ص ۸۰).

پس بدون دین هم می‌توان تمدن سازی کرد و چنان تمدنی لزوماً ضلالت و گمراهی نیست.

مدعای هشتم و نهم: جمهوری اسلامی از ابتدأ بر مبنای سیطره‌ اسلام در همه‌ زمینه‌ها تأسیس شد و

مهم‌ترین اصول قانون اساسی، "ابتناء جمهوری اسلامی ایران به اصول اعتقادی و قوانین اسلامی است".

مرسی و اخوان‌ المسلمین اینک به شدت از سوی سکولارها، لیبرال‌ها، ملی‌گرایان و حامیان رژیم سابق مصر تحت فشار قرار گرفته‌اند تا به زیر کشیده شوند. این گونه نامه‌ها، موجب می‌شود که جبهه‌ مقابل مرسی آنان را به پیروی از مسیر ایران متهم سازد.

الف- در ۱۰ و ۱۱ فروردین ۱۳۵۸، ۲۰۴۰۶۵۹۱ تن به جمهوری اسلامی آری گفتند. ۹ ماه بعد، در ۱۱ و ۱۲ آذر ۱۳۵۸، ۱۵۶۸۸۴۰۷ تن به قانون اساسی جمهوری اسلامی رأی دادند. کاهش ۵ میلیون نفری تا حدودی معلول افزودن اصل ولایت فقیه و اجرای شریعت به قانون اساسی بود.

ب- چرا اینک جمهوری اسلامی زیر بار رفراندمی دیگر برای همین نظام و قانون اساسی‌ا‌ش نمی‌رود تا روشن گردد که اکثریت مردم ایران خواهان اجرای شریعت و جمهوری اسلامی‌اند یا نه؟

مدعای دهم: جمهوری اسلامی "طی ۳۴ سال مجاهدت، تلاش و تدبیر و مبارزه بی‌امان با استکبار جهانی و دشمنان اسلام و مسلمین در سطح بین‌المللی" در افتاده و "بدین خاطر غرامت سنگینی را پرداخت کرده که از جمله آنها جنگ و تحریم فراگیر و فشار‌های سیاسی بین‌المللی است".

الف- بدین ترتیب مرسی به ایستادن در برابر آمریکا و دولت‌های غربی دعوت می‌شود.

ب- آیا با توجه به پیامدهای این خط مشی- غرامت سنگین، از جمله جنگ و تحریم فراگیر و فشارهای سیاسی بین‌المللی- عاقلانه است که مصریان با این دعوت لبیک بگویند؟

مدعای بند یازدهم: جمهوری اسلامی در همه‌ زمینه‌ها پیشرفت‌های خیره‌کننده‌ای داشته است. "برنامه اصلی آینده کشور ایران متمرکز بر "تمدن‌سازی نوین اسلامی" است. این برنامه بلندمدت مبتنی بر الگوی ویژه‌ای از پیشرفت است که هم از نظر مبانی نگرشی و معرفتی و هم از نظر روش اجرا مبتنی بر اصول مترقی اسلام و متمایز از هنجارهای دیکته شده و سلطه‌آمیز جهان غرب و صهیونیزم بین‌الملل تحت عنوان شاخص‌ها و معیارهای توسعه است".

الف- در اسلام (کتاب و سنت معتبر) هیچ طرحی برای توسعه وجود ندارد. برای این که: ۱- برنامه ریزی کار علم است، نه دین. ۲- مدیریت دارای دو بعد معرفتی و مهارتی است که به دین هیچ ارتباطی ندارند. ۳- ارزش‌ها مستقل از دین‌اند (عدم اتکای وجودی و معرفت شناختی و روانشناختی ارزش‌ها به دین. یا به تعبیر متکلمان معتزلی: حسن و قبح ذاتی و عقلی). ۴- فقه و شریعت را نمی‌توان حقوق- آن هم حقوق مدرن- به شمار آورد.

ب- نمی‌توان در تاریخ دین یک بام و دو هوایی بود. به تعبیر دیگر، نمی‌توان همه‌ خوبی‌ها را معلول دین و دینداری به شمار آورد و همه‌ بدی‌ها را "علی رغم دین"- یعنی بد مسلمانی- قلمداد کرد و گفت: "هر عیب که هست از مسلمانی ماست".

این نامه دارای چه پیامدهایی است؟

یکم- کلاس درس اسلام شناسی برای مرسی و اخوانی‌ها: در قرن بیستم، رهبران اخوان‌ المسلمین چند دهه قبل از فقیهان ایرانی حکومت دینی را تئوریزه کردند. آیت‌الله خامنه‌ای و دیگر فقیهان به شدت تحت تأثیر رهبران اخوان بوده و آثار آنان را به فارسی ترجمه می‌کردند (رجوع شود به مقاله‌ "آیت‌الله خامنه‌ای و عدالت به سبک سید قطب"). درس اسلام‌شناسی به اخوانی‌ها دادن، نقض غرض بوده و از نظر آنان توهین به شمار خواهد رفت.

دوم- نزاع شیعه و سنی: نزاع تاریخی شیعه و سنی، در سال‌های اخیر به شدت رشد کرده است. عربستان سعودی و قطر، با دلارهای نفتی، برای ضربه زدن به شیعیان در بحرین، عراق، سوریه، لبنان، ایران، پاکستان و افغانستان دست به هر عملی زده و می‌زنند. آنان نیروهای سلفی چون القاعده و طالبان و جبهه النصرة سوریه را حمایت مالی و تسلیحاتی کرده و می‌کنند.

اینک مدت‌هاست که ایران از سوی کشورهای عربی منطقه به دخالت در امور داخلی آنان متهم می‌شود. این گونه نامه‌ها- که به امضای دو تن از نزدیکت‌رین افراد به آیت‌الله خامنه‌ای و کاندیدای ریاست جمهوری (حداد عادل و ولایتی) رسیده است- سندی بر دخالت ایران در امور داخلی مصر به شمار خواهد رفت و بر نزاع‌های ایران و اعراب خواهد افزود.

اخوان‌ المسلمین که خود را سردمدار جریان اسلام‌گرایی می‌داند، در چند سال اخیر رشد چشمگیری کرده و در سوریه در حال مبارزه‌ی خونین برای سرنگونی رژیم سکولار سرکوبگر بشار اسد است تا حکومتی دینی جایگزین آن سازد. اسلام‌گراها رقیب یکدیگرند و به جای وحدت و زندگی صلح‌آمیز، نزاع برپا می‌سازند و خون یکدیگر را می‌ریزند. "بیداری اسلامی" منطقه به زیان اسلام و مسلمانان بوده است (رجوع شود به مقاله‌ "در باب مضرات بیداری اسلامی").

سوم- تحت فشار قرار گرفتن مرسی: مرسی و اخوان‌المسلمین اینک به شدت از سوی سکولارها، لیبرال‌ها، ملی‌گرایان و حامیان رژیم سابق مصر تحت فشار قرار گرفته‌اند تا به زیر کشیده شوند. این گونه نامه‌ها، موجب می‌شود که جبهه‌ مقابل مرسی آنان را به پیروی از مسیر ایران متهم سازد. مرسی و اخوان‌المسلمین، مجبور بوده‌اند که دائماً بر تفاوت‌های مسیر خود و ایران تأکید بنهند. نطق مرسی در تهران و مصاحبه‌ مطبوعاتی مشترک احمدی‌نژاد و مشاور رئیس الازهر در قاهره دو شاهد این مدعا هستند.

چهارم- دخالت در امور داخلی اعراب: اینک مدت‌هاست که ایران از سوی کشورهای عربی منطقه به دخالت در امور داخلی آنان متهم می‌شود. این گونه نامه‌ها- که به امضای دو تن از نزدیکت‌رین افراد به آیت‌الله خامنه‌ای و کاندیدای ریاست جمهوری (حداد عادل و ولایتی) رسیده است- سندی بر دخالت ایران در امور داخلی مصر به شمار خواهد رفت و بر نزاع‌های ایران و اعراب خواهد افزود.

پنجم- دوشیدن ایران: حماس اخوانی سال هاست که از سوی ایران مورد حمایت مالی و تسلیحاتی قرار گرفته است. با توجه به تغییرات منطقه، آنان به سوی مصر و ترکیه و قطر رفته و سیاست‌های ایران در سوریه را رسماً محکوم کرده و می‌کنند، در حالی که همچنان از ایران کمک دریافت می‌کنند (رجوع شود به مقاله‌ "جمهوری اسلامی و حماس: کمک در راه خدا").

مرسی هم خواهد کوشید تا از فرصت ایران استفاده کرده و بدین ترتیب، انواع و اقسام کمک‌ها را از دولت‌های غربی و عربی- در قبال عدم نزدیکی به ایران- دریافت کند. برخوردهای آنان با ایران تاکنون کاملاً تحقیرآمیز بوده است. آنان تاکنون به هیچ یک از مقام‌های ایرانی اجازه‌ سفر به غزه را نداده‌اند و پیشنهاد برقراری روابط رسمی را رد کرده‌اند.

ششم- دین در محدود صلح و دین برای جنگ و خون‌ریزی: بسیاری از دینداران، دین را به ابزاری جنگی تبدیل کرده‌اند که فقط به کار خون‌ریزی می‌آید. نویسندگان حتی اگر چنین هدفی نداشته باشند، پیامد عملی دعوت آنان خشونت به نام دین خواهد بود. کانت زمانی از دین در محدوده عقل سخن گفت. مدعای او را با رویکرد "دین در محدوده‌ صلح" باید تکمیل کرد. از موضع دلسوزی برای اسلام و حفظ آن، باید از جدایی نهاد دین از نهاد دولت دفاع کرد. به سود دینداری است که دین پشتیبان ارزش‌های اخلاقی و پارسایی و معنویت باشد، تا مدعی اجرای شریعت از طریق حکومت.

هفتم- نزاع دیکتاتوری و دموکراسی: نزاع‌های مذهبی و قومی به زیان مردم منطقه و به سود زمامداران فاسد خودکامه است. اگر نزاع اصلی- که شکاف دیکتاتوری و دموکراسی است- جایگزین این گونه نزاع‌ها شود، جبهه‌بندی‌های کل منطقه تغییر خواهد کرد.

همه‌ سرکوبگران منطقه نزاع‌هایی بر می‌سازند تا دیکتاتوری فاسد خود را تداوم بخشند. قدرت‌های جهانی (آمریکا، اروپا، چین و روسیه) هم طبق منافع خود از متحدان سرکوبگر حمایت می‌کنند. دموکراسی‌خواهان اگر در جبهه‌ دیکتاتورهای سکولار یا مذهبی قرار گیرند، دموکراسی و حقوق بشر را به حاشیه می‌رانند. جمهوری اسلامی تجربه‌ پرهزینه و بدی بود، اما نباید کل منطقه همانند پاکستان و افغانستان و عراق و سوریه کلنگی شود. مسئله‌ منطقه رهایی از شر کل رژیم‌های استبدادی سکولار و مذهبی است، نه تبدیل آن به مردابی که همه‌ را در خود فرو برد.

هاشمی رفسنجانی به روایت مداحان

politics — Sat, 02 Feb 2013 12:27:18 +0000

اکبر گنجی

اکبر گنجی - مداحان شخصیتی مطابق میل خود از هاشمی رفسنجانی می‌سازند و می‌کوشند تا آن برساخته‌ ایدئولوژیک را به عنوان واقعیت تاریخی جا بیندازند. می‌گویند هاشمی همیشه معتدل، واقع‌گرا، عمل‌گرا، آزادیخواه، پیرو آدام اسمیت، مخالف اشغال سفارت آمریکا، معتقد به رابطه با آمریکا، مخالف نابودی اسرائیل، امیر کبیر و "حافظ ایران" و غیره و غیره، بوده است.

مداحان همه‌ مخالفان و منتقدان هاشمی را هم یک دست کرده و تصویری واحد از آنان بر می‌سازند. می‌گویند همه‌ مخالفان هاشمی، نیروهای افراطی، تندرو، رادیکال، سبک‌سرهای رادیکال اصلاح‌طلب، آرمان‌گرایان ایده‌آلیست (حلقه‌ کیان و جریان روشنفکری دینی)، و...هستند که خود را «حقیقت مطلق و مطلق حقیقت می‌پندارند و غيرخود را باطل، منحرف، گمراه، وابسته، ترسو، فريب‌خورده».

هاشمی بی‌شمار دشمن - از چپ مارکسیستی تا اصلاح‌طلبان سبک‌سر و اصول‌گرایان افراطی- داشته و هیچ‌گاه به دروغ ها، تهمت ها، دشنام‌ها و تخریب‌های هیچ یک از آنان پاسخ نگفته است.

از کاذب بودن مدعای پایانی آغاز کنیم. آخرین مورد آن پاسخ هاشمی رفسنجانی به سخنان رسایی در مجلس بود که متن دفاعیه کاملاً شخصی و خانوادگی او در مجلس قرائت شد. فرصت مهمی که سیاستمدار جا افتاده از دست داد و به جای دفاع از حقوق همه‌ افرادی که از تریبون‌های عمومی جمهوری اسلامی به آنان ستم شده بود و محکومیت این رویه ها، صرف دفاع از خود و اعضای خانواده‌ خود شد. هاشمی در دومین مورد، از سال ۱۳۸۴ تاکنون احمدی‌نژاد و همفکرانش را به طور مداوم با اسم و بدون اسم کوبیده و می‌کوبد و برای سرنگونی او از هیچ اقدامی دریغ نکرده است. یک نمونه‌ آن نامه‌ هاشمی به آیت‌الله خامنه‌ای درباره‌ سخنان احمدی‌نژاد در مناظره‌ با میرحسین موسوی بود.

مداحان می‌گویند شاید- فقط شاید- هاشمی در اوائل دهه‌ ۶۰ تحت تأثیر فضای چپ مارکسیستی سخنان تندی بیان کرده باشد. اما به سرعت تغییر جهت داده و از آن به بعد همیشه در خط اعتدال و عقلانیت و مصلحت‌گرایی بوده است. دیگر سخنی درباره‌ نابودی اسرائیل یا رهبر مبارزه‌ با اسرائیل ایراد نکرده است. نه "با غرب و آمریکا دشمنی دارد"، نه "هیچ کدام" از مدعیات زیر را قبول دارد:

«ايران اسلامی پرچمدار مبارزه‌ با نظام سلطه، با صهيونيزم، با فرهنگ و تمدن غرب، با شرك و ظلم حاكم بر دنيای غرب و با استكبار جهانی می‌باشد. ايران اسلامی يك رسالت تاريخی دارد تا با آمريكای جهانخوار، صهيونيزم پليد و غرب استعمارگر مبارزه كند».

به جای همه‌ اینها: «هاشمی نیز دريافته بود كه مهم‌تر از مبارزه‌ با استكبار و صهیونیزم، مهم‌تر از مرگ بر آمریکا گفتن و خواهان نابودی اسراییل شدن، تلاش برای آزادی بیان، آزادی مطبوعات، انتخابات آزاد و حاکمیت قانون است...ايران امروزی مملو از چهره‌ها و شخصیت‌هایی است که همچون هاشمی‌ رفسنجانی نه دیگر به ستیز و دشمنی با آمریکا باور دارند، نه معتقدند که ایران اسلامی یک مسئولیت جهانی دارد مبنی بر رهبری یک پیکار یا جهاد تاریخی علیه نظام سلطه و استکبار حهانی به رهبری آمریکا، و نه کسی به ما وظیفه نابودی اسراییل را محول کرده است».

مداحان اذعان می‌کنند که آیت‌الله خمینی و آیت‌الله هاشمی رفسنجانی قدرتمندترین شخصیت‌های جمهوری اسلامی در دهه‌ اول انقلاب بوده‌اند. هاشمی که نماد واقع‌بینی، میانه‌روی، اعتدال و یوتوپیاستیزی بوده است. برای توجیه مدعای خود، در گام بعد، آیت‌الله خمینی را هم به فردی واقع‌گرا و غیرآرمان‌گرا تبدیل می‌کنند و می‌نویسند:

«آیا خود مرحوم امام خمینی واقع‌بین و واقع‌گرا بودند یا آرمان‌گرا و ایده‌آلیست؟ آیا پذیرش قطعنامه ۵۹۸ و پایان دادن به ۸ سال جنگ با عراق دلالت بر آرمان‌گرایی امام می‌کند یا برعکس دلالت بر واقع‌گرایی ایشان؟ آیا موافقت با عادی‌سازی روابط با عربستان بعد از کشتار حجاج ایرانی در مکه نشان از آرمان گرایی ایشان می‌نماید یا واقع‌گرایی؟ آیا انتصاب دولت موقت به زعامت مرحوم مهندس بازرگان حکایت از آرمان‌گرایی ایشان می‌نماید یا واقع‌گرایی شان؟ آیا اکراه و عدم تمایل ایشان در سال‌های اوایل انقلاب با تصدی روحانیون بر حکومت و امور اجرایی حکایت ازآرمان‌گرایی ایشان می‌نماید یا واقع‌گرایی‌شان؟ آیا مخالفت ایشان با دخالت قوای مسلحه از جمله سپاه در امور سیاسی کشور حکایت از آرمان‌گرایی ایشان می‌نماید یا واقع‌گرایی‌شان؟ آیا موافقت با ریاست جمهوری ابوالحسن بنی صدر و تفویض فرماندهی کل قوا به ایشان مبین آرمان‌گرایی امام بود یا واقع‌گرایی‌شان؟ آیا موافقت با جریان مک فارلین حکایت از آرمان‌ گرایی ایشان می‌نماید یا واقع‌گرایی‌شان؟ آیا نفس این که نزدیک‌ترین، معمتدترین و مورد وثوق‌ترین شخصیت روحانی و غیر روحانی به ایشان آقای رفسنجانی بودند مبین آرمان‌گرایی ایشان بود یا واقع‌گرایی‌شان؟»

جنجالی‌ترین رهنمودها و تهدیدهای هاشمی رفسنجانی در خطبه‌های نماز جمعه‌ ۲۳/۹/۱۳۸۰ بیان شد که تاکنون گریبانگیر ایران است. او گفت: اگر روزی دنيای اسلام متقابلا به سلاح هايی که اسرائيل دارد، مجهز شود، آن روز اين راهبرد استکبار به بن‌بست خواهد رسيد؛ چون استعمال يک بمب اتم در اسرائيل، هيچ چيز را باقی نمی‌گذارد؛ ولی در دنيای اسلام، فقط آسیب می‌رساند... بترسيد از روزی که موازنه و هزينه‌های فشار روی مردم فلسطين برای استکبار خيلی سنگين شود... رودررويی نيروهای مخلص و شهادت‌طلب با قله‌های استکبار خيلی خطرناک است و ممکن است جنگ جهانی سوم را شعله ور کند.

اگر چنین است، مشکل دهه‌ اول انقلاب چیست؟ چرا به همان "عصر طلایی" واقع‌گرایی باز نگردیم که هاشمی رفسنجانی در نماز جمعه‌ تهران آیت‌الله شریعتمداری را به پول گرفتن از آمریکایی‌ها و قصد تجزیه‌ ایران متهم کرد؟ حزب توده را به جاسوسی برای شوروی؟ علیه مهدی بازرگان مدعیات کاذبی در نمازجمعه‌ تهران بیان کرد؟ آن واقع‌گرایی‌ها را هنوز فراموش نکرده‌ایم که در لبنان آمریکایی‌ها و غربی‌ها ربوده شده، کشته و یا در برابر امتیازاتی آزاد می‌شدند.

از میان همه‌ مدعیات کاذب مداحان، فقط مورد اسرائیل را انتخاب کرده و چند نمونه از سخنان هاشمی در دهه‌ ۸۰ را به عنوان شاهد ارائه می‌کنیم تا "تحریف تاریخ" و "چهره سازی مداحانه" نمایان شود. درباره‌ تک تک موارد پیش از این به طور مبسوط و با شواهد و قرائن کافی نوشته شده (از جمله انفجار مرکز نظامیان آمریکایی در الخبر عربستان سعودی که به کشته شدن ۱۹ تن از آنان منتهی شد و تا مرحله‌ صدور دستور بمباران ایران توسط بیل کلینتون پیش رفت) و نیازی به تکرار وجود ندارد.

یکم- جنجالی‌ترین رهنمودها و تهدیدهای هاشمی رفسنجانی در خطبه‌های نماز جمعه‌ ۲۳/۹/۱۳۸۰ بیان شد که تاکنون گریبانگیر ایران است. او گفت: «اگر روزی دنيای اسلام متقابلا به سلاح هايی که اسرائيل دارد، مجهز شود، آن روز اين راهبرد استکبار به بن‌بست خواهد رسيد؛ چون استعمال يک بمب اتم در اسرائيل، هيچ چيز را باقی نمی‌گذارد؛ ولی در دنيای اسلام، فقط آسيب می‌رساند...بترسيد از روزی که موازنه و هزينه‌های فشار روی مردم فلسطين برای استکبار خيلی سنگين شود. نصيحت می‌کنم به شما که نگذاريد کار به اينجا بکشد، دلتان را به خشونت اسرائيل خوش نکنيد که بسيار خطرناک است ما مايل نيستيم امنيت دنيا به هم بريزد. رودررويی نيروهای مخلص و شهادت‌طلب با قله‌های استکبار خيلی خطرناک است و ممکن است جنگ جهانی سوم را شعله ور کند».

هاشمی طی چند سال گذشته بارها و بارها اعلان کرده است که پروژه هسته‌ای ایران در دوران ریاست جمهوری من آغاز شد، منتها من بدون سر و صدا و غیرعلنی آن را دنبال می‌کردم، ولی خاتمی و

اصلاح‌طلبان پیرامون آن تبلیغات به راه انداختند.

دوم- هاشمی رفسنجانی در ۱۱/۹/۱۳۸۲ طی مصاحبه‌ای درباره‌ فاجعه هولوکاست می‌گوید: «آن شش میلیون یهودی که گفتید در زمان جنگ جهانی دوم توسط آلمان‌ها از بین رفتند درست نیست. عدد واقعی خیلی از این کمتر است. محققان تعداد یهودیان موجود در اروپا را قبل و بعد از جنگ درآوردند و من هم در کتاب سرگذشت فلسطین یا کارنامه سیاه استعمار آورده‌ام. ولی تبلیغات صهیونیست این عدد دروغ را جا انداخته است و تکرار می‌شود... یهودی‌ها به خاطر استعدادی که دارند و شرایطی که در تاریخ به خصوص در اروپا داشتند، طلا و منابع ثروت، ابزار تبلیغاتی را در اختیار گرفته بودند. یعنی هم پولدار بودند و هم ابزار تبلیغاتی داشتند و به همین دلیل موی دماغ قدرت‌های اروپایی بودند. آلمان بی‌جهت آنها را سرکوب نکرد. چون مزاحم سیاست‌های هیتلر در آن شرایط بودند، سرکوب شدند. منتها این تحلیل برای من خیلی روشن و قابل قبول است که اروپا برای این که از شر اینها خلاص شود و آنها را وابسته به خودش بکند، نقشه‌ شومی کشید و اینها را در جایی جمع کرد. خودشان فلسطین را انتخاب کردند. اروپایی‌ها در اوگاندا و جاهای دیگر به دنبال جا برای یهودی‌ها بودند. حتی زمانی مطرح شد که ایالتی را در آمریکا به اینها بدهند. اروپایی‌ها یهودی‌ها را به فلسطین آوردند و همان موقع اسمش را پایگاه چند منظوره گذاشتند. اولا یک مقدار شر اینها را از خودشان کم کردند و اینها را بیرون فرستادند؛ ثانیا اینها را به قدرت‌های اروپایی محتاج کردند، چون یهودی‌ها به جایی آمدند که از سوی همسایگان و مسلمانان تهدید می‌شوند و در نتیجه به اروپا احتیاج دارند و وابسته هستند، ثالثا ابزاری برای اجرای سیاست قدرت‌های غربی در منطقه شدند» (هاشمی بدون روتوش، صص ۱۹۱- ۱۹۰).

مداحان حتماً به یاد می‌آورند که هاشمی در همین مصاحبه به آنها گفته که اسرائیل غده‌ چرکین غیر قابل حل است: «طبعاً جنگ‌هایی که به دنبال ایجاد اسرائیل در خاورمیانه به راه افتاد، به نفع استکبار بود... یک جریان ناحقی در منطقه‌ ما خلق شده که هم بعد استکباری و هم بعد ضد اسلامی دارد و هم خطر سیاسی و نظامی برای منطقه هست. یک غده‌ چرکین که قابل حل نیست و اگر کوتاه بیاییم بدتر می‌شود... فکر می‌کنم از لحاظ منطق اسلامی، انسانی و انقلابی حداقل کاری که می‌توانستیم بکنیم، همین است که می‌کنیم. یعنی جریان را محکوم کنیم و اسرائیل را غاصب و فلسطینی‌ها را مظلوم بدانیم. جریان صهیونیسم را یک جریان استکباری بدانیم... اولاً این گونه نیست که آینده‌ اسرائیل تضمین شده باشد. اگر همین گونه که پیش می‌رود باشد، روزی منفجر خواهد شد. دوم این که بدون برگشت آوارگان مسئله‌ فلسطین حل نمی‌شود و هر کس بخواهد آن را حل کند، نمی‌تواند...شما خواهید دید که چگونه در عراق قدرت عظیم آمریکا به زانو در می‌آید...این ما هستیم که نخواستیم به آمریکا نزدیک شویم...آمریکا همیشه برای ما دردسر درست کرده است» (هاشمی بدون روتوش، صص ۲۰۲- ۱۹۲).

دیوید هریس در هافینگتون پست طی مقاله‌ای درباره‌ هسته‌ای شدن ایران نوشت :«هرچه باشد، رئیس جمهور سابق ایران، اکبر هاشمی رفسنجانی، اعلام کرده بود که استفاده حتی یک بمب در داخل اسرائیل منجر به از بین رفتن همه چیز می‌شود». سپس نوبت به نتانیاهو رسید که در زمان ارائه نقاشی بمب اتمی در مجمع عمومی سازمان ملل، به سخنان هاشمی رفسنجانی استناد کرده و گفت : به آیت‌الله رفسنجانی گوش بدهید و من دارم نقل قول می‌کنم: استفاده از تنها یک بمب اتمی در داخل اسرائیل همه چیز را نابود خواهد کرد، اما این تنها به دنیای اسلامی آسیب خواهد رساند. رفسنجانی می‌گوید اندیشیدن به چنین سرانجامی غیر عقلانی نیست، و تازه این نظر یکی از میانه روهای ایران است.

سوم- هاشمی رفسنجانی در نماز جمعه‌ ۵/۷/۱۳۸۷ اسرائیل را عامل آمریکا به شمار آورد و هدف جهان اسلام را از بین بردن رژیم اسرائیل قلمداد کرد و گفت: «آمریکا از همه‌ی ابزار خود برای تقویت رژیم صهیونیستی استفاده کرد و یکی از اقدامات بسیار بد این کشور که اکنون آثارش به تدریج هویدا می‌شود مسئله‌ قدرت هسته‌ای رژیم صهیونیستی است. این رژیم نامشروع از سال ۴۸ برنامه هسته‌ای خود را آغاز کرد...رژیم صهیونیستی با کمک‌های آمریکا و فرانسه فعالیت‌های هسته‌ای خود را آغاز کرد...فرانسه با طراحی این نیروگاه جنایت بزرگی کرد و به رژیم صهیونیستی نیروگاه آب سنگین داد به نحوی که خیلی سریع به تولید رسید و سالانه مقدار زیادی پلوتونیوم در این مرکز تولید می‌شود. بر اساس اطلاعات مستند، اکنون هفته‌ای یک کیلو و ۲۰۰ گرم پلوتونیوم یعنی سالانه بیش از ۶۰ کیلوگرم از این ماده در دیمونا تولید می‌شود و با استفاده از آن سالانه ۷، ۸ بمب اتمی‌ساخته‌اند. آمریکا و فرانسه این رژیم غاصب و جعلی را با چنین قدرتی در مقابل یک چهارم جمعیت دنیا یعنی مسلمانان و یک چهارم دیگر دنیا یعنی غیرمتعهد‌ها مسلح کرده‌اند و هدف از این اقدام آن است که اسرائیل در توازن قوا میان اسرائیل و جهان اسلام و عرب دست بالا را داشته باشد که تا کنون آن را حفظ کرده‌اند و هر سال نیز آن را مجهزتر می‌کنند...دنیای اسلام باید با حضور در صحنه، حمایت از ملت فلسطین و هویت اسلامی‌خود در منطقه برای از بین بردن رژیم صهیونیستی به عنوان پایگاه چند منظوره استکبار در منطقه تلاش کند».

چهارم- هاشمی رفسنجانی در ۱۲/۱۱/۱۳۸۷ به مناسبت جنگ ۳۳ روزه و نبرد غزه، از پیروزی سوم- آزادی بیت المقدس و قدس شریف- سخن گفت و آرزو کرد که در دوران حیاتش شاهد آزادی کامل فلسطین باشد. او گفت: «هرچند که بوق‌های استکباری نمی‌خواهند شکست خود در نبرد غزه را بپذیرند اما واقعیت این است که ارتش تا دندان مسلح رژیم صهیونیستی به رغم برخورداری از تمام ابزار پیشرفته جنگی، نهایتا در نبرد اخیر با مقاومت اسلامی فلسطین شکست خورد و در حالی که می‌پنداشت طی چند روز می‌تواند حماس را از پای درآورد، با شکستی مفتضحانه مواجه گشت. حقیقت این است که هر چند تجاوز نظامی اسرائیل به غزه اقدامی خودسرانه نبوده و بسیاری از کشورهای اروپایی و حتی آمریکا نیز در این جریان از آنها حمایت می‌کردند، اما تل‌آویو در این نبرد شکست سنگینی را متحمل شد و در واقع تاوان اشتباه فاحش خود را پرداخت. به لطف و خواست خدا پس از این دو پیروزی، پیروزی سوم بر اسرائیل با آزادی بیت‌المقدس و قدس شریف در راه خواهد بود... ما به اصل کمک به مظلوم افتخار می‌کنیم... نمی‌توان مردم فلسطین و لبنان را به جرم دفاع از ناموس و جان خود تروریست نامید بلکه تروریست واقعی کسی است که درخانه دیگران به کشتار آنها می‌پردازد... امیدواریم که در دوران حیاتمان آزادی فلسطین را مشاهده نماییم.»

پنجم- هاشمی رفسنجانی در ۱۱/۱۲/۱۳۸۷ به مناسبت روز قدس نوشت: «سی سال است که آزاد اندیشان و عدالت‌خواهان درست کردار در سراسر جهان به ابتکار اعجاز آمیز امام راحل جمعه آخر ماه مبارک رمضان در محکومیت اشغالگری قدس شریف که نمادی از مظلومیت و اسارت در دست یک دولت سراسر نامشرع، جعلی و غاصب می‌باشد به خیابان‌ها می‌آیند وبرائت خویش را از جنایات و تمامیت خواهی بین‌المللی یک اقلیت محدود، فریاد می‌زنند».

ششم- هاشمی رفسنجانی در ۱۹/۱۲/۱۳۸۷ در دیدار با احمد جبرئیل - دبیر کل جبهه آزادی فلسطین - گفت: «تاریخ مردان بزرگی را که در راه مقاومت اسلامی در فلسطین و لبنان نقش اساسی ایفا کرده‌اند را از یاد نمی‌برد. رژیم صهیونیستی در شرایط جدید بسیار آسیب پذیر شده است و این را می‌توان در اختلافات داخلی این رژیم مشاهده کرد. تحولات اخیر نشان داد راهی جز مقاومت با اتکاء بر اسلام برای پیروزی بر دشمنان لبنان و فلسطین وجود ندارد و در راه رسیدن به این هدف اتحاد نقش مهمی دارد».

هفتم- هاشمی رفسنجانی در ۹/۶/۱۳۸۹ مقاله‌ بلندی به مناسبت روز قدس نوشت که در آن تا آنجا پیش رفت که تأسیس دولت اسرائیل را برنامه‌ دولت‌های غربی برای دوری جهان اسلام از علم و توسعه به شمار آورد. او در بخش‌هایی از این مقاله نوشت:«نام‌گذاری آخرین جمعه ماه مبارک رمضان به "روز جهانی قدس" یکی از ابتکارات سیاسی امام راحل برای مقابله با سیاست شوم استکباریون برای به فراموش سپردن مهم‌ترین مسئله دنیای اسلام بود که با این ابتکار، هر ساله شاهد جوش و خروش میلیونی مردم برای دفاع از قدس شریف و حمایت از مبارزات مردم سرزمین‌های اشغالی در اقصی نقاط جهان می‌باشیم... آنچه درباره تاریخ فلسطین و تاریخ جعلی اسرائیل می‌دانم، بسیار عمیق و سخنانم در این باره ورای احساساتی است که ممکن است در هر مسلمانی با شنیدن اخبار فلسطین ایجاد شود. پس به عنوان یک کارشناس با سابقه طولانی ۵۰ ساله عرض می‌کنم که خلق، تداوم و آینده‌ این رژیم مرهون خواسته‌های استکباری چند کشور قدرتمند غربی است که از همان اول یهودیان را مزاحم برنامه‌های حکومتی خویش می‌دانستند... درمطالعه‌ی مکان برای تشکیل یک رژیم جعلی، جایی را بهتر از سرزمین‌های فلسطین نیافتند که بهترین مصداق برای پایگاه چند منظوره آنان باشد...

انکار نمی‌توان کرد که هاشمی رفسنجانی تغییر کرده است. او اینک که به حاشیه رانده شده است، به خوبی می‌بیند که "نظام سلطانی فقیه سالار" کشور را به کجا رانده است. بحران‌ها و خطرها را می‌بیند. آن قدر هوشیار است که سراشیبی سقوط ایران و ایرانیان را دریابد و به دنبال راه برون‌رفت از این وضعیت باشد. اما در آستانه‌ ۷۹ سالگی، فاقد امکانات و تشکیلات و نیرو و قدرت برای اثربخشی است. خواستن یک چیز است و توانستن چیزی دیگر. اما سیاست به اصطلاح واقع‌گرایانه، عمل‌گرایانه، میانه‌روانه و مدبرانه‌ او راه به مقصد نمی‌برد. برای این که دائماً تبعیت عملی خود از آیت‌الله خامنه‌ای را اعلام می‌کند.

با تشکیل این غده سرطانی در منطقه استراتژیک خاورمیانه مهمترین نقطه جهانی از لحاظ تاریخ و تمدن و حتی معادلات سیاسی امروزی را که از آن تعبیر به گلوگاه می‌کنند، در دست می‌گیرند، بر غنی‌ترین سرزمین‌های دارای مواد معدنی انرژی زا، آن هم با تراشیدن دشمنی از نوع رژیم صهیونیستی مسلط می‌شوند، یهودیان همیشه معترض را از جغرافیای غرب دور می‌کنند، آسیا و آفریقا را درآینده‌های بسیار دور برای امنیت، محتاج و نیازمند خویش کنند ومهم‌تر از همه با مشغول کردن دولت‌های اسلامی به مبارزات نیم بند با اسرائیلی‌های اشغالگر، راه‌های توسعه و پیشرفت را در همه زمینه‌های علمی، اقتصادی، فنی، صنعتی و... بدون یک رقیب قدرتمند حل می‌کنند...آنچه تا به حال استکباریون را در عمل به این اهداف شوم تا حدودی موفق کرده که شاهد تشکیل یک رژیم غاصب در سرزمین قبله‌گاه اول مسلمانان جهان هستیم، برنامه بسیار شیطانی آنان درسیاست "فرّق تسد" است که با ایجاد اختلافات موذی بین کشور‌های اسلامی و القای آن اختلافات به حاکمان اسلامی نمی‌گذارند جهان اسلام به صورت واحد به این مسئله توجه نماید که در آن صورت به قول امام راحل اگر هر مسلمان فقط یک سطل آب بریزد، اسرائیل را سیل می‌برد... الحمدلله با تلاش‌های جمهوری اسلامی، اسلام محور مبارزه علیه رژیم غاصب صهیونیستی در سرزمین‌های اشغالی شد و در سایه‌ این سیاست طی چند سال گذشته شاهد موفقیت‌های بسیار خوب مسلمانان علیه اسرائیل غاصب بوده‌ایم که پیروزی حزب‌الله در لبنان و پیروزی مردم بی‌پناه غزه بهترین شاهد مدعاست... و آخرین نکته‌ای که لازم است در این مجال و مقال کوتاه به آن اشاره و تأکید کنم، تداوم مبارزه است... راه مقابله با چنین رژیمی، تداوم مبارزات مردمی است. مبارزاتی که در داخل، وحدت همه گروه‌های فلسطینی را بدون تکیه بر حس ناسیونالیستی عربی و با محوریت اسلام می‌طلبد و در خارج از سرزمین‌های اشغالی هم به کمک‌های مادی و معنوی حکومت‌های اسلامی و حمایت‌های مسلمانان نیازمند است...حمایت مسلمانان نیز راههای مختلفی دارد که یکی از مؤثرترین راهها، حضور آنان در راهپیمایی روز قدس است. روزی که با نزدیک شدن به آن، تمام پایه‌های رژیم نامشروع اسرائیل می‌لرزد...و انشاءالله تا سقوط رژیم غاصب و احقاق حقوق مردم فلسطین، مخصوصاً بازگشت ۵ میلیون آواره فلسطینی ادامه خواهد داشت».

هشتم- متن پیام هاشمی رفسنجانی در ۲۸/۸/۹۱- به دنبال حمله‌ اسرائیل به غزه- نیز همان خط سیر را دنبال می‌کند: «قساوتی که این روزها غاصبان صهیونیسم در سرزمین‌های اشغالی علیه مردم مظلوم و کودکان و زنان بی‌دفاع غزه انجام می‌دهند، برنامه‌های از پیش طراحی شده مدعیان دفاع از حقوق بشری است که به اتکای قدرت‌های جهانی به ویژه آمریکا خود را ارباب زمین و زمان می‌دانند. سردمدارانی که با بیش از ۶۰ سال تجاوز به ابتدایی‌ترین حقوق بشریت، خون مردم از سرزمین خود رانده شده فلسطین از چنگالشان فرو می‌ریزد و با وقاحت تمام، دم از صلح و آرامش در خاورمیانه می‌زنند.اگرچه این بار رزمندگان و مردم مظلوم مسلمان غزه در خطوط اول مقاومت، علیه زیاده‌خواهی‌های رژیم اشغالگر قدس مانند دوره‌های قبل تماشاگر نخواهند بود و با رشادت‌های خویش امنیت را برای ترسوهای صهیونیسم در تمام سرزمین‌های اشغالی مخدوش می‌کنند... دیگر گذشت آن زمانی که مسلمانان جهان و مردم آزادیخواه دنیا بنشینند و نظاره کنند که چگونه اقلیتی ظالم، اکثریت مظلوم را یا به اردوگاه‌های آوارگی بفرستند و یا درخانه خویش به خاک و خون بکشند. اینجانب...می‌خواهم...به اسرائیل غاصب بفهمانند که سنگ‌های سجیل پرندگان ابابیل به سراغ لشکریان تا بن دندان مسلح ابرهه خواهند آمد، حتی اگر در "بروج المشیده" باشند؛ ان‌شاءالله».

نتیجه: نه تنها مدعای مداحان کاذب است، بلکه سخنان هاشمی همچنان برای ایران هزینه‌آفرین است. مورد یکم را به دقت دوباره بخوانید. ایهود باراک در ۱۵/۲/۹۱ طی یک مصاحبه به طور مبسوط به سخنان هاشمی رفسنجانی پرداخت و توضیح داد که با یک بمب اتمی اسرائیل به کلی نابود و محو خواهد شد. او بر همین مبنا مدعی شد که ایران به دنبال بمب اتمی است تا اسرائیل را نابود سازد. در ۱۱/۴/۹۱ دیوید هریس در هافینگتون پست طی مقاله‌ای درباره‌ هسته‌ای شدن ایران نوشت:«هرچه باشد، رئیس جمهور سابق ایران، اکبر هاشمی رفسنجانی، اعلام کرده بود که استفاده حتی یک بمب در داخل اسرائیل منجر به از بین رفتن همه چیز می‌شود». سپس نوبت به نتانیاهو رسید که در ۶/۷/۹۱ در زمان ارائه نقاشی بمب اتمی در مجمع عمومی سازمان ملل، به سخنان هاشمی رفسنجانی استناد کرده و گفت : «به آیت‌الله رفسنجانی گوش بدهید و من دارم نقل قول می‌کنم:«استفاده از تنها یک بمب اتمی در داخل اسرائیل همه چیز را نابود خواهد کرد، اما این تنها به دنیای اسلامی آسیب خواهد رساند». رفسنجانی می‌گوید: اندیشیدن به چنین سرانجامی غیر عقلانی نیست، و تازه این نظر یکی از میانه روهای ایران است».

به مواضع هاشمی چگونه باید نگریست؟ به تعبیر دیگر، ملاک‌های داوری درباره‌ مواضع، سیاست‌ها و عملکرد او چیست؟ به باور نگارنده، معیارها به قرار زیرند:

الف- صدق و کذب مدعیات او درباره‌ اسرائیل. آیا شواهد و قرائنی که برای صدق مدعا ارائه می‌کند، قوی هستند یا ضعیف؟

ب- توجیه اخلاقی. آیا مواضع او در این خصوص عادلانه و از منظر حقوق بشر قابل دفاع است؟

پ- منافع ملی. آیا مواضع و سیاست‌های او درباره‌ی اسرائیل به سود منافع ملی ایران بوده یا به زیان آن تمام شده است؟

اما مداحان از منظر دیگری به این مواضع می‌نگرند. آنها می‌پرسند: این مواضع تندروانه، افراطی یا معتدل است؟ مفاهیمی سرشار از ایهام و ابهام که معلوم نیست چه معنایی دارند و متاخذ از نظریه‌ "حد وسط" ارسطو در علم اخلاق‌اند.

نه تنها از تحولات فکری و عملی هاشمی باید استقبال کرد، بلکه برای پیش روی او در این زمینه‌ها باید راهگشایی کرد. هر گام مثبت او در دفاع از حقوق مردم باید ستوده شود و هاشمی نباید احساس کند که دموکراسی خواهی‌اش موجب نکوهش او از سوی دموکرات‌ها خواهد شد. اما جعل تاریخ کار روشنفکر نیست. روشنفکر قلمرو عمومی "پادوی سیاسی" زمام‌داران سیاسی نیست، بلکه ناقد قدرت‌های اقتصادی- سیاسی- دینی- نظامی است. "نقد قدرت"، تقرب به حقیقت و کاهش درد و رنج آدمیان، مهم‌ترین وظایف روشنفکری است. با مفاهیمی چون تندروی، افراطی، رادیکالیسم، آرمان‌گرایی ایده‌آلیستی و... نمی توان به جنگ "نقادی" رفت و به دنبال آن بود که روشنفکران را به "پادوی سیاسی" زمام‌داران- آن هم در رژیمی استبدادی تبدیل کرد.

انکار نمی‌توان کرد که هاشمی رفسنجانی تغییر کرده است. او اینک که به حاشیه رانده شده است، به خوبی می‌بیند که "نظام سلطانی فقیه سالار" کشور را به کجا رانده است. بحران‌ها و خطرها را می‌بیند. آن قدر هوشیار است که سراشیبی سقوط ایران و ایرانیان را دریابد و به دنبال راه برون رفت از این وضعیت باشد. اما در آستانه‌ ۷۹ سالگی، فاقد امکانات و نیرو و تشکیلات و قدرت برای اثربخشی است. "خواستن" یک چیز است و "توانستن" چیزی دیگر. اما سیاست به اصطلاح واقع‌گرایانه، عمل‌گرایانه، میانه‌روانه و مدبرانه‌ او راه به مقصد نمی‌برد. برای این که دائماً تبعیت عملی خود از آیت‌الله خامنه‌ای را اعلام می‌کند. به دو نمونه‌ آخر بنگرید:

هاشمی رفسنجانی در دیدار ۸/۱۱/۹۱ با اصحاب رسانه و خبرگزاری‌ها گفت: «اهميت وحدت مسلمين و فرق اسلامی تا بدان‌جايی است كه در متن آن الهام‌بخش شدن انقلاب اسلامی كه در سياست‌های كلان جمهوری اسلامی تصويب و توسط رهبری معظم انقلاب ابلاغ شده است...مقام معظم رهبری بر لزوم وحدت در كشور تأکید دارند...هستند كسانی كه می‌خواهند به هر طريق ممكن ميانه بزرگان نظام و دوستداران انقلاب به‌خصوص بنده و رهبری معظم انقلاب را بر هم بزنند، اما با هوشياری مردم و مسئولان نظام به اهداف خود نخواهند رسيد. چرا كه همواره تعامل خوبی ميان اينجانب و مقام معظم رهبری برقرار بوده و راه‌‌حل مشكلات نيز در يد پرتوان مقام معظم رهبری است».

به گزارش خبرآنلاین هاشمی در بخش دیگری از سخنانش در همین دیدار گفته است:«هنوز بنا ندارم وارد صحنه شوم و کار من صحبت با مقام معظم رهبری است و با ایشان برادرانه و دوستانه همچون دوران گذشته گفت‌وگو دارم و فکر می‌کنم این بهترین راه است...مصلحت نمی‌دانم که راه دیگری جز همکاری با رهبری را بروم... تصمیم‌گیری در زمینه‌ مذاکره‌ با آمریکا با مقام معظم رهبری است و اگر اوباما صادقانه برخورد کرده و از رفتار او علامت منفی دیده نشود، شاید مقام معظم رهبری پیشنهاد مذاکره را بپذیرد».

هاشمی رفسنجانی در ۱۱/۱۱/۹۱ گفت: «همان وضعی كه بعد از مشروطه و نيز در دوران پهلوی برای تخريب و گوشه‌نشين كردن حوزه و روحانيت دنبال شد، اكنون نيز تحت عناوين ديگری در حال پيگيری است و همين امر هوشياری، دورانديشی و تلاش بيش از پيش علما و روحانيون را برای خنثی كردن اين توطئه‌ها طلب می‌كند. دشمنان دين و مردم با هدف قرار دادن كانون اصلی همبستگی مردم كه روحانيت، ولايت و امام و رهبری است، قصد دارند مردم را از اين امهات جامعه اسلامی دور و با بی‌تفاوت كردن آنان نسبت به اعتقادات و معارف دينی و اهل بيت، مطامع شيطانی خود را پياده كنند...تأكيد هميشگی دلسوزان و وفاداران به انقلاب و نظام و نيز رهبری معظم انقلاب بر پرهيز از تفرقه‌افكنی و ايجاد همدلی در كشور است كه همه بايد اين مهم را مورد توجه ويژه قرار دهند. متأسفانه گروه يا جناحی افراطی در كشور حيات سياسی خود را در ايجاد و دامن زدن به اختلافات و تفرقه در جامعه می‌دانند و تأكيدات مكرر رهبری انقلاب را درباره پرهيز از تفرقه نادیده می‌گیرند".

هاشمی اگر راست بگوید که تنها راه نجات را پیروی عملی از آیت‌الله خامنه‌ای به شمار می‌آورد، این همان مسیر نابودی ایران و ایرانیان است. برای این که همه‌ سیاست‌ها و رفتارهایی که مداحان تندروانه و افراطی به شمار می‌آورند، سیاست‌ها و رفتارهای تعیین و تصویب شده به وسیله‌ آیت‌الله خامنه‌ای است. اگر هم این مدعیات را قبول نداشته باشد و سیاستمدارانه آنها را بیان می‌کند تا سیاست اصلی خود را پیش برد، آیت‌الله خامنه‌ای و مریدانش آن قدر خواب‌زده نیستند که «تعارض نظر و عمل» هاشمی را نفهمند.

نه تنها از تحولات فکری و عملی هاشمی باید استقبال کرد، بلکه برای پیش روی او در این زمینه‌ها باید راهگشایی کرد. هر گام مثبت او در دفاع از حقوق مردم باید ستوده شود و هاشمی نباید احساس کند که دموکراسی خواهی‌اش موجب نکوهش او از سوی دموکرات‌ها خواهد شد. اما جعل تاریخ کار روشنفکر نیست. روشنفکر قلمرو عمومی "پادوی سیاسی" زمام‌داران سیاسی نیست، بلکه ناقد قدرت‌های اقتصادی- سیاسی- دینی- نظامی است. "نقد قدرت"، تقرب به حقیقت و کاهش درد و رنج آدمیان، مهم‌ترین وظایف روشنفکری است. با مفاهیمی چون تندروی، افراطی، رادیکالیسم، آرمان‌گرایی ایده‌آلیستی و... نمی توان به جنگ "نقادی" رفت و به دنبال آن بود که روشنفکران را به "پادوی سیاسی" زمام‌داران- آن هم در رژیمی استبدادی- تبدیل کرد. اگر فردی بخواهد به نماد مداحی یک سیاستمدار تبدیل شود، حق اوست، اما این حق او نیست که ناقدان زمام‌دارانی را که ایران و ایرانیان را در چنبره‌ی این وضعیت اسیر کرده اند، "سبک سر" قلمداد کند.

چگونه است که روشنفکران در دموکراسی‌های تثبیت شده به شدت زمام‌داران را نقد کرده و تمام اجزای زندگی خصوصی‌شان را هم برملا می‌سازند (از جمله بنگرید به افشاگری‌هایی که طی پنج سال اخیر درباره‌ اوباما شده است)، اما مداحان فرمان صادر می‌کنند که زمام‌داران خودکامه را نباید نقد کرد؟ بلکه کار روشنفکری، "پادویی سیاسی" زمامداران خودکامه است.

چشم به آسمان دوختن، دست به آسمان دراز کردن

politics — Sat, 26 Jan 2013 23:10:12 +0000

اکبر گنجی

اکبر گنجی − در این‌که جمهوری اسلامی نظامی غیردموکراتیک است، اختلاف نظری وجود ندارد. اما در این‌که مصداق کدام یک از رژیم‌های غیردموکراتیک (دیکتاتوری‌های نظامی، دیکتاتوری‌های توتالیتر و فاشیستی یا دیکتاتوری‌های سلطانی) است، اختلاف‌نظرها کم نیستند.

رژیم هر اندازه هم که استبدادی باشد، باز فرصت‌هایی برای فعالیت در آن وجود خواهد داشت. از این نظر، وضع جمهوری اسلامی با رژیم‌هایی چون رژیم صدام حسین، قذافی، اسد، و...بسیار تفاوت دارد. مسئله این است: آیا از فرصت‌های قانونی رژیم سرکوبگر جمهوری اسلامی می‌توان و باید استفاده کرد یا نباید کرد؟

برای روشن شدن محل نزاع و نزدیک شدن به پاسخ، به قلمروهای متفاوت زیر بنگرید:

یکم- حوزه‌ مطبوعات: مطابق قانون مطبوعات، انتشار نشریه منوط به اخذ مجوز از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است. اگر در همین شرایط سخت بتوان مجوز نشریه‌ای دریافت کرد، آیا این اقدام مفید و موجه نیست؟ فرض کنید ماهنامه‌زنان مجددا اجازه‌ انتشار یافت. در این صورت چه باید کرد؟ صاحب امتیاز و مدیر مسئول باید آن نشریه‌ کارساز را منتشر سازد یا بگوید تا وقتی جمهوری اسلامی سر کار است، من هیچ نشریه‌ای منتشر نخواهم کرد. ده‌ها روزنامه، هفته‌نامه، ماهنامه و فصلنامه که طی سه دهه‌ گذشته انتشار یافتند و توقیف شدند، به سود مردم بودند یا به زیان آنها؟ نشریاتی چون شرق، اعتماد، بهار، و...که اینک منتشر می‌شوند، باید چه کنند؟ وجود آنها مفید است یا مضر؟ اگر در این نشریات مقاله‌ای یا مصاحبه‌ای از فردی درخواست شد- با وقوف به خودسانسوری توسط گوینده و نشریه- باید آن را پذیرفت یا رد کرد؟ خب فرد می‌تواند بگوید: «تا وقتی من نتوانم علیه سرنگونی جمهوری اسلامی آزادانه حرف بزنم، یا تا وقتی سخنان من سانسور می‌شود، هیچ مقاله‌ای به شما نمی‌دهم و هیچ مصاحبه‌ای با شما نخواهم کرد.»

دوم- حوزه‌ کتاب: نه تنها تأسیس شرکت انتشاراتی، که انتشار تک تک کتاب‌ها هم نیازمند مجوز است. حال اگر در همین شرایط بسیار دشوار بتوان مجوز یک موسسه‌ انتشاراتی دریافت کرد، آیا باید با اشتیاق به دنبال آن رفت یا اعلام کرد تا زمانی که جمهوری اسلامی برپاست، تأسیس شرکت انتشاراتی ناموجه است. فرض کنید وزارت ارشاد صلاحیت شما و همفکرانتان برای به راه انداختن موسسه‌انتشاراتی را رد می‌کند. اگر شما بتوانید آثارتان را توسط انتشاراتی‌های موجود منتشر سازید، چه خواهید کرد؟ آیا در اعتراض به رژیم سرکوبگر از انتشار آثارتان خودداری خواهید کرد؟ آیا در اعتراض به وجود سانسور هیچ اثری منتشر نخواهید کرد؟ فرض کنید کتاب شما با حذف ده صفحه مجوز انتشار می‌گیرد. در این صورت چه خواهید کرد؟ آیا بهتر نیست که خوانندگان بتوانند از ۹۶ درصد آرای شما استفاده کنند تا این که هیچ گیرشان نیاید؟

مگر در همین جمهوری اسلامی متون علوم انسانی و اجتماعی و فلسفه (مارکس، گرامشی، فروید، نیچه، فوئرباخ، دکارت، توکویل، هگل، کانت، لاک، هابز، هابرماس، آیزیا برلین، جان راولز، ریچارد رورتی، آمارتیاسن، مارتا نسبام، هیلاری پاتنام، فوکویاما، کارل پوپر، میلتون فریدمن، فون هایک، امیل دورکهایم، جان استیوارت میل، ماکس وبر، جرج زیمل، هایدگر، گادامر، هانتینگتون، آنتونی گیدنز، هانا آرنت، هورکهایمر، آدورنو، اریک فروم، فرانتس نویمان، اریک هابسبام، و...) به زبان فارسی ترجمه و منتشر نشده است؟ آیا چون جمهوری اسلامی رژیمی سرکوبگر و سانسورگر بوده و هست، باید از انتقال فرهنگ مدرن به ایران خودداری می‌شد؟ آن همه رمان مدرن (گابریل گارسیا مارکز، میلان کوندرا، ماریو بارگاس یوسا، و...) که طی سه دهه‌گذشته به فارسی برگردانده شده است، چه؟ آیا این‌ها نباید ترجمه می‌شدند؟

جمهوری اسلامی نمی‌گذارد اتحادیه‌های کارگری مستقل تشکیل شوند. اما اگر اجازه می‌داد، کارگران باید چکار می‌کردند؟ آیا باید ادعا می‌کردند که چون رژیم استبدادی است ما از تشکیل اتحادیه خودداری می‌کنیم؟ مگر حالا که اجازه نمی‌دهد و سرکوب می‌کند، کارگران برای تشکیل سندیکا مبارزه نمی‌کنند و زندان نمی‌روند؟

سوم- حوزه‌هنر: فقط و فقط به سینما بنگرید و تئاتر و نقاشی و مجسمه سازی و... را فراموش کنید. رژیم در حوزه‌هنر بیش از دیگر حوزه‌ها سخت‌گیر بوده است. اما چه تعداد فیلم‌های ایرانی ساخته شده‌در داخل کشور موفق به دریافت جوایز جهانی شده‌اند؟ آن همه فیلم خوب که توسط هنرمندان تولید شد، آیا نباید ساخته می‌شد، چون جمهوری اسلامی رژیم استبداد دینی است؟ آیا هنرمندان نمی‌توانستند و نمی‌توانند استدلال کنند:«مشکل از همان آغاز- یعنی سناریو- شروع می‌شود که وزارت ارشاد آن را ویران می‌سازد. نتیجه‌ نهایی- یعنی خود فیلم- را هم دوباره نابود می‌کند. پس تولید فیلم در این رژیم بی فایده و بلاموضوع است.» اما هنرمندان از همین فرصت‌های تنگ استفاده کرده و آن آثار را آفریده‌اند.

چهارم- حوزه‌ دانشگاه‌ها: جمهوری اسلامی با انقلاب فرهنگی دانشگاه‌ها را تعطیل کرد تا پس از

پاک‌سازی اساتید و دانشجویان و برقراری نظام سختگیرانه‌گزینش، دانشگاه‌ها را اسلامی سازد. نسل جوان ایران زمین چه باید می‌کرد؟ آیا در اعتراض به کل این فرایند سرکوبگرانه، باید خود را از حق تحصیل محروم می‌ساخت؟ جمهوری اسلامی به شدت نیازمند اقشار تحصیل کرده- خصوصاً در علوم طبیعی تجربی- بود و هست. به همین دلیل در کشوری که همه‌دانشگاه‌ها- حتی دانشگاه آزاد- دولتی است، به شدت در این زمینه سرمایه‌گذاری کردند و تحصیل علم- به خصوص برای زنان- تشویق شد. تعداد دانشجویان کشور از ۱۷۶ هزار تن در سال ۱۳۵۷ به بیش از چهار میلیون و یکصد هزار تن در سال ۱۳۹۱ افزایش یافته است. دانشجویان و اساتید ایستادگی کرده و از همین فرصت به خوبی استفاده کردند. به نتیجه‌کار بنگرید که مطابق میل جمهوری اسلامی نیست. پس از گذشت ۳۳ سال، همچنان از سکولار و لیبرال بودن دانشگاه‌ها ناله می‌شود و دائماً از پاکسازی و اسلامی سازی دانشگاه‌ها سخن گفته می‌شود. یکی دیگر از پیامدهای استفاده‌ از این فرصت، این بوده که زنان اکثریت دانشجویان و فارغ التحصیلان را تشکیل داده‌اند.

پنجم- حوزه‌ وکالت: قوه‌ قضائیه تحت امر ولایت مطلقه‌ فقیه است. دادگاه‌های زندانیان سیاسی و مطبوعاتی و عقیدتی، فرمایشی بوده است. جمهوری اسلامی وکلا را هم تحت فشار قرار داده و به خدمت خود در آورده است. با توجه به این واقعیات، متهمان سیاسی- مطبوعاتی- عقیدتی چه باید می‌کردند؟ از وکلای مورد تأیید جمهوری اسلامی استفاده می‌کردند یا نمی‌کردند؟ وکلا چه تکلیفی داشتند؟ در همین رژیم نیز زندانیان وکیل داشته‌اند و وکلا عموماً به طور مجانی از زندانیان سیاسی و عقیدتی دفاع کرده‌اند. نمی‌توان مدعی شد که آن دفاع‌ها مطلقا بدون تأثیر بوده‌اند. وکلا به متهمان کمک‌های زیادی کرده و می‌کنند، هر چند که خودشان- همچون زندانیان- تحت سلطه‌ همین رژیم قرار داشته و به خاطر همین نوع فعالیت‌ها زندانی شده و می‌شوند.

ششم- حوزه صنفی: مطابق ماده‌ ۱۳۱ قانون کار جمهوری اسلامی : «به منظور حفظ حقوق و منافع مشروع و قانونی و بهبود وضع اقتصادی كارگران و كارفرمايان، كه خود متضمن حفظ منافع جامعه باشد، كارگران مشمول قانون كار وكارفرمايان يك حرفه يا صنعت می‌‌توانند مبادرت به تشكيل انجمن‌های صنفی نمايند». آیا از این حق- به دلیل سرکوبگری و عدم مشروعیت جمهوری اسلامی- نباید استفاده کرد؟

آیا انجمن‌های صنفی موجود (کانون عالی انجمن‌های صنفی کارفرمایی ایران، انجمن صنفی طراحان گرافیک ایران، انجمن صنفی روزنامه‌نگاران، کانون سراسری انجمن‌های صنفی کارفرمایی نمایندگان بیمه‌ایران، انجمن صنفی کارخانه‌های قند و شکر ایران، انجمن صنفی شرکت‌های تبلیغاتی ایران، کانون انجمن‌های صنایع غذایی ایران، انجمن صنفی دفاتر مسافرتی و گردشگری ایران، کانون انجمن‌های صنفی آرد ایران، و...) مفید بوده و هستند یا باید تعطیل شوند؟ آیا آنها مطلقا نتوانسته‌اند از حقوق صنف خود دفاع کنند؟

آیا کارگران به سندیکاهای کارگری نیازمند نیستند تا از حقوق خود در برابر کارفرمایان دفاع کنند؟ جمهوری اسلامی نمی‌گذارد تا اتحادیه‌های کارگری مستقل تشکیل شود. اگر اجازه می‌داد، کارگران چه باید می‌کردند؟ آیا باید ادعا می‌کردند که چون رژیم استبدادی است ما از تشکیل اتحادیه خودداری می‌کنیم؟ مگر حالا که اجازه نمی‌دهد و سرکوب می‌کند، کارگران برای تشکیل سندیکا مبارزه نمی‌کنند و زندان نمی‌روند؟

انتخابات شوراهای شهر قرار است هم‌زمان با انتخابات ریاست جمهوری برگزار شده و ده‌ها هزار تن برای سراسر کشور انتخاب شوند. اصلاح‌طلبان و سبزها حتی این انتخابات را هم به‌کلی رها کرده‌اند. آیا سختگیری جمهوری اسلامی در انتخابات شوراهای شهر هم به اندازه‌ انتخابات ریاست جمهوری است؟ آیا ورود به شوراهای شهر به‌کلی فاقد اهمیت است و هیچ سودی برای کشور ندارد؟

جمهوری اسلامی به اتحادیه‌های کارگری نسبت به دیگر اصناف حساسیت بیشتری داشته است، شاید مهم‌ترین دلیل، سوء‌ظن به ارتباط کمونیست‌ها با کارگران و اشتیاق مارکسیست‌ها به استفاده‌ از کارگران علیه جمهوری اسلامی بوده است. شاید اگر گروه‌های سیاسی کارگران را رها می‌کردند، آنان نیز می‌توانستند اتحادیه‌کارگری مستقل- در چارچوب رایج جمهوری اسلامی- پدید آورند.

هفتم- حوزه‌ مشارکت و رقابت سیاسی: احزاب و سازمان‌های سیاسی، شرط لازم دموکراسی‌ها هستند. اگر جمهوری اسلامی بگذارد حزب‌های سیاسی تشکیل شوند، آیا نباید از این فرصت استفاده کرد؟ حزب‌ها و سازمان‌های سیاسی را سرکوب کردند، اما احزاب و سازمان‌های سیاسی که خودی‌ها باز کردند (نهضت آزادی، ملی- مذهبی ها، جبهه‌ مشارکت اسلامی، سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی، مجمع روحانیون مبارز، دفتر تحکیم وحدت، حزب کارگزاران سازندگی، حزب اعتماد ملی) نیز به مخالفانی تبدیل شدند که چاره‌ای جز تعطیل کردنشان وجود نداشت. خودی‌ها دائماً به غیرخودی‌ها تبدیل شده و خودی‌های دیگری جایگزین آنها می‌شوند. با این حساب، آیا تأسیس حزب و سازمان سیاسی در جمهوری اسلامی باید همچنان دنبال شود یا به کلی کنار گذاشته شود؟

انتخابات چهار گانه‌جمهوری اسلامی (ریاست جمهوری، مجلس، شوراهای شهر، خبرگان رهبری)، آزاد و رقابتی و منصفانه نیست.با این همه، انتخابات یکی دیگر از فرصت‌های جمهوری اسلامی است. همین انتخابات دستاوردهای زیادی (دوران اصلاحات، دوران جنبش سبز) داشته است. یک راه این است که با انتخابات جمهوری اسلامی به کلی وداع شود، چون رژیم نامشروع و سرکوبگر و متقلب است.

نتیجه‌گیری

نتیجه‌ آن که برخی اصلاح طلبان ناخواسته همانند جبهه‌ ملی می‌شوند. جبهه‌ ملی موافق نظام سلطنتی مشروطه به وسیله‌ خاندان پهلوی بود و این را در سال ۱۳۴۰ هم به اطلاع شاه رسانده بود (امیدها و ناامیدی‌‌ها، خاطرات سیاسی دکتر کریم سنجابی، ص ۲۰۵). خواست آنها برگزاری "انتخابات آزاد" در چارچوب نظام سلطنتی مشروطه بود. امینی که نخست وزیر شد، کارشان با او هم به رویارویی کشید، از این طرف تجمعات اعتراضی، از آن طرف بازداشت و زندان. آنها از امینی درخواست کردند انتخاباتی برگزار کند که "۲۰ درصد یا ۱۰ درصد از نمایندگان واقعی مردم" به مجلس راه یابند (امیدها و ناامیدی‌ها، صص ۲۱۴- ۲۱۲).

با اصلاحات شش گانه‌ شاه یا رفراندوم‌اش تحت عنوان "اصلاحات بله دیکتاتوری خیر" مخالفت کردند. پاکروان- رئیس ساواک- در زندان با آنها مذاکره کرد تا "جبهه‌ی ملی نسبت به سلطنت ابراز وفاداری و احترام بکند و دستگاه هم جبهه‌ی ملی را به رسمیت بشناسد و فعالیت او را در حدودی آزاد بگذارد" (امیدها و ناامیدی‌ها، ص ۲۳۰).

جبهه‌ملی به وعده‌های رژیم اعتماد نداشت. میان رهبران جبهه هم اختلاف نظر وجود داشت. به گفته‌سنجابی:«این بود که در چنان وضع مبهمی با شک و تردید و اختلافی که در میان همکاران ما وجود داشت آقای صالح اعلام قطع مذاکرات کردند. علم هم یک بار با آقای صالح ملاقات و مذاکره کرد ولی نتیجه‌ای از آن حاصل نشد.» (امیدها و ناامیدی‌ها، ص ۲۳۲).

علت دیگر قطع مذاکره، عدم دسترسی به دکتر مصدق بود:«خب در این موقع دکتر مصدق هم در توقیف‌گاه خودش در احمدآباد بود و البته ما هیچ گونه تصمیم سیاسی بزرگی بدون مشاوره‌ با او نمی‌توانستیم اتخاذ بکنیم و اتخاذ نمی‌کردیم. این هم یکی از علل قطع مذاکره‌ ما با نمایندگان دولت و دربار بود که نمی‌دانستیم او در این باره چه نظری دارد.» (امیدها و ناامیدی‌ها، ص ۲۳۲)

اختلافات داخلی جبهه‌ ملی، عدم دسترسی به دکتر مصدق، و پیشنهادات اشتباه مصدق از یک سو، و بسط حکومت مطلقه‌شاه از دیگر سو، به تعطیلی خودخواسته جبهه‌ملی انجامید. مصدق دستور تعطیلی جبهه‌ملی دوم و تشکیل جبهه‌ملی سوم را صادر کرد (امیدها و ناامیدی‌ها، صص ۲۳۸- ۲۳۴).

شاه وقتی به سراغ رهبران سابق جبهه‌ملی رفت که کار از کار گذشته بود و در وضعیت انقلابی، آنان نیز مجبور بودند که دنباله رو آیت‌الله خمینی شوند. آن تجربه نزد اصلاح‌طلبان حاضر است. اصلاح‌طلبان یا باید انقلابی شده و به دنبال سرنگونی جمهوری اسلامی بروند، یا اگر می‌خواهند اصلاح‌طلب باقی بمانند، باید از فرصت‌های همین رژیم استفاده کنند تا به جبهه‌ملی دیگری تبدیل نشوند. جبهه‌ملی به مصدق دسترسی نداشت، اصلاح‌طلبان هم به موسوی و کروبی دسترسی ندارند.

به گفته‌سنجابی، «همه‌ فعالیت‌هایی که می‌گویند برای تشکیل جبهه‌ملی سوم شده در واقع فعالیت‌هایی بوده برای کشتن و از بین بردن جبهه‌ملی چون تاریخ و واقعیت نشان داد که بعد از آن دیگر جبهه‌ای که بتواند در داخل مملکت عرض اندام بکند و مظهر کوچک‌ترین اثری بشود اصلاً به وجود نیامد.» (امیدها و ناامیدی‌ها، ص ۲۳۹)

در نتیجه در آخرین جلسه‌ جبهه‌ملی در منزل دکتر امیر علایی، صالح سیاست سکوت- یا سیاست صبر و انتظار- را پیشنهاد کرد و قبول عام یافت (امیدها و ناامیدی‌ها، ص ۲۴۴). سنجابی می‌گوید تنها فردی بود که با این سیاست مخالفت کرده است. برای این که سکوت و بی‌حرکتی یعنی اعلام مرگ : «جبهه‌ای که

بی‌حرکت و ساکت بماند در واقع حکم اعدام و نفی خودش را صادر کرده است...محققاً می‌بایستی موضع بگیریم ولی این در صورتی بود که ما سازمانی داشته باشیم که به نام آن سازمان بتوانیم اقدام و فعالیت کنیم.» (امیدها و ناامیدی‌ها، ص ۲۴۵)

سنجابی می‌گوید تعطیل شدن جبهه‌ملی از سال ۱۳۴۲ تا ۱۳۵۷، دو پیامد داشت:«یکی برگشت به حکومت مطلق دیکتاتوری بدون مزاحم و معارض شاه و دوم، آغاز مبارزات و فعالیت‌های زیر زمینی»(امیدها و ناامیدی‌ها، ص ۲۵۰). بدین ترتیب، در سال ۱۳۵۷، جبهه‌ملی هیچ در انبان نداشت.

گروه‌هایی که براندازی رژیم را تعقیب می‌کنند - مانند آیت‌الله خمینی و سازمان‌های چریکی که به دنبال سرنگونی رژیم شاه بودند- می‌توانند به انتظار "وضعیت انقلابی" بنشینند تا به عنوان فاعلان انقلاب وارد میدان شده و رژیم را سرنگون سازند، یا از طریق مداخله‌نظامی خارجی به سرنگونی جمهوری اسلامی و تجزیه‌ایران دست یابند (دستی از غرب برون آید و کاری بکند). اما گروه‌های مدعی اصلاح‌طلبی نمی‌توانند چشم به آسمان بدوزند تا «دستی از غیب برون آید و کاری بکند.» یا با این آرزو سیاست صبر و انتظار را پیش گیرند که رژیم به ناچار در نهایت برای نجات به سراغ آنها بیاید.

شاه وقتی به سراغ رهبران سابق جبهه‌ ملی رفت که کار از کار گذشته بود و در وضعیت انقلابی، آنان نیز مجبور بودند که دنباله رو آیت‌الله خمینی شوند. آن تجربه نزد اصلاح‌طلبان حاضر است. اصلاح‌طلبان یا باید انقلابی شده و به دنبال سرنگونی جمهوری اسلامی بروند، یا اگر می‌خواهند اصلاح‌طلب باقی بمانند، باید از فرصت‌های همین رژیم استفاده کنند تا به جبهه‌ ملی دیگری تبدیل نشوند. جبهه‌ ملی به مصدق دسترسی نداشت، اصلاح‌طلبان هم به موسوی و کروبی دسترسی ندارند.

انتخابات شوراهای شهر قرار است هم‌زمان با انتخابات ریاست جمهوری برگزار شده و ده‌ها هزار تن برای سراسر کشور انتخاب شوند. اصلاح‌طلبان و سبزها حتی این انتخابات را هم به‌کلی رها کرده‌اند. آیا سخت‌گیری جمهوری اسلامی در انتخابات شوراهای شهر هم به اندازه‌ انتخابات ریاست جمهوری است؟ آیا ورود به شوراهای شهر به‌کلی فاقد اهمیت است و هیچ سودی برای کشور ندارد؟

می توان خوشنام و قهرمان شد، اما تأثیرگذاری در ساختار سیاسی امر دیگری است. انقلابی‌گری و اصلاح‌گری لوازم منطقی خاص خویش را دارد. نمی‌توان این دو را به صرف مدعا فروکاست، "رفتارهای جمعی" ناشی از نظریه، مهم‌ترین رکن این دو رویکرد متفاوت است. باید شجاعانه به پیامدهای منطقی باور ملتزم بود.

نقش اصلاح‌طلبی و برنامه اتمی در غیبت و ظهور امام زمان

politics — Tue, 15 Jan 2013 14:45:29 +0000

اکبر گنجی

اکبر گنجی - مهدی موعود، مطابق مدعا، ظهور خواهد کرد تا از تمام ستمگران تاریخ انتقام گیرد و عدل و داد را دامن گیر کند (این پرسشی گشوده است که چگونه می توان از طریق انتقام گرفتن از ستمگران- خصوصاً ستمگرانی که قرن ها است درگذشته‌اند- به جای بخشیدن آن‌ها عدل و داد را دامن گیر کرد).

آنان که این ایده را برساختند - اگر به روایات نگریسته شود - موجودی کاملاً مطابق با تصورات و تصدیقات و اسطوره های زمان خود پدید آوردند.

بر مبنای آن برساخته‌ها، از زمان ظهور امام زمان هیچ کس- حتی خودش- جز خداوند اطلاع ندارد. اما وقتی بیاید، قدرت‌اش بر قدرت تمام ظالمان زمان سیطره خواهد یافت. اما آنان که این مدعا را برساختند، هیچ تصوری از دامنه توانایی دولت‌های قدرتمند قرن بیست و یکم (سلاح‌های اتمی، هواپیماهای بدون سرنشین، جنگ‌های ویروسی، و...) نداشتند. کما اینکه ما نیز اینک هیچ تصوری از توانایی‌های دولت‌های چند قرن آینده نداریم. امام دوازدهم آنان قرار است با شمشیر سر زمام‌داران ستمگر را از بدن جدا کند.

از همه‌ مهم‌تر، خدایی که فرزند امام یازدهم را از دیده‌ها غایب کرد، دارای قدرت مطلق، علم مطلق و خیر مطلق است. این هم ذره‌ای از قدرت اوست که کودک پنج ساله‌ای را بیش از ۱۰۰۰ سال زنده نگاه داشته است. در واقع قدرت مهدی موعود، ناشی از قدرت خداوند است.

ولی ایده‌ برسازندگان، از جهات گوناگون پارادوکسیکال است. او غیب می‌شود تا ظالمان او را - مانند پدرانش - شهید نکنند؛ بگذریم از این که مدعای شهادت همه‌ ائمه، مدعایی کاذب است که بعدها برساخته شده است. اگر او دارای آن همه قدرت و معجزه است، چگونه از پس سر زمام‌داران ستمگر کم شمار زمان خود که مهم‌ترین سلاح‌شان شمشیر بوده، بر نمی‌آمده است؟ از این نیز بگذریم که قرآن وقوع معجزه توسط پیامبر را هم انکار کرده و وقتی از وی معجزه درخواست می‌کردند، آن حضرت پاسخ می‌داد که معجزه‌ای ندارد و تنها تفاوتش با دیگران آن است که به او وحی می شود. مهدی موعود چگونه دولت‌های ظالم فوق مدرن کنونی یا آینده را نابود خواهد کرد؟ مدعای ابطال‌ناپذیر تجربی و نقدناپذیر فلسفی برای این پرسش هم توجیهی دارد: با قدرت مطلقه‌ خداوند.

اگر چنین قدرتی پشت اوست، اگر او واسطه‌ فیض است، اگر خداوند از طریق او در جهان اراده‌ خود را به عمل می‌رساند، اگر مدیریت کل عالم هستی به او واگذار شده است، پس انسان‌های زمینی- با همه‌ سلاح‌های فوق مدرنی که در اختیار دارند- چه نقشی در آمدن یا نیامدن او می‌توانند داشته باشند؟ مگر قدرت آدمیان در برابر قدرت مطلقه‌ خداوندی وزش نسیمی هم به شمار خواهد رفت؟

نه تنها قدرت گفتمان‌ساز است، که گفتمان هم جهان‌ساز است. فراموش نمی‌کنیم که «جهان ما زبان ماست». گفتمان امام زمان که برساخته شد، منافعی را برآورده می‌کرد و قشر و طبقه‌ای را قدرتمند می‌ساخت. فقیهان به نام امام زمان از مردم پول گرفته و به نام امام زمان بر آنها حکومت کرده‌اند. پس این گفتمان نیز منابع کمیاب قدرت/ثروت/معرفت/منزلت اجتماعی را در اختیار اقشار خاصی قرار می‌دهد.

اما بازی، بازی دوطرفه است. آدمیان این گفتمان را ساخته‌اند، این گفتمان جهان‌ساز است، قدرتمندان نیز دائماً این گفتمان را به سود منافع خود مجدداً بازسازی می‌کنند.

علی سعیدی، نماینده‌ آیت‌الله خامنه‌ای در سپاه پاسداران می‌گوید: «در انتخابات باید درست به هدف زد و فردی را انتخاب نمود که دقیقا در راستای امام زمان حرکت کند نه این که نظام را به انفعال بکشاند... در دوران اصلاح‌طلبان ما رای دادیم و دقیقا دوره‌ اصلاح‌طلبان، صدها سال ظهور امام زمان را به عقب انداخت.» باید پرسید آیا اصلاح‌طلبانی که قادر نیستند یک رسانه یا حزب داشته باشند، آنقدر قدرت داشته‌اند که بر قدرت خداوند فائق آمده و ظهور امام زمان را صدها سال به تأخیر بیندازند؟

محمود احمدی‌نژاد در رقابت با فقیهان، کوشیده است تا مستقیماً به امام زمان وصل شود. احمدی‌نژاد و یارانش ادعا دارند که با امام زمان مستقیماً در ارتباط هستند و دستورات را از او می‌گیرند. در زمان اجرای طرح هدفمندسازی یارانه‌ها بسیاری به او می‌گفتند اگر این طرح را اجرا کنی، شورش‌های اجتماعی برپا خواهد شد. اما مشایی به او گفت آقا (امام زمان) فرموده‌اند طرح را اجرا کن، هیچ شورشی پدید نخواهد آمد. احمدی‌نژاد هم به همین دستور عمل کرد و چنان شد. بعد هم به مردم گفت که یارانه‌ها پول امام زمان است.

احمدی‌نژاد از این برساخته در موارد عدیده استفاده کرده و می‌کند. او در ۱۳/۹/۱۳۸۸ در تبیین علل تهاجم نظامی آمریکا به عراق گفت: «درست است که این مستکبران [آمریکا]، به دنبال نفت و ثروت این کشور [عراق] هستند، اما در زیر همه‌ اینها یک استدلال برای خود دارند و بر اساس آن عمل می‌کنند. البته آن را در خبرها افشا نمی‌کنند. ما اسناد آن را به دست آوردیم که آنها معتقدند یکی از خاندان پیامبر اکرم در این نقطه ظهور کرده و ریشه‌ همه‌ ظالمان عالم را خواهد خشکاند. آنها همه این نقشه‌ها را کشیده‌اند که جلوی ظهور حضرت را بگیرند و می‌دانند ملت ایران زمینه‌ساز این حادثه بوده و یاران این حکومت خواهد بود».

اسناد احمدی‌نژاد از آن خودش باشد، اما او توضیح نمی‌دهد دولت آمریکا چگونه می‌تواند با اشغال عراق مانع ظهور امام زمان شود؟ آیا قدرت آمریکا از قدرت خداوند بیشتر است؟ آیا با ترک عراق توسط آمریکا، مانع ظهور بر طرف شد؟ اگر امام زمان از ترس نظامیان آمریکا همچنان در خفا به سر می‌برد، پس او با دیگران چه فرقی دارد؟ مگر نیروهای طالبان و القاعده با نظامیان آمریکا نمی‌جنگند؟

سخنان علی سعیدی، نماینده‌ آیت الله خامنه‌ای در سپاه پاسداران-، تابعیت این برساخته از منافع را به خوبی نمایان می‌سازد. او در ۲۰/۱۰/۹۱ گفته است: «سبب ساز حکومت امام زمان یک حکومت شبیه حکومت امام زمان در حد محدود است که در واقع آن همین حکومت ولایت فقیه است...امام زمان امروز دنبال یار می‌گردد یاری که در صحنه‌ها باشد و ایشان کسانی را می‌خواهد که چون براده‌ آهن باشند و تحت فشار آمریکا از صحنه بیرون نروند... در انتخابات درست به هدف باید زد و فردی را انتخاب نمود که دقیقا در راستای امام زمان حرکت کند نه این که نظام را به انفعال بکشاند... در دوران اصلاح‌طلبان ما رای دادیم و دقیقا دوره‌ اصلاح‌طلبان، صدها سال ظهور امام زمان را به عقب انداخت... تا زمانی که در منطقه‌ خاورمیانه تحول به وجود نیاید امام زمان زمینه‌ ظهورش فراهم نمی‌شود و با وجود صدام، حسنی مبارک، شاه اردن و عربستان آیا امام زمان ظهور می‌کنند و در واقع وظیفه‌ ماست که جاده و مسیر را برای ظهور فراهم کنیم. امام زمان کاخ سفید را به لرزه در می‌آورد... تا در اروپا و آمریکا تحول به وجود نیاید زمینه‌ ظهور امام زمان فراهم نمی‌شود... فکر می‌کنم وسیله‌ای که خداوند برای تحقق این پنج مرحله فراهم کرده است ملت ایران و رهبر ایران است».

مطابق این سخنان، ظهور امام زمان منوط به پنج مولفه است: الف- حکومت ولایت فقیه، ب- نیروهای آهنین، پ- رئیس جمهور مطیع رهبری، ت- سرنگونی رژیم‌های حاکم بر منطقه‌ی خاورمیانه و ث- تحول اروپا و آمریکا. به تعبیر دیگر، بسط قدرت فقیهان و سرنگونی رژیم‌های منطقه و جهان، زمینه‌ ظهور را فراهم می‌سازد. اما مگر قرار نبود که امام زمان بیاید و کار ستمگران را بسازد؟ اگر این کار را ما ایرانیان انجام دهیم، چه کاری برای امام زمان باقی خواهد ماند؟ اگر مدعا این است که همه‌ مسائل و مشکلات عالم باید توسط شیعیان ایران حل و رفع شوند تا ایشان تشریف بیاورند، این مدعا به دستور دیگری تقلیل خواهد یافت:"بگیر و ببند و بده به دست من پهلوون!"

"عظمت طلبی اتمی" خامنه‌ای هم به گفتمان امام زمان راه یافته است. برساختن سنت، دین، علم، هنر و فلسفه امری آنی و یکباره نیست؛ برساختن فرایندی دائمی است. اسلام و تشیع کنونی ایرانیان، همان نیست که توسط اعراب وارد ایران شد. بی‌جهت نبود که هانری کربن از "اسلام ایرانی" سخن می‌گفت. در ۳۳ سال گذشته، برساختن تشیع ادامه یافته است. به مسجد جمکران بنگرید که چه عظمتی یافته است که حضرت معصومه دیگر توان رقابت با آن را ندارد. اما امام زمان را هم باید اتمی کرد. به تعبیر دیگر، هسته‌ای شدن امام زمان، رکن مهمی از "عظمت طلبی اتمی" خامنه‌ای است.

اما نکته‌ جالب و شگفت‌آوری در سخنان نماینده‌ آیت‌الله خامنه‌ای وجود دارد. مدعای علی سعیدی این است که «اصلاح‌طلبان در دوره‌ هشت ساله‌ خود- دقیقا - صدها سال ظهور امام زمان را عقب انداختند». آیا اصلاح‌طلبانی که قادر نیستند یک رسانه یا حزب داشته باشند، آن‌قدر قدرت داشته‌اند که بر قدرت خداوند فائق آمده و ظهور امام زمان را صدها سال به تأخیر بیندازند؟

"عظمت‌طلبی اتمی" خامنه‌ای هم به گفتمان امام زمان راه یافته است. برساختن سنت، دین، علم، هنر، فلسفه و...امری آنی و یکباره نیست؛ برساختن فرایندی دائمی است. اسلام و تشیع کنونی ایرانیان، همان نیست که توسط اعراب وارد ایران شد. ایرانیان اسلام و تشیع خاص خود را برساختند. بی‌جهت نبود که هانری کربن از "اسلام ایرانی" سخن می‌گفت. در ۳۳ سال گذشته، برساختن تشیع ادامه یافته است. به مسجد جمکران بنگرید که چه عظمتی یافته است که حضرت معصومه دیگر توان رقابت با آن را ندارد. اما امام زمان را هم باید اتمی کرد. به تعبیر دیگر، هسته‌ای شدن امام زمان، رکن مهمی از "عظمت‌طلبی اتمی" آیت‌الله خامنه‌ای است.

فاطمه کاشانی همسر مصطفی احمدی روشن- کارشناس هسته‌ای ایران که ترور شد- در مصاحبه‌ای به مناسبت سالگرد ترور او گفته است: «من می‌دانستم که کارهای سایت[نطنز] هیچ وقت تمامی نداشت؛ این چند سال آخر نمودار کاری ایشان صعودی بود. برخی مواقع آقا مصطفی را ۳ هفته می‌شد که پیدا نمی‌کردیم؛ شاید یک روز جمعه و کوتاه می‌توانستیم ببینیمش. وقتی شکایت و گلایه می‌کردم، می‌گفت این کار را انجام بدهم، بیرون می‌آیم. دروغ هم نمی‌گفتند، آن کار را انجام می‌دادند، کاری دیگری بهشان پیشنهاد می‌شد و این سیستم ادامه داشت ولی وقتی دل‌نگرانی آقا[آیت‌الله خامنه‌ای] را برای سایت می‌گفتند، برای بنده هم این دل‌نگرانی آقا مهم بود. وقتی می‌گفتند کارهایی که کردم را باید به سرانجام برسانم، قانع می‌شدم و یا این که یکبار پیش آیت‌الله خوشوقت رفته بودند و ازایشان پرسیده بودند که "ظهور چقدر نزدیک است"؛ آقای خوشوقت فرموده بودند "این بستگی به این دارد که شما در نطنز چه کار می‌کنید". یکبار که خیلی گلایه کردم، مصطفی فرمایشات آقای خوشوقت را گفت، من دیگر گلایه هم نکردم چون احساس می‌کردم اگر بخواهم جلویش را بگیرم، گویی که جلوی امام زمان ایستادم. نمی‌گویم این حرف قطعی است اما به نظرم مملکت باید اصلاح بشود تا مصلح بیاید».

بدین ترتیب، غنی‌سازی اورانیوم، زمینه ظهور امام زمان را فراهم می‌سازد. منتها آیت‌الله خوشوقت- یکی از صادر کنندگان حکم قتل‌های زنجیره‌ای- نگفته‌اند غنی‌سازی چند درصدی زمینه‌ساز ظهور است؟ ۵ درصد؟ ۲۰ درصد؟ یا ۹۰ درصدی که خط قرمز نتانیاهو است؟

اگر جمهوری اسلامی رژیمی اصلاح‌پذیر بود و به اصلاحات بنیادین معطوف به "نظام دموکراتیک ملتزم به آزادی و حقوق بشر" راه می‌داد، ایران و ایرانیان پایدار مانده و به کشوری قدرتمند و شایسته‌ نامشان ارتقاء می‌یافتند. اما تداوم قدرت مطلقه‌ مادام‌العمر ولی فقیه، کوشش جهت سرنگونی رژیم‌های سیاسی و هسته‌ای سازی، ممکن است به تجاوز نظامی به ایران منتهی شود که پیامد آن کشته و زخمی و آواره شدن میلیون‌ها ایرانی و تجزیه‌ی ایران خواهد بود.

مگر قرار نبود که امام زمان بیاید و کار ستمگران را بسازد؟ اگر این کار را ما ایرانیان انجام دهیم، چه کاری برای امام زمان باقی خواهد ماند؟ اگر مدعا این است که همه‌ مسائل و مشکلات عالم باید توسط شیعیان ایران حل و رفع شوند تا ایشان تشریف بیاورند، این مدعا به دستور دیگری تقلیل خواهد یافت:"بگیر و ببند و بده به دست من پهلوون! "

آیت‌الله خامنه‌ای در سخنرانی نیمه‌ شعبان ۳۰/۷/۱۳۸۱ همین مدعیات را بازگو کرده و گفته است: «مى‌شود نقشه‌ سياسى دنيا را عوض كرد؛ مى‌شود با ظلم و مراكز قدرت ظالمانه درگير شد و در آينده نه فقط اين معنا امكان‌پذير است، بلكه حتمى است...جوانان و روشنفكران و عموم ملت ما با اعتقاد به ظهور مهدى اين اعتقاد راسخ را در دل خود پرورش مى‌دهند كه نظم ظالمانه‌ جهانى، قابل زوال است و ابدى نيست؛ مى‌شود با آن مبارزه و در مقابل آن ايستادگى كرد...عدالتى كه ما در انتظار آن هستيم - عدالت حضرت مهدى عليه‌السّلام كه مربوط به سطح جهان است - با موعظه و نصيحت به دست نمى‌آيد؛ يعنى مهدى موعودِ ملت‌ها نمى‌آيد ستمگران عالم را نصيحت كند كه ظلم و زياده‌طلبى و سلطه‌گرى و استثمار نكنند. با زبان نصيحت، عدالت در هيچ نقطه عالم مستقر نمى‌شود. استقرار عدالت، چه در سطح جهانى - آن طور كه آن وارث انبيا انجام خواهد داد - و چه در همه بخش‌هاى دنيا، احتياج به اين دارد كه مردمان عادل و انسانهاى صالح و عدالت‌طلب، قدرت را در دست داشته باشند و با زبان قدرت با زورگويان حرف بزنند. با كسانى كه سرمست قدرت ظالمانه هستند، نمى‌شود با زبان نصيحت حرف زد؛ با آنها بايد با زبان اقتدار صحبت كرد...سربازىِ منجى بزرگى كه مى‌خواهد با تمام مراكز قدرت و فساد بين‌المللى مبارزه كند، احتياج به خودسازى و آگاهى و روشن‌بينى دارد...شنيده‌ايد، در گذشته كسانى كه منتظر بودند، سلاح خود را هميشه همراه داشتند...امروز اگر ما مى‌بينيم در هر نقطه دنيا ظلم و بى‌عدالتى و تبعيض و زورگويى وجود دارد، اينها همان چيزهايى است كه امام زمان براى مبارزه با آنها مى‌آيد. اگر ما سرباز امام زمانيم، بايد خود را براى مبارزه با اين‌ها آماده كنيم».

مطابق روایات اسلامی، وقتی اصحاب فیل به فرماندهی ابرهه به قصد نابودی کعبه به مکه آمدند، ۲۰۰ شتر عبدالمطلب را غارت کردند. عبدالمطلب به ملاقات ابرهه رفت. ابرهه گفت: خواسته‌ات چيست؟ عبدالمطلب گفت: سپاهيانت ۲۰۰ شتر از من ربوده‌اند. بگو تا باز‌گردانند. ابرهه شگفت‌زده پرسید: تصور مى‌كردم از من بخواهى خانه‌اى را كه آيين تو و پدران توست، ويران نكنم. عبدالمطلب گفت: من صاحب شتران خويشم و خانه، خود صاحبى دارد كه تو را از تعرض به آن باز خواهد داشت ( السيرة النبويه، ج‌۱، ص‌۵۰‌ـ‌۵۱; جامع‌البيان، مج‌۱۵، ج‌۳۰، ص‌۳۸۹‌ـ‌۳۹۰). به روایت قرآن، خداوند کعبه را نجات داد و سپاه ابرهه را نابود کرد.

بر این مبنا، نجات ایران و ایرانیان وظیفه‌ ما است. ظهور و عدم ظهور امام زمان را به صاحبش- خداوند- بسپارید که ما را در آن هیچ دخل و تصرفی نیست. براندازی خشونت بار "نقشه‌ سیاسی دنیا"، "نظم ظالمانه‌ جهانی"، "تمام مراکز قدرت و فساد بین‌المللی" و "استکبار جهانی/آمریکا" را هم به امام زمان بسپارید که کاری برای انجام دادن داشته باشند.

در مقاله‌ "جانشین امام زمان و دست انداختن امام زمان" نشان داده‌ایم که آیت‌الله خمینی این مدعیات را چندان جدی به شمار نمی‌آورد. اما حتی مرتضی مطهری که به وجود فرزند امام یازدهم باور داشت می‌گفت: «نه آقا! ما همچو چیزی نداریم که صد سال یا هزار سال یک بار یک نفر باید ظهور کند. فقط درباره‌ یک نفر هست که آن هم در این سطح نیست، در سطح دیگری است، جنبه‌ جهانی دارد، نه این که مخصوص به عالم شیعه باشد و آن، وجود مقدس حضرت حجت است. ایشان مربوط به همه‌ عالم‌اند. آنهائی که شنیده اید در منبرها می‌گویند می‌آید یک مشت شیعه را نجات دهد، یک مشت شیعه دروغ است. یک مشت شیعه که قالتاق‌ترین مردم دنیا هستند امام زمان حامی اینها نیست». (مرتضی مطهری، ده گفتار، صص ۱۲۰- ۱۱۹)

اکنون یک "مشت شیعه که قالتاق‌ترین مردم دنیا هستند" غلبه یافته‌اند، با این نوع مدعیات مردم را فریب داده و بر آنند که ایران و ایرانیان را نابود سازند.

تنها شدن آمریکا در حمایت از ستم

politics — Thu, 10 Jan 2013 12:32:51 +0000

اکبر گنجی

اکبر گنجی - مسئله‌ فلسطین یکی از مهم‌ترین مسائل چند دهه‌ اخیر و محل نزاع، اشغال سرزمین دیگران و ستمگری و سرکوب و آپارتاید- به تعبیر جیمی کارتر رئیس جمهور اسبق آمریکا - است. کارتر که بانی صلح اسرائیل و مصر و پیمان کمپ دیوید بود، در کتاب ناقدانه‌اش می‌نویسد: «آمریکا بیش از ۴۰ بار از حق وتوی خود در شورای امنیت برای رد قطعنامه‌هایی استفاده کرده که در محکومیت اقدامات اسرائیل تهیه شده بودند.

برخی از این وتوها باعث بی‌اعتباری آمریکا و تخریب وجهه‌ آن در سطح جهان شده و بدین ترتیب جای تردید چندانی باقی نمانده است که فقدان تلاشی جدی از سوی آمریکا برای حل مسئله‌ فلسطین را باید یکی از دلایل مولد احساسات ضد آمریکایی و اقدامات تروریستی علیه منافع این کشور در سرتاسر جهان اسلام و خاورمیانه تلقی کرد.» (جیمی کارتر، فلسطین، صلح نه آپارتاید، ترجمه‌ مهران قاسمی، نشر ثالث، ص ۳۴۱). «ایالات متحده، اکنون در حمایت مستمر و مداوم خود از اسرائیل تقریباً تنها مانده است.» (فلسطین، صلح نه آپارتاید، ص ۴۶)

شاید "تنها ماندن" آمریکا در حمایت بی چون و چرا از اسرائیل، در زمانی که کارتر این سطور را می‌نوشت، به اندازه‌ امروز آشکار نشده بود.

مجمع عمومی سازمان ملل در ۹/۹/۹۱ با ۱۳۸ رأی موافق، ۴۱ رأی ممتنع و ۹ رأی مخالف (اسرائیل، آمریکا، کانادا، جمهوری چک، پاناما، جزیره‌ میکرونزی، جزیره نارو، جزیره پالائو، جزایر مارشال) فلسطین را به عنوان "کشور" غیرعضو ناظر در سازمان ملل به رسمیت شناخت.

هیلاری کلینتون وزیرخارجه آمریکا نیز پیش از آغاز رای‌گیری در سازمان ملل گفته بود که «آرمان‌های فلسطینی‌ها در رام‌الله و اورشلیم و از طریق بازگشت فلسطینی‌ها به پشت میز مذاکرات با اسرائیل به‌دست خواهد آمد و نه از راه نیویورک». محمود عباس پیش از سخنرانی در مجمع عمومی سازمان ملل، تاکید کرد که فشارهای بسیار سنگینی [از سوی آمریکا] بر او وارد شد که "کوه هم تحمل آن را نداشت" اما وی "فشار‌ها را رد کرد".

پس از این رویداد، زبیگنیو برژینسکی- مشاور امنیت ملی دولت جیمی کارتر- خطاب به اوباما در فارین پالیسی نوشت: «اين که در رای‌گیری اخیر سازمان ملل بر سر پذیرش حاکميت ملی فلسطین، ایالات متحده با وجود تلاش‌ بسیار تنها توانست هشت کشور از کل ۱۸۸ کشور دارای حق رأی را با خود همراه سازد، نمايانگر سقوط اعتبار جهانی امريکا به پايين ترين سطح در رويارويی با مسئله‌ای است که امروز به لحاظ اخلاقی مايه‌ دردسر گشته و در درازمدّت به سوی انفجار می‌رود". البته یکی از آن ۸ کشور خود اسرائیل بود و چهار مورد دیگر، ۴ جزیره‌ کوچک.

واکنش اسرائیل: ارتکاب جنایت جنگی

دولت اسرائیل در واکنش به مصوبه‌ مجمع عمومی سازمان ملل، همان شب اعلام کرد که مجوز لازم را برای بنای سه هزار واحد مسکونی جدید در آبادی‌های یهودی‌نشین کنونی در کرانه باختری صادر کند. خانه‌سازی‌ها در منطقه "ای یک" انجام خواهند شد تا با قطع پیوستگی در سرزمین‌های کرانه باختری، مانع جدی بیشتری بر سر راه استقلال کشور فلسطین بوجود آید. این منطقه شامل شرق بیت‌المقدس، اورشلیم، و یهودی‌نشین‌های دیگری دراطراف در کرانه باختری است. اورشلیم تا شهر بزرگ یهودی‌نشین "معله ادومیم" از طریق سرزمین‌های ناحیه موسوم به "ای‌یک" به یکدیگر وصل می‌شود؛ بدین مفهوم که میان بخش شمالی کرانه باختری با بخش جنوبی کرانه شکاف ایجاد خواهد شد و این دو بخش، به یکدیگر پیوستگی نخواهند داشت.

شهرک‌های اسرائیلی در حال محاصره بیت‌المقدس هستند و این امر، رؤیای فلسطینی‌ها برای پایتخت قرار دادن این شهر را روز به روز کمرنگ‌تر می‌کند. اشغال ۶۰ درصد از کرانه باختری توسط اسرائیل، عملاً فلسطین را به جای یک دولت به مجموعه از شهرهای جدا از هم تبدیل کرده است. روزنامه کریستین ساینس مانیتور می‌نویسد که رویکرد آمریکا در قبال طرح عباس در سازمان ملل، نشانگر آن است که این کشور در عمل از موضع "دو دولت" به موضع "نبود دولت" در سرزمین‌های مورد ادعای دولت اسرائیل متمایل شده است.

اسرائیل برنامه شهرک‌سازی خود را در مناطق اشغالی بیت‌المقدس شرقی افزایش داد و دولت اسرائیل مجوز ساخت ۲۶۰۰ مسکن دیگر را در این منطقه در ۲۹/۹/۹۱ صادر کرد.

در واکنش به اقدامات دولت اسرائیل، دبیرکل سازمان ملل متحد و اعضای شورای امنیت جز ایالات متحده، در ۲۹/۹/۹۱، با محکوم کردن شهرک‌سازی‌های اسرائیل در کرانه‌ی غربی و اورشلیم، بیت‌المقدس، خواستار توقف فوری ساختمان‌‌سازی‌ شدند. نمایندگان ۱۴ عضو شورای امنیت، در بیانیه‌ای ضمن محکوم کردن شهرک‌سازی‌های اسرائیل، این اقدام را تهدیدی برای روند صلح دانستند. در اظهاراتی جداگانه، بان کی‌مون، دبیرکل سازمان ملل متحد، نیز در جمع گزارشگران گفت که شهرک‌‌سازی‌های اسرائیل «تلاش‌ها برای ایجاد یک کشور فلسطینی بادوام را به شدت تهدید می‌کند.از اسرائیل می‌خواهم تا حرکت در این مسیر خطرناک را ادامه ندهد.»

در اینجا هم دیده می‌شود که آمریکا در شورای امنیت، تنها شد و به تنهایی با این بیانیه همراهی نکرد. دولت اسرائیل به رغم انتقاد ۱۴ عضو از مجموع ۱۵ عضو شورای امنیت سازمان ملل متحد مجوز ساخت ۶۰۰۰ مسکن جدید در کرانه غربی رود اردن را در ۳۰/۹/۹۱ صادر کرد.

سخنگوی کاترین اشتون- هماهنگ‌کننده سیاست خارجی اتحادیه اروپا- در ۲۸/۹/۹۱ در باره‌ شهرک ‌‌سازی اخیر اسرائیل در مناطق اشغالی گفت: «اتحادیه‌ اروپا تاکید می‌کند که چنین شهرک‌هایی برمبنای حقوق بین‌الملل غیرقانونی هستند و سدی شده‌اند برای رسیدن به صلح در خاورمیانه.»

در همین حال، تایمز اسرائیل خبر داد آلیستر برت- معاون خاورمیانه‌ای وزارت خارجه انگلیس- با صدور بیانیه‌ای نسبت به دور جدید شهرک‌سازی‌های اسرائیل در قدس شرقی واکنش نشان داد و این اقدام را نقض کنوانسیون ژنو و مصداق جنایت جنگی دانست. به گفته‌ برت، ویلیام هیگ- وزیر خارجه بریتانیا هفته قبل هم "محکومیت و ناراحتی" خود از طرح اسرائیل برای گسترش ساخت و ساز در مناطق فراتر از محدوده سبز را اعلام کرده بود. وی همچنین طرح‌های جدید اسرائیل برای ساخت و ساز در دو منطقه "گیوات حاماتوس" و "گیلو" را تقبیح کرده است.

در بخشی از بیانیه وزارت خارجه بریتانیا با اشاره به جنایت جنگی بودن این ساخت و سازها، آمده است: این اقدامات به شدت تحریک‌آمیز هستند و برخلاف کنوانسیون چهارم ژنو انجام می‌گیرند. مطابق بند ۴۹ کنوانسیون ژنو، دولت‌های اشغالگر حق ندارند بخشی از جمعیت خود را به مناطق اشغال شده منتقل کنند و بر همین اساس است که جامعه بین‌الملل ساخت و ساز شهرک‌های اسرائیلی در مناطق فراتر از محدوده سبز، غیرقانونی می‌داند. نقض کنوانسیون ژنو مصوب سال ۱۹۴۹، به عنوان جنایت جنگی به شمار می‌رود و از آن جا که اسرائیل عضو این کنوانسیون است، لذا به دلیل شهرک‌سازی در اراضی اشغالی قدس شرقی و کرانه باختری، جنایتکار جنگی محسوب می‌شود.

اروین کوتلر- وزیر سابق دادگستری کانادا و از حامیان اسرائیل- می‌گوید اشاره‌ برت به کنوانسیون ژنو در حقیقت تشدید تدریجی انتقادات علیه شهرک‌سازی‌های مداوم اسرائیل است. وی همچنین می‌گوید گروه‌های حامی حقوق بشر پیش از این در بیانیه‌های خود از این کنوانسیون برای محکوم کردن اقدامات اسرائیل استفاده می‌کردند، اما دولت‌های غربی تاکنون از به کار بردن لفظ این کنوانسیون در بیانیه‌های خود در مورد شهرک‌سازی‌ها، خودداری کرده بودند.

ادای دین می‌تواند به عنوان یک احتمال در رویکرد دولت آمریکا در نظر گرفته شود. جان روالز، فیلسوف لیبرال به "یهودستیزی رستگارکننده" مسیحیان در طول تاریخ پرداخته و فاجعه‌ هولوکاست را هم در همین بستر تاریخی توجیه می‌کند. او می‌گوید: "بدون یهودستیزی مسیحی طی قرون متمادی- که به ویژه در روسیه و اروپای شرقی بی رحمانه بود- هولوکاست به وقوع نمی‌پیوست". شاید دولت آمریکا خود را در این زمینه مسئول می‌داند. اما نه جنایت هولناک هولوکاست کار دولت آمریکا بود، نه فلسطینیان یهودستیز بودند، نه تأیید اشغالگری و آپارتاید ادای دین به شمار می‌رود.

وزیر دادگستری سابق کانادا اشتباه می‌کند. شورای امنیت در قطعنامه‌ ۴۶۵- اول مارس ۱۹۸۰- ضمن محکوم سازی رفتارهای اشغالگرانه‌ اسرائیل «یک بار دیگر براین مسئله که معاهده‌ چهارم ژنو در مورد حفاظت از شهروندان غیرنظامی در زمان جنگ، در ۱۲ اوت ۱۹۴۹، در مورد اراضی عرب که توسط اسرائیل از سال ۱۹۶۷ اشغال شده‌اند از جمله بیت المقدس هم تعمیم می‌یابند،تأکید می‌کند.»

شورای امنیت سازمان ملل سپس با صراحت بیشتری عملکرد اسرائیل در سرزمین‌های اشغالی را با استناد به کنوانسیون ژنو محکوم می‌کند. در بند ۵ قطعنامه می‌نویسد: «تمامی اقدامات صورت گرفته از سوی اسرائیل برای تغییر شاخصه‌های فیزیکی، دموگرافیک، ترکیب، ساختار نهادی و یا وضعیت اراضی فلسطینی و یا عرب اشغال شده از سال ۱۹۶۷، از جمله بیت‌المقدس یا هر بخش دیگری را فاقد اعتبار قانونی شناخته و اذعان می‌کند که سیاست‌ها و اقدامات اسرائیل در اسکان بخشی از جمعیت خود و نیز مهاجران جدید در این اراضی به مفهوم نقض عامدانه‌ معاهده‌ چهارم ژنو در مورد حفاظت از شهروندان غیرنظامی در زمان جنگ بوده و هم مانعی جدی در برابر تحقق یک صلح ماندگار، عادلانه و جامع در خاورمیانه محسوب می‌شود.»

بدین ترتیب، شورای امنیت سازمان ملل نیز اقدام اسرائیل را با استناد به کنوانسیون ژنو، مصداق جنایت جنگی به شمار آورده بود. دولت آمریکا- دوران ریاست جمهوری کارتر- این قطعنامه را وتو نکرد. اما دولت اوباما اینک حتی در مجمع عمومی سازمان ملل نیز به این گونه قطعنامه‌ها رأی مخالف می‌دهد.

۵ قطعنامه‌ علیه اسرائیل و مخالفت‌های آمریکا

مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نشست ۲۸/۹/۹۱ پنج قطعنامه‌ زیر را علیه اسرائیل به تصویب رساند: اولین قطعنامه تحت عنوان "اقدامات تاثیرگذار اسرائیل بر حقوق بشر مردم فلسطین در سرزمین‌های فلسطین اشغالی" با ۱۶۴ رأی مثبت، ۸ رأی منفی (اسرائیل، آمریکا، کانادا، استرالیا، پاناما، جزایر مارشال، میکرونزی، پالائو) و ۶ رأی ممتنع به تصویب رسید. در این قطعنامه اقدامات رژیم صهیونیستی در نقض سازمان یافته حقوق بشر مردم فلسطین از جمله استفاده‌ مفرط از زور و عملیات نظامی علیه افراد غیرنظامی به خصوص زنان و کودکان، بازداشت و زندانی کردن ظالمانه فلسطینیان، تنبیه دسته جمعی، توقیف اموال، شهرک‌سازی و گسترش آن، ساخت دیوار حائل، تخریب منازل، مراکز آموزشی و درمانی فلسطینیان، محاصره نوار غزه و استفاده‌ی گسترده از زور در نوار غزه که منجر به کشته و مجروح شدن تعداد زیادی از مردم فلسطین شده، محکوم شده است.

دومین قطعنامه تحت عنوان "شهرک‌های اسرائیلی در سرزمین‌های فلسطین اشغالی و جولان سوریه" از اقدامات اسرائیل در زمینه‌ شهرک‌سازی در بیت‌المقدس شرقی و نیز ساخت دیوار حائل شدیداً ابراز نگرانی کرده و این اقدامات را به عنوان مصادیق نقض حقوق بین‌المللی بشردوستانه و قطعنامه‌های سازمان ملل برشمرده است. قطعنامه از اسرائیل خواسته ضمن توقف فوری و کامل عملیات شهرک‌سازی در سرزمین‌های اشغالی فلسطین و نیز در جولان سوریه، نسبت به اجرای قطعنامه‌های شورای امنیت در این خصوص اقدام کند. این قطعنامه با ۱۶۹ رأی مثبت، ۶ رأی منفی (اسرائیل، آمریکا، کاناد، جزایر مارشال، میکرونزی، پالائو) و ۳ رأی ممتنع به تصویب رسید.

سومین قطعنامه تحت عنوان "کار کمیته‌ ویژه تحقیق در مورد اقدامات تأثیرگذار اسرائیل بر حقوق بشر مردم فلسطین و سایر اعراب سرزمین‌های اشغالی" با ۹۸ رأی مثبت، ۸ رأی منفی (اسرائیل، آمریکا، کانادا، استرالیا، جزایر مارشال، پالائو، پاناما، میکرونزی) و ۷۲ رأی ممتنع به تصویب کمیته‌ ویژه امور سیاسی مجمع عمومی رسید. در این قطعنامه به کارگیری زور توسط اسرائیل علیه مردم غیرنظامی فلسطین و کشته و مجروح شدن هزاران نفر از آنان، تخریب و توقیف اموال فلسطینان، تنبیه دسته جمعی آنان و بازداشت و زندانی کردن هزاران فلسطینی محکوم شده و بر ادامه کار کمیته ویژه تحقیق تاکید شده است.

جیمی کارتر نشان داده است که اسرائیل هر قرارداد صلحی را هم که امضا کند، بدان عمل نخواهد کرد. او به قرارداد کمپ دیوید میان اسرائیل و مصر اشاره کرده و می‌گوید شادمانی و سرور ما عمر کوتاهی داشت، وقتی کاخ سفید را ترک می‌کردم، اسرائیل موارد مهم را اجرا نکرده بود: «اسرائیلی‌ها هرگز هیچ خودمختاری قابل ذکری به فلسطینیان اعطا نکرده و رهبران اسرائیلی حتی به جای عقب کشیدن نیروهای نظامی و سیاسی خود از اراضی اشغالی، سلطه‌ خود بر این مناطق را بسط و گسترش دادند.

چهارمین قطعنامه تحت عنوان "کاربرد کنوانسیون ژنو مربوط به حمایت از افراد غیرنظامی در زمان جنگ"، مورخ ۱۲ اوت ۱۹۴۹، در مورد سرزمین فلسطین اشغالی و سایر سرزمین‌های عربی اشغالی، با ۱۷۱ رأی مثبت، ۶ منفی (اسرائیل، آمریکا، کانادا، جزایر مارشال، میکرونزی، پالائو) و ۳ ممتنع به تصویب رسید.

پنجمین قطعنامه مصوب مجمع تحت عنوان "جولان اشغالی سوریه" که با ۱۶۸ رأی مثبت، یک رأی منفی (اسرائیل) و ۱۱ رأی ممتنع به تصویب رسید، بر خاتمه اشغال جولان از سوی اسرائیل و اجرای قطعنامه ۴۹۷ (۱۹۸۱) شورای امنیت مبنی بر عدم به رسمیت شناخته شدن حاکمیت این رژیم بر جولان، تاکید کرده است.

گذار از طرح دو دولت به طرح نابودی فلسطین

وقتی به چهار سال زمامداری اوباما می‌نگریم، تحولی کاملاً مشهود است. او طرح دو دولت را مطلقا پیگیری نکرده است، اما به جای آن، از دولت اسرائیل حمایت بی چون و چرا به عمل آورده است.

روزنامه‌ کریستین ساینس مانیتور در ۱۶/۹/۹۱ نوشت که رویکرد آمریکا در قبال طرح عباس در سازمان ملل، نشانگر آن است که این کشور در عمل از موضع "دو دولت" به موضع "نبود دولت" در سرزمین‌های مورد ادعای کنونی دولت اسرائیل متمایل شده است. این تغییر سیاست، یک شبه رخ نداده، بلکه روندی است که از بیست سال پیش تاکنون اندک اندک تحقق پیدا کرده است. از زمان آغاز روند مذاکرات صلح "اسلو" در سال ۱۹۹۳ تاکنون، شمار ساکنان یهودی در شهرک‌های اسرائیلی با افزایش چشمگیر، از ۱۰۹ هزار نفر به ۳۵۰ هزار نفر رسیده است. اما رویدادی که اکنون در حال رخ دادن است، این که شهرک‌های اسرائیلی در حال محاصره‌ بیت‌المقدس هستند و این امر، رؤیای فلسطینی‌ها برای پایتخت قرار دادن این شهر را روز به روز کمرنگ‌تر می‌کند.

اشغال ۶۰ درصد از کرانه باختری توسط اسرائیل، عملاً فلسطین را به جای یک دولت به مجموعه ای از شهرهای جدا از هم تبدیل کرده است. یک روز پس از رأی‌گیری سازمان ملل، دولت اسرائیل از برنامه‌هایش برای گسترش شهرک‌سازی در منطقه‌ "ای یک" خبر داد تا از این راه، بیت‌المقدس شرقی را به کرانه باختری پیوند دهد. انجام این برنامه، در عمل آخرین میخ بر تابوت راهکار "دو دولت" خواهد بود.

علل رویکرد دولت آمریکا

ادای دین می‌تواند به عنوان یک احتمال در نظر گرفته شود. جان روالز- فیلسوف لیبرال- به "یهودستیزی رستگاری‌بخش" مسیحیان در طول تاریخ پرداخته و فاجعه‌ی هولوکاست را هم در همین بستر تاریخی توجیه می‌کند. او می‌گوید: "بدون یهودستیزی مسیحی در طی قرون متمادی- که به ویژه در روسیه و اروپای شرقی بی رحمانه بود- هولوکاست به وقوع نمی‌پیوست" (جان راولز، قانون مردمان، ترجمه‌ جعفر محسنی، ققنوس، ص ۳۶). شاید دولت آمریکا خود را در این زمینه مسئول می‌داند. اما نه جنایت هولناک هولوکاست کار دولت آمریکا بود، نه فلسطینیان یهودستیز بودند، نه تأیید اشغالگری و آپارتاید ادای دین به شمار می‌رود.

تحقیق مشترک جان میر شایمر و استفان والت تحت عنوان "لابی اسرائیل و سیاست خارجی آمریکا"

پاسخ‌گوی این مسئله است. آنها به طور مستند نشان داده‌اند که چگونه لابی اسرائیل دولت آمریکا را در خاورمیانه تابع سیاست‌های خود کرده و به دنبال خود می‌کشاند. این دو استاد دانشگاه هاروارد و شیکاگو، براین باورند که باید به دنبال "منافع ملی" آمریکا بود و دنباله‌ روی آمریکا از اسرائیل، به زیان منافع ملی آمریکا تمام شده و اخلاقاً هم قابل دفاع نیست. این دو نشان داده‌اند که اسرائیل به هیچ وجه زیر بار دولت مستقل فلسطینی نمی‌رود، بلکه به دنبال تثبیت اشغال‌گری است.

تحقیق مشترک جان میر شایمر و استفان والت تحت عنوان "لابی اسرائیل و سیاست خارجی آمریکا" به طور مستند نشان ‌می‌دهد که چگونه لابی اسرائیل دولت آمریکا را در خاورمیانه تابع سیاست‌های خود کرده و به دنبال خود می‌کشاند. این دو استاد دانشگاه هاروارد و شیکاگو، براین باورند که باید به دنبال "منافع ملی" آمریکا بود و دنباله‌روی آمریکا از اسرائیل، به زیان منافع ملی ایالات متحده تمام شده و اخلاقاً هم قابل دفاع نیست. این دو نشان داده‌اند که اسرائیل به هیچ وجه زیر بار دولت مستقل فلسطینی نمی‌رود، بلکه به دنبال تثبیت اشغالگری است.

نوام چامسکی ضمن تأیید نظر میرشایمر و والت، نادیده گرفتن نقش نفت و منافع کمپانی‌های نفتی در سیاست خارجی آمریکا در خاورمیانه توسط آن دو را به نقد می‌کشد. چامسکی در تأیید مدعای خود این جمله‌ را از استفان زونس به عنوان شاهد نقل می‌کند: «منافع بسیار مهم تری از منافع آی پک (یا لابی در کل) در آن چه در منطقه‌ خلیج فارس می‌گذرد نهفته است، از جمله منافع شرکت‌های نفتی، صنایع نظامی و منافع خاص دیگری که نفوذ لابی‌ها و فعالیت هایشان از آن چه لابی صهیونیست و هم پیمانان اعانه دهنده اش در رقابت‌های کنگره لاف آن را می‌زنند بسیار فراتر است».

میرشایمر و والت در پاسخ نوشته اند: «ما معتقدیم که سیاست ایالات متحده در خاورمیانه را عمدتاً تعهد به اسرائیل هدایت می‌کند، و نه منافع نفتی. اگر کمپانی‌های نفتی یا کشورهای تولید کننده‌ی نفت سیاست هدایت کننده بودند واشنگتن سعی می‌کرد به جای حمایت از اسرائیل از فلسطین دفاع کند. علاوه‌ بر آن، ایالات متحده به احتمال یقین در مارس ۲۰۰۳ به جنگ علیه عراق نمی‌رفت و دولت بوش تهدید نمی‌کرد که از نیروی نظامی علیه ایران استفاده خواهد کرد».

مایکل مسینگ در مقاله‌ای در نیویورک ریویو- ۸ ژوئن ۲۰۰۶- ضمن تأیید مدعای اصلی این دو محقق- یعنی نفوذ عظیم و مخرب لابی اسرائیل بر سیاست خارجی آمریکا- شواهد و قرائن بسیار زیاد دیگری از قدرت این لابی بر نمایندگان کنگره و سنا و قوه‌ مجریه ارائه کرد و نشان داد که چگونه با پول‌های هنگفت افراد را به عضویت در می‌آورند یا حذف می‌کنند. او نشان می‌دهد که هیلاری کیلینتون چگونه توانست بیشترین کمک مالی لابی اسرائیل را برای رفتن سنا جذب کند و در عوض "تقریباً در هر موردی رأی دادن به روش آی پک سعی دارد این کمک را جبران کند".

مسینگ در ادامه می نویسد: «این فشار وقتی هیلاری کلینتون تصمیم گرفت برای کسب نمایندگی سنا در نیویورک وارد مبارزه شود بیش‌تر هم شد. او که می‌خواست آرای از همه لحاظ مهم یهودیان را به دست آورد، اول مشتاقانه بیت المقدس را "پایتخت ابدی و تقسیم ناپذیر اسرائیل" اعلام کرد و بعد، در تمام طول مبارزه‌ انتخاباتی، او و رقیب جمهوری خواه وی، ریک لاتزیو، در کنیسه‌ها و سخنرانی‌ها سر این موضوع که کدام یک با سرعت بیش تری موفق به انتقال سفارت[آمریکا] به بیت المقدس خواهد شد مشاجره کردند».

نکته‌ جالب توجه این است که هیلاری کلینتون در این زمان بانوی اول آمریکا و همسرش بیل کلینتون رئیس جمهور کشور بود. در انتخابات ریاست جمهوری اخیر آمریکا دقیقا همین موضوع تکرار شد. اوباما و میت رامنی در حال رقابت بودند که کدامیک بیشتر به اسرائیل خدمت کرده و خواهند کرد.

جیمی کارتر نشان داده است که اسرائیل هر قرارداد صلحی را هم که امضا کند، بدان عمل نخواهد کرد. به قرارداد کمپ دیوید میان اسرائیل و مصر اشاره کرده و می‌گوید "شادمانی و سرور ما عمر کوتاهی داشت". وقتی من کاخ سفید را ترک می‌کردم، اسرائیل موارد مهم را اجرا نکرده بود: «اسرائیلی‌ها هرگز هیچ نوع خودمختاری قابل ذکری به فلسطینیان اعطا نکرده و رهبران اسرائیلی حتی به جای عقب کشیدن نیروهای نظامی و سیاسی خود از اراضی اشغالی، سلطه‌ خود بر این مناطق را بسط و گسترش دادند.» (جیمی کارتر، فلسطین، صلح نه آپارتاید، ص ۹۷)

جرج بوش در ژوئن ۲۰۰۲ از راه حل دو کشور برای حل نزاع دفاع کرد و از کشور "مستقل" فلسطینی سخن گفت. اما اسرائیلی‌ها همان طور که پیمان کمپ دیوید را به بایگانی سپردند، پیمان اسلو و نقشه‌ راه را هم بایگانی کردند. نوبت که با اوباما رسید، در عمل، دیگر جز مخالفت با فلسطینیان و دفاع از اسرائیل، چیزی باقی نماند. اوباما برخلاف نطق قاهره، در مسئله‌ فلسطین، بیش از همه‌ روسای جمهور سابق آمریکا دنباله روی دولت اسرائیل شده است. گلن گراینوالد طی مقاله‌ای به نقد افرادی پرداخته است که رابطه‌ خدمت‌گذارانه میان اوباما و اسرائیل را از نقاط مثبت ریاست جمهوری وی قلمداد می کنند.

کارتر به خوبی نشان می‌دهد که «فلسطینیان در شرایط فعلی عملاً در زندانی در درون بخش کوچکی از اراضی خود، که هنوز از آنان گرفته نشده، گرفتار آمده اند» (فلسطین، صلح نه آپارتاید، ص ۳۴۸). آنان زیر سلطه‌ آپارتاید اسرائیل قرار دارند. با این همه، لابی قدرتمند اسرائیل نمی‌گذارد تا مردم آمریکا از این واقعیت‌های فاجعه بار آگاه شوند: «در آمریکا به دلیل وجود نیروهای قوی سیاسی، اقتصادی و مذهبی حامی اسرائیل، تصمیمات دولت اسرائیل به ندرت زیر سئوال رفته و یا محکوم می‌شوند. در شرایطی که صدایی که از درون رسانه‌های ما شنیده می‌شود همان صدای مقامات اسرائیل است- یا حداقل صدای غالبی که شنیده می‌شود چنین صدایی است- شهروندان آمریکایی آگاهی چندانی از آنچه در درون اراضی اشغالی می‌گذرد، و عواقب آن، ندارند.» (فلسطین، صلح نه آپارتاید، ص ۳۴۰)

بیل کلینتون در خاطراتش- زندگی من- می‌گوید وقتی یاسر عرفات و اسحاق رابین برای امضای قرارداد اسلو به کاخ سفید آمدند، پس از مراسم به طور خصوصی از اسحاق رابین پرسیدم چرا قرارداد اسلو را پذیرفت؟ رابین توضیح می‌دهد که سرزمین‌های اشغالی مسائل امنیتی فراوانی برای اسرائیل پدید آورده‌اند. در عین حال اسرائیل دو راه بیشتر در پیش ندارد، ادامه‌ اشغال و برقراری رژیم آپارتاید، یا واگذاری سرزمین‌های اشغالی به صاحبانشان: «اگر قرار باشد اسرائیل کرانه‌ غربی را برای همیشه برای خود نگه دارد، باید تصمیم گرفت آیا به عرب‌های مقیم آنجا اجازه داده شود در انتخابات اسرائیل شرکت کنند یا نه؛ چون آنانی که در درون مرزهای پیش از سال ۱۹۶۷ زندگی می‌کردند، چنین حقی را داشتند. اگر فلسطینی‌ها حق رأی دادن به دست می‌آوردند، با توجه به تولید مثل بیشتری که داشتند، در عرض چند دهه در اسرائیل دیگر یک ایالت یهودی باقی نمی‌ماند. اگر حق رأی دادن از آنان سلب می‌شد، اسرائیل دیگر حکومتی مردم سالار نبود، بلکه کشور با تبعیض نژادی بود. بنابراین، رابین نتیجه گیری کرد که اسرائیل باید از قلمروی اشغالی صرف نظر کند.» (بیل کلینتون، زندگی من، برگردان محمد رضا رضایی هنجی و میترا معتضد، نشر البرز، جلد دوم، ص ۷۹۰)

جیمی کارتر در کتاب خود با شواهد و قرائن کافی توضیح می‌دهد که اسرائیل راه ضمیمه‌سازی سرزمین‌های اشغالی و برقراری رژیم آپارتاید را برگزید. بیل کلینتون که چند سالی واسطه‌ مذاکرات مخفیانه‌ حافظ اسد- رئیس جمهور سابق سوریه- و دولت اسرائیل برای صلح بود، گزارش مبسوطی از آن مذاکرات ارائه کرده است. او می‌گوید همیشه حافظ اسد عقب‌نشینی می‌کرد تا به صلح دست یابد و بلندی‌های جولان را پس گیرد. اما همیشه اسرائیلی‌ها پس از مذاکرات بلند مدت، در آخرین دقایق به بهانه‌های مختلف زیر توافقات می‌زدند. مسئله این است که اسرائیل نمی‌خواهد حتی سرزمین‌های اشغالی پس از ۱۹۶۷ را به صاحبانشان بازگرداند.

بسیاری از رهبران دولت اسرائیل از مهاجران شوروی و بلوک شرق سابق بوده‌اند. کلینتون توجیه شگرف این گروه را بازگو می‌کند: «مهاجران روس، به ویژه با پس دادن جولان، مخالف بودند. ناتان شارانسکی که در طی زندانی بودن طولانی اش در شوروی، در غرب به قهرمانی بدل شده و در سال ۱۹۹۸ همراه با نتانیاهو به وای ریور آمده بود، نگرش یهودی‌های روس را برای من توضیح داد. او گفت که آنان از پهناورترین کشور جهان، به یکی از کوچک‌ترین کشورهای جهان آمده‌اند و اعتقاد نداشتند با پس دادن جولان یا کرانه‌ باختری رود اردن، اسرائیل را کوچک‌تر از پیش کنند. افزون بر آن، آنان سوریه را تهدیدی برای اسرائیل به شمار نمی‌آوردند. اسرائیل و سوریه با هم در حالت صلح به سر نمی‌بردند؛ اما در حال جنگ هم نبودند. اگر سوریه به اسرائیل حمله می‌کرد، اسرائیلی‌ها می‌توانستند به راحتی در جنگ پیروز شوند. پس چرا باید جولان را پس دهند؟ » (بیل کلینتون، زندگی من، جلد دوم، ص ۱۲۳۰)

جرج بوش در ژوئن ۲۰۰۲ از راه حل "دو کشور" برای حل نزاع دفاع کرد و از کشور "مستقل" فلسطینی سخن گفت. اما اسرائیلی‌ها همان طور که پیمان کمپ دیوید را به بایگانی سپردند، پیمان اسلو و نقشه‌ راه را هم بایگانی کردند. نوبت که با اوباما رسید، در عمل، دیگر جز مخالفت با فلسطینیان و دفاع از اسرائیل، چیزی باقی نماند. اوباما برخلاف نطق قاهره، در مسئله‌ فلسطین، بیش از همه‌ روسای جمهور سابق آمریکا دنباله روی دولت اسرائیل شده است. گلن گراینوالد طی مقاله‌ای به نقد افرادی پرداخته است که رابطه‌ خدمت‌گذارانه میان اوباما و اسرائیل را از نقاط مثبت ریاست جمهوری وی قلمداد می‌کنند. ضمیمه‌سازی سرزمین‌های اشغالی به اسرائیل، به صورت مهم‌ترین بحث احزاب دست راستی- از جمله لیکود، حزب نتانیاهو- در انتخابات ۲۲ ژانویه ۲۰۱۳ در آمده است.

پروژه‌ گذار ایران به دموکراسی، بدون تحلیل توزان قوا در منطقه و سیر تحولات منطقه ناممکن است. بازیگران بین‌المللی (آمریکا، روسیه، چین، اروپا) و منطقه‌ای (عربستان سعودی، قطر، امارات، ترکیه، اسرائیل، و...) نقش تعیین کننده‌ای در تحولات منطقه دارند. به تعبیر دیگر، صفحه‌ شطرنج فقط دارای یک مهره- یعنی رژیم جمهوری اسلامی- نیست، مهره‌های بسیار مهم‌تری در صفحه حضور دارند ولی متأسفانه جمهوری اسلامی نقش ایران را به مهره‌ سرباز تقلیل داده است.

میرشایمر و والت شواهد و قرائن فراوانی ارائه کرده‌اند که اسرائیل در ابتدای سال ۲۰۰۰ دولت آمریکا را نه تنها وادار به حمله به عراق ‌کرد، بلکه به دولت آمریکا فشار می‌آورد که باید کار سوریه و ایران را یکسره سازد. سوریه امروز به ویرانه‌ای تبدیل شده است. مردم سوریه که چندین دهه زیر سلطه‌ رژیمی جنایتکار به سر برده و به شدت سرکوب شده‌اند، اینک شاهد کلنگی شدن کشورشان هستند.

روزنامه‌ معاریو گزارش مرکز تحقیقات سیاسی وابسته به وزارت خارجه اسرائیل را که در نشست اخیر سفرای آن کشور مطرح شده، منتشر کرده است. این گزارش به وضعیت محور مقاومت و پیامدهای بمباران تأسیسات هسته‌ای ایران توسط اسرائیل پرداخته است. مدعا این است که اگر اسرائیل به ایران حمله کند، سوریه و حزب‌الله نمی‌توانند صورت دهند. برای این که:«جنگ داخلی در سوریه، ارتش این کشور را ضعیف کرده است. اسرائیل دیگر از ورود سوریه برای حمایت از ایران در صورت بروز جنگ، نگرانی ندارد... شانس این که در صورت بروز جنگ، حزب‌الله نیز به کمک ایران در جنگ علیه اسرائیل بیاید، کاهش یافته است. این مسئله در نتیجه‌ بروز مشکلاتی است که برای تأمین اسلحه‌ حزب‌الله بعد از بحران در سوریه ایجاد شده است.»

ایران هم زیر سلطه‌ رژیم استبداد دینی فقیهان قرار دارد. آنان مردم را سرکوب کرده و برخلاف منافع ملی ایران گام بر می‌دارند. توازن قوا در کل منطقه به زیان ایران به هم خورده و آیت‌الله خامنه‌ای نه تنها حاضر به فهم این مسئله نیست، بلکه با شعارهای دن کیشوت‌وار و غیرانسانی کاملاً در مسیری حرکت می‌کند که به سود دولت اسرائیل تمام می‌شود (رجوع شود به مقاله‌ "جهان صهیونیستی خامنه‌ای- احمدی نژاد"). به جای مذاکره‌ با دولت آمریکا و حل مسائل و برقراری روابط دوستانه، همچنان معکوس حرکت می‌کند.

مایکل مسینگ در سال ۲۰۰۶ در نقد میرشایمر و والت نوشت: «از اواسط دهه‌ نود، آی پک بخش اعظم هم خود را مصروف به هشدار دادن علیه سلاح‌های هسته‌ای توسط ایران، و تلاش برای سرنگونی آن‌ها کرده است. میرشایمر و والت روی حمایت لابی از جنگ عراق خیلی تأکید می‌کنند، اما کار آی پک روی ایران تا همین حالا تأثیری به مراتب بیش‌تر در واشنگتن داشته است (چرا که ملازم با گفتارها و کردارهای تهاجمی احمدی نژاد بوده است)».

برژینسکی در ۱۴/۱۰/۹۱ در مقاله‌ای در واشنگتن پست، به صورت پرسشی نشان می‌دهد که حمله‌ نظامی احتمالی آمریکا به ایران به خاطر اسرائیل است. او می‌پرسد:«اسر‌ا‌ئیل بیش از ۱۰۰ سلاح هسته‌ای دارد. آیا این فرضیه منطقی است که ایران ممکن است به اسرائیل حمله‌ نظامی کند، در حالی که دستیابی ایران به سلاح‌های هسته‌ای به باور کارشناسان دست کم چند سال دیگر طول خواهد کشید؟».

برژینسکی در مقاله‌ای در واشنگتن پست، به صورت پرسشی نشان می‌دهد که حمله‌ نظامی احتمالی آمریکا به ایران به خاطر اسرائیل است. او می‌پرسد: «اسر‌ا‌ئیل بیش از ۱۰۰ سلاح هسته‌ای دارد. آیا این فرضیه منطقی است که ایران ممکن است به اسرائیل حمله‌ نظامی کند، در حالی که دستیابی ایران به سلاح‌های هسته‌ای به باور کارشناسان دست کم چند سال دیگر طول خواهد کشید؟». وی سپس توضیح می‌دهد که تهاجم به ایران به تنهایی بیشتر آمریکا منتهی خواهد شد.

وی سپس توضیح می‌دهد که تهاجم به ایران به تنهایی بیشتر آمریکا منتهی خواهد شد: «عملکرد اخیر ایالات متحده در سازمان ملل متحد در قبال تقاضای فلسطین برای عضویت در سازمان ملل، مورد اعتراض گسترده‌ کشورهای عضو این سازمان قرار گرفت. در واکنش به اعتراض آمریکا و اسرا‌ئیل به تقاضای عضویت فلسطینیان در سازمان ملل، از ۱۸۸ کشور، تنها ۷ کشور با اعتراض آمریکا و اسرائیل هم صدا شدند. اقدام نظامی احتمالی علیه ایران نیز قاعدتاً به انزوای بیشتر ایالات متحده در جامعه‌ جهانی خواهد انجامید، و احتمال آن وجود دارد که دبیر کل سازمان ملل، آمریکا را به سبب اعلام جنگ علیه ایران محکوم کند، که برای وجهه‌ی جهانی آمریکا نامطلوب و مخرب خواهد بود».

خوب یا بد، اسرائیل و لابی قدرتمندش در تعیین سیاست خارجی آمریکا در منطقه نقش چشمگیری دارند. مسئله‌ اصلی نیروهای دموکراسی‌خواه، مسئله‌ حفظ ایران و ایرانیان است. اگر ایران همانند سوریه کلنگی شود، دموکراسی و حقوق بشر و آزادی در کار نخواهد بود، میلیون‌ها کشته و زخمی و آوارگی و تجزیه در انتظارمان خواهد بود (در مقاله‌ "دیدار خامنه‌ای و دیپلمات سابق آمریکایی" نشان داده شده است که دولت آمریکا تاکنون بارها مدعای دولت اسرائیل را رد کرده است). مذاکره‌ با آمریکا و حل مسأئل نه تنها می‌تواند این خطر را رفع کند، بلکه- همانند پیمان هلسینکی- می‌تواند به گذار به دموکراسی و بهبود وضعیت حقوق بشر منتهی شود.

پروژه‌ گذار ایران به دموکراسی، بدون تحلیل توزان قوا در منطقه و سیر تحولات منطقه ناممکن است. نمی‌توان چشم‌ها را بست و نقش بازیگران بین‌المللی و منطقه‌ای در تحولات منطقه را نادیده گرفت و از چارچوب تحلیل حذف کرد. بازیگران بین‌المللی (آمریکا، روسیه، چین، اروپا) و منطقه‌ای (عربستان سعودی، قطر، امارات، ترکیه، اسرائیل، و...) نقش تعیین کننده‌ای در تحولات منطقه دارند. تحولات منطقه ربط وثیقی به یکدیگر داشته و هر حرکتی در کشوری، موجب تغییر توازن قوا در دیگر کشورها خواهد شد. به تعبیر دیگر، صفحه‌ شطرنج فقط دارای یک مهره- یعنی رژیم جمهوری اسلامی- نیست، مهره‌های بسیار مهم‌تری در صفحه حضور دارند ولی متأسفانه جمهوری اسلامی نقش ایران را به مهره‌ سرباز تقلیل داده است.

بازیگران بین‌المللی و منطقه‌ای هم باید به پیامدهای ناخواسته‌ کنش‌های خود بنگرند. به دو نمونه‌ی زیر بنگرید:

الف- مصر: عصام عریان- از رهبران اصلی اخوان‌المسلمین و مشاور مرسی- در روز اول ژانویه‌ ۲۰۱۳ در مصاحبه‌ی با تلویزیون مصری "ان تی وی" گفته است: «تا ۱۰ سال دیگر فلسطین آزاد شده و اسرائیل از بین خواهد رفت و اشغال‌گران باید به سرزمین‌های اصلی خود بازگردند. به دلیل از بین رفتن اسرائیل در ۱۰ سال آینده از یهودیان مصری تبار می‌خواهم که به کشور اصلی خود، مصر باز گشته و سرزمین کنونی اسرائیل را برای فلسطینی‌ها رها کنند. ایدئولوژی صهیونیسم به شکست انجامیده و یهودیان باید فلسطین را ترک کنند، تا راه برگشت پناهندگان فلسطینی هموار شود. آوارگان فلسطینی باید به کشورشان بازگردند و مهاجران یهودی نیز می‌بایست به کشورهای اصلی خود بروند».

ب- سوریه: مهم‌ترین مخالفان در حال جنگ با دولت جنایتکار و سکولار سوریه، اسلام‌گرایان هستند. اسلام‌گرایانی که اخوان‌المسلمین طیف میانه رو آنان است و سلفی‌ها و القاعده طیف تندرو آنان (مورد حمایت قطر و عربستان و ترکیه). آمریکا مجبور شد تا یک گروه از آنان را "تروریست" اعلام کند. شورای حقوق بشر سازمان ملل و دیگر نهاهای حقوق بشری بارها آنان را به "جنایات جنگی" و "جنایت علیه بشریت" متهم کرده‌اند (رجوع شود به مقاله‌ "افغانستان کردن سوریه"). پیروزی آنها به سود آمریکا و اسرائیل نخواهد بود.

گسیل داشتن نیروهای جهادی به افغانستان و تشکیل طالبان و القاعده به زیان آمریکا تمام شد (رجوع شود به مقاله "القاعده‌ی خوب، القاعده‌ی بد"). اینک نیز باید به یاد داشت که کلنگی کردن منطقه به سود اسرائیل، ممکن است نتیجه‌ معکوس داشته باشد و موجب تقویت نیروهای سلفی، چون طالبان و القاعده شده و به زیان آمریکا و اسرائیل تمام شود.

قبض و بسط سیاسی رژیم در ماه‌های پیش رو

politics — Thu, 13 Dec 2012 21:41:00 +0000

اکبر گنجی

اکبر گنجی - سیر تحولات ایران تا حد زیادی به متغیرهای خارجی وابسته شده است. متغیرهایی که از جمله شامل تحریم‌های فلج کننده، مذاکرات هسته‌ای، مذاکره یا عدم مذاکره‌ با آمریکا، سقوط یا بقای رژیم بشار اسد، امکان سرایت جنگ داخلی سوریه به عراق و لبنان و ترکیه، احتمال حمله‌ نظامی به ایران یا اپوزیسیون‌ سازی مشابه سوریه برای ایران می‌شوند. بدین ترتیب، سخن گفتن از ماه‌های پیش رو، بدون در نظر گرفتن این متغیرها و میزان تأثیرشان در سمت و سوی تحولات، از دقت و صحت تحلیل می‌کاهد.

فرض کنیم ۶ ماه آینده- تا زمان برگزاری انتخابات ریاست جمهوری- شرایط فعلی پایدار بماند و در وضعیت امروز قرار داشته باشیم. آیت‌الله خامنه‌ای به دنبال برگزاری انتخابات ریاست جمهوری در خرداد ۱۳۹۲ با اهدافی به شرح زیر است:

الف- مشارکت حداکثری مردم در انتخابات به منظور مشروع قلمداد کردن نظام.

ب- حفظ آرامش در بالا (کنترل جنگ قدرت جناح‌های رژیم) و پائین (ممانعت از شورش و بسیج اجتماعی).

ج- تضمینی بودن نتیجه/فرآورده‌ انتخابات (رئیس جمهور مطیع رهبری).

ظاهراً هدف اول با هدف دوم و سوم در تعارض قرار دارد. آرامش و نتیجه تضمین شده، نیازمند افزایش فشار و سرکوب است. انتخابات در فضای بسته، غیررقابتی و قطبی نشده نمی‌تواند مشارکت حداکثری پدید آورد. اما مسئله به این سادگی‌ها نیست. واقعیت‌های دیگری نیز وجود دارد که نباید نادیده گرفته شوند. ساختار سیاسی ایران، ساختار سیاسی عراق صدام حسین، لیبی قذافی، مصر حسنی مبارک و کره‌ شمالی نیست.

اولاً: انتخابات حداقل به جنگ قدرت میان اصول‌گرایان تبدیل خواهد شد. جنگ قدرتی که طرفین با وعده‌ها و افشاگری‌ها در بخشی از جامعه شور و حال ایجاد خواهند کرد. حضور کاندیدای احمدی‌نژاد در برابر کاندیدای اصول‌گرایان سنتی چالش‌برانگیز خواهد بود. ضمن آن که جبهه‌ پایداری هم زیربار مشایی نمی‌رود و اگر احمدی‌نژاد بر حضور او اصرار ورزد، ممکن است شاهد حضور سه جریان متفاوت اصول‌گرایان در انتخابات باشیم. احمدی‌نژاد پیش‌بینی‌ناپذیر، ممکن است با ترفندهای تازه شگفتی‌ساز باشد.

ثانیاً: انتخابات طرف سومی هم خواهد داشت. اگرچه امکانی برای نامزدی چهره‌های شاخص

اصلاح‌طلبان (موسوی، کروبی، خاتمی، عبدالله نوری و...) وجود ندارد، اما راه برای کاندیداتوری دیگر اصلاح‌طلبان (عارف، محمدعلی نجفی، اسحاق جهانگیری و...) باز است. به احتمال زیاد سبزها و اصلاح‌طلبان از کاندیداتوری چهره‌های غیراصلی پشتیبانی نخواهند کرد. عارف با این‌که معاون اول محمد خاتمی بود، حمایتی کسب نخواهد کرد. اگر نجفی کاندیدا شود و مورد تأیید شورای نگهبان قرار گیرد، به طور قطع حداقل بخشی از اصلاح‌طلبان از او حمایت خواهند کرد.

انتخابات حداقل به جنگ قدرت میان اصول‌گرایان تبدیل خواهد شد. جنگ قدرتی که طرفین با وعده‌ها و افشاگری‌ها در بخشی از جامعه شور و حال ایجاد خواهند کرد. حضور کاندیدای احمدی‌نژاد در برابر کاندیدای اصول‌گرایان سنتی چالش‌برانگیز خواهد بود. ضمن آن که جبهه‌ پایداری هم زیربار مشایی نمی‌رود و اگر احمدی‌نژاد بر حضور او اصرار ورزد، ممکن است شاهد حضور سه جریان متفاوت اصول‌گرایان در انتخابات باشیم. احمدی‌نژاد پیش‌بینی‌ناپذیر، ممکن است با ترفندهای تازه شگفتی‌ساز باشد.

با توجه به این مقدمات، آیا فضای سیاسی بسته‌تر شده و سرکوب‌ها افزایش خواهند یافت؟ اگر چه شواهد و قرائنی برای این مدعا می‌توان ارائه کرد، اما شواهدی خلاف این مدعا هم وجود دارد.

یکم- روزنامه‌ها، هفته‌نامه‌ها و ماهنامه‌ها: روزنامه‌های اعتماد و آرمان به اصلاح‌طلبان تعلق دارند. روزنامه‌ اصلاح‌طلب بهار نیز به تازگی آغاز به کار کرده است. گفته می‌شود که بهار در خدمت عارف قرار گرفته است، اما تیم گرداننده‌ آن (سعید پورعزیزی، کسری نوری، بهروز گرانپایه و عموزاده‌ خلیلی) از اصلاح‌طلبانند.

هفته‌نامه‌های اصلاح‌طلب مهرنامه، آسمان، اندیشه‌ پویا و نسیم بیداری نیز ماه هاست که در حال انتشار هستند و نه تنها از داخلی‌ها، که از ایرانیان مقیم خارج نیز مقاله منتشر می‌کنند.

دوم- سخنرانی‌ها: اگر چه امکان سخنرانی درمحافل عمومی برای چهره‌های شاخص اصلاح‌طلب وجود ندارد، اما گروه‌های اجتماعی با سید محمد خاتمی، موسوی خوئینی‌ها، عبدالله نوری، هاشمی رفسنجانی و... دیدار کرده و متن سخنان آنان نیز منتشر می‌شود. پیام تصویری محمد خاتمی به مراسم ۱۶ آذر دانشگاه تهران نه تنها در آنجا پخش گردید، بلکه در صفحه‌ روزنامه‌ی اعتماد ۲۱/۹/۹۱ بازنشر شد.

سوم- نزاع بر سر روابط با آمریکا و اشغال سفارت آن کشور در تهران: اخیراً بحث‌های داغی درباره‌ مذاکره‌ با آمریکا و اشغال سفارت آن کشور در سال ۱۳۵۸ در گرفت. مقاله‌های رد و بدل شده میان عباس عبدی و صادق خرازی یکی از آن موارد بود. نظرات ناقدانه‌ صادق طباطبایی [۱] و ابراهیم یزدی [۲] و پاسخ موسوی خوئینی‌ها [۳] سه نمونه‌ دیگر در این خصوص است. نه تنها اشغال سفارت آمریکا به طور ریشه‌ای نقد و رد می‌شود، بلکه گروهی به طور علنی از مذاکره و رابطه‌ با آمریکا حمایت می‌کنند.

چهارم- نفی هژمونی روضه‌خوان‌ها و مداح‌ها: روضه‌خوان‌ها و مداح‌ها در بالا آوردن احمدی‌نژاد ایفای نقش کرده‌اند. پیروزی احمدی‌نژاد موجب شد تا آنان به دنبال هژمونی گفتمان خود بیفتند و تا حدی هم موفق شدند. اخیراً رسول جعفریان در نقد سخنان پناهیان- روضه‌خوان بیت رهبری- که در حضور

آیت‌الله خامنه‌ای ایراد کرده [۴]، گفته است:

«قریب هشت سال است که در این کشور مشتی روضه‌خوان، سردمدار فکر و اندیشه شده‌اند...با این حرف‌ها که نمی‌شود برای کشور راهبرد درست کرد و آینده‌نگری کرد. این‌ها مشتی بافتنی است که به درد اداره‌ مملکت نمی‌خورد... چطور آقای ابطحی در این حکومت زندانی و محدود می‌شود، اما افرادی مثل پناهیان که همان حرفها را، اما در قالب انقلابی می‌زنند و بعد از ظهور صغری، حرف از قواعد ظهور به میان می‌آورند و آماده‌باش می‌دهند، به راحتی فرصت می‌یابند که مدام در سیما مطالب و افکار و اندیشه‌های بی اساس‌شان منتشر شود... این‌که این افراد در محضر رهبری این مطالب را می‌گویند، معنایش این نیست که آن مطالب از نظر ایشان درست است.» [۵]

نقد جعفریان جنجال زیادی برپا کرد و گروهی به دفاع از پناهیان برخاستند، اما نقد "ظهورگرایی" و روضه‌خوان و مداح خواندن سخنران عزاداری رهبری، قابل توجه است.

جمهوری اسلامی دموکراتیک و ملتزم به حقوق بشر نخواهد شد. اما فضا به صورت کنترل شده گشوده‌تر می‌گردد تا مشارکت حداکثری محقق شود. آیت‌الله خامنه‌ای فضای حضور اصلاح‌طلبان را ایجاد خواهد کرد، اما نه برای چهره‌های شاخص یا برای پیروزی آنان در انتخابات. بلکه برای گرم کردن تنور انتخابات و دستیابی به مشارکت حداکثری. این‌ها مقتضای ساختار جمهوری اسلامی، انتخابات و مدعیات است. اگرچه انتخابات آزاد و منصفانه و موثر نیست، اما انتخابات رقابتی میان "خودی"‌هایی که مانند ببر و پلنگ به نزاع می‌پردازند، فضای تنفس برای پائینی‌ها ایجاد می‌کند.

پنجم- نامه‌های سرگشاده به رهبری: نامه‌های سرگشاده‌ زندانیان سیاسی و برخی از فعالان سیاسی داخل کشور به رهبری ادامه دارد. نامه‌ها و فیلم‌های نوری‌زاد و نوشته‌ دکتر ملکی دو نمونه از آنهاست. [۶]

ششم- مناظره‌های تلویزیونی: مناظره‌های تلویزیونی در انتخابات ریاست جمهوری ۸۸ نقش مهمی ایفا کردند. آن تجربه از مدتی قبل به گونه‌ای جدید در حال تکرار است که بازتاب نسبتاً گسترده‌ای هم داشته است. مناظره‌ ابراهیم اصغرزاده و حسین شریعتمداری [۷]، مناظره‌ معصومه‌ ابتکار و روح الامینی [۸] و مناظره‌ صادق زیباکلام و حسین خسروپناه [۹] سه نمونه از این موارد هستند. صدا و سیما وعده داده است که این گونه مناظره‌ها را ادامه دهد. البته زیباکلام حضور دائمی در تلویزیون داشته و از آمریکا و

رضاشاه هم در سیمای جمهوری اسلامی دفاع می‌کند [۱۰]. اصغرزاده و ابتکار در سیمای جمهوری اسلامی از زندانیان سیاسی دفاع کردند.

کاندیداهای ریاست جمهوری هم مناظره‌های تلویزیونی خواهند داشت و کسب رأی، فرد را وادار به نقد وضع موجود و ظاهر شدن در چهره‌ اپوزیسیون می‌کند.

هفتم- مناظره‌های دانشگاهی: مناظره‌های دانشگاهی- با حضور دانشجویان- نیز اخیراً رونق گرفته است. مناظره‌ عباس عبدی و علوی‌تبار[۱۱]، مناظره‌ علوی‌تبار و نبویان [۱۲]، مناظره‌ علوی‌تبار و خسروپناه [۱۳]، مناظره‌ علوی‌تبار و عبدالهیان در قم، مناظره‌ علوی‌تبار با واسطی در مشهد، مناظره‌ مراد ثقفی و حجت‌الاسلام مهدی ابوطالبی در دانشگاه مشهد [۱۴] چند نمونه از این موارد هستند.

مناظره‌ها کمتر سیاسی و بیشتر دینی است. اما گزارش‌ها نشان می‌دهند که برخلاف نظر حکومت، این گونه مناظره‌ها با توجه به هزینه کردن صد درصدی اسلام توسط جمهوری اسلامی، به سود طرف مقابل تمام شده است و سخنان نوگرایان و منتقدان طالب بیشتری پیدا کرده است.

هشتم- نتیجه: جمهوری اسلامی دموکراتیک و ملتزم به حقوق بشر نخواهد شد. اما فضا به صورت کنترل شده گشوده‌تر می‌گردد تا مشارکت حداکثری محقق شود. آیت‌الله خامنه‌ای فضای حضور اصلاح‌طلبان را ایجاد خواهد کرد، اما نه برای چهره‌های شاخص یا برای پیروزی آنان در انتخابات. بلکه برای گرم کردن تنور انتخابات و دستیابی به مشارکت حداکثری.

این‌ها مقتضای ساختار جمهوری اسلامی، انتخابات و مدعیات است. اگرچه انتخابات آزاد و منصفانه و موثر نیست، اما انتخابات رقابتی میان "خودی"‌هایی که مانند ببر و پلنگ به نزاع می‌پردازند، فضای تنفس برای پائینی‌ها ایجاد می‌کند. آیا مخالفان می‌توانند و می‌خواهند از این شرایط برای گذار به دموکراسی استفاده کنند؟

جمهوری اسلامی و حماس: کمک در راه خدا

politics — Fri, 30 Nov 2012 10:00:22 +0000

اکبر گنجی

اکبر گنجی − "منافع ملی" اساس روابط بین الملل است. هر دولتی باید بکوشد تا به بهترین نحو ممکن "منافع ملی" کشورش را در سطح جهانی و منطقه‌ای تأمین کند. مانند همه‌ی مفاهیم و اصطلاحات، درباره‌ی معنا و مصادیق "منافع ملی" هم اختلاف نظر وجود دارد. اگر مدعای ویتگنشتاین مبنی بر "معنا یعنی کاربرد" را بپذیریم، باید دید دولت‌ها در عمل منافع ملی را به چه معنایی به کار می‌برند.

تعاریف دولت‌ها از منافع ملی شان لزوماً درست یا اخلاقاً موجه نیست. این حکم درباره‌ی همه‌ی دولت‌ها − دموکراتیک و دیکتاتوری − صادق است. به عنوان مثال جرج بوش دریک سخنرانی مشهور خود گفت که طی قرن بیستم ما (دولت غربی) از رژیم‌های استبدادی خاورمیانه دفاع و حمایت کردیم و این سیاست اشتباه بود. دولت‌های وقت غربی- در رویارویی با بلوک شرق سابق- آن سیاست را به سود "منافع ملی" خود می‌یافتند. کاندولیزا رایس- وزیر خارجه‌ی بوش- نیز در سال ۲۰۰۵ به این سیاست نادرست اشاره کرد و گفت: "به مدّت شصت سال ایالات متحده با هزینه کردن دموکراسی به دنبال تأمین ثبات در خاورمیانه بوده است - و هیچ کدام را به دست نیاورده ایم. " [منبع]

دفاع کنونی از رژیم‌های استبدادی کشورهای حوزه‌ی خلیج فارس نیز در چنین چارچوب‌های توجیه می‌شود.

برخی از دولتمردان سابق آمریکا از موضع "منافع ملی" به نقد دنباله روی دولتشان از اسرائیل پرداخته و آن را زیان‌آور به شمار آورده‌اند. نیکلاس برنز- از مقامات وزارت خارجه‌ی دوران جرج بوش - طی مقاله‌ای گفته است که منافع ملی امریکا ایجاب می‌کند تا خود هدایت بحران هسته‌ای با ایران را در دست گیرد، نه آن که خود را "گروگان" برنامه‌ی زمانی شتابزده‌ی نتانیاهو سازد. برژینسکی نیز در ۶/۹/۹۱ گفته است: آمریکا "هیچ الزامی ندارد مثل یابو دنباله‌روی" حمله‌ی اسرائیل به تاسیسات هسته‌ای ایران باشد. این بسیار مهم است که اسرائیل بداند آمریکا الزاما به جنگی که این کشور با ایران شروع کند نخواهد پیوست: "شما [اسرائیلی‌ها] برای ما تصمیم نمی‌گیرید، آمریکا در مورد سیاست امنیت ملی اش خود تصمیم می‌گیرد. " [منبع]

رژیم استبدادی جمهوری اسلامی نیز پیگیر "منافع ملی" است. منتها سران آن منافع ملی را به معنایی به کار می‌برند که در واقع به زیان "منافع ملی ایران" تمام می‌شود. حداقل دو مصداق مؤید این مدعاست:

اول- عدم مذاکره با دولت آمریکا به منظور حل مسائل مورد اختلاف و برقراری روابط دوستانه.

دوم- طرح شعارهای نابخردانه‌ی دن کیشوت وار علیه اسرائیل.

رژیم استبدادی جمهوری اسلامی نیز پیگیر "منافع ملی" است. منتها سران آن منافع ملی را به معنایی به کار می‌برند که در واقع به زیان "منافع ملی ایران" تمام می‌شود. حداقل دو مصداق مؤید این مدعاست:

اول- عدم مذاکره با دولت آمریکا به منظور حل مسائل مورد اختلاف و برقراری روابط دوستانه.

دوم- طرح شعارهای نابخردانه‌ی دن کیشوت وار علیه اسرائیل.

وقتی این دو مصداق با یکدیگر ترکیب گشتند، تحریم‌های شورای امنیت سازمان ملل، آمریکا و اروپا، یکی از پیامدهای زیانبار آن برای منافع ملی ایران بوده است. تحریم‌هایی که حتی اگر به کلی ملغی شوند، به دست آوردن بازارهای بر باد رفته کار بسیار دشواری خواهد بود.

به نظر آیت الله خامنه ای- تا امروز- منافع ملی ایران با عدم مذاکره‌ی با آمریکا و تداوم قطع روابط، بهتر تأمین می‌شود. او در ۸/۸/۱۳۸۰ گفته است: "نه فقط رابطه با امریکا، بلکه مذاکره با دولت امریکا امروز برخلاف مصالح ملى و منافع ملت است... مذاکره با امریکا به معناى باز کردن باب توقّعات و طلبکاریهاى امریکاست... مذاکره با امریکا در هریک از قضایایى که این دولت در آن براى خودش ایده و منفعتى تعریف کرده است هیچ فایده‌اى ندارد. " [منبع][1]

به گمان آیت الله خمینی و آیت الله خامنه‌ای عدم پذیرش موجودیت اسرائیل نیز به سود منافع ملی ایران است. برای این که "مسئله‌ی فلسطین" مهمترین مسئله‌ی جهان اسلام است. به همین دلیل، اگر ایران پشتیبان نیروهای رزمنده‌ی با اسرائیل باشد، در جهان اسلام- خصوصاً نزد مردم مسلمان- قدرتمند خواهد بود. ایران باید بکوشد جبهه‌ی مقاومت در برابر اسرائیل تشکیل داده و رهبری آن را به دست گیرد. آیت الله خامنه‌ای در نمازجمعه‌ی ۱۴/۱۱/۱۳۹۰ گفت:

"ما آنجائى که دخالت کنیم، صریح می‌گوئیم. ما در قضایاى ضدیت با اسرائیل دخالت کردیم؛ نتیجه‌اش هم پیروزى جنگ سى و سه روزه و پیروزى جنگ بیست و دو روزه بود. بعد از این هم هر جا هر ملتى، هر گروهى با رژیم صهیونیستى مبارزه کند، مقابله کند، ما پشت سرش هستیم و کمکش می‌کنیم و هیچ ابائى هم از گفتن این حرف نداریم. این حقیقت و واقعیت است. " [منبع]

نتیجه‌ی این سیاست، محور "حماس- جهاد اسلامی- حزب الله- سوریه- ایران" بوده است. این تنها چیزی است که از جبهه‌ی مقاومت باقی مانده بود.

وضعیت سوریه روشن است: کشوری جنگ زده، سه پاره (کردها، علوی‌ها، سنی‌ها)، ویرانی اقتصاد، نابودی شهرها، و آینده‌ای ناروشن. حماس رفته رفته تغییر جبهه داد و به مصر، قطر، عربستان سعودی و ترکیه نزدیک شد. سوریه که حماس را در جبهه‌ی مقابل خود یافت، کلیه‌ی دفاتر حماس در خاک خود را تعطیل کرد.

جنگ ۸ روزه‌ی غزه با ترور الجعبری توسط اسرائیل آغاز گشت. [2] پس از آتش بس اعلام شد که کلیه‌ی سلاح‌های حماس توسط ایران تهیه شده است و کشورهای عربی و ترکیه هیچ گونه سلاحی در اختیار حماس و جهاد اسلامی قرار نداده‌اند. رسانه‌های ایران به نقل از فرمانده‌ی عملیاتی جهاد اسلامی نوشتند: "تمامی تسلیحات مورد نیاز خود در این نبرد، از فشنگ تا موشک هدیه‌ی جمهوری اسلامی ایران بوده است". علی لاریجانی نیز در تأیید این مدعا در ۳/۹/۹۱ در بیروت گفت: "ما کمک به مردم فلسطین و غزه را وظیفه شرعی خود می‌دانیم و از ابتدای انقلاب اسلامی تاکنون نیز از فلسطین حمایت کرده‌ایم و از این پس نیز این کار را خواهیم کرد. " [منبع]

فرض کنیم سیاست جهانی و منطقه‌ای جمهوری اسلامی به سود منافع ملی ایران است. اگر این فرض مطلقا قابل پذیرش نباشد، می‌توان یک گام عقب نشست و مدعا را به این صورت در آورد: این سیاست به سود بقای جمهوری اسلامی است. آیا واقعاً چنین است؟ آیا اگر اسرائیل یا آمریکا ایران را مورد حمله‌ی نظامی قرار دهند، حماس به سود ایران با اسرائیل وارد جنگ خواهد شد؟ پاسخ به احتمال زیاد منفی است.

فرض کنیم سیاست جهانی و منطقه‌ای جمهوری اسلامی به سود منافع ملی ایران است. اگر این فرض مطلقا قابل پذیرش نباشد، می‌توان یک گام عقب نشست و مدعا را به این صورت در آورد: این سیاست به سود بقای جمهوری اسلامی است. آیا واقعاً چنین است؟ آیا اگر اسرائیل یا آمریکا ایران را مورد حمله‌ی نظامی قرار دهند، حماس به سود ایران با اسرائیل وارد جنگ خواهد شد؟ پاسخ به احتمال زیاد منفی است. برای تأیید این مدعا به شواهد و قرائن زیر بنگرید:

یکم- صلاح برداویل-عضو اداره‌ی سیاسی حماس- در ۱۶/۱۲/۱۳۹۰ به روزنامه‌ی گاردین گفت:

"اگر جنگی بین دو قدرت[اسرائیل و ایران] درگیرد، حماس وارد این جنگ نخواهد شد. حماس در هیچ پیمان اتحاد نظامی در منطقه عضویت ندارد، استراتژی ما دفاع از حقوق خودمان است". ما هیچ گاه نسبت به تهران ابراز "وفاداری تام" نکرده ایم، و "روابط میان حماس و جمهوری اسلامی [تنها] بر پایه‌ی منافع مشترک بوده است". گاردین به نقل از یکی دیگر از رهبران حماس نوشت: "در هرگونه جنگی که بین ایران و اسرائیل اتفاق بیفتد دخالت نخواهیم کرد". [منبع]

دوم- محمود زهار- مقام شماره دو حماس در نوار غزه- در ۱۶/۱۲/۱۳۹۰ در مصاحبه‌ای با بی بی سی ضمن تأیید این سیاست اعلام کرد:

"حماس بخشی از درگیری‌های منطقه‌ای نیست. ما اینجا هستیم که از خودمان علیه اسرائیلی‌ها دفاع کنیم. اگر اسرائیل به ما حمله کند ما هم واکنش نشان خواهیم داد. اگر به ما حمله نشود ما هم خود را درگیر نخواهیم کرد. ما به دنبال جمع آوری کمک از ایران، ترکیه و کشورهای عرب هستیم. ما مردمی هستیم که به خاطر محاصره اسرائیل، در شرایط بسیار دشواری زندگی می‌کنیم. " [منبع]

سوم- پس از آتش بس جنگ ۸ روزه‌ی غزه، خالد مشعل طی مصاحبه‌ای در قاهره ضمن تجلیل از نقش ایران در "کمک تسلیحاتی و مالی به مقاومت" گفت: "با وجود اختلاف‌هایی که بر سر سوریه داشتیم ایران در کمک تسلیحاتی و مالی به مقاومت نقش ایفا کرد. " [منبع]

اما برای این که کسی گمان نکند حماس به سود جمهوری اسلامی با اسرائیل وارد جنگ خواهد شد، محمود الزهار- عضو دفتر سیاسی حماس و وزیرخارجه پیشین دولت حماس در غزه- طی مصاحبه‌ای مجدداً تأکید کرد:

"ایران هرگز برای دادن سلاح به فلسطینی‌ها شرطی قائل نشده است و فلسطینی‌ها وامدار ایران نیستند. ایران در راه خدا، این کمک‌ها را در اختیار گروه‌های مسلح فلسطینی می‌گذارد و ما حقیقت را آشکارا می‌گوییم. " [منبع]

چهارم- موسی ابومرزوق- معاون دفتر سیاسی حماس- در ۶/۹/۹۱ در مصاحبه‌ای در قاهره گفت:

"ایران دیگر در جهان عرب از موقعیت خوبی برخوردار نیست. ایران برای از دست ندادن افکار عمومی جهان عرب، باید در سیاستش در قبال سوریه تجدید نظر کند". او سپس افزود که حماس درخواست ایران را برای حمایت بیشتر از دولت سوریه رد کرد و : "مخالفت حماس با این درخواست ایران بر روابط ما و ایران تاثیرگذاشته است. " [منبع]

پنجم- توافق نامه‌ی آتش بس اسرائیل و حماس نیز متضمن عدم حمایت عملی حماس از جمهوری اسلامی، در صورت حمله‌ی نظامی اسرائیل به ایران است. به ۴ بند توافق نامه بنگرید:

بند اول: "اسرائیل تمام حملات زمینی، دریایی و هوایی خود را به نوار غزه متوقف می‌کند از جمله یورش‌های‌ گاه به‌گاه و ترور شخصیت‌ها".

بند دوم: "گروه‌های فلسطینی تمام حملات خود از نوار غزه به اسرائیل را متوقف می‌کنند از جمله شلیک موشک و حمله به خط‌های مرزی".

بند سوم: "گذرگاه‌ها باز می‌شود و رفت و آمد افراد و کالا تسهیل می‌شود. همچنین در برابر رفت و آمد ساکنان مانع ایجاد نمی‌شود و در مناطق مرزی هدف قرار نمی‌گیرد. مفاد این بند ۲۴ ساعت پس از آغاز اجرای توافقنامه آتش بس اجرا می‌شود".

بند چهارم: "در صورت درخواست هرکدام از دو طرف درباره مسائل دیگر نیز بحث می‌شود".

اسرائیل در این پیمان اندکی از حقوق ساکنین غزه را به رسمیت شناخت که اگر عملی شود، به سود آنان تمام خواهد شد. اما در مقابل، حماس متعهد گردید که کلیه حملات گروه‌های فلسطینی از غزه به اسرائیل را متوقف سازد. بدین ترتیب، اگر اسرائیل تأسیسات هسته‌ای ایران را بمباران کند، اگر به دنبال آن جنگی گسترده میان طرفین درگیرد، حماس ناقض پیمان آتش بس خواهد بود.

ششم- اگر اسرائیل مطابق توافق عمل کرده و از محاصره‌ی غزه دست بردارد و گذرگاه‌ها گشوده گردند، حماس قادر خواهد شد تا با کمک‌های مالی شیخ نشین‌های خلیج فارس به بازسازی اقتصادی و بهبود وضعیت زندگی یک میلیون و نیم ساکن به شدت فقیر و درمانده‌ی غزه بپردازد. تقدم اقتصاد رفاه آور بر مبارزه، شاید محبوبیت حماس را افزایش دهد. روابط اقتصادی و سیاسی حماس که با مصر، ترکیه، قطر، عربستان سعودی و... گسترش یابد، به ناچار فاصله‌ی آنان با جمهوری اسلامی بیشتر و بیشتر خواهد شد. حماس به عنوان حکومت، متفاوت از حماس به عنوان یک گروه چریکی مبارز با اشغالگری است. آنان نه تنها خواهان حفظ قدرت/حکومت هستند، بلکه به دنبال مشروعیت جهانی بخشیدن بدان هستند.

هفتم- حماس به "منافع" خود و مردم تحت حکومتش می‌اندیشد، نه منافع ملی ایران یا منافع جمهوری اسلامی. آنان از نظر ایدئولوژیک به اخوان المسلمین سنی مذهب بسیار نزدیکتر از ایران شیعی مذهب هستند. با تمام تفاوت‌ها و اختلافات، منطق منافع همچنان حماس را به استفاده‌ی از کمک‌های "تسلیحاتی و مالی" ایران سوق خواهد داد. در شرایطی که کمک دهندگان جدید هم مذهب سبز شده اند، در شرایطی که آنان جمهوری اسلامی را تحت فشار همه جانبه‌ی جهانی می‌بینند، از کمک‌های ایران- فقط و فقط - به شرط فی سبیل الله بودن استفاده خواهند کرد، اما ایران که گرفتار تجاوز نظامی شود، آنان منافع خود را را تعقیب خواهند کرد.

هشتم- خالد مشعل در ۶/۹/۹۱ طی مصاحبه‌ای با برنامه "فی العمق" شبکه‌ی الجزیره‌ی قطر گفته است:

"موشک‌های فجر هم شلیک شد و بخشی از سلاح‌های ما بود اما بخشی از موشکها محلی ساز بود و بدون شک بخشی نیز متعلق به ایران بود... ما از همه حمایت‌های مالی و نظامی سراسر دنیا حتی کشورهایی غیر از کشورهای عربی و اسلامی استقبال می‌کنیم به شرط این که مشروط نباشد... آیا اگر حمایت مالی و نظامی ایران مشروط بود ما در بحران سوریه این گونه اقدام می‌کردیم و با آنها مخالفت کرده و سوریه را ترک می‌کردیم... بحران سوریه این روابط را متاثر کرده و اما نمی‌خواهم از میزان آن سخن بگویم اما این به معنای قطع رابطه نیست ما با کسی قطع رابطه نمی‌کنیم، ما دارای اصولی هستیم و امکان ندارد هیچ حمایت مالی و نظامی مشروط را بپذیریم و اگر از حماس بخواهند دست از جانبداری از مردم بردارد و از ظالم حمایت کند و پوششی بر جنایت‌ها بگذارد؛ این جنبش هرگز نخواهد پذیرفت و تسلیم نخواهد شد زیرا با ارزش‌ها و اصول ما در تضاد است. "

مشعل مدعای قوی تری برای کمک‌های بلاعوض گرفتن از ایران مطرح می‌سازد. او مدعی است که حماس دارای چهره‌ی خوبی است و کشوری که از ان حمایت می‌کند، از این کمک بهره مند می‌شود. می‌گوید:

"طرفی که از حماس و مقاومت حمایت می‌کند پیش از این که این حمایت نفعی برای حماس داشته باشد در وهله‌ی اول خود طرف از آن بهره مند می‌شود زیرا این جنبش دارای وجهه‌ی خوبی است و فلسطین نیز مسئله‌ی مقدسی است و طرفی که از آن حمایت می‌کند خود نیز بهره‌مند می‌شود. "[3]

نهم- وقتی دولت اسرائیل شیخ احمد یاسین- رهبر معنوی حماس- را ترور کرد، آیت الله خامنه‌ای پیامی در ۳/۱/۱۳۸۳ منتشر کرد. در ۲۲/۹/۱۳۸۴ خالد مشعل و هیأت همراه او به دیدار آیت الله خامنه‌ای رفتند. حماس در انتخابات غزه پیروز شد و خالد مشعل در ۱/۱۲/۱۳۸۴ مجدداً به دیدار ولی فقیه رفت. در ۱۲/۱۲/۱۳۸۶ به مناسبت حمله‌ی اسرائیل به غزه پیامی خطاب به "امت بزرگ اسلام" انتشار داد. در سال ۱۳۸۷ دو دیدار با وی صورت گرفت. خالد مشعل در ۷/۳/۸۷ [منبع] و ۱۲/۱۱/۸۷- به دنبال جنگ ۲۲ روزه- به دیدار آیت الله خامنه‌ای رفت[منبع]. در ۲۷/۱۰/۱۳۸۷ هم آیت الله خامنه‌ای پیامی خطاب به اسماعیل هنیه به مناسبت مقاومت در برابر حمله‌ی ۲۲ روزه اسرائیل به غزه ارسال کرده بود. در ۲۴/۹/۱۳۸۸ خالد مشعل دوباره به دیدار ولی فقیه رفت. در ۸/۱۲/۱۳۸۸ دوباره- به مناسبت برگزاری همایش غزه در تهران- با او دیدار کردند. در ۱۱/۳/۱۳۸۹ به مناسبت حمله‌ی اسرائیل به کشتی کمک‌های بشردوستانه به غزه، پیامی منتشر کرد. دیدار بعدی در ۹/۷/۱۳۹۰- به مناسبت برگزاری کنفرانس حمایت از انتفاضه‌ی فلسطین- صورت گرفت.

اما اینک با گذشت بیش از یک هفته از جنگ ۸ روزه‌ی غزه، هنوز پیام پیروزی صادر نکرده است. شاید از اتمام زود هنگام نبرد و توافق حماس- اسرائیل راضی نیست؟ دیکتاتور است، اما معنای توافق نامه و سخنان رهبران حماس را به خوبی می‌فهمد. آیا می‌توان امید داشت که از منظر منافع ملی ایران به تحولات منطقه بنگرد؟ دولت‌های آمریکا و اسرائیل هر سرشتی داشته باشند، وظیفه‌ی زمامداران سیاسی حفظ تمامیت ارضی ایران، تأمین نیازهای اساسی مردم، طراحی سیاست خارجی در راستای منافع ملی، رعایت حقوق بشر و پذیرش فرایندهای دموکراتیک است. بهره گیری یک سویه از ایران و آن را "کمک در راه خدا" قلمداد کردن، البته که به سود حماس است، اما این فرایند برای ایران زیانبار است. اما تجربه‌ی بیش از ۲۳ سال زمامداری آیت الله خامنه ای، تحلیل گران و منتقدان را از این که او از منظر حقوق بشر و "منافع ملی" ایران به مسئله‌ی فلسطین بنگرد، ناامید می‌سازد.

در همین زمینه:

اکبر گنجی: ایران و اسرائیل

پانویس‌ها:

[1] در پیام ۲۳/۱۱/۱۳۸۰ نیز گفته است: "مسئولان کشور در قواى سه‌گانه و همه‌ى فعّالان سیاسى و فرهنگى بدانند که حفظ منافع ملى در وحدت کلمه و پرهیز از تفرقه و اختلاف است".

[2] مقاله ی "بررسی اهداف نتانیاهو از جنگ غزه"، از منظر اسرائیل به محل نزاع می نگریست. مقاله ی کنونی از منظر روابط ایران و حماس به محل نزاع می نگرد.

[3] بنگرید به مصاحبه ی مشعل از دقیقه ی ۱۴ به بعد در این لینک.

عکس:

خالد مشعل و علی خامنه ای، تهران، مهرماه ۱۳۹۰.

بررسی اهداف نتانیاهو از جنگ غزه

politics — Sat, 24 Nov 2012 09:08:45 +0000

اکبر گنجی

اکبر گنجی - جنگ هشت روزه‌ اسرائیل و حماس با ترور احمد الجعبری در ۱۴ نوامبر آغاز شد. اسرائیل طی سال‌های گذشته برخی از رهبران حماس را- به شرح زیر- ترور کرده است:

− ژانویه ۱۹۹۶ ؛ غزه: یحیی عیاش، با یک تلفن موبایل مملو از مواد منفجره کشته شد

− ژوئیه ۲۰۰۲ ؛ غزه: صلاح شحاده، رهبر شاخه نظامی حماس، به همراه ۱۴ نفر دیگر بر اثر انفجار بمبی کشته شد که به خانه‌اش انداختند.

− مارس ۲۰۰۴ ؛ شیخ احمد یاسین، بنیانگذار و رهبر معنوی حماس به همراه ۱۱ نفر دیگر در یک حمله موشکی کشته شد.

− آوریل ۲۰۰۴ ؛ غزه: عبدالعزیز الرنتیسی، رهبر حماس در یک حمله موشکی کشته شد.

− ژانویه ۲۰۰۹ ؛ غزه: سعید صیام، فرمانده ارشد حماس در یک حمله هوایی کشته شد.

− ژانویه ۲۰۱۰ ؛ دوبی: ترور محمود المبحوح، فرمانده ارشد حماس در دوبی، توسط ماموران موساد با پاسپورت‌های جعلی انگلستان. انگلیس یک دیپلمات اسرائیل را به همین دلیل اخراج کرد[1].

− نوامبر ۲۰۱۲؛غزه: احمد الجعبری، فرمانده شاخه نظامی جنبش حماس و دست‌کم ده نفر دیگر در حمله هوایی اسرائیل به غزه کشته شدند.

سیاست استراتژیک اسرائیل همیشه این بوده که رهبری مردمی که سرزمین‌شان اشغال شده، به دست رادیکال‌ترین افراد باشد تا روش‌های نظامی گرایانه‌- و به تعبیر جیمی کارتر "آپارتاید"- خود را توجیه کند. اسرائیل میان تشکیلات خودگردان و حماس و جهاد اسلامی، گروه دوم و سوم را می‌پسندد. لیبرمن- وزیر خارجه اسرائیل- در۱۱ آبان خواستار ترور محمود عباس شد . در ۲۴ همین ماه بی بی سی طرح مقدماتی وزارت خارجه‌ اسرائیل برای سرنگون کردن محمود عباس را افشا کرد.

جنگ ۸ روزه با کشته شدن ۱۶۲ فلسطینی (شامل ۴۰ کودک، ۱۲ زن و ۱۵ سالمند)، ۶ اسرائیلی و زخمی شدن حدود ۱۳۰۰ فلسطینی پایان یافت. اسرائیل بیش از ۱۵۰۰ نقطه در غزه را با موشک ویران کرد. در حمله سال ۲۰۰۸ اسرائیل به غزه نیز بیش از ۱۴۰۰ فلسطینی کشته شدند. شورای حقوق بشر سازمان ملل پس از ارائه تحقیق ۱۰ هزار صفحه‌ای گروه حقیقت یاب سازمان ملل در مهرماه ۱۳۸۸، اسرائیل را به ارتکاب "جنایات جنگی" در غزه محکوم کرد[2].

پرسش این است که با توجه به این سابقه، ناتانیاهو از موشک باران جدید غزه چه اهدافی را تعقیب می‌کرد؟

یکم- او با منحرف کردن فکر مردم از مسائل و مشکلات داخلی و جلب توجه آنها به خطر دشمنان خارجی که به دنبال نابودی کشور هستند، به دنبال تضمین پیروزی خود در انتخابات است. مردمی که جان خود را در خطر ببینند، مسائل دیگر را به حاشیه خواهند راند.

دوم- سیاست استراتژیک اسرائیل همیشه این بوده که رهبری مردمی که سرزمین‌شان اشغال شده، به دست رادیکال‌ترین افراد باشد تا روش‌های نظامی گرایانه‌- و به تعبیر جیمی کارتر "آپارتاید"- خود را توجیه کند. اسرائیل میان تشکیلات خودگردان و حماس و جهاد اسلامی، گروه دوم و سوم را می‌پسندد. لیبرمن- وزیر خارجه اسرائیل- در۱۱ آبان خواستار ترور محمود عباس شد[3]. در ۲۴ همین ماه بی بی سی طرح مقدماتی وزارت خارجه‌ اسرائیل برای سرنگون کردن محمود عباس را افشا کرد[4].

تنها دلیل اسرائیل برای این هدف، ارائه‌ طرح تبدیل فلسطین به "کشور غیر عضو" در سازمان ملل است. اسرائیل حماس را هم به وضعیتی می‌اندازد که نیروهای رادیکال تری در آن رشد کنند که مدعی‌اند حماس با اسرائیل سازش کرده و "هیچ چیز" به دست نیاورده است. الجعبری یکی از میانه‌روهای حماس بود. گرشون بسکین- فعال صلح‌‌طلب و رئیس مرکز پژوهش‌های اسرائیلی-فلسطینی- دو روز پس از ترور الجعبری طی مقاله‌ای در نیویورک تایمز در ۱۶ نوامبر نوشت:«من معتقدم که اسرائیل اشتباه استراتژیک عمیق و غیرمسئولانه‌ای را با کشتن الجعبری انجام داده است. زمانی که با اسرائیل و حماس مذاکره می‌کردم، به صورت مستقیم متوجه شدم که الجعبری فقط به یک آتش‌بس طولانی مدت علاقه‌مند نبود، بلکه کسی بود که آتش‌بس‌های قبلی با وساطت وزارت اطلاعات مصر را هم به مرحله‌ اجرا در آورده بود. الجعبری وقتی از توقف حملات اسراییل به غزه مطمئن می‌شد، آتش‌بس‌ها را عملی می‌کرد. صبح روزی که او به قتل رسید، پیش‌نویس یک آتش‌بس طولانی با اسرائیل را دریافت کرده بود. پیشنهادی که متضمن مکانیسمی بود که نیات طرفین را تأیید و التزام به آنها را تضمین می‌کرد. این پیش‌نویس در دیدار من و معاون وزیر خارجه حماس در هفته گذشته در مصر، مورد تایید ما هم قرار گرفت.» [5]

سوم- دمکراتیزه شدن کشورهای خاورمیانه با اهداف توسعه طلبانه‌ اسرائیل ناسازگار است. برای این که با توهمات ایدئولوژیکی که از خود و منطقه برای جهان می‌سازد- یعنی توهم "ویلایی در قلب جنگل"- هم‌خوانی ندارد. منطقه را جنگلی می‌کند تا زورگویی را موجه سازد. اسراییل نمی‌خواهد و نمی‌تواند با کشورهای دمکراتیزه شده منطقه روبرو شود، منطقه را "جهنمی" می‌کند تا طرح‌های خود را پیش برد.

چهارم- اوباما در آغاز کار از حل عادلانه‌ مسأله فلسطین سخن گفت. طی ۴ سال زمام‌داری او طرح چهار جانبه‌ آمریکا،اروپا، روسیه و سازمان ملل - مبنی بر تشکیل دولت مستقل فلسطینی در کنار دولت اسرائیل- کاملاً فراموش شد. گروهی از طرفداران اوباما مدعی بودند که او به دلیل نفوذ عمیق لابی اسرائیل مجبور به سکوت شده تا پس از انتخاب مجدد در دور دوم، این هدف را محقق سازد. اما نتانیاهو با حمله‌ به غزه، اوباما را به دنبال خود کشاند. اوباما هر روز از اسرائیل حمایت کرد و در مقابل حماس را محکوم ساخت. به تعبیر دیگر، اوباما به دام نتانیاهو افتاد و کشورهای مسلمان منطقه وی را حامی تمام عیار اسرائیل می‌یابند.

مواضع اوباما صدای نیویورکر را هم در آور‌د. این هفته نامه آمریکایی نوشت: « پرسش کلیشه‌ای همیشگی نیست که آیا اسرائیل حق وجود دارد بلکه سئوال حیاتی‌تر آن است که آیا اسرائیل به عنوان یک کشور اشغالگر و استعمارگر و در تحلیل نهایی مدافع آپارتاید وجود داشته باشد یا خیر.»[6]

تجاوز نظامی به ایران و بمباران مراکز هسته‌ای‌ این کشور یکی از اهداف مهم نتانیاهو است. او با نقاشی بمب اتمی و تعیین "خط قرمز" برای ایران در مجمع عمومی سازمان ملل، بهار و تابستان آینده را زمانی قلمداد کرد که ایران به "توانایی لازم" برای ساخت سلاح هسته‌ای دست می‌یابد. او باید خیال خود را از واکنش متحدان منطقه‌ای ایران راحت سازد. هاآرتص نوشته است که حمله‌ به غزه باید "عملیات کوچک جنوبی ایران" به شمار رود که هدفش فلج کردن جبهه جنوبی ایران است، حمله‌ به لبنان نیز باید "عملیات کوچک شمالی ایران" به شمار رود که هدفش از میان بردن جبهه شمالی ایران خواهد بود.

پنجم- تجاوز نظامی به ایران و بمباران مراکز هسته‌ای‌ این کشور یکی از اهداف مهم نتانیاهو است. او با نقاشی بمب اتمی و تعیین "خط قرمز" برای ایران در مجمع عمومی سازمان ملل، بهار و تابستان آینده را زمانی قلمداد کرد که ایران به "توانایی لازم" برای ساخت سلاح هسته‌ای دست می‌یابد. او باید خیال خود را از واکنش متحدان منطقه‌ای ایران راحت سازد.

ابتدا کارخانه‌‌ای در سودان بمباران شد که به گفته‌ اسرائیل برای حماس سلاح می‌ساخت. در گام دوم به غزه حمله شد تا ذخایر موشکی حماس و جهاد اسلامی نابود شود. نتانیاهو در ماه مارس ۲۰۱۲ در کنست گفته بود:«دیر یا زود، پایگاه ترور ایران در غزه ریشه‌کن خواهد شد...غزه خط مقدم ایران است.» اسراییل در گام سوم ممکن است حزب‌الله لبنان را مورد تهاجم قرار دهد تا ذخایر موشکی آنان را هم نابود سازد. نابودی کشور سوریه- متحد ایران- نیز در حال انجام است. این موانع واکنش دهنده که بر طرف شوند، زمینه‌ تجاوز نظامی اسرائیل با حدود ۱۰۰ فروند جت اف-۱۶ و ۲۵ فروند جت اف-۱۵ به ایران مهیا می‌شود. هاآرتص نوشته است که حمله‌ به غزه باید "عملیات کوچک جنوبی ایران" به شمار رود که هدفش فلج کردن جبهه جنوبی ایران است، حمله‌ به لبنان نیز باید "عملیات کوچک شمالی ایران" به شمار رود که هدفش از میان بردن جبهه شمالی ایران خواهد بود.

اسرائیل در طی سه دهه‌ گذشته در تخریب روابط ایران و آمریکا نقش فعالی بازی کرد. اسرائیل به هیچ وجه نمی‌خواهد/نمی‌گذارد که میان ایران و آمریکا روابط دوستانه برقرار شود.

ششم- سامانه‌ ضد موشکی "گنبد آهنین" با کمک ۲۰۵ میلیون دلاری آمریکا ساخته شده است[7]. هزینه راه‌اندازی هر سکوی عملیاتی گنبد آهنین ۵۰ میلیون دلار و قیمت هر موشک شلیک شده آن نیز ۶۰ هزار دلار است. این سامانه باید آزمایش می‌شد تا در

موشک بارانی واقعی، نقاط قوت و ضعف آن آشکار شود. تهاجم نظامی به غزه، آزمایشگاه عملی گنبد آهنین بود. اسرائیل قدرت دفاعی خود را به نمایش گذاشت و نشان داد که با سیستم‌های ضد موشکی قادر به نابودی موشک‌های پرتاب شده است. پس از پذیرش آتش‌بس کاخ سفید اعلام کرد که از کنگره کمک مالی بیشتری برای دفاع ضد هوایی اسرائیل- به ویژه گنبد آهنین- درخواست خواهد کرد.آمریکا سالانه بیش از ۳ میلیارد دلار کمک مستقیم بلاعوض به اسرائیل می‌کند، یعنی روزانه بیش از ۸ میلیون و ۲۰۰ هزار دلار.

هفتم- حماس طی ماه‌های اخیر نوعی چرخش از محور مقاومت سوریه-ایران- حزب الله- حماس و نزدیکی به قطر و مصر و ترکیه را به نمایش گذاشت. خالد مشعل در اجلاس حزب توسعه و عدالت ترکیه در ۹ مهرماه گفت:«اردوغان نه تنها رهبر ترکیه بلکه یک رهبر جهان اسلام است»[8]. سفر امیر قطر به غزه در دوم آبان مهم‌ترین نمود این تحول بود. سپس اعلام شد که قرار است نخست وزیر ترکیه و رئیس جمهور مصر هم به غزه سفر کنند. سوریه در ۱۵ آبان کلیه‌ دفاتر حماس را مهر و موم- تعطیل- کرد[9]. به دنبال نشست چهار جانبه‌ خالد مشعل، مرسی، اردوغان و امیر قطر در ۹۱ ۲۷ آبان در قاهره ، مشعل از قطر، مصر و ترکیه تشکر کرد، اما هیچ اشاره‌ای به ایران، سوریه و حزب الله نکرد. مطابق گزارش رسانه‌های اصولگرای ایران، این امر انتقاد نصرالله رهبر حزب الله را به دنبال داشت[10]. با این حال، خالد مشعل پس از آغاز آتش‌بس گفت:«به‌رغم اختلاف نظر بر سر وضعيت سوريه، ايران در طول درگيری‌ها با اسرائيل، در مسلح کردن حماس نقش داشت.»[11]

سامانه ضد موشکی اسراییل باید آزمایش می‌شد تا در موشک بارانی واقعی، نقاط قوت و ضعف آن آشکار شود. تهاجم نظامی به غزه، آزمایشگاه عملی گنبد آهنین بود. اسرائیل قدرت دفاعی خود را به نمایش گذاشت و نشان داد که با سیستم‌های ضد موشکی قادر به نابودی موشک‌های پرتاب شده است. پس از پذیرش آتش‌بس کاخ سفید اعلام کرد که از کنگره کمک مالی بیشتری برای دفاع ضد هوایی اسرائیل- به ویژه گنبد آهنین- درخواست خواهد کرد. آمریکا سالانه بیش از ۳ میلیارد دلار کمک مستقیم بلاعوض به اسرائیل می‌کند، یعنی روزانه بیش از ۸ میلیون و ۲۰۰ هزار دلار.

هشتم- آزمایش مصر به رهبری اخوان‌المسلمین یکی دیگر از اهداف اسرائیل بود. مصر چه خواهد کرد؟ آیا در سمت حماس قرار خواهد گرفت؛ از پیمان کمپ دیوید خارج خواهد شد؛ گذرگاه رفح را در خدمت غزه قرار خواهد داد یا همچون گذشته به عنوان میانجی عمل خواهد کرد؟

نهم- پیامدهای ناخواسته‌ی عمل: انسان‌ها آگاهانه طرح‌هایی را به منطور رسیدن به اهدافی دنبال می‌کنند. اما هر عمل انسانی، پیامدهای ناخواسته‌ای دارد که پس از انجام عمل خود را بروز خواهد داد. برخی از پیامدهای ناخواسته به قرار زیرند:

الف- نتانیاهو سال‌ها کوشید تا با "ایران‌هراسی" و "ایران ستیزی"- در کنار مسأله‌ سوریه- مسأله‌ فلسطین را به بایگانی تاریخ بسپارد و تا اندازه‌ی زیادی هم در این خصوص موفق شد. اما یکی از عواقب ناخواسته‌ تهاجم بی‌رحمانه و "خودشکن" او به غزه این بود که "مسأله‌ فلسطین" را مجدداً به مسأله تبدیل کرد. این تجاوز به همه یادآوری کرد که گریزی از حل عادلانه‌ مسأله‌ فلسطین وجود ندارد.

ب- متحدان سنتی آمریکا در منطقه مجبور به اتخاذ مواضعی تند علیه اسرائیل شدند. در مجلس بحرین یکی از نمایندگان پرچم اسرائیل را به آتش کشید. تقبیح اسرائیل بالا گرفت. روزنامه‌ی وال استریت به نقل از اردوغان- نخست وزیر ترکیه- نوشت:« کسانی که به تبعیض در حق مسلمانان در کشورهای خودشان توجه نمی‌کنند، همان‌هایی هستند که اینک چشمشان را به قتل‌عام وحشیانه‌ کودکان

بی‌گناه در غزه بسته‌اند. بنابراین من می‌گویم که اسرائیل یک دولت تروریست است.»[12]

خبرنگار آسوشیتدپرس به شدت ویکتوریا نولاند- سخنگوی وزارت خارجه آمریکا- را تحت فشار گذاشت تا علیه اردوغان که اسرائیل را "کشور تروریست" خوانده بود، موضع گیری کند[13].

بسیاری از وزیران خارجه‌ کشورهای عرب متحد آمریکا و نخست وزیر مصر به غزه سفر کردند. بدین ترتیب اگر قطع ارتباط دیپلماتیک غزه با کشورهای دیگر یکی از اهداف نتانیاهو بود، نتیجه‌ معکوس به دست آورد. مرسی در مصر به شدت تحت فشار مردمی است که به اخوان و او رأی داده‌اند. اسلام‌گرایان در کشورهای مختلف منطقه قدرتمند شده و فشار زیادی به رهبران سیاسی وارد می‌آورند.

پ- بسیاری از وزیران خارجه‌ کشورهای عرب متحد آمریکا و نخست وزیر مصر به غزه سفر کردند. بدین ترتیب اگر قطع ارتباط دیپلماتیک غزه با کشورهای دیگر یکی از اهداف نتانیاهو بود، نتیجه‌ معکوس به دست آورد. مرسی در مصر به شدت تحت فشار مردمی است که به اخوان و او رأی داده‌اند. اسلام‌گرایان در کشورهای مختلف منطقه قدرتمند شده و فشار زیادی به رهبران سیاسی وارد می‌آورند.

ث- اسرائیل با اعمال خود به آمریکاستیزی در خاورمیانه دامن می‌زند. حمایت بی چون و چرای دولت آمریکا از اشغالگری، ستمگری و جنایات جنگی اسرائیل با منافع بلندمدت این کشور در منطقه تعارض دارد. دولت اسرائیل این توهم را نزد آمریکائیان ایجاد می‌کند که در هر صورت مردم این منطقه دشمن آمریکا بوده و خواهند بود. نه تنها آمریکا باید به سیاست یک بام و دو هوایی خود پایان دهد، بلکه مسلمان‌ها هم باید نشان دهند که گروه‌های آمریکاستیز اقلیتی بیش نیستند.

ج- رادیکالیزه و جهنمی کردن منطقه توسط دولت اسرائیل، برای مردم این کشور پیامدهای خطرناکی به دنبال دارد. اولاً آنان نیز باید همیشه با احساس عدم امنیت زندگی کنند. ثانیاً بیشترین حجم مالیات‌شان باید صرف مسائل نظامی و امنیتی شود. اسراییل از نظر نسبت هزینه‌های نظامی به تولید ناخالص داخلی، در سال ۲۰۱۱ در رده‌ دوم جهان- پس از عربستان سعودی- قرار دارد[14]. ثالثاً آنها باید به طور نوبه‌ای درگیر جنگ شوند؛ جنگ هایی که لزوماً و به طور قطعی پیروزی نظامی همیشگی را به دنبال نخواهد داشت. شاید توازن قوا در منطقه تغییر کند.

پانویس‌ها:

[1] [لینک]

در 11/8/91 اسرائیل رسماً به ترور ابوجهاد معاون یارس عرفات توسط موساد اعتراف کرد. رجوع شود به [لینک]

[2] [لینک]

مجمع عمومی سازمان ملل در ۵ نوامبر ۲۰۰۹ با ۱۱۴ رای موافق و ۱۸ رای مخالف از میان ۱۹۲ عضو حاضر در جلسه، قطعنامهٔ مربوط به پیگیری جنایات جنگی جنگ غزه را به تصویب رساند. رجوع شود به [لینک]

دولت آمریکا اعلام کرد که در شورای امنیت آن را وتو خواهد کرد. رجوع شود به [لینک] [لینک]

نتانیاهو در ۱۲ اکتبر 2009 در کنست گفت:«ما به ایهود باراک، زیپی لیونی و ایهود اولمرت که پسرانمان را به جنگ فرستادند اجازه نخواهیم داد که موفق شوند آنها را در دادگاه‌های بین‌المللی محاکمه کنند". رجوع شود به [لینک]

عکس:

غزه ویران