تحریم ایران

اگر بغداد به نتیجه نرسد؟

Thu, 24 May 2012 10:36:45 +0000

حمید مافی

حمید مافی - ایران و گروه ۵+۱ یک‌بار دیگر بر سر میز مذاکره نشسته‌اند تا مهره‌های بازی شطرنج هسته‌ای را حرکت دهند، بازی که به نظر می‌رسد این بار هیچ یک تمایلی ندارند تا از آن دست خالی بازگردند. شاید بهترین حالت برای هر دو طرف این باشد که کسی دیگری را کیش و مات نکند و امتیاز‌ها به صورت عادلانه بدون این که طرف مقابل را دلگیر و دلسرد کند، تقسیم شود و هر دو طرف رضایت دهند که همچنان دیگر بر سر یک میز بنشینند.

پس از نشست استانبول که نزدیک به یک ماه پیش برگزار شد، هر دو طرف پیام‌های مثبتی را برای تمایل به داد و ستد امتیاز منتقل کردند تا نشان دهند که بیش از پیش به گفت‌و‌گو‌ها امید بسته‌اند. ایران به ادامه مذاکرات در بغداد رضایت داد و کشورهای غربی هم آن‌گونه که اخبار منتشر شده پس از نشست استانبول نشان داد، حاضر شدند که حق غنی‌سازی تا پنج درصد را برای ایران به رسمیت بشناسند.

کشورهای غربی در اقدامی غیرمستقیم اجازه دادند که دو پیمانکار انگلیسی راهی پروژه‌های نفتی ایران شوند و یک شرکت بیمه در انگلیس اعلام کرد که کشتی‌های حامل نفت ایران را بیمه خواهد کرد. این دو پیام مثبت در شرایطی منتشر شد که تحریم‌های گسترده کشورهای اروپایی و آمریکا علیه ایران، حمل و نقل نفت ایران را با مشکل‌های بسیاری روبه‌رو کرده بود.

پس از آن که کشورهای غربی اعلام کردند شرکت‌های بیمه‌ای را که نفت‌کش‌های حامل نفت ایران را بیمه کنند با جریمه‌های سنگین تنبیه خواهند کرد، یک شرکت چینی با هشت برابر قیمت، بیمه نفت‌کش‌های حامل نفت ایران را عهده‌دار شد. در این شرایط اعلام رضایت انگلیس برای بیمه نفت‌کش‌های ایرانی، پیامی مستقیم به ایران بود تا طرف ایرانی متوجه شود که می‌تواند در گفت‌و‌گو‌ها از فشارهای اقتصادی نجات یابد.

وضعیت وخیم اقتصادی در ایران

ایران با بحران کاهش درآمدهای نفتی روبه‌رو است. پس از آن که تحریم‌های بانکی و نفتی اتحادیه اروپا و آمریکا علیه ایران به تصویب رسید، ایران مشتریان نفتی خود را از دست داد. بر اساس آخرین گزارش‌های منتشر شده از سوی سازمان‌های بین‌المللی، ایران تنها در یک ماه گذشته میلادی بسیاری از مشتریان نفتی خود را از دست داده است.

اوپک در تازه‌ترین گزارش خود که روز ۲۲ اردیبهشت ماه منتشر کرد، اعلام کرده است صادرات نفت ایران در چهارماه نخست سال ۲۰۱۲ میلادی، ۹ درصد کاهش یافته است. همچنین موسسه مطالعات انرژی آمریکا نیز در گزارشی پیش‌بینی کرده است که صادرات نفت ایران به کمتر از دو میلیون بشکه در روز برسد. بر اساس برآوردهای این موسسه، تولید نفت ایران در ماه‌های آینده تا ۵۵۰ هزار بشکه در روز افت خواهد کرد.

چنان‌چه این برآورد‌ها درست باشد، ایران با کمبود درآمدهای ارزی روبه‌رو خواهد شد و امکان تحقق درآمدهای پیش‌بینی شده در بودجه سال ۹۱ نیز وجود ندارد. بر اساس قانون بودجه سال ۹۱، ایران باید روزانه دو میلیون و ۷۴۰ هزار بشکه نفت صادر کند تا درآمدهای دولت از محل فروش نفت تحقق یابد.

اگر طرفین با دست‌های خالی از بغداد بازگردند، افزایش فشار تحریم‌ها علیه ایران و ناسازگاری بیشتر ایران با سازمان‌های بین‌المللی از پیامدهای آن خواهد بود و ادامه این وضعیت ممکن است گزینه حمله نظامی را یک بار دیگر در دستور کار آمریکا و متحدانش قرار دهد

این در شرایطی است که ایران هم‌اکنون بخشی از بازار نفتی خود در آسیا و اروپا را از دست داده است. کره جنوبی، هند، ترکیه، یونان، اسپانیا، سریلانکا و چین از جمله کشورهایی هستند که در سال جدید میلادی واردات نفت از ایران را کاهش داده‌اند.

از سوی دیگر، اقتصاد ایران با تورم و رکود همزمان روبه‌رو شده است. گزارش‌های منتشر شده از سوی موسسات دولتی در ایران بیانگر افزایش نرخ تورم در ماه‌های آینده است. آخرین نرخ تورم اعلام شده در ایران بیش از ۲۱ درصد است. البته همین نرخ تورم نیز از سوی کار‌شناسان مستقل اقتصادی، پذیرفتنی نیست.

الیاس نادران، یکی از کار‌شناسان اقتصادی همسو با حکومت به تازگی نرخ تورم واقعی در کشور را بیش از رقم اعلام شده از سوی دولت دانسته و گفته است: "ادامه سیاست‌های اقتصادی موجود می‌تواند نرخ تورم را تا ۸۰ درصد نیز افزایش دهد."

اثرگذاری تحریم‌ها

اگرچه مسوولان دولتی ایران تلاش می‌کنند تا وضعیت اقتصادی موجود را مناسب و بدون تاثیرپذیری از تحریم‌ها جلوه دهند اما در گفته‌های برخی از آنان به خوبی پیداست که تحریم‌ها بر اقتصاد ایران اثرگذار بوده است. محمود بهمنی، رئیس کل بانک مرکزی ایران، برای نخستین بار در سال گذشته، آثار تحریم‌ها را پذیرفت. او در سخنانی که واکنش تند رهبر جمهوری اسلامی ایران را به دنبال داشت، وضعیت ایران را قرار گرفتن در "شعب ابی طالب" دانسته و از مردم و مسوولان خواسته بود تا خود را برای تحمل دو سال سخت آماده کنند.

اما رهبر جمهوری اسلامی ایران، وضعیت کنونی ایران را قرار گرفتن در "شرایط جنگی" دانسته و محمد رضا نقدی فرمانده بسیج ایران از کشورهای غربی خواسته است تا تحریم‌ها را افزایش دهند. به نظر می‌رسد که این‌گونه اظهارنظر‌ها تنها مصرف داخلی دارد و بر اساس پیام‌های منتشر شده از سوی مقام‌های مذاکره‌کننده ایرانی می‌توان میزان تمایل ایران برای کاهش تحریم‌ها یا به تعویق افتادن آن‌ها را مشاهده کرد.

جلیلی به عنوان رئیس هیات مذاکره‌کننده ایرانی در نشست با گروه ۵+۱ خواسته اصلی ایران را لغو تحریم‌ها و یا به تاخیر افتادن آن‌ها عنوان کرده است و هفته نامه صبح صادق به عنوان ارگان رسمی سپاه پاسداران جمهوری اسلامی ایران، عقب نشینی کشورهای غربی از تحریم‌های اعمال شده علیه ایران را نشانه‌های مثبتی برای تمایل غرب به حل و فصل مساله هسته‌ای ایران دانسته است.

ایران در چنین شرایطی به پای میز مذاکره دوم بازگشسته است تا بتواند اعتماد غرب را به صلح آمیز بودن برنامه هسته‌ای خود جلب کند و از تحریم‌های اقتصادی نجات یابد.

نگاه مثبت غرب

اگر طرف ایرانی پیام‌های تحریک آمیز صادر نکند و مخالفان تندرو جمهوری اسلامی هر از گاهی نشانه‌هایی از برنامه هسته‌ای غیر‌صلح‌آمیز ایران را افشاء نکنند، کشورهای غربی این بار تلاش دارند تا با نگاهی مثبت به ایران اعتماد کنند. آن‌ها به صورت مستقیم از ایران می‌خواهند که به غنی‌سازی بیست درصد پایان دهد و اورانیوم غنی‌سازی شده بیست درصدی را به کشوری که مورد اعتماد دو طرف باشد، تحویل دهد.

همچنین مذاکره‌کنندگان گروه ۵+۱ به صراحت از ایران خواسته‌اند تا اجازه دهد که بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی هسته‌ای هر زمان که نیاز داشتند به تمام تاسیسات هسته‌ای ایران سرکشی کنند. ایران در آخرین سرکشی اجازه ورود به تاسیسات هسته‌ای پارچین را به بازرسان نداد. همین ممانعت ایران، سبب شد تا گمانه‌زنی‌ها در باره برنامه پنهان هسته‌ای ایران قوت بگیرد و رسانه‌های غربی از امکان تلاش ایران برای دستیابی به تکنولوژی تسلیحات هسته‌ای ابراز نگرانی کنند.

با این حال اعلام موافقت غرب برای برگزاری نشست دوم مذاکرات هسته‌ای در بغداد، یک همراهی با ایران به شمار می‌آید. پیش از این مقام‌های ایرانی خواستار برگزاری مذاکرات هسته‌ای در یکی از کشورهای دوست با ایران شده بودند.

همچنین سفر آمانو، دبیر کل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به تهران دیگر نشانه مثبتی است که تمایل غرب را برای پایان دادن به تنش بر سر مساله هسته‌ای ایران نمایان‌تر می‌کند.

مقام‌های غربی پس از آن که رهبر جمهوری اسلامی در دیدار با رجب طیب اردوغان، نخست وزیر ترکیه، اعلام کرد که دستیابی به سلاح هسته‌ای حرام است، تلاش دارند تا این فتوای دینی و سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای را به عنوان نگاه رسمی ایران به سلاح هسته‌ای بپذیرند.

در همین رابطه هیلاری کلینتون از مقام‌های ایرانی خواسته بود تا پایبندی خود به این فتوا را به صورت عملی نشان دهند و اجازه دهند که نهادهای بین‌المللی تاسیسات هسته‌ای ایران را تحت کنترل قرار دهند.

مذاکره برای مذاکره

اگر غبار بغداد اجازه دهد تا هر دو طرف بر سر میز بنشینند، می‌توان امیدوار بود تا این بار به دور از پافشاری‌های هر دو طرف بر سر خواست‌های ناشدنی و غیرممکن، بر سر راهکاری برای ادامه مذاکرات برای حل مساله هسته‌ای ایران به توافق دست یابند.

اگر این مذاکرات با دستاوردهای مثبتی روبه‌رو شود، ممکن است مذاکره‌کنندگان غربی، پاداش‌های کوتاه مدت و آنی را به ایران بدهند

حال که کشورهای غربی رضایت داده‌اند تا حق غنی‌سازی تا پنج درصد را برای ایران به رسمیت بشناسند و ایران هم ضربه سنگین تحریم‌های اقتصادی را پذیرفته، فرصت مناسبی است تا بر اساس واقعیت‌های موجود، ایران و گروه ۵+۱ حسن نیت خود را به یکدیگر نشان دهند.

چنان‌چه ایران تعهدهای بین‌المللی را بپذیرد، می‌تواند امیدوار باشد که کشورهای غربی برخی از تحریم‌های اعمال شده را به تاخیر بیاندازند و این فرصت را به ایران بدهند تا همچنان به صادرات نفت خود ادامه دهد. همچنین اگر این مذاکرات با دستاوردهای مثبتی روبه‌رو شود، ایران برای حمل و نقل نفت و انتقال مطالبات نفتی خود با مشکلات بیشتری روبه‌رو نخواهد شد و ممکن است مذاکره‌کنندگان غربی، پاداش‌های کوتاه مدت و آنی را به ایران بدهند.

در این سو ایران هم با گشودن در تاسیسات هسته‌ای خود به روی کشورهای غربی و سازمان‌های بین‌المللی، می‌تواند این اطمینان را برای آن‌ها به وجود بیاورد که به دنبال اقدام‌های نظامی و دستیابی به سلاح هسته‌ای نیست. چنین شرایطی راه را برای ادامه مذاکرات باز خواهد گذاشت و در مراحل بعدی ممکن است که توافق‌های بیشتری میان هر دو طرف صورت بگیرد.

تهدیدهای یک مذاکره

دولت‌های ایران همواره نسبت به کشورهای غربی توهم توطئه داشته‌اند. از نگاه تندروهای داخلی ایران، پرونده هسته‌ای تنها یکی از سه ضلع مثلث فشار بر دولت ایران است و چنان‌چه ایران در پرونده هسته‌ای به توافق رضایت دهد، اتحادیه اروپا و آمریکا در مرحله بعدی پرونده نقض حقوق بشر علیه ایران را به میان خواهند کشید.

بر اساس همین تحلیل، بخشی از حکومت ایران علی‌رغم فشارهایی که تحمل می‌کند همه تلاش خود را به کار گرفته تا مانع از توافق در نشست بغداد شود. در این سوی میز هم برخی از جریان‌های تندرو در تلاش هستند تا پذیرفتن ایران هسته‌ای را به عنوان یک شکست بزرگ برای اوباما جلوه دهند. چنین شرایطی در آستانه انتخابات ریاست جمهوری آمریکا یک تهدید جدی برای ادامه مذاکرات هسته‌ای و توافق‌های احتمالی به شمار می‌آید.

چنان‌چه این گروه‌ها موفق شوند و اجازه ندهند که نشست به نتیجه مثبت دست یابد و طرفین با دست‌های خالی از بغداد بازگردند، افزایش فشار تحریم‌ها علیه ایران و ناسازگاری بیشتر ایران با سازمان‌های بین‌المللی از پیامدهای آنی آن خواهد بود و ادامه این وضعیت ممکن است که گزینه حمله نظامی را یک بار دیگر در دستور کار آمریکا و متحدانش قرار دهد.

مذاکرات بغداد؛ کلیدی بر درهای بسته‌ دیپلماسی

Wed, 23 May 2012 14:19:37 +0000

اشکان پارسا

اشکان پارسا - باند فرودگاه بغداد را لایه‌ای از غبار فراگرفته و برج دیدبانی نیز به دشواری می‌تواند پرواز هواپیما‌ها را هدایت کند. هواپیمای نمایندگان اعضای دایم شورای امنیت سازمان ملل به همراه آلمان در این اوضاع جوی نامساعد باید پا به بغداد بگذارند که آفتاب خرداد ماه‌اش همیشه سوزاننده و داغ است. اوضاع جوی بغداد در این روز‌ها بسیار شبیه جو سیاسی حاکم بر مذاکرات ایران و طرفین هسته ای‌اش است، جوی پر غبار و پر ابهام که در عین حال داغ و سوزان است. مذاکرات بغداد برای همه طرف‌ها تعیین کننده است. موفقیت آن به معنای کنار رفتن لایه‌های غبار و شکست آن به معنای رسیدن طوفانی کورکننده است.

توافق با آژانس؛ یک گام به پیش

نشانه‌های بیم و امید شانه به شانه هم حرکت می‌کنند. فضای ناامیدی مطلق که تا چند ماه پیش بر پرونده هسته‌ای ایران مستولی بود اکنون کمی تعدیل شده است. احتمال شکست بن‌بست تا حدی افزایش یافته است. ایران در روز دوشنبه (اول خرداد) میزبان "یوکیا آمانو" مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بود و مذاکرات فشرده دو طرف با اظهار امیدواری نسبت به دستیابی به توافقی مبنی بر همکاری بیشتر جمهوری اسلامی با این نهاد سازمان ملل همراه شد.

آمانو پیش از ترک تهران در یک کنفرانس مطبوعاتی، مذاکراتش در ایران را "تحولی بسیار مهم" توصیف کرد و گفت: «در این مرحله، می‌توانم بگویم که خیلی زود توافقنامه‌ای در این زمینه امضا خواهد شد اما هنوز نمی‌توانم زمان آن را دقیقا تعیین کنم.»

این توافق در فاصله دو روز مانده تا برگزاری مذاکرات بغداد معنایی جز آمادگی جمهوری اسلامی برای دستیابی به تفاهم نداشت. "باراک اوباما"، رییس جمهور ایالات متحده هم ضمن استقبال از این توافق با لحنی آشتی جویانه‌تر درباره پرونده اتمی ایران سخن گفت و اظهار داشت که به گفت‌وگوهای بغداد امیدوار است. هنوز مشخص نیست که توافق‌های صورت‌گرفته میان ایران و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی چه محورهایی را شامل می‌شود اما دیپلمات‌های غربی به رسانه‌ها گفته‌اند که امکان بازدید ناظران آژانس از سایت نظامی پارچین یکی از درخواست‌های اولویت‌دار آژانس است.

کار‌شناسان اتمی با اشاره به وجود اتاق انفجار در سایت پارچین می‌گویند که این تاسیسات احتمالا برای تحقیقات نظامی ساخته شده است اما ایران این اتهام را رد می کند. درباره سایر درخواست‌های آژانس از ایران اطلاع خاصی در دست نیست اما احتمال می‌رود که موضوع پیوستن ایران به پروتکل الحاقی در زمره درخواست‌های کلیدی باشد. پروتکل الحاقی این امکان را برای بازرسان آژانس فراهم می‌کند که به طور سرزده از هر مکانی که مایل هستند بازدید کنند و نتیجه آن را به اطلاع مدیرکل آژآنس برسانند.

لغو تحریم‌ها در صدر انتظارات ایران

ایران تا همین اواخر هر گونه توافق برای دعوت از بازرسان آژانس به بازدید از سایت نظامی پارچین را رد می‌کرد. این مقاومت جمهوری اسلامی عامل اصلی تقویت شک و تردید‌ها نسبت به نیات برنامه هسته‌ای بود. هنوز هم البته مشخص نیست که اعلام آمادگی تهران به افزایش همکاری با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی یک تصمیم پایدار برای توافق در برنامه هسته‌ای است یا صرفا تاکتیکی برای گذراندن وقت است.

ایران در مذاکرات بغداد بیش از هر چیز خواهان لغو تحریم‌های اعمال شده توسط غرب و همچنین گرفتن تضمین‌های امنیتی مبنی بر عدم حمله نظامی به تاسیسات اتمی‌اش خواهد بود

تاکتیک‌های وقت کشی ایران تاکنون بار‌ها مذاکرات اتمی را ناکام گذاشته است اما تحریم‌هایی که به موازات شکست مذاکرات علیه ایران اعمال شده نیز تاثیرات عینی و عملی خود را بر پیکره سیاسی و اقتصادی جمهوری اسلامی نمایان کرده است.

تحریم‌های استراتژیک در حوزه انرژی و مبادلات بانکی طی ماه‌های اخیر با نگرانی‌های فراوانی از سوی مقام‌های تهران توام بوده است. برخی چهره‌های ارشد نظام در اظهارنظرهای اخیر خود مدام به این تاکید کرده‌اند که غرب باید به نشانه حسن نیت اقدام به رفع تحریم‌های اعمال شده کند.

"علاالدین بروجردی"، رییس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس از جمله کسانی است که معتقد است قدرت‌های غربی در مرحله فعلی باید تحریم‌ها را لغو کنند. او روز دوشنبه ( اول خرداد) گفت که لغو تحریم‌ها از محورهای مذاکرات بغداد است.

بعید است که غرب این انتظار ایران را تا پیش از گرفتن تضمین‌های کلیدی برای یک توافق هسته‌ای برآورده کند اما همین نشانه‌های حداقلی از مصالحه نیز طیف وسیع مخالفان جمهوری اسلامی را نگران کرده است. آنها نگرانند که مبادا مصالحه بر سر برنامه هسته ای باعث کاهش فشارهای جهانی علیه تهران و چشم پوشی بر موارد متعدد نقض حقوق بشر و سرکوب شهروندان ایرانی شود. این نگرانی حالت معماگونه ای پیدا کرده است. غرب می گوید که گشایش در پرونده هسته‌ای به بی‌اعتنایی درباره پرونده حقوق بشر ایران منجر نخواهد شد ولی پذیرش این ادعا چندان ساده نیست به ویژه از این جهت که قدرت‌های غربی روابط مستحکمی با برخی رژیم‌های اقتدارگرای خاورمیانه دارند و در صورت رعایت مصالح استراتژیک، حاضر به اعمال فشار علیه این رژیم‌ها برای رعایت حقوق شهروندانشان نیستند.

غرب همچنان خواهان توقف غنی‌سازی

مذاکرات فروردین ماه در شهر استانبول ترکیه میان ایران و اعضای گروه ۱+۵ روح امید را به پرونده هسته‌ای ایران بازگرداند اما حتی هنوز هم مشخص نیست که آن روز بهاری و بارانی در سالن " لطفی کردار" چه گذشته است. روایت‌ها درباره آن دیدار به‌قدری متنوع و متعدد است که نمی‌توان به برآیندی جامع از آن رسید. تنها نکته قابل اتکا این است که طرفین در مذاکرات استانبول برای مذاکرات بعدی برنامه‌ریزی کردند و حاضر شدند که بحث را در بغداد ادامه دهند.

آمانو، مدیر کل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی مذاکراتش در ایران را "تحولی بسیار مهم" توصیف کرد و گفت: «در این مرحله، می‌توانم بگویم که خیلی زود توافقنامه‌ای در این زمینه امضا خواهد شد.»

حالا زمان بغداد فرا رسیده است. اگر مبنا را درخواست‌های قبلی غرب از ایران قرار دهیم باید انتظار داشته باشیم که در مذاکرات پیش رو نیز مجموعه‌ای از درخواست‌ها شامل "توقف غنی‌سازی اورانیوم در ایران" و "امکان بازدید سرزده ناظران از تاسیسات اتمی جمهوری اسلامی" روی میز قرار گیرد. در عوض ایران نیز بیش از هر چیز خواهان لغو تحریم‌های اعمال شده توسط غرب و همچنین گرفتن تضمین‌های امنیتی مبنی بر عدم حمله نظامی به تاسیسات اتمی‌اش خواهد بود. دستیابی به توافق درباره این محور‌ها ابدا ساده نیست و تجربه گفت‌وگوهای قبلی نیز نشان داده که دو طرف به سادگی حاضر به اعطای امتیاز نیستند.

تغییر شرایط به نفع تفاهم اتمی

اگر مذاکرات بغداد منجر به توافقی شود باید آن را مرهون تحولاتی دانست که هم در فضای سیاسی ایران و هم در سطح بین‌المللی رقم خورده است. در داخل ایران توان سیاسی "محمود احمدی‌نژاد" در حال افول است و او علاوه بر این که خود تا یک سال دیگر از سمت ریاست قوه مجریه کنار خواهد رفت از قدرت پیشین نیز در حلقه اصلی تصمیم‌گیران نظام سیاسی برخوردار نیست.

احمدی‌نژاد حتی به مانند سابق درباره بلندپروازی‌های هسته‌ای سخن‌سرایی نمی‌کند و دور از ذهن نیست که وی توسط آیت‌الله "علی خامنه‌ای"، رهبر جمهوری اسلامی از دادن شعارهای تند درباره برنامه اتمی منع شده باشد. مدیریت مذاکرات هسته‌ای نیز به "سعید جلیلی" دبیر شورای عالی امنیت ملی سپرده شده که توصیه‌های راهبردی را از رهبری کشور کسب می‌کند.

در میان تحولات بین‌المللی نیز انتخابات پیش روی ریاست جمهوری در ایالات متحده از جمله متغیرهایی است که بر مذاکرات اتمی ایران سایه افکنده است. "باراک اوباما" نیاز به آرامش در سیاست خارجی دارد و التهاب بیش از حد در پرونده هسته‌ای ایران می‌تواند برای او دردسرهای غیرقابل پیش‌بینی به همراه بیاورد. بنابراین کاملا طبیعی است که او به مذاکرات کنونی دل ببندد و خواهان به نتیجه رسیدن آن باشد. اوباما در عین حال باید دل اسراییلی‌ها را نیز به دست آورد، کاری بسیار دشوار که او تاکنون از انجامش ناتوان بوده است.

اسراییل نسبت به نتیجه‌بخش بودن مذاکرات کنونی به طور جدی ابراز تردید کرده و خواهان افزایش ابزارهای تنبیهی علیه ایران شده است. آن‌ها طی ماه‌های اخیر بار‌ها از احتمال دست زدن به اقدام نظامی علیه جمهوری اسلامی سخن گفته‌اند. این تهدیدهای پیاپی گرچه به دلیل امیدواری نسبت به نتیجه‌بخش بودن مذاکرات تا حدودی کمرنگ شده اما هنوز رنگ نباخته است.

مقام‌های تل آویو مترصد شنیدن جمله‌های حاکی از دلسردی و ناامیدی از بغداد هستند. آن‌ها شاید این بار در صورت شکست مذاکرات از سرزنش کردن آمریکا و متحدان اروپایی‌اش فرا‌تر روند و به اقدامی عملی علیه برنامه هسته‌ای ایران فکر کنند.

آيت‌الله نوری همدانی:‌ با اقتدار تنگه هرمز را می‌بنديم

zamaanehnews — Sun, 29 Jan 2012 07:39:48 +0000

آيت‌الله حسين نوری همدانی از مراجع تقليد شيعه در ايران گفته است در صورت لزوم "می‌توانيم با اقتدار تنگه هرمز را ببنديم."

به گزارش خبرگزاری دانشجويان ايران (ايسنا)، آيت‌الله نوری همدانی در ديدار با شماری از فرماندهان سپاه پاسداران ايران گفت: "ملت مسلمان ايران به اين تحريم‌ها توجه و اعتنايی ندارد و نظام اسلامی به پشتوانه همين ملت می‌تواند در صورت لزوم با اقتدار تنگه هرمز را ببندد."

برخی مقامات دولتی و نظامی ايران پيشتر تهديد کرده بودند در صورتی که جامعه جهانی فروش نفت اين کشور را مورد تحريم قرار دهد، اجازه نمی‌دهند قطره‌ای نفت از تنگه هرمز عبور کند.

آيت‌الله نوری همدانی: ملت مسلمان ايران به اين تحريم‌ها توجه و اعتنايی ندارد و نظام اسلامی به پشتوانه همين ملت می‌تواند در صورت لزوم با اقتدار تنگه هرمز را ببندد

اتحاديه اروپا يک هفته پيش اعلام کرد صادرات نفت ايران را به کشورهای اروپايی از ۱۱ تير ۱۳۹۱ متوقف ممنوع می‌کند.

تحریم صادرات نفت ایران به اروپا در واکنش به برنامه اتمی ایران است. قدرت‌های غربی می‌گویند ایران در برنامه اتمی‌اش اهداف نظامی را دنبال می‌کند اما مقام‌های این کشور می‌گویند برنامه اتمی ایران صلح‌آمیز است.

با اين حال ايران در واکنش به اين تحريم‌ اتحاديه اروپا گفته است کشورهای اروپايی تنها ۱۸ درصد نفت ايران را می خرند و "ايان به راحتی مشتريان جديدی پيدا می کند."

با افزايش تنش لفظی ايران و آمريکا بر سر تنگه هرمز، آمريکا اعلام کرد آماده مقابله نظامی با هرگونه تلاش جهت بستن اين تنگه است.

تنگه هرمز دارای حدود ۵۰ کيلومتر عرض و ۲۰۰ کيلومتر طول است که خليج فارس و دريای عمان را به هم متصل می‌کند.

در حال حاضر همه نفت توليدی عراق، کويت و قطر و بخش زيادی از نفت توليدی عربستان و امارات و همچنين بخشی از گاز توليدی قطر برای ورود به بازرهای جهانی از تنگه هرمز عبور می‌کند.

روزانه حدود ۱۷ درصد نفت مورد نياز دنيا از اين تنگه عبور می‌کند.

آمريکا هم‌اکنون در خليج فارس دارای چهار ناو است. ناو آبراهام لينکلن، ناو هواپيمابر آمريکا در خليج فارس است. ناو کيپ سنت جورج، رزم‌ناو است. ناوهای مومسن و استرات نيز ناوشکن هستند.

روز گذشته نيز روزنامه واشنگتن پست خبر داد ناو "پونس" تابستان ۱۳۹۱ به جمع چهار ناو ديگر آمريکا در خليج فارس افزوده می‌شود.

فروپاشی دیپلماتیک در جمهوی اسلامی

Mon, 02 Jan 2012 04:04:27 +0000

چشم‌انداز دیروز

اشکان پارسا

ظاهرا نسبت معکوسی میان قیمت دلار و یورو با روابط دیپلماتیک ایران و غرب برقرار است. هر چقدر که قیمت ارز آمریکا و اروپا در بازار تهران بالاتر رفته، روابط ایران با این کشورها نیز دستخشو تنش بیشتری شده است.

فروریختن پل‌های دیپلماسی میان ایران و غرب به بی‌ثباتی اقتصادی و چنددستگی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی دامن زده و رد بحران‌های ناشی از آن را در تحولات سال ۲۰۱۱ به‌راحتی می‌توان پیدا کرد.

ایران در این سال نشان داد که دیگر امید چندانی به مذاکره با قدرت های جهانی برای حل‌وفصل مساله هسته‌ای ندارد و سعی می‌کند خود را بی‌نیاز از مذاکره معرفی کند. مقام‌های تهران همچنین بنابر منطق استراتژیک خود در مقابل تشدید فشارهای جامعه جهانی، لحن و ادبیات تندتری اتخاذ کرده و تهدیدهای غرب را با تهدید پاسخ گفتند.

رابطه تحریم و اعتماد به نفس

هفته‌ای نیست که خبری در مورد اعمال تحریمی تازه علیه جمهوری اسلامی بر زبان دیپلمات ها نیاید و بر صفحه خبرگزاریها نقش نبندند. ایران در سال ۲۰۱۱ در معرض تحریم‌هایی به مراتب سخت‌تر از گذشته قرار گرفت و صنایع نفت و گاز، بخش مالی، بانک مرکزی و برخی دیگر از شخصیت‌های حقیقی و حقوقی به جمع تحریم ها پیوستند.

غرب امیدوار است که تحریم‌های تازه به تجدید نظر مقام‌های تهران برای دنبال کردن برنامه هسته‌ای منجر شود ولی امید آنها تاکنون به جایی نرسیده است. ایران بنابه استراتژی سالهای اخیر خود در مقابل فشارهای غرب دست به تهدید متقابل زده و روابطش را با کشورهای تحریم کننده کاهش داده است تا جایی که دیگر کمتر اثری از مبادله مالی و سیاسی میان ایران و قدرتهای غربی باقی مانده است.

گزارش آژانس ضمیمه ای ۱۲صفحه‌ای داشت که ایران را به دنبال کردن برنامه هسته ای نظامی متهم می‌کرد اما مقام‌های جمهوری اسلامی در واکنش‌های شدید به این گزارش گفتند که مدیرکل آژانس دروغگو و تابع سیاست های آمریکاست

اکنون استراتژی جمهوری اسلامی خط و نشان کشیدن برای غرب است. محمود احمدی نژاد رییس دولت ایران طی یک سال گذشته بارها در اظهاراتش پیرامون تحریم‌های جامعه جهانی بر این ادعا پافشاری کرد که تحریم‌ها تاثیری بر توانمندی هسته‌ای جمهوری اسلامی ندارد و نمی‌تواند خللی در اراده حکومت برای دنبال کردن این برنامه ایجاد کند. او پس از انتشار گزارش آژانس بین‌المللی انرژی اتمی گفت که " ملت ایران سر سوزنی از حقوق خود عقب‌نشینی نمی‌کند."

در گزارش آژانس ضمیمه ای ۱۲صفحه‌ای منتشر شده بود که ایران را به دنبال کردن برنامه هسته ای نظامی متهم می کرد اما مقام های جمهوری اسلامی در واکنش‌های شدید به این گزارش گفتند که مدیرکل آژانس دروغگو و تابع سیاست های آمریکاست.

میان مقام های رسمی ایران همدستی قابل ملاحظه‌ای در این زمینه مشاهده می‌شود اما این قاعده، استثناهایی هم دارد. اظهارات ماه گذشته "محمود بهمنی" مدیرکل بانک مرکزی جمهوری اسلامی از این جنس استثناها بود. او در اظهارات خود با اشاره به تاثیر منفی تحریم‌ها بر اقتصاد کشور اذعان داشت که با تحریم بانک مرکزی، ایران در شرایطی شبیه شعب ابی‌طالب قرار خواهد گرفت.

اظهارات او را می‌توان نشانه ای واضح از کاهش اعتماد به نفس مقام‌های تهران در مقابل تحریم ها و تشدید نگرانی آنها در قبال تحریم‌های احتمالی در آینده دانست. تحریم‌های تازه می‌تواند شامل منع خرید نفت ایران از سوی کشورهای اروپایی باشد که تاثیری بی‌واسطه بر حیات اقتصادی جمهوری اسلامی خواهد داشت.

شکاف‌های آشکار

ظهر روز ۸ آذر ماه گروهی از نیروهای بسیجی از دیوارهای سفارت انگلیس در تهران بالا رفتند. پرچم این کشور را پایین کشیدند. مجسمه ها و شیشه ها را شکستند. به اتاق‌های سفارت هجوم بردند و تابلوهای قیمتی را تخریب کردند. کاغذها و اسناد سفارت را با خود به بیرون آوردند و این همه جلوی چشم پلیس دیپلماتیک انجام می شد که خلاف مقاومت ظاهری در مقابل مهاجمان هیچ اقدام عملی چشمگیری برای جلوگیری از حمله بسیجی‌ها به سفارت انجام نداد.

دسته‌ای دیگر از بسیجی‌ها هم در همین روز با حمله به باغ سفارت انگلستان در منطقه قلهک، سناریوی مشابهی را پیاده کردند و روابط تهران و لندن را به تیره‌ترین وضع ممکن کشاندند. اقدام آنها در اعتراض به تصمیم انگلستان برای تحریم بانک مرکزی جمهوری اسلامی انجام می‌شد. تصمیمی که پیشتر خشم اعضای مجلس شورای اسلامی را برانگیخته و آنها را به تصویب طرحی دوفوریتی برای کاهش رابطه با انگلستان متقاعده کرده بود.

ماجرای سفارت بریتانیا سوای تاثیراتی که بر موضع کشورهای اروپایی در قبال جمهوری اسلامی گذاشت از این جهت مهم بود که چنددستگی میان رهبران ایران در مواقع بحرانی را برملا کرد

حمله به سفارت انگلستان تداعی کننده تجربه تسخیر سفارت آمریکا در سال ۱۳۵۸ بود. واقعه‌ای که ریشه غرب ستیزی جمهوری اسلامی طی ۳۲ سال گذشته خوانده می‌شود. این بار اما اختلاف میان تصمیم‌گیران سیاست خارجی به‌سرعت آشکار شد و رفتار مهاجمان نه فقط اقبالی به همراه نداشت بلکه انتقاد مقام‌های حکومتی را نیز برانگیخت. "علی اکبر صالحی" وزیر امورخارجه ایران با عذرخواهی از رفتار مهاجمان به سفارت انگلستان،نسبت به حفاظت از اماکن دیپلماتیک در آینده تضمین داد و "احمد خاتمی" خطیب جمعه موقت تهران هم در سخنانی رفتار بسیجیان را محکوم کرد.

با این حال آیت الله خامنه ای رهبر جمهوری اسلامی ترجیح داد که در این باره سکوت کند هر چند که این بار سکوت او نه نشانه رضایت بلکه نشانه‌ای از نارضایتی او نسبت به رفتار بسیجی‌ها تعبیر و تفسیر شده است.

ماجرای سفارت بریتانیا سوای تاثیراتی که بر موضع کشورهای اروپایی در قبال جمهوری اسلامی گذاشت از این جهت مهم بود که چنددستگی میان رهبران ایران در مواقع بحرانی را برملا کرد. میان تحلیلگران دو فرضیه متفاوت وجود دارد. بر اساس یکی از فرضیات، حمله مهاجمان به سفارت انگلستان با تایید و همراهی آیت الله خامنه ای همراه بوده و بر اساس فرضیه دوم این اتفاق دور از نظر رهبری و توسط حلقه ای از نیروهای اطلاعاتی و امنیتی رده متوسط اتخاذ شده است. هر یک از این فرضیه‌ها که درست باشد باز این واقعیت که سیاست خارجی ایران دچار چند دستگی است را تغییر نمی‌دهد. در اغلب مواقع این چنددستگی پنهان می‌ماند و به تریبون های رسمی کشیده نمی‌شود اما این بار اختلاف ها زود از پرده برون افتاد.خیلی زودتر از آنچه که پیش بینی می‌شد.

تهدید در برابر تهدید

ایران می خواهد نشان دهد که در مقابل تهدیدها میدان را خالی نمی‌کند. ظاهرا فرقی هم ندارد که این تهدیدها به تحریم مربوط شود یا تهدید به حمله نظامی. از نظر مقام‌های جمهوری اسلامی هر تهدیدی را باید با تهدید پاسخ گفت. این گزاره کوتاه و مختصر به‌مثابه یک استراتژی در سیاست خارجی ایران اعمال می‌شود. در سال ۲۰۱۱ نمونه هایی متعددی از رفتارهای ایران مبتنی بر این استراتژی بود.

هر چه گزارشها درباره احتمال درگیری نظامی بیشتر شد، تهدیدهای و خط و نشان کشیدن‌های تهران هم به همان نسبت بالاتر رفت. مقام‌های سپاه پاسداران اعلام کردند که به دستور آیت الله خامنه‌ای از این پس در مقابل تهدیدهای خارجی به شکل تهاجمی برخورد خواهد کرد

هر چه گزارشها درباره احتمال درگیری نظامی بیشتر شد، تهدیدهای و خط و نشان کشیدن‌های تهران هم به همان نسبت بالاتر رفت. یکی از مهم‌ترین اتفاق‌ها در این حوزه به تصمیم سپاه پاسداران برای تغییر استراتژی نظامی مربوط بود.

مقام‌های این نیرو اعلام کردند که به دستور آیت الله خامنه‌ای از این پس در مقابل تهدیدهای خارجی به شکل تهاجمی برخورد خواهد کرد و آرایش نظامی-تهاجمی به خود خواهند گرفت. این تغییر استراتژی یک پیام ضمنی با خود داشت.پیامی از این قرار که جمهوری اسلامی خود را برای یک درگیری نظامی در آینده آماده کرده است.

علاوه براین، مجموعه‌ای از رفتارها با هدف به رخ کشیدن توان اطلاعاتی و امنیتی هم از جمهوری اسلامی سر زد که در راستای قدرت نمایی و زهرچشم گرفتن از غرب قابل تفسیر است. زمین نشاندن یک هواپیمای جاسوسی بدون سرنشین ایالات متحده در شهر کاشمر که اوایل آذرماه توسط نیروهای وزارت دفاع اتفاق افتاد، یکی از مهم‌ترین رفتارها در این حوزه بود.

مقام های جمهوری اسلامی در تبلیغات خود مدعی شدند که این هواپیما را با استفاده از توان تکنولوژیک به زمین نشانده‌اند ولی آمریکایی ها این ادعا را رد کرده و می‌گویند که هواپیما از مسیر خارج شده و سقوط کرده است. ایران همچنین به‌تازگی خبر از کشف یک شبکه ۱۵ نفری از جاسوسان آمریکایی و اسراییلی داد و "عباسعلی جعفری دولت آبادی" دادستان تهران هم گفت که دادگاه آن‌ها به‌زودی برگزار خواهد شد.

هویت این متهمان به جاسوسی فاش نشده است اما تلویزیون دولتی ایران در روز ۲۶ آذر اظهارات فردی به نام "امیر میرزای حکمتی" را پخش کرد که وی در آن به جاسوسی‌اش برای سازمان اطلاعات آمریکا (سیا) اعتراف می‌کرد. خانواده آقای حکمتی با رد ادعاها درباره جاسوس بودن وی گفته اند که او برای دیدن مادربزرگش به تهران آمده بوده است. دولت آمریکا هم در پیامی ایران را ترغیب کرده که "بدون معطلی" این شهروند آمریکایی ایرانی تبار را آزاد کند.

بسیار بعید به نظر می‌رسد که ایران به درخواست آمریکا در این زمینه توجهی نشان دهد. وزارت اطلاعات ایران روی این ماجرا مانور فراوانی داده و ظاهرا از آن به عنوان واکنشی در قبال اتهام دست داشتن جمهوری اسلامی در توطئه ترور سفیر عربستان در آمریکا استفاده کرده است. آمریکا در مهرماه یک ایرانی‌الاصل به نام"منصور ارباب‌سیر" را به اتهام همکاری با جمهوری اسلامی برای ترور سفیر عربستان بازداشت کرد و از آن زمان به بعد گزارشهای رسانه‌ای و دیپلماتیک درباره جدیتر شدن خطر درگیری نظامی میان دو کشور منتشر شده است. ایرانی‌ها در مقابل این گزارش‌ها با لحنی حاکی از اعتماد به نفس نسبت به توان نظامی و اطلاعاتی شان فخرفروشی کرده‌اند اما معلوم نیست که اگر تهدیدها جدی‌تر شود آیا باز همین موضع را خواهند داشت؟

غیرممکن هایی که ممکن است

اصولا الگوی همزیستی مسالمت آمیز میان کشورهای خاورمیانه خریدار چندانی ندارد. تجربه تاریخی هم نشان می‌دهد که تفاهم میان دولت‌های منطقه عمدتا شکننده است و هیچ تضمینی برای ثبات پایدار وجود ندارد. نگاهی به روابط ایران با همسایگانش در سال گذشته میلادی بخشی از واقعیت خاورمیانه را به تصویر می‌کشد.

ماجرای استقرار سپر دفاع موشکی ناتو در خاک ترکیه و حمایت این کشور از انقلابیون سوریه از علل بروز اختلاف‌ها میان تهران و آنکار بود اما ریشه منازعه دو طرف را باید در رقابت گفتمانی بر سر نقش اسلام در حکومت دانست

ایران در این سال با یکی از نزدیک‌ترین دوستانش یعنی ترکیه وارد چالش های بی‌سابقه سیاسی و دیپلماتیک شد و سایه سنگینی بر روابط دوستانه‌شان افتاد. ماجرای استقرار سپر دفاع موشکی ناتو در خاک ترکیه و حمایت این کشور از انقلابیون سوریه از علل بروز اختلاف‌ها میان تهران و آنکار بود اما ریشه منازعه دو طرف را باید در رقابت گفتمانی بر سر نقش اسلام در حکومت دانست.

ایران مدعی است که الگوی اسلام سیاسی به روایت جمهوری اسلامی در میان هواداران جنبش‌های تغییرطلب خاورمیانه طرفدار دارد اما ترک‌ها می‌گویند که روایت سکولار از اسلام است که دل مردم منطقه را به دست آورده است. در یک معنای کلی مقام‌های تهران نگران غالب شدن روایت اسلام سکولار هستند و آن را اسلام آمریکایی می‌دانند. آنها بر این تصورند که ترکیه به پشتیبانی غرب در صدد جاانداختن الگوی اسلام سکولار است و این در واقع نبض اختلافهای دو کشور است. گذشته از این، روابط تهران با برخی دیگر از همسایگان‌اش یعنی بحرین، امارات، عربستان و افغانستان هم طی یک‌سال گذشته دستخوش تنش شده است.

اختلاف با بحرین به دلیل حمایت جمهوری اسلامی از شیعیان آن کشور در جریان اعتراض‌هایشان علیه حکومت آل خلیفه پدید آمد.

اختلاف با امارات به دلیل حمایت آن کشور از تحریم‌های جامعه جهانی شکل گرفت و شوک ناشی از این اختلاف‌ها، شریان‌های اقتصادی ایران را دچار انقباض کرد.

اختلاف با عربستان در زمینه‌ای از سوءتفاهم های قبلی آشکار شد و با حمایت ریاض از جکومت بحرین و افشای طرح ترور سفیر آن کشور توسط یک ایرانی آمریکایی به اوج رسید. اختلاف با افغانستان هم زاییده سیاست زمستان گذشته تهران در عدم سوخت‌رسانی لازم به آن کشور بود که صدای بسیاری از شهروندان افغان را درآورد و آنها را به تظاهرات اعتراضی علیه سیاست های جمهوری اسلامی واداشت.

مجموعه این تنش‌ها به تضعیف موقعیت منطقه‌ای ایران منجر شده و نقش این کشور را در شکل‌دهی به تحولات تقلیل داده است. تاثیرات انقلاب‌های دموکراتیک در کشورهای شاخ آفریقا که دامنه‌اش به سوریه هم کشیده شده است نیز یک اهرم فشار تازه بر سیاست خارجی ایران است.

رهبران ایران که هنوز نسبت به شکل گیری دوباره جنبش اعتراضی در داخل کشور نگرانی عمیقی دارند، به تحولات کشور سوریه با حساسیت ویژه‌ای می‌نگرند و از خود می‌پرسند که در صورت سقوط بشار اسد چه بر سر آنها خواهد آمد؟ تحولات بی‌سابقه و غیرمنتظره سال ۲۰۱۱ در خاورمیانه این تئوری را میان سیاست‌مداران منطقه تقویت کرده که هیچ امر به ظاهر غیرممکنی در واقع غیرممکن نیست. مقام‌های ایران حالا نگران هستند که مبادا غیرممکن های سال ۲۰۱۱ سراغ آنها بیاید.

روسيه بخش انرژی ايران را تحريم نمی‌کند

zamaanehnews — Thu, 08 Dec 2011 05:32:42 +0000

روسيه می‌گويد به کشورهايی که خواهان تحريم بخش انرژی ايران هستند، نمی‌پيوندد.

به گزارش خبرگزاری ريا نووستی، سرگی اشماتکو، وزير انرژی روسيه گفت: "روسيه هيچ ضرورتی برای پيوستن به تحريم بخش انرژی ايران نمی‌بيند."

وی افزود: "بايد از سياسی کردن مسائل مربوط به صنعت انرژی پرهيز شود." به گفته اشماتکو "در حال حاضر همه تصميم‌گيری‌ها در خصوص ايران آشکارا جنبه سياسی دارد."

با این حال این مقام روسی اعلام کرد روسیه هیچ نوع وارداتی از بخش انرژی ایران ندارد.

اتحاديه اروپا هفته گذشته در نشستی در بروکسل تصميم گرفت ۳۹ مقام و ۱۴۱ شرکت ايرانی را مورد تحريم قرار دهد.

سرگی اشماتکو، وزير انرژی روسيه: روسيه هيچ ضرورتی برای پيوستن به تحريم بخش انرژی ايران نمی‌بيند

تحريم‌های اتحاديه اروپا شامل افراد و شرکت‌هايی شده که اين اتحاديه آن‌ها را با برنامه اتمی ايران مرتبط می‌داند.

اما اعضای اتحاديه اروپا در این نشست در مورد تحريم نفت ايران به نتيجه نرسيدند اما توافق کردند در آينده گفت‌وگوها را برای تحريم بخش انرژی ايران ادامه دهند.

يونان و ايتاليا که از جمله خريداران نفت ايران هستند، پيش‌تر با تحريم نفت ايران مخالفت کرده بودند.

تحريم‌های تازه اتحاديه اروپا واکنشی به گزارش یک ماه پيش آژانس بين‌المللی انرژی اتمی است که ايران را به "وجود ابعاد نظامی" در برنامه اتمی‌اش متهم کرده است.

کشورهای غربی می‌گويند نگران هستند که ايران در برنامه اتمی خود "اهداف نظامی" داشته باشد اما ايران همواره اين اتهام را رد می‌کند و می‌گويد برنامه اتمی‌اش اهداف "صلح‌آميز" دارد.

گروه ۱+۵ (آمريکا، روسيه، بريتانيا، فرانسه، چين به اضافه آلمان) از سال ۲۰۰۳ ميلادی (۱۳۸۲) به همراه آژانس بين‌المللی انرژی اتمی خواهان آن است که ايران کارهای مربوط به غنی‌سازی اورانيوم را متوقف کند اما ايران اين خواسته را نپذيرفته است.

تاکنون ايران و گروه ۱+۵ چند دور مذاکرات برگزار کرده‌اند اما اين گفت‌وگوها بدون نتيجه مشخصی پايان يافته است.

با شکست گفت‌وگوهای هسته‌ای غرب با ايران و تصميم جمهوری اسلامی برای غنی‌سازی اورانيوم، آژانس بين‌المللی انرژی اتمی پرونده ايران را در سال ۱۳۸۶ به شورای امنيت سازمان ملل فرستاد.

شورای امنيت سازمان ملل از سال ۲۰۰۶ تاکنون چهار بار ايران را تحريم کرده است.

شورای امنيت در دسامبر ۲۰۰۶ قطعنامه ۱۷۳۷، مارس ۲۰۰۷ قطعنامه ۱۷۴۷، مارس ۲۰۰۸ قطعنامه ۱۸۰۳ و ژوئن ۲۰۱۰ قطعنامه ۱۹۲۹ را عليه ايران تصويب کرد.

در اين قطعنامه‌ها "جلوگيری از انتقال فناوری موشکی به ايران، ممنوعيت فروش تکنولوژی اتمی به ايران، ممنوعيت خريد تسليحات از ايران، قطع همکاری با چند بانک ايرانی و تحريم سپاه پاسداران و کشتيرانی" از موارد عمده‌ای است که به تصويب رسيده است.

آمريکا و اتحاديه اروپا نيز در اين سال‌ها تحريم‌های يک‌جانبه‌ای عليه ايران اعمال کرده‌اند. با اين حال ايران می‌گويد با وجود اين تحريم‌ها از برنامه اتمی خود عقب‌نشينی نمی‌کند.

تحریم‌ها اقتصاد ایران را فلج خواهد کرد

Sat, 03 Dec 2011 16:04:17 +0000

مهرداد عمادی، مشاور اقتصادی اتحادیه اروپا

حمید مافی

اتحادیه اروپا دور تازه ای از تحریم‌ها علیه ایران را از دهم آذرماه به‌اجرا می‌گذارد. تحریم‌هایی که پس از انتشار گزارش آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، نظام بانکی ایران را به صورت کامل نشانه گرفت تا همزمان مانع معاملات خارجی بانک‌های ایرانی در خارج از کشور و پولشویی سیستم بانکی در داخل کشور شود.

آن گونه که کارشناسان اقتصادی پیش بینی می‌کنند این تحریم‌ها بیش از گذشته اقتصاد نفتی و دولتی ایران را تحت تاثیر قرار خواهد داد و آثار آن نه تنها بر پیکره اقتصاد دولتی نمایان خواهد شد، بلکه زندگی روزمره و معاش شهروندان هم از پیامدهای آن در امان نخواهد بود.

در باره چرایی این تحریم‌ها و آثار و پیامدهای آن با مهرداد عمادی، مشاور اقتصادی اتحادیه اروپا، گفت و کرده‌ام. او معتقد است که آثار این تحریم‌ها به شدت بیشتر از تحریم‌های اعمال شده در نه ماه گذشته است و چنانچه حاکمیت جمهوری اسلامی تن به قواعد بین المللی ندهد، ادامه تحریم‌ها اقتصاد ایران را زمینگیر و فلج خواهد کرد و جامعه با موج تورم و بی‌کاری رو‌به‌رو خواهد شد.

دور تازه تحریم‌ها علیه ایران بسیار شدید تر از تحریم های قبلی است. چه شد که اتحادیه اروپا چنین تحریم‌هایی را اعمال کرد؟

گزارشی که آژانس [بین‌المللی انرژی اتمی] منتشر کرد نکاتی داشت؛ برای اولین‌بار نگرانی‌های جدی درباره تلاش ایران برای دست‌یابی به سلاح اتمی و همچنین موشک‌های دوربرد کنارهم قرار گرفت که نشان‌می‌داد ایران یک برنامه تهاجمی را دنبال می‌کند.

این موضوع، ادعایی را که عنوان می‌کرد ایران در سی‌ودو سال گذشته تمایلی برای نفوذ نظامی نداشته‌است،‌ تقریبا باطل کرد و این نگرانی را تشدید کرد که ایران به سمت تهاجم نظامی حرکت می‌کند. همچنین این گزارش نشان داد که بانک‌های ایرانی در تامین سخت افزارهایی که برای این دو پروژه به کار گرفته شده‌است، نقش اساسی داشته اند و با توجه به این که بانک‌ها در معاملات خارجی نیازمند ضمانت بانک مرکزی برای گشایش اعتبار ارزی هستند، غرب و به‌ویژه اتحادیه اروپا به این نتیجه رسید که گام اول برای کم کردن سرعت معاملات مالی و تجاری بانک‌های ایرانی، کنترل بانک مرکزی است که بانک‌های دولتی و خصوصی را در معاملات خارجی ضمانت می‌کند.

علاوه‌بر‌این، باید برای اولین‌باراشاره کنم که از دو سال پیش گزارش‌هایی از آسیای مرکزی دریافت شد که بیانگر فعالیت‌های ایران در قاچاق مواد مخدر در کشورهایی چون آذربایجان، ترکمنستان، ازبکستان و ترکیه بود. درهمین‌رابطه بعد از دو سال ثابت شد که سه نفر از اعضای یک گروه قاچاق مواد مخدر در آذربایجان که دستگیرشدند وابسته امنیتی سفارتخانه جمهوری اسلامی بودند.

گزارشی که آژانس بین‌المللی انرژی اتمی منتشر کرد ادعایی را که عنوان می‌کرد ایران در سی‌ودو سال گذشته تمایلی برای نفوذ نظامی نداشته‌است،‌ تقریبا باطل کرد زیرا تلاش ایران برای دست‌یابی به سلاح اتمی و همچنین موشک‌های نشان‌می‌داد ایران یک برنامه تهاجمی را دنبال می‌کند

این‌موضوع در واقع نشان می‌دهد که سپاه برای کسب درآمدهای بیشتر فعالیت‌های غیرقانونی می‌کند و از طریق نظام بانکی ایران این درآمدها را پولشویی می‌کند. این گزارش‌ها وقتی کنار هم قرار گرفتند نمی‌شد آثار منفی آن را نادیده‌گرفت.

مجموعه این گزارش‌ها درکنارهم یک توافق فکری روانی درغرب ایجاد کرد مبنی بر این که مساله ایران به طور مستقیم امنیت اقتصادی و ملی کشورهای اروپایی و همچنین متحدان امریکا در منطقه را با خطر روبه‌رو می‌کند. برای همین تصمیم گرفته‌شد که در دور تازه تحریم‌ها تمام بانکهای دولتی و خصوصی و همچنین تمام نهادها و شرکت‌های وابسته به این بانکها که شامل شرکت‌های سرمایه‌گذاری، بیمه‌ای وتجاری هم می‌شود تحت تحریم قرار بگیرند.

آثار این تحریم ها بر اقتصاد ایران در بعد کلان و اقتصاد خانوار شهروندان چگونه خواهد بود؟

بدون شک این تحریم‌ها برخلاف تحریم‌های اعمال شده در گذشته، آثار شدیدتری به‌جا خواهد گذاشت. این بار تحریم‌ها فقط متمرکز بر روی سپاه و چهارتا شش بانک ایرانی و نهادها و شرکت های مرتبط با فعالیت انرژی اتمی نخواهد بود. بلکه متاسفانه تمام سیستم بانکی ایران در این تور خواهد افتاد. وقتی که سیستم بانکی یک کشور به طور کامل تحت تحریم قرار بگیرد، این کشور راهکاری برای تامین منابع مالی در تجارت خارجی ندارد.

پرداخت‌های هند و قرارداد انرژی پاکستان که نتوانسته‌ایم طلب‌هابمان را دریافت کنیم نشان می‌دهد که چه مقدار درآمدهای نفتی ما آسیب‌پذیر است

شاید راههای فراری برای این مساله وجود داشته باشد، مثل معاملات تهاتری و پایاپای که در برابر فروش نفت، به ایران کالا بدهند اما این کالاها بی‌کیفیت خواهد بود. همانطور که تکنولوژی که به ایران می‌رسد، تکنولوژی دست‌اول و باکیفیت نخواهد بود.

این تحریم‌ها علاوه براین که درآمد ارزی ایران را به‌شدت کاهش خواهد داد، ورود کالای سرمایه‌ای به ایران را محدود و حتی ممکن است مسدود کند. این عدم ورود کالای سرمایه‌ای بسیاری از واحدهای صنعتی ایران را در قطب‌های صنعتی دچار مشکل خواهد کرد و تعداد زیادی از کارگران شاغل در این شرکت ها شغل خود را ازدست‌ خواهند داد.

همچنین در آغاز این تحریم ها شاهد یک شوک اولیه خواهیم بود که درنهایت، مردم خود را با آن تطبیق خواهند داد. در چهار ماه تا شش‌ ماه بعد از این تحریم‌ها ، شاید شاهد کمبود کالای اساسی در کشور شویم و ذخیره سازی‌هایی که دولت انجام داده، به پایان می‌رسد و جامعه دچار یک تورم در مورد کالاهای مصرفی خواهد شد.

هزینه بسیار فوری فوری این تحریم‌ها این است که دریافت‌های ارزی‌مان کاهش ناگهانی و بی‌سابقه‌ای خواهد داشت. تردید ندارم شوک پولی ودرآمد ارزی این تحریم‌ها اقتصاد ما را به شدت فلج خواهد کرد

همچنین کاهش درآمدهای ارزی موجب افزایش شدید قیمت ارز و کمبود آن در داخل خواهد شد و بدون شک یک اثر تورمی شدید در کشور به وجود خواهد آمد که تمامی طبقات اجتماعی را تحت فشار قرار خواهد داد. منتها متاسفانه بیش از همه طبقه حقوق بگیر و ضعیف‌تر جامعه را تحت فشار قرار خواهد داد.

آیا چشم اندازی وجود دارد که این تحریم‌ها سرانجام حاکمیت ایران را مجبور به نشستن بر سرمیز مذاکره در داخل و خارج کند؟

این که حاکمیت ایران تن به مذاکره بدهد یا خیر بستگی به شرایط روز داخلی ایران دارد. من تصورم این است که در ایران یک طیف یکدست وجود ندارد که تصمیم‌های سیاسی را می‌گیرد. درست است که آقای خامنه ای در راس هرم است و بر همه تصمیم‌گیری‌ها نفوذ و دخالت دارد و به همه ارکان دستور می‌دهد که چه تصمیمی بگیرند، اما پائین‌تر از آقای خامنه‌ای تعبیر این پیام‌ها و تفسیرها می‌تواند خیلی متفاوت باشد.

می‌دانیم که در ایران طیفی وجود دارد که به دنبال افزایش بحران در داخل ایران و حتی ایجاد بحران نظامی مدیریت شده است که این موارد را به کانال هدایت از کشور بیاندازد، من معتقدم که در این حالت نه تنها ایران هیچ تمایلی به حل مشکل ازراه زبان دیپلماتیک و کانال سیاسی نخواهد داشت بلکه سعی می‌کند بحران را در منطقه و از مرزهای ایران به بیرون گسترش دهد. برخلاف ادعایی که ممکن است در تهران این بحران را برای کشور خوب بداند، من این سناریو را یک فاجعه و بدترین سناریو برای امنیت ملی و بقای کشور ایران است.

گزارش‌هایی از آسیای مرکزی دریافت شد که بیانگر فعالیت‌های ایران در قاچاق مواد مخدر در کشورهایی چون آذربایجان، ترکمنستان، ازبکستان و ترکیه بود. بعد از دو سال ثابت شد که سه نفر از اعضای یک گروه قاچاق مواد مخدر در آذربایجان وابسته امنیتی سفارتخانه جمهوری اسلامی بودند

طیف دیگری هم وجود دارد که آگاه بوده و یا در این سال‌ها از عمق بحرانی که ایران را نه‌فقط تهدید کرده، که در حال بلیعدن ایران است، آگاه شده. به اعتقاد این‌ها ایران باید به‌سرعت تغییر مسیر بدهد و به کانال دیپلماتیک بازگردد. درها را برای داد و ستد پیام‌های سیاسی و یافتن راه‌حل‌ها برای مساله انرژی اتمی وبرنامه موشکی و پولشویی بازکند. به گمان من همه این‌ها قابل حل است. هرگاه سیستم رهبری ایران و بازهم تاکید می‌کنم در راس آن، آقای خامنه ای، متوجه شوند که این گروه نگرانی‌هایشان مبتنی بر واقعیت است که در پشت در ایران اتفاق می‌افتد، شاید یک مقدار باعث شود ما به سمت یافتن راه حل غیرنظامی برای ایران باشیم.

اگر چنین شود ما شاهد کمرنگ‌شدن نفوذ گروه‌های جنگ طلب در حاکمیت ایران خواهیم بود و در آن چارچوب ایران رفتار خودش را در چارچوب آژانس بین‌المللی انرژی اتمی تغییر بدهد، در را به‌روی دوربین‌های آژانس باز کند و به نگرانی های بانک جهانی و صندوق بین‌المللی پول در باره شفافیت سیستم بانکی و نظام پولی خود پاسخ بدهد، همانند آن چه که در دولت پیشین اتفاق افتاده بود و ایران به نگرانی‌های بین‌المللی پاسخ داده بود.

من معتقدم اگر این سه مساله حل شود 70 درصد سوخت این فاجعه‌ای که ما به سمت آن حرکت می‌کنیم کم خواهد شد و ما از مرحله بحرانی و نظامی بیرون خواهیم آمد و به سمت گفت‌وگو و مذاکره خواهیم رفت. در این چارچوب من می‌توانم بگویم مانند آن چه که پیش از این هم بر آن تاکید شده، اتحادیه اروپا و غرب هم گام متقابلی برخواهد داشت و بخش زیادی از این تحریم‌ها ممکن است برداشته شود تا غرب و اتحادیه اروپا نشان دهندکه خواستار چالش نظامی و فلج کردن اقتصاد ایران نیست.

بلکه غرب نگرانی‌هایی دارد که اگر ایران حسن‌نیت، صداقت، شفافیت و راستی نشان دهد، نه این‌که مانند چهار سال گذشته زمان بخرد، باز هم درها باز خواهد شد. چرا که غرب همواره به ایران به‌عنوان یک شریک استراتژیک درمدیریت مسائل و منابع منطقه نگاه می‌کند و این ایران است که به دنبال حاد شدن مسائل میان خود و اتحادیه اروپا است.

در ایران طیفی به دنبال افزایش بحران در داخل ایران و حتی ایجاد بحران نظامی مدیریت شده است و سعی می‌کند به‌جای راه‌حل دیپلماتییک، بحران را در منطقه و از مرزهای ایران به بیرون گسترش دهد. من این سناریو را یک فاجعه برای امنیت ملی و بقای کشور ایران می‌دانم

من معتقدم که ما هنوز به بن بست صددرصد کشیده نشده ایم. اما متاسفانه باهمکاری غیرسازنده گروه‌های جنگ‌طلب و بحران‌ساز ایرانی، به سرعت در حال حرکت به این سمت هستیم.

آیا این تحریم‌ها در نهایت به تحریم نفتی منتهی خواهد شد؟

طبیعتا، وقتی داد و ستد های بانکی ایران تحت تحریم قرار بگیرد، اولین اثر این تحریم‌ها این خواهد بود که فروش نفت و گاز ما به جز در چارچوب قرارداد پایاپای و تهاتری، فلج خواهد شد. حتی آن کشورهایی هم که از ایران نفت و گاز و حتی محصولات پتروشیمی می‌خرند، امکان پرداخت پول به ایران را ندارند و به جای بدهی‌های نفتی به شما کالا خواهند داد.

به‌عنوان نمونه پرداخت‌های هند و قرارداد انرژی پاکستان که نتوانسته‌ایم طلب‌هابمان را دریافت کنیم نشان می‌دهد که چه مقدار درآمدهای نفتی ما آسیب‌پذیر است. هزینه بسیار فوری فوری این تحریم‌ها این است که دریافت‌های ارزی‌مان کاهش ناگهانی و بی‌سابقه‌ای خواهد داشت. با توجه به این که 80 درصد درآمدهای ارزی ایران از محل فروش نفت و گاز است، چهار پنجم درآمدهای ارزی‌ کشور از دست خواهد رفت.

همچنین با توجه به این که تجارت بخش خصوصی هم به‌شدت متکی به این ارز دولتی است بعد از مدت کوتاهی، بازرگانان ما هم دچار شوک شدیدی می‌شوند که به شدت فلج کننده خواهد بود. با این شرایط من تردید ندارم شوک پولی ودرآمد ارزی این تحریم‌ها اقتصاد ما را به شدت فلج خواهد کرد.

۱۸۰ مقام و شرکت ايرانی از سوی اتحاديه اروپا تحريم شدند

zamaanehnews — Thu, 01 Dec 2011 15:21:29 +0000

اتحاديه اروپا در نشستی در بروکسل تصميم گرفت ۳۹ مقام و ۱۴۱ شرکت ايرانی را مورد تحريم قرار دهد.

به گزارش خبرگزاری فرانسه، اعضای اتحاديه اروپا در نشست پنج‌شنبه اول دسامبر ۲۰۱۱ (۱۰ آذر ۱۳۹۰) در مورد تحريم نفت ايران به نتيجه نرسيدند اما توافق کردند در آينده گفت‌وگوها را برای تحريم بخش انرژی ايران ادامه دهند.

يونان و ايتاليا که از جمله خريداران نفت ايران هستند، پيش‌تر با تحريم نفت ايران مخالفت کرده بودند.

تحريم‌های امروز اتحادیه اروپا شامل افراد و شرکت‌هايی شده که این اتحاديه آن‌ها را با برنامه اتمی ايران مرتبط می‌داند.

تحريم‌های تازه اتحاديه اروپا واکنشی به گزارش چند هفته پيش آژانس بين‌المللی انرژی اتمی است که ايران را به "وجود ابعاد نظامی" در برنامه اتمی‌اش متهم کرده است.

علاوه بر این تحریم‌های اتحادیه اروپا، آمريکا و بريتانيا نیز ۲۱ نوامبر (۳۰ آبان ۱۳۹۰) در واکنش به گزارش آژانس، تحريم‌های يک‌جانبه‌ای عليه ايران برقرار کردند.

تحريم‌های تازه اتحاديه اروپا واکنشی به گزارش چند هفته پيش آژانس بين‌المللی انرژی اتمی است که ايران را به "وجود ابعاد نظامی" در برنامه اتمی‌اش متهم کرده است

بريتانيا بانک مرکزی و مؤسسات مالی ايران را تحريم و تمام معاملات اقتصادی خود را با اين کشور متوقف کرد. جرج آزبورن، وزير دارايی بريتانيا اعلام کرد اين تصميم به علت نقش اين مؤسسه‌ها و بانک مرکزی ايران "در توسعه برنامه اتمی نظامی" گرفته شده است.

آمريکا نيز ايران را در فهرست "بزرگ‌ترين" حاميان پول‌شويی قرار داد. ايالات متحده همچنين صنعت پتروشيمی ايران را تحريم کرد.

با اين حال روسيه از جمله کشورهايی است که می‌گويد تحريم‌های تازه، "گفت‌وگوی سازنده با تهران را بسيار دشوار می‌کند."

تاکنون ايران و گروه ۱+۵ چند دور مذاکرات برگزار کرده‌اند اما اين گفت‌وگوها بدون نتيجه مشخصی پايان يافته است.

با شکست گفت‌وگوهای هسته‌ای غرب با ايران و تصميم جمهوری اسلامی برای غنی‌سازی اورانيوم، آژانس بين‌المللی انرژی اتمی پرونده ايران را در سال ۱۳۸۶ به شورای امنيت سازمان ملل فرستاد.
شورای امنيت سازمان ملل از سال ۲۰۰۶ تاکنون چهار بار ايران را تحريم کرده است.

افزايش فشار بر ايران با موج تازه تحريم‌ها

zamaanehnews — Tue, 22 Nov 2011 04:15:46 +0000

سازمان‌های بين‌المللی و قدرت‌های جهانی در کمتر از يک هفته با صدور چندين قطعنامه و برقراری تحريم‌های تازه عليه ايران، فشار را بر اين کشور افزايش دادند.

در تازه‌ترين تصميم غرب عليه ايران، روز دوشنبه ۲۱ نوامبر (۳۰ آبان ۱۳۹۰) بريتانيا بانک مرکزی و موسسات مالی ايران را تحريم و تمام معاملات اقتصادی خود را با این کشور متوقف کرد.

جرج آزبورن، وزیر دارایی بریتانیا اعلام کرد این تصمیم به علت نقش این موسسه‌ها و بانک مرکزی ایران "در توسعه برنامه اتمی نظامی" گرفته شده است.

تحريم‌های تازه عليه ايران پس از انتشار گزارش دو هفته پيش يوکيا آمانو، مديرکل آژانس بين‌المللی انرژی اتمی که ايران را به "وجود ابعاد نظامی" در برنامه اتمی‌اش متهم کرده بود، برقرار شده است.

آمريکا نيز روز دوشنبه ايران را در فهرست "بزرگ‌ترين" حاميان پولشويی قرار داد. ايالات متحده همچنين صنعت پتروشيمی ايران را تحريم کرد.

آمريکا هر چند بانک مرکزی ايران را مورد تحريم قرار نداده است اما تحليلگران می‌گويند قرار گرفتن جمهوری اسلامی در فهرست کشورهای حامی پولشويی، زمينه را برای تحريم اين بانک آماده خواهد کرد.

دوشنبه ۲۱ نوامبر علاوه بر تحريم‌ها، يک قطعنامه نيز از سوی مجمع عمومی سازمان ملل تصويب شد که در آن ايران به دليل "نقض حقوق بشر" به شدت محکوم شده است. پيش‌نويس اين قطعنامه از سوی کانادا پيشنهاد شده بود.

قطعنامه‌ها و تحريم‌های تازه عليه ايران:
۱۸ نوامبر ۲۰۱۱: شورای حکام آژانس بين‌المللی انرژی اتمی در قطعنامه‌ای نسبت به ماهيت برنامه اتمی ابراز نگرانی کرد
۱۹ نوامبر ۲۰۱۱: مجمع عمومی سازمان ملل طرح توطئه ترور سفير عربستان در آمريکا را که ايران به برنامه‌ريزی آن متهم شده، محکوم کرد.
۲۱ نوامبر۲۰۱۱: بريتانيا بانک مرکزی ايران را تحريم کرد
۲۱ نومبر ۲۰۱۱: آمريکا ايران را در فهرست کشورهای حامی پولشويی قرار داد
۲۱ نوامبر ۲۰۱۱: مجمع عمومی سازمان ملل در قطعنامه‌ای، نقض حقوق بشر در ايران را به شدت محکوم کرد

محمدجواد لاريجانی، دبير ستاد حقوق بشر قوه قضاييه ايران، تصويب اين قطعنامه را به شدت محکوم کرد. ايران اتهام "نقض حقوق بشر" را رد می‌کند و موضع‌گيری نهادها و انجمن‌های بين‌المللی را درباره وضع حقوق بشر در اين کشور" دخالت در امور داخلی" خود می‌داند.

روز دوشنبه همچنين کانادا خبر داد که تحريم‌های تازه‌ای عليه بخش انرژی ايران اعمال می‌کند.

در همين روز فرانسه نيز اعلام کرد تحريم‌های تازه‌ای عليه نظام بانکی و صنايع نفتی و گازی ايران برقرار می‌کند. فرانسه همچنين از آمريکا، اتحاديه اروپا، کانادا و ژاپن خواسته است که معاملات نفتی خود را با ايران متوقف کنند و بانک مرکزی اين کشور را مورد تحريم قرار دهند.

شورای حکام آژانس نيز ۱۸ نوامبر (۲۷ آبان ۱۳۹۰) در قطعنامه‌ای با ابراز "نگرانی" درباره برنامه اتمی ايران از اين کشور خواست تا "سريع‌تر" به قطعنامه‌های شورای امنيت سازمان ملل عمل کند. قطعنامه‌های شورای امنيت از ايران می‌خواهد غنی‌سازی اورانيوم را به حال تعليق درآورد اما ايران می‌گويد غنی‌سازی اورانيوم را "حق" خود می‌داند و از آن کوتاه نمی‌آيد.

روز شنبه ۱۹ نوامبر نيز مجمع عمومی سازمان ملل، قطعنامه پيشنهادی عربستان سعودی در محکوميت "طرح ترور" سفير عربستان سعودی در آمريکا را تصويب کرد. در اين قطعنامه از ايران خواسته شده تا افرادی را که در اين عمليات دست‌ داشته‌اند، به دادگاه‌ تحويل دهد.

محمد خزاعی، نماينده دائم ايران در سازمان ملل در واکنش به اين قطعنامه گفت: "اين متن تنها بر ادعاهای ثابت نشده يک کشور که سابقه دشمنی طولانی با کشور من دارد، تهيه شده و ما آن را به شدت رد می‌کنيم."

آمريکا ۱۹ مهر ۱۳۹۰ اعلام کرد طرح ناموفق ترور سفير رياض در واشنگتن، ازسوی "جناح‌های وابسته به حکومت ايران" سازماندهی شده است اما ايران اين اتهام را "نمايش سياسی و رسانه‌ای و بی‌اساس" می‌داند.

منصور ارباب سير ۵۶ ساله از سوی آمريکا متهم شده که قصد داشته تا با پرداخت ۱/۵ ميليون دلار به "تبهکاران"، آن‌ها را مأمور ترور سفير عربستان کند و يک رشته بمب‌گذاری نيز در آمريکا انجام دهند.

اما ارباب‌سير در جلسه مقدماتی دادگاه اتهام دست داشتن در "توطئه ترور" را نپذيرفت و خود را "بی‌گناه" دانست.

آمريکا همچنين می‌گويد سپاه قدس، شاخه برون مرزی سپاه پاسداران ايران اين توطئه ترور را هدايت می‌کرده است. اين اتهام به شدت از سوی سپاه و مقام‌های ارشد جمهوری اسلامی رد شده است.

آمريکا علاوه بر ارباب سير، از "غلام شکوری، عبدالرضا شهلايی، حامد (مصطفی) عبداللهی" اعضای سپاه قدس و قاسم سليمانی، فرمانده اين نهاد نظامی به عنوان ديگر متهمان اين پرونده نام برده است.

فشارهای بين‌المللی در حالی در يک هفته گذشته بر ايران به شدت افزايش يافته است که موج تهديدهای لفظی اسراييل برای حمله به تأسيسات اتمی ايران نيز بالا گرفته است.

مقامات نظامی ايران در واکنش به اين تهديدها اعلام کرده‌اند در صورت هرگونه حمله، "پاسخ محکمی" به آن خواهند داد.

از تحریم ایران تا جنگ؛ گفت‌وگو با منصور فرهنگ

Mon, 21 Nov 2011 23:02:59 +0000

احسان عابدی

دکتر منصور فرهنگ، دیپلماسی ایران را شکست‌خورده و ناکام مطلق می‌داند، چنان‌که نام وزیر امور خارجه ایران به سادگی در فهرست کسانی قرار می‌گیرد که دولت سوئیس آنها را تحریم کرده‌است و این جزوی از فشار بین‌المللی بر ایران به منظور توقف برنامه‌های هسته‌ای آن است. این فشارها اما به نظر می‌رسد که امروز بیشتر از همیشه شده باشد.

دو روز قبل با تصویب قطعنامه شورای حکام آژانس بین‌المللی علیه برنامه‌های هسته‌ای ایران راه برای برخورد شدیدتر با ایران باز شد، به‌طوری که بحث‌ها پیرامون تحریم احتمالی صنایع نفت و گاز ایران بالا گرفته‌است. دکتر فرهنگ معتقد است که با توجه به شرایط اقتصادی جهان، دشوار بتوان نفت ایران را تحریم کرد، اما به جای آن، خطر حمله نظامی به ایران جدی است و جمهوری اسلامی می‌باید تدبیر به خرج دهد.

گفت‌وگو با منصور فرهنگ، نماینده پیشین ایران در سازمان ملل و کارشناس روابط بین الملل را می‌خوانید.

در روزهای اخیر و به‌خصوص پس از تصویب قطعنامه‌ شورای حکام سخن از تحریم‌های بیشتر ایران و فشار مضاعف بر جمهوری اسلامی به منظور توقف برنامه‌های اتمی آن به میان آمده‌است. در گام بعد به نظر می‌رسد صنایع نفت و گاز ایران مشمول تحریم‌های غرب قرار گیرند. با توجه به وابستگی کامل اقتصاد ایران به صنعت نفت، گمان می‌کنید که حکومت ایران توان مقابله با این دور جدید تحریم‌ها را خواهد داشت؟

اگر واقعا نفت ایران تحریم شود، با توجه به این که ایران روزانه دو میلیون و سیصد هزار بشکه نفت صادر می‌کند و بیش از پنجاه درصد درآمد کشور از صدور نفت تامین می‌شود، تردیدی نیست که لطمه بزرگی از نظر اقتصادی و اجتماعی به رژیم ایران وارد می‌آید. مشکل اساسی این است که اگر نفت ایران تحریم شود روی بازار نفت جهان تاثیر منفی می‌گذارد که این امر به هیچ وجه برای اروپا و آمریکا، به‌خصوص در شرایط الان، قابل قبول نیست. بنابراین تصور این مسئله برای من مشکل است که آمریکا و اروپا با وارد آوردن فشار بر چین، هندوستان، ترکیه و آن دسته از کشورهایی که نفت مورد نیاز خود را از طریق ایران تامین می‌کنند، بخواهند که آنها را از خرید نفت ایران منع کنند.

در عین حال باید در نظر داشت که اگر نفت ایران تحریم هم شود، باز امکان آن وجود دارد که ایران مقداری نفت صادر کند، ولی مسئله اصلی این است که هزینه تحریم نفت ایران محدود به ایران نمی‌شود، بلکه برای اروپا و آمریکا نیز پیامدهای منفی دارد. از این رو کشورهایی که خریدار نفت ایران هستند، انتظار تحریم نفت ایران را از جانب آمریکا ندارند.

از نظر تاسیساتی چطور؟ آیا امکان تحریم‌های شدیدتری در زمینه سرمایه‌گذاری روی تاسیسات نفت و گاز ایران وجود دارد؟

این امکان وجود دارد که آمریکا فشار بیشتری بر کشورها و کمپانی‌هایی بیاورد که در صنایع نفت و گاز ایران با هدف مدرنیزه کردن تاسیسات و افزایش سطح تولید، سرمایه‌گذاری می‌کنند. در حقیقت، آمریکا مدت‌هاست که این برنامه را دنبال می‌کند. ولی مسئله اینجاست کشورهایی مثل ایتالیا، چین یا حتی آلمان که هنوز با ایران روابط وسیع تجاری دارند نمی‌توانند از این بازار چشم پوشی کنند.

آقای احمدی نژاد از یک طرف به عنوان دلقک، سوژه شوها و نمایش‌های تلویزیونی آمریکا می‌شود و از طرفی هم آن گروه‌های دست راستی اسرائیل و آمریکا که خواهان درگیری نظامی هستند از او به عنوان لولو استفاده می‌کنند، یعنی به عنوان کسی که از عقلانیت به دور است و هر کاری از دست او برمی‌آید

تا زمانی که ایران می‌تواند یک صادرکننده مهم نفت باشد، با سالی صد میلیارد دلار درآمد از این راه، هم جهان صنعتی به این نفت احتیاج خواهد داشت و هم بازار ایران برای فروشندگان این کالا در دنیا اهمیت دارد. این مسئله بغرنجی است که تصمیم‌گیری درباره آن برای آمریکا و اروپا ساده نیست. به همین دلیل است که تلاش‌های آمریکا برای توقف سرمایه‌گذاری‌ها روی تاسیسات نفت و گاز ایران تاکنون موفق نبوده. نفت ایران با اقتصاد دیگر کشورها هم ارتباط دارد، به‌خصوص چین که الان بزرگ‌ترین خریدار نفت ایران است. بنابراین این‌گونه نیست که هزینه تحریم نفت ایران را فقط ایران بدهد، بلکه هزینه آن بین‌المللی خواهد بود و از این رو تحریم به سادگی صورت نخواهد گرفت.

به تازگی وزیر امور خارجه ایران در فهرست تحریم‌های کشور سوئیس قرار گرفته‌است. این مسئله چه تبعاتی دارد؟ آیا راه دیپلماسی را نمی‌بندد؟

دیپلماسی ایران با قطعنامه‌ای که دو روز قبل در مجمع عمومی سازمان ملل به تصویب رسید، نشان داد که در چه شرایط اسف‌باری است و این میخ دیگری بود بر تابوت دیپلماسی ایران.

آقای احمدی‌نژاد در طی شش سال گذشته که به نیویورک سفر کرده، با سخنرانی‌هایش در مجمع عمومی و مصاحبه‌هایش با خبرنگاران، این‌قدر خرافه‌گویی، غلو و افسانه‌پردازی کرده و این‌قدر حرف‌های نامربوط زده که دیگر هیچ اعتباری برای دیپلماسی ایران باقی نگذاشته‌است.

از یک طرف به عنوان دلقک سوژه شوها و نمایش‌های تلویزیونی آمریکا می‌شود و از طرفی هم آن گروه‌های دست راستی اسرائیل و آمریکا که خواهان درگیری نظامی هستند از او به عنوان لولو استفاده می‌کنند، یعنی به عنوان کسی که از عقلانیت به دور است و هر کاری از دست او برمی‌آید.

ورشکستگی دیپلماتیک ایران دو روز قبل در مجمع عمومی سازمان ملل به روشنی دیده شد و به گمان من، اگر احمدی‌نژاد هم برود، سال‌ها طول می‌کشد تا جمهوری اسلامی بتواند این دیپلماسی ورشکسته را احیا کند

حالا این‌که او در ایران اصلا قدرت یا جایگاهی دارد به جای خود. بنابراین آن قدر وضع دیپلماسی ایران خراب است و ایران منزوی شده که در مجمع عمومی سامان ملل فقط هشت کشور به قطعنامه عربستان سعودی رای منفی دادند.

جالب این است که در قطعنامه آمده، ایران باید بی‌گناهی خودش را ثابت کند، در حالی که عربستان هیچ دلیل، مدرک و استدلال محکمه‌پسندی ارائه نداده ‌که ایران در توطئه ترور سفیر عربستان در واشنگتن دخالت داشته. اما این‌قدر نسبت به ایران سوءظن زیاد است، این‌قدر ایران بی‌اعتبار شده، این‌قدر ایران فقر دیپلماسی دارد که هر اتهامی به ایران می‌چسبد. بنابراین وقتی وزیر امور خارجه ایران هم در فهرست کسانی قرار بگیرد که تحریم شده، این نشان می‌دهد که ایران تا چه حد از نظر دیپلماسی ورشکست است. مسئول اصلی این ورشکستگی دیپلماتیک هم در درجه اول و از نظر تبلیغاتی و افکار عمومی جهان، احمدی‌نژاد است.

اما ورشکستگی دیپلماتیک ایران دو روز قبل در مجمع عمومی سازمان ملل به روشنی دیده شد و به گمان من، اگر احمدی‌نژاد هم برود، سال‌ها طول می‌کشد تا جمهوری اسلامی بتواند این دیپلماسی ورشکسته را احیا کند.

در هر صورت تحریم وزیر امور خارجه ایران اتفاق جدیدی است که در تاریخ ایران سابقه نداشته. اما به نظر شما این تحریم اشخاص چقدر ضمانت اجرایی دارد؟ در گذشته هم گرچه نام آقای صالحی در فهرست تحریم‌های اتحادیه اروپا بود، اما در نهایت، بدون هیچ اشکالی توانستند که در نشست‌های‌ وین شرکت کنند.

این بستگی به دولت‌ها دارد و آنها می‌توانند به طور مستقل تصمیم بگیرند که از دادن ویزا به یک نفر خودداری کنند یا نه. گاهی اوقات دیپلمات‌هایی که وارد یک کشور می‌شوند، طبق قوانین آن کشور باید دستگیر شوند، اما با این حال به آنها ویزای ورود داده می‌شود.

تحریم‌ برخی مقامات ایرانی هم به این شکل است که آنها حق ورود به کشورهای اروپایی را ندارند، اما در نهایت، صدور ویزا یا امتناع از آن جزو حقوق هر کشوری است.

به جز این، گاهی دولت‌ها به دلایل امنیتی و یا به امید این که حضور فرد تحریم شده بتواند در حل و فصل اختلافات مفید واقع شود، برای او استثنا قائل می‌شوند. چنین مواردی در روابط بین‌المللی زیاد دیده شده که بگویند این فرد به طور کلی مورد تحریم قرار گرفته، اما در شرایط خاصی حضور او را می‌پذیریم، چرا که حضور او می‌تواند به حل و فصل مسائل کمک کند. با این حال همین که اسم وزیر امور خارجه ایران در فهرست تحریم‌های کشوری مثل سوئیس می‌آید که از نظر بین‌المللی نقش بسیار مهمی دارد، گویای انزوا و ورشکستگی دیپلماتیک ایران است.

تحریمها، گرچه برای دولت هم مشکلاتی درست کرده، اما به آن معنا نیست که در زندگی روزانه دولتمردان ایران هم تاثیری منفی گذاشته. آنها در وضعیتی هستند که بود و نبود تحریم‌ها هیچ تاثیری بر درآمد و کیفیت زندگی‌شان ندارد. اما وقتی این تحریم‌ها منجر به تورم و بی‌کاری می‌شود، این توده‌های مردم هستند که از آن رنج می‌برند

صحبت‌های بسیاری در این مدت مبنی بر تاثیر این تحریم‌ها شده‌است. هدف تحریم‌ها جمهوری اسلامی است، اما آیا این مردم ایران نیستند که از این تحریم‌ها بیشتر زیان می‌بینند؟ آیا فشار اصلی این تحریم‌ها بر شانه‌های آنان نیست؟

همین طور است. گرچه برای دولت هم مشکلاتی درست کرده، اما این سخن الزاما به آن معنا نیست که در زندگی روزانه دولتمردان ایران هم تاثیری منفی گذاشته. آنها در وضعیتی هستند که بود و نبود تحریم‌ها هیچ تاثیری بر درآمد و کیفیت زندگی‌شان ندارد. اما وقتی این تحریم‌ها منجر به تورم و بی‌کاری می‌شود، این توده‌های مردم هستند که از آن رنج می‌برند.

بهترین مثالی که می‌توانیم در این رابطه بزنیم، تحریم‌هایی است که علیه صدام حسین اجرا شد. در طول سیزده سال اجرای این تحریم‌ها، یعنی از سال 1990 تا اشغال عراق و ورود قوای بین‌المللی به آن در سال 2003، طبق آمار و مطالعات، دست‌کم پانصد هزار عراقی تنها به دلیل کمبود دارو و مشکلاتی که تحریم‌ها درست کرده بود، جان خود را از دست دادند. و تردیدی نیست که از هر جهت توده‌های مردم عراق به واسطه این تحریم وسیع و همه جانبه سیزده ساله رنج بردند، در حالی که دولتمردان عراق و رهبران سیاسی و نظامی آن از این تحریم‌ها رنجی نبردند.

آنها به اندازه کافی نفت قاچاق می‌فروختند و زندگی‌شان در همان سطح همیشگی باقی ماند. در ایران هم وضع به همین شکل است و این واقعیتی است که دولت آمریکا و دیگرانی که پی این تحریم‌ها هستند باید به آن توجه داشته باشند. بسیاری از منتقدان و تحلیل‌گران آمریکایی هم این مسائل را گوشزد می‌کنند، اما در هر حال این یکی از راه‌های مورد نظر آمریکا برای اعمال فشار بر ایران است به این امید که تغییری در رفتار ایران و برنامه هسته‌ای آن شاهد باشند، گرچه تاکنون نتیجه مورد نظر آمریکا به دست نیامده و تنها این ملت ایران هستند که هزینه‌های سنگین اقتصادی این تحریم‌ها را متقبل شده‌اند.

جایگزین این تحریم‌ها برای مقابله با برنامه‌های اتمی ایران چه می‌تواند باشد؟

در حال حاضر میان ایران از یک سو و آمریکا و اسرائیل از سوی دیگر یک جنگ روانی، دیپلماتیک و اقتصادی ایجاد شده‌ که پای اروپاییان و تا حدی نیز کشورهای عربی به آن باز شده.

بخشی از این تقابلی که ایجاد شده، مربوط به نگرانی‌های آمریکا و اسرائیل است و بخشی هم مربوط به نیاز جمهوری اسلامی به دشمن سازی و دشمن تراشی. الهیات دشمن‌یابی جزو زبان و گفتمان ولایت فقیه شده و تغییر این وضعیت بسیار دشوار است

در این شرایط اگر مشخص بشود که ایران توانایی ساخت سلاح هسته‌ای را پیدا کرده و همچنان نیز به شعار نابودی اسرائیل پایبند باشد و این بلندپروازی‌ها و غلوها را ادامه بدهد، هیچ بعید نیست که کار به تقابل نظامی کشیده شود.

حتی اگر سیاست‌مداران امروز این را نخواهند، ولی در عرصه بین‌المللی، معمولا این تهدیدها و تقابل‌ها، کشورها را به جایی می‌رساند که عقب‌نشینی برای آنها بسیار سخت می‌شود و اعتبار و موقعیتشان را در جهان به خطر می‌اندازد. برای آمریکا به عنوان قدرت هژمونیک منطقه سخت است که در برابر ایران عقب‌نشینی کند و بپذیرد که ایران تسلیحات هسته‌ای یا امکان تولید آن را داشته باشد.

در هر حال، ما نمی‌دانیم کار به کجا می‌کشد، اما در این‌که خطر جنگ وجود دارد، هیچ تردیدی نیست و این تنها ایران است که می‌تواند با تدبیر و سیاست، این خطر را رفع کند. ایران مدعی است که به هیچ وجه نیت ساخت سلاح هسته‌ای را ندارد و حتی آیه و سوره می‌آورند و پای فقه و شرعیات را به وسط می‌کشند که اصلا ساخت سلاح هسته‌ای خلاف مذهب است.

اگر حرف و عمل آنها یکی است، کارشناسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را دعوت کنند و به آنها اجازه بدهند که بدون هیچ قید و شرط و محدودیتی این تاسیسات را بررسی کنند و حتی تصمیم بگیرند که برای زمان کوتاهی، مثلا شش ماه یا یک سال غنی‌سازی اورانیوم را به کلی متوقف کنند. در چنین شرایطی، جو بین‌المللی می‌تواند به سود ایران تغییر کند. در آن زمان به احتمال قریب به یقین کشورهای اروپایی علاقمند به بهبود روابط خود با ایران خواهند بود.

اما آیا ایران می‌تواند چنین کاری بکند و یا ماهیت و خصلت رژیم ایران که یک رژیم مذهبی شبه فاشیستی است، اجازه می‌دهد که این کشور بدون دشمن زندگی کند؟ واقعیت این است بخشی از این تقابلی که ایجاد شده، مربوط به نگرانی‌های آمریکا و اسرائیل است و بخشی هم مربوط به نیاز جمهوری اسلامی به دشمن سازی و دشمن تراشی. الهیات دشمن‌یابی جزو زبان و گفتمان ولایت فقیه شده و تغییر این وضعیت بسیار دشوار است.

حتی جناح‌های مختلف سیاسی در نظام سر مسئله این رقابت می‌کنند که چه کسی در برابر دشمن ایستادگی بیشتری دارد یا کدام جناح بیشتر دشمن را می‌شناسد. رژیم ایران در حال حاضر دنیا را به خیر و شر تقسیم کرده و خودش را هم صد در صد خطاناپذیر و منزه می‌داند. یک طرف خیر است و ایران معرف آن، و یک طرف هم شر. این یک بیماری روانی است.

در این‌که خطر جنگ وجود دارد، هیچ تردیدی نیست و این تنها ایران است که می‌تواند با تدبیر و سیاست، این خطر را رفع کند. اگر ایران به هیچ وجه نیت ساخت سلاح هسته‌ای را ندارد، به کارشناسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی اجازه بدهند که بدون هیچ قید و شرط و محدودیتی این تاسیسات را بررسی کنند

در دنیای امروز به این شیوه نمی‌توان ادامه حیات داد. هر کشوری جنبه‌های مثبت و منفی دارد و می‌تواند اشتباه کند. اما متاسفانه ایران نتوانسته که واقعیت‌های جهان امروز را هضم کند. تمام سخنرانی‌ها و شعارهای این رژیم دایر بر تقسیم‌ دنیا به خیر و شر است. تا زمانی که این نگاه بر نظام سیاسی ایران حاکم باشد، یعنی ایران نیاز به دشمن دارد.

این مصیبت بزرگی است که گریبان‌گیر ایران شده و بعید نیست که ادامه آن بتواند به جنگ فاجعه‌سازی بیانجامد که هزینه انسانی و مادی آن را مردم ایران باید بپردازند. تنها امید این‌که در کوتاه مدت خطر حمله نظامی به ایران رفع شود، این است که حکومت ایران در موضع خودش انعطاف نشان دهد و به خاطر رفاه، امنیت و حیثیت ایرانیان، تغییراتی در برنامه‌های هسته‌ای خود ایجاد کند. در این صورت جو جهانی نیز به سود ایران تغییر می‌کند. اما آیا رژیمی که این‌قدر نیاز به دشمن دارد می تواند چنین بکند؟ این پرسش همگان است.

منصور "اسکارفیس" و ژنرال‌های هم‌پیمانش

arezoo — Fri, 14 Oct 2011 13:41:17 +0000

توطئه ترور سفیر عربستان سعودی در آمریکا و پیامدهای آن

نازنین اعتمادی

با وجود تردیدهایی که در مورد توطئه قتل سفیر عربستان سعودی در ایالت متحده آمریکا وجود دارد، به‌نظر می‌رسد که صرف نظر از درستی یا نادرستی اتهامات منصور ارباب‌سیار، این شخص خواسته یا ناخواسته از گمنامی به درآمده و یک‌شبه به یک چهره ماندگار در تاریخ روابط ایران با آمریکا بدل شده است. در تاریخ تمدن مواردی پیش آمده که یک فرد گمنام و به ظاهر بی‌اهمیت منشاء رویدادهای تاریخی سرنوشت‌ساز و گاهی حتی جنگ‌های خونین بوده است.

سه‌شنبه ۱۹ مهرماه اریک هولدر، وزیر دادگستری آمریکا اعلام کرد که جمهوری اسلامی قصد داشته عادل الجبیر، سفیر عربستان سعودی در آمریکا را به قتل برساند. با اعلام این خبر ناگهان نام منصور ارباب سیار در رسانه‌های سراسر جهان بازتاب گسترده یافت، اما هنوز دو روز از اعلام این خبر نگذشته بود که کار‌شناسان مسائل خاورمیانه با در نظر داشتن توانایی‌های فردی و ساختار شخصیتی و شیوه زندگی ارباب‌سیار نخستین تردید‌ها را نسبت به این توطئه ابراز کردند. پیش از آنکه به پیچیدگی‌های این ماجرا بپردازیم، ابتدا باید با یک چهره کلیدی و متهم ردیف اول این ماجرا آشنا شویم: منصور ارباب‌سیار کیست؟

ژنرال هم‌پیمان در تهران

ریچارد براتیگان، نویسنده نام‌آشنای آمریکایی رمانی دارد با عنوان "ژنرال هم‌پیمان در بیگ‌سور". راوی این داستان یار غاری دارد به نام ملون که از او در سراسر داستان به عنوان "ژنرال هم‌پیمان ملون" یاد می‌کند. این ملون یک مرد قلتشن و زن‌باره است که از قضا حتی یک دندان هم در دهان ندارد. بسیار شلخته، بدهکار اما خونسرد و خوشگذاران است. اگر بخواهیم برای منصور ارباب‌سیار در جهان رمان‌ها ما‌به‌ازایی پیدا کنیم، بی‌تردید نزدیک‌ترین خویشاوند او شکل ایرانیزه شده همین ژنرال هم‌پیمان ملون است که البته مثل تاریخ کشور ما در سال‌های گذشته زخمی هم بر چهره دارد و به همین دلیل هم دوستانش به او لقب "اسکارفیس" (Scarface) داده‌ بودند.

نیویورک تایمز تصویری از منصور ارباب سیار به‌دست می‌دهد. یک مرد بی‌دست و پا و نسبتاً بی‌عرضه که دست به هر کاری می‌زند، بی‌فایده است. مدتی ماشین‌فروشی داشته، مدتی کباب بلغاری می‌فروخته و در همه حال بی‌پول بوده. مردی که زندگی روزانه نابسامانی داشته، فراموشکار و حتی شلخته بوده، مدام کلیدش را گم می‌کرده، و با این وجود موفق شده به تبعیت آمریکا درآید، به ایران رفت و آمد داشته و پس از آخرین سفری که به ایران کرده، ظاهراً به دوستش گفته که دستش بالاخره به پول رسیده است، اما هر چه دوستش اصرار کرده، تعریف نکرده که در ایران چه اتفاقی برای او افتاده و ستاره اقبالش از کجای آسمان پرستاره ایران درآمده است.

یک رئیس‌جمهور ضعیف و یک شاهزاده بی‌حوصله در متن یک تریلر سیاسی

از روز سه‌شنبه ۱۹ مهرماه زندگی ارباب سیار، این مرد ۵۶ ساله به‌ظاهر بی‌دست و پا کاملاً دگرگون شده است. او اکنون در سلول زندان می‌تواند به موضوعات دیگری غیر از کباب بلغاری و اتوموبیل‌های دست دوم و بدهکاری‌هایی که بالا آورده بوده فکر کند. او احتمالاً به این فکر می‌کند که چگونه می‌تواند پای خودش را از این تریلر سیاسی در بالا‌ترین سطوح دیپلماسی در جهان بیرون بکشد. سرنوشت باراک اوباما، که ظاهراً قوی‌ترین مرد جهان است، با سرنوشت منصور ارباب‌سیار، این ژنرال ماشین‌فروش هم‌پیمانش گره خورده‌ است.

هرمان کین (Herman Cain) رقیب جمهوری‌خواه اوباما در یکی از آخرین گفت‌و‌گو‌هایش گفته است: اگر اوباما یک رئیس‌جمهور قدرتمند بود، هرگز ایرانی‌ها به خودشان اجازه نمی‌دادند توطئه ترور سفیر عربستان سعودی را، آن هم در خاک ایالات متحده طرح کنند.

اکنون باراک اوباما نه تنها می‌بایست ثابت کند که توطئه ترور فقط یک سناریوی اطلاعاتی نیست و واقعاً اتفاق افتاده، بلکه مهم‌تر از آن باید به رأی‌دهندگان آمریکایی نشان دهد که یک رئیس جمهور قدرتمند است. آمریکا فقط یک آمریکا نیست. آمریکای روشنفکران با آمریکای کارگران خشن اما زحمتکش بسیار تفاوت دارد. کسانی که به هرمن کین رأی می‌دهند، انتظار دارند رئیس جمهورشان اگر رنگین‌پوست و روشنفکر است، دست کم از عهده یک ایرانی با زخمی بر چهره برآید. چنین است که حد درماندگی "اسکارفیس" ایرانی به قدرت اوباما بستگی دارد. در این ماجرا به طرز شگفت‌انگیزی همه شخصیت‌ها دو چهره و همه نشانه‌ها دومعنا دارند. او که قدرتمند جلوه می‌کند، از برخی لحاظ درمانده است و او که گناهکار جلوه می‌کند می‌تواند بی‌گناه باشد و او که ادعای بی‌گناهی دارد، می‌تواند گناهکار باشد. به همین دلیل هم در وهله نخست بی‌گناهی ارباب سیار اهمیت ندارد. مهم این است که از روز سه‌شنبه، ۱۹ مهرماه سایه جنگ بر سر ایران افتاده است.

اوباما در کنفرانس خبری روز پنجشنبه ۲۱ مهرماه گفت: "هیچ گزینه‌ای را در برخورد با ایران کنار نخواهد گذاشت." او همچنین اعلام کرد که تحریم‌های شدیدتری برای انزوای ایران اعمال خواهد شد. به اغلب احتمال متحدان آمریکا تلاش خواهند کرد در گام‌های بعدی پرونده ایران را به شورای امنیت ارجاع دهند. در این میان شاهزاده ترکی الفیصل، وزیر امور خارجه عربستان سعودی هم از وین اعلام کرد که هر کاری که ایران انجام دهد، عربستان به آن واکنشی در خور نشان خواهد داد. بی‌علاقگی عربستان سعودی به این ماجرا از گفته شاهزاده سعودی به خوبی نمایان است.

آماده‌ایم بجنگیم، اما نمی‌جنگیم

از نخستین جنگ جهانی به عنوان یکی از خونین‌ترین جنگ‌ها در تاریخ تمدن یاد می‌کنند. در ۲۸ جون ۱۹۱۴ یک دانشجوی گمنام به نام جابرنویچ با همدستی چند نفر دیگر ولیعهد اتریش را در سارایوو به قتل رساند. این سوءقصد سیاسی مقدمه‌ای بود برای آغاز این جنگ خونین. پس از ترور ولیعهد اتریش بود که اتریش و مجارستان اعلام کردند که صربستان باید به شدید‌ترین شکل مجازات شود. عربستان سعودی هرچند هنوز خواستار مجازات ایران نشده، اما اعلام کرده که ایران می‌بایست پاسخگو باشد، و این در حالی‌ست که منصور ارباب سیار احتمالاً در سلولش نشسته و به روزهای خوشی فکر می‌کند که در آرامش و فارغ از پیچیدگی‌های سیاست جهانی کباب بلغاری و اتوموبیل دست دوم می‌فروخت. از آن سو، میت رامنی، کاندیدای پیشتاز حزب جمهوریخواه برای انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۱۲ آمریکا، جدال تبلیغاتی را به عرصه سیاست خارجی کشاند و خواستار برتری نظامی آمریکا بر جهان شد. هرمن کین رقیب انتخاباتی دیگر باراک اوباما از سوی دیگر گفته است: "با ایران فقط می‌شود با زبان جنگ سخن گفت. من اگر رییس جمهور بودم برای آن‌ها پیامی می‌فرستادم صریح و می‌گفتم ما آمادگی داریم که هر آنچه را که می‌بایست انجام گیرد، انجام دهیم."

البته هرمن کین با صراحت از جنگ سخن نمی‌گوید. حتی اگر بنا باشد که تحریم شدید‌تر ایران به تحریم نفتی این کشور بینجامد، بی‌تردید بهای نفت به طرز سرسام‌آورتری افزایش خواهد یافت و در این شرایط که اقتصاد غرب بسیار آسیب‌پذیر است، افزایش قیمت نفت خواه‌ناخواه به رکود اقتصادی و بیکاری گسترده‌تر مردم منجر می‌شود. می‌بینیم که در ۳۳ سال گذشته اتفاق مهمی نیفتاده و هنوز هم که هنوز است منافع کلان آمریکا با بود و نبود جمهوری اسلامی در تضاد جدی قرار نگرفته است.

ایران جوان، ایران سبز، ایران آزاده البته با ایران شهادت‌خواه و جنگ‌طلب و ولایت‌پذیر تفاوت دارد. ساده‌ترین راه حل بحران در ایران در ۳۳ سال گذشته همواره رویکرد به خشونت بوده است. کافی‌ست که از خاک عربستان سعودی یک خمپاره به سوی ایران شلیک شود. از آن پس ناگهان شعار راه قدس از کعبه می‌گذرد را بر سر زبان‌ها می‌اندازند و گفتمان آزادی‌خواهی و جامعه مدنی در ایران تا اطلاع ثانوی به تعویق خواهد افتاد.

سود و زیان‌های جنگ

یکی از مهم‌ترین سویه‌های راسیونالیسم غربی که از سال‌های دهه ۴۰ تاکنون در بین اندیشمندان منتقدان جدی هم دارد، سنجش دقیق سود و زیان هر حرکتی‌ست. جنگ گسترده عربستان سعودی با مشارکت کشورهای حاشیه خلیج فارس با ایران از منفعت خالی نیست. در چنین جنگی پروژه هسته‌ای ایران به تأخیر می‌افتد، رشد اقتصادی فزاینده کشورهای حاشیه خلیج فارس متوقف می‌شود، چنانچه طالبان از طریق پاکستان در این جنگ شرکت داده شود، امنیت افغانستان نیز به طور غیرمستقیم تضمین می‌شود، ایران از حمایت تسهیلاتی حزب‌الله و از جنوب لبنان غافل می‌ماند و هم‌زمان و در حاشیه همه این دستاوردها بهار عربی هم به اهدافی که دارد دست نمی‌یابد.

با این حال تا رسیدن به این هدف‌های بلندمدت غرب می‌بایست برای مدتی نه چندان کوتاه بحران انرژی را تحمل کند و در شرایطی که برخی از مهم‌ترین بانک‌های اروپایی در خطر ورشکستگی قرار گرفته‌اند و اقتصاد آلمان و فرانسه آسیب دیده، و در آمریکا بیکاری رو به گسترش است، بعید به نظر می‌رسد آمریکا و هم‌پیمانانش خطر کنند و مستقیماً وارد چنین جنگی بشوند. از آن سو ممکن است این جنگ به سود سربازان جان بر کف امام زمان و رهبران سیاسی و مذهبی آن‌ها باشد. فراموش نکنیم که ایران هم مانند آمریکا فقط یک ایران یکپارچه نیست. ایران جوان، ایران سبز، ایران آزاده البته با ایران شهادت‌خواه و جنگ‌طلب و ولایت‌پذیر تفاوت دارد. ساده‌ترین راه حل بحران در ایران در ۳۳ سال گذشته همواره رویکرد به خشونت بوده است. کافی‌ست که از خاک عربستان سعودی یک خمپاره به سوی ایران شلیک شود. از آن پس ناگهان شعار راه قدس از کعبه می‌گذرد را بر سر زبان‌ها می‌اندازند و گفتمان آزادی‌خواهی و جامعه مدنی در ایران تا اطلاع ثانوی به تعویق خواهد افتاد.

در هر محله‌ای در تهران و دیگر شهرهای ایران یک پایگاه بسیج وجود دارد و هر پایگاه بسیج یک زرادخانه و پنج سرباز دارد. این اشخاص که در شرایط متعارف و در یک جامعه سکولار می‌بایست در واحدهای تولیدی کار می‌کردند به اشتغال نیاز دارند. آن‌ها که سپاه ایدئولوژیک حکومت را تشکیل می‌دهند در شرایط صلح پایدار در خطر انحطاط اخلاقی و انواع فسادها قرار دارند. یک جوان تا کی می‌تواند به مسجد برود و پای وعظ آخوند محل بنشیند؟

رابطه پرتنش دموکرات‌ها با تهران

با توجه به این پیچیدگی‌ها ممکن است منصور ارباب سیار اکنون در سلولش نشسته باشد و به این فکر کند که در تهران، سربازان گمنام امام زمان چقدر ساده او را فریب دادند. در ماجرای گرونگان‌گیری به یاد داریم که آیت‌الله خمینی جانب جمهوری‌خواهان را گرفت. از آن زمان تاکنون همواره تهران تلاش کرده در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا تأثیرگذار باشد. باراک اوبامای قدرتمند هیچگونه نفعی برای جمهوری اسلامی ندارد. آن‌ها بی‌تردید جمهوری‌خواهان جنگ‌طلب را به اوباما ترجیح می‌دهند، اما فقط تا آن حد که سیاست تنش در حد رجزخوانی‌ها باقی بماند. آیا رهبران جمهوری اسلامی ایران در معادلات‌شان این واقعیت را منظور کرده‌اند که خونین‌ترین جنگ‌ها در تاریخ ایالت متحده آمریکا در زمان حکومت دموکرات‌ها اتفاق افتاده است؟

تحریم ماموران و معذوران

Wed, 20 Apr 2011 13:13:47 +0000

هوشیار حسینی

پس از انتظاری نه چندان طولانی، اتحادیه اروپا فهرست به نسبت بلندبالایی از مقامات جمهوری اسلامی منتشر کرد که مورد تحریم این اتحادیه قرار گرفته‌اند. اتحادیه اروپا از تمام اعضای خود درخواست کرده است دارایی‌ها و اموال این افراد را توقیف کنند و در هنگام صدور ویزا، فهرست تحریمی‌ها را در نظر داشته باشند.

این فهرست، تعدادی از فرماندهان نظامی، شماری از قضات و مسئولین دادگستری و چهارتن از مسئولان زندان‌ها را در برمی‌گیرد. بدون شک تمام افراد نامبرده، از عوامل سرکوب و شکنجه و بازداشت و اعدام مخالفان هستند، اما هیچکدام به تنهایی قادر به آمریت سرکوب‌های اخیر نبوده‌اند. حتی فرماندهان قدرتمندی مانند «احمدی مقدم» و «عزیز جعفری» نمی‌توانند بدون توجه به دستور مقامات بالا‌تر یا تصمیم‌گیری‌های شورای عالی امنیت ملی، خودسرانه اقدام به سرکوب مخالفان کرده باشند. آن‌ها در مصاحبه‌های‌شان، به طور مکرر خود را مطیع منویات «رهبری» و پاسدار نظام معرفی کرده‌اند و به تلویح، یا به صراحت، شانه از بار آمریت کشتار‌ها خالی کرده‌اند. بنابراین همانگونه که یک سرباز می‌تواند به دلیل انجام وظیفه سربازی از زیر بار بسیاری از اشتباهات نظامی شانه خالی کند، فرماندهان سپاه و نیروی انتظامی هم، مسئولیت را برحسب سلسله مراتب، به مقام‌های بالا‌تر ارجاع می‌دهند.

در رابطه با قضات دادگستری‌ها، مسئولیت آن‌ها به مراتب سبک‌تر و نامشخص‌تر است. پس از وقوع کودتای انتخاباتی و قلع و قمع و بازداشت گسترده معترضان، اکنون بر همگان آشکار شده است که قضات دادگستری و قوه قضاییه از بازجویان و مسئولان دستگاه اطلاعات و سپاه پاسداران تبعیت می‌کنند. قضات دادگستری بدون توجه به احکام از پیش نگاشته شده ماموران اطلاعات و سپاه، نمی‌توانند حکمی برای متهم صادر کنند. با در نظر گرفتن سلسله مراتب قانونی، مسئولیت احکام ناعادلانه اعدام و بازداشت، به رئیس قوه قضاییه بازمی‌گردد. او فردی است که توسط شخص اول نظام منصوب شده و مسئول عملکرد نادرست افرادی است که تحت مدیریت او انجام وظیفه می‌کنند.

نقش قضات دادگستری در شرایط کنونی، مانند نقش یک مامور اجرای حکم است. همانگونه که یک مامور اجرای حکم اعدام، کارش تنها انداختن طناب به گردن محکوم و لگد زدن به چهارپایه است، قضات دادگستری نیز در پرونده‌های سیاسی یک مجری ساده بیش نیستند.

در فهرست تحریمی‌های اتحادیه اروپا، هیچ نامی از آمران و مسئولین بالا‌تر سرکوب‌ها برده نشده است. در این فهرست نمایشی، نامی از فرمانده کل قوا، آیت‌الله علی خامنه‌ای که مسئول تمام حوادث اخیر است دیده نمی‌شود. شاید اتحادیه اروپا نخواسته است تا مرز قطع رابطه با نظام جمهوری اسلامی پیش برود که قابل درک است. حتی عدم قرار دادن رئیس دولت کودتا نیز می‌تواند توجیه قانع‌کننده دیپلماتیک داشته باشد، اما محافظه‌کاری این فهرست تاحدی غلیظ شده است که حتی به حریم رهبری و رئیس جمهوری نزدیک نمی‌شود.

بر پایه گزارش‌های مکرر و مستند فراوان، اشخاصی همچون سردار وحید و مجتبی خامنه‌ای از مدیران مستقیم دستگاه سرکوب نظام هستند که مجموعه‌ای از فرماندهان نظامی و مسئولین دولتی و امنیتی را در سرکوب‌های اخیر مدیریت کرده‌اند. همچنین وزیر اطلاعات دولت کودتا، حیدر مصلحی، یکی از مسئولان بلندپایه جمهوری اسلامی است که دستگاه تحت مسئولیتش، صد‌ها مورد قتل و بازداشت و شکنجه را مرتکب شده است. در این فهرست ناقص، که گویا برای فریب فعالین حقوق بشر تهیه شده است، حتی اشاره‌ای به وزارت اطلاعات و مسئول آن نشده است. رئیس قوه قضائیه نیز همچون وزیر اطلاعات دولت کودتا از این فهرست پر طمطراق جسته است.

مشکلی اصلی فهرست تحریم این است که هرکدام از افراد نامبرده در فهرست را تنها می‌توان با یک حکم ساده اداری و حکومتی از کار برکنار کرد و به قول معروف آب هم از آب تکان نمی‌خورد. در واقع این فهرست راه را برای مذاکره در مورد نقص حقوق بشر با مسئولان ایرانی باز گذاشته است. جمهوری اسلامی می‌تواند با برکناری دائمی یا موقتی هریک از اشخاص نامبرده، خود را ملزم به رعایت موازین حقوق بشر نشان دهد. اگر چنین اقدامی از سوی ایران صورت بگیرد، اتحادیه اروپا وادار خواهد شد از گام بزرگ یا کوچک ایران در پای‌بندی به حقوق بشر تجلیل کند، اما در عالم واقع هیچ اتفاق خاصی نیفتاده است و تنها چند قاضی ناشناخته دادگستری به جای قضات ناشناخته قبلی گماشته شده‌اند.

الزام اتحادیه اروپا به مصادره دارایی‌های این افراد نیز خود داستان دیگری است که جنبه‌های فکاهی آن بر جدیت آن غلبه می‌کند.

با اینکه بسیاری از مقامات ایرانی در خارج از کشور سرمایه‌های زیادی را انباشته کرده‌اند، اما میزان این سرمایه‌ها مشخص نیست. بعید به نظر می‌رسد از این پس کشورهای اتحادیه اروپا فهرست دارایی‌های این افراد را، توقیف شده یا نه، منتشر کنند. قوانین بسیار سختگیرانه‌ای در رابطه با اعلام دارایی‌های افراد به طور علنی وجود دارد و عبور از این قوانین کار ساده‌ای نخواهد بود. بنابراین ما هیچگاه نخواهیم فهمید چه مقدار از ثروت این اشخاص در کدام کشور اروپایی بلوکه شده است. در نتیجه اجرای این تحریم نیز با مشکل همراه خواهد شد. به این دلیل که نمی‌توان انتظار داشت با شفافیت کامل اجرا شود.

از طرفی، کمی خنده‌دار به نظر می‌رسد اگر به میزان سرمایه‌گذاری‌های رئیس بند ۳۵۰ زندان اوین در اروپا فکر کنیم. یکی از افرادی که اسمش در فهرست تحریمی‌ها قرار گرفته و با اینکه رئیس یکی از بند‌های یکی از زندان‌های مشهور ایران است، نامش در کنار فرماندهان عالی‌رتبه سپاه قرار گرفته و ممکن است در‌‌ همان سمت محدودی که دارد به ثروت‌های آنچنانی دست یافته باشد.

فکر نمی‌کنم هیچکدام از اشخاص این فهرست بتوانند با توجیه این‌که مامور بوده‌اند و معذور، از مسئولیت جنایت‌های‌شان بگریزند. صد البته یک نظام دیکتاتوری خشن، ماموران خشن را به کار می‌گمارد اما بررسی جنایت‌های‌شان مقوله‌ای جدا از آمریت دارد. فهرست تحریم‌ها، ماموران و معذوران حکومتی را هدف قرار داده است و به آسانی از کنار آمران جنایت علیه بشریت گذشته است.

برای این‌که بفهمیم این فهرست تحریم تا چه اندازه مسخره و نمایشی و فریبکارانه است، کافی است به عنوان یک ایرانی آگاه و معترض به شرایط کنونی کشور، قلم و کاغذی برداریم و فهرست انتخابی خود را بنویسیم. چه کسانی را واجد شرایط تحریم می‌دانیم و چگونه آن‌ها را برحسب سبک یا سنگین بودن مسئولیت‌شان در سرکوب‌ها طبقه‌بندی می‌کنیم. من فهرست خودم را نوشته‌ام. تفاوت زیادی با فهرست پیشنهادی اتحادیه اروپا دارد.

در فهرست پیشنهادی من، افراد کمتری ردیف شده‌اند. سعی کرده‌ام مبنای انتخابم‌‌ همان معیار‌های حقوق بشری باشد که در اعلامیه جهانی قید شده‌اند و اتحادیه اروپا نیز به آن‌ها پای‌بند است. در این فهرست من تلاش کرده‌ام تنها به حقوق بشر در ایران جمهوری اسلامی استناد کنم، اما در فهرست اتحادیه اروپا، بازی با مسئله حقوق بشر، مبنا قرار داده شده است. آن‌ها این فهرست را برای آغاز یک بازی جدید با حکومت ایران تنظیم کرده‌اند؛ بازی تازه‌ای به موازات بازی مذاکرات هسته‌ای با ایران، که سال‌هاست ادامه دارد و به این زودی‌ها هم به آخر نخواهد رسید.

در همین رابطه:

اتحادیه اروپا و حقوق بشر در ایران