ساقی قهرمان

مقدمه‌ای بر بوطیقای ادبیات فردا

Tue, 19 Jun 2012 07:12:30 +0000

ادبیات زنان و مهاجرت زنان نویسنده به مناسبت روز جهانی پناهنده

صبا واصفی

صبا واصفی – می‌گویند زن ایرانی تجربه‌ی مدیریت فرهنگی- اجتماعی ندارد، از فیل‌تر تاریخی مدرنیته نگذشته و این‌گونه بدیهی‌ترین دستاورد عصر ارتباطات را انکار می‌کنند. می‌گویند غبنی که بر مرد ایرانی می‌رود کمتر از زن نیست، اما نمی‌دانند که به قول «مارتین لو‌تر کینگ»، زیر پا گذاشتن عدالت در یک‌ جا، مرگ عدالت در همه جاست، البته در پاره‌ای موارد بیراه هم نمی‌روند؛ چون قریب به هزار سال پیش زمانی که زنان شاهان ایرانی عشوه در پستو می‌فروختند و تنها حرمسرا‌ها را مدیریت می‌کردند، در روم، ملکه «تئودورا» از برابری جنسیتی می‌گفت. ۷۰۰ سال پیش «کریستین دپیزان» برای تحقق حقوق زنان می‌نوشت و معاصر بود با خیل نویسندگان عارف ایرانی که زنِ سر به‌زیرِ توسری‌خورِ نجیب را تبلیغ می‌کردند.

ما همه اعم از زن و مرد در این آشی که پخته شد، قاشق کرده‌ایم و دست داشتیم و هنوز که هنوز است در مقابل زن‌نویسی، تن‌نویسی و فمینیسم گارد داریم.

بی‌شک اگر زنان ایرانی تا قرن قبلی حضوری در طرح گفتمان زنانه نداشتند یا در این‌باره نظریه‌پردازی نکردند نه به دلیل فقدان علم و آگاهیشان، بلکه دلیلی جز استعمار و استبداد فرهنگی نداشته است! از «طاهره» تا «فروغ»، زنان زیادی قربانی استبداد فرهنگی قیم‌مآب مردانه بوده‌اند که بیش از خودِ زنان، ضربه به مردانی زده است که انگار از «سعدی» خودشان نشنیده‌اند «بنی آدم اعضای یکدیگرند.»

در سراسر تاریخ و فرهنگ مردساز ایرانی، نفی تن و زنانگی، نویسندگان زن بسیاری را در محاق نگاه داشته یا حذف کرده است. «فروغ فرخزاد» یکی از این‌ها بود که به اتهام تجلیل تن و عواطف زنانه از سوی بسیاری از روشنفکران مبارز تخطئه و تحقیر شد. قرن‌هاست که مردسالاری فرهنگی، مجال رهایی به زنان نداده و کم نیستند زنانی که جز در تذکره‌ها نامی از آن‌ها باقی نمانده است. امروزه خیلی‌ها رباعیات خیام را خوانده‌اند، اما چند نفر به «مَهسِتی گنجوی»، این رباعی‌سرای دوره‌ی غزنویان، به طور دقیق پرداخته‌اند؟ او که قرن‌ها پیش در تقابل با خشونت جنسی نوشت «ما را به دَم مرد نگه نتوان داشت/ در حجره‌ی دلگیر نگه نتوان داشت/ آن را که سر زلف چو زنجیر بود/ در خانه به زنجیر نگه نتوان داشت». آیا تاکنون شعرهای «مهستی» به هیچ زبانی ترجمه شده تا جهان بداند که ادبیات فمینیستی تولدی تنها در غرب نداشته است؟

● نفی تن و زنانگی، نویسندگان زن بسیاری را در محاق نگاه داشته یا حذف کرده است.

● چند نفر از ما شعر‌های «طاهره قره‌العین» را خوانده‌ایم یا از چند وچون افکارش باخبریم؟

● مضامینی که ستم و سنت را طبیعی جلوه می‌دهد زخم ناسوری است بر هویت مردانه‌ی فرهنگ ایرانی.

●پدرسالاری و اقتدار فرهنگ مردساز به دلیل چیرگی طی قرن‌ها در زنان درونی شده در فضای آزاد مهاجرت نیز بازتولید می‌شود.

از مرگ «فاطمه زرین تاج» که به «طاهره قره‌العین» مشهور است، تنها ۱۲۰ سال می‌گذرد، او رهبر شیخیه در عراق بود و اولین زن ایرانی که ترک حجاب کرد و برخی کنش‌هاش او را حتی به فمینیست‌های رادیکال نزدیک می‌کند. طاهره با حکم دو مجتهد ارشد به مرگ محکوم و در چاه باغ ایلخانی خفه و زنده به گور شد. اگر همین سرگذشت را زنی در میانه‌ی قرن نوزدهمِ اروپا داشت، بی‌شک به اسطوره‌ی فمینیست‌های جهان بدل می‌شد، اما حالا چند نفر از ما شعر‌هایش را خوانده‌ایم یا از چند وچون افکارش باخبریم؟ اگر نبودند «فریدون فروغی» و «محمدرضا شجریان» که یکی از شعرهاش را بخوانند، شاید همین چند خط از آثارش هم گاهی زمزمه نمی‌شد «گر به تو افتدم نظر چهره به چهره رو‌به‌رو / شرح دهم غم تو را نکته به نکته مو به مو».

متأسفانه هر جای تاریخ فکر، فرهنگ و ادبیات فارسی که قدم بزنی، هر تذکره‌ای که ورق بزنی با زنی متفکر رو‌به‌رو می‌شوی که قربانی یکی از سانسورهای ابژکتیو یا سوبژکتیو بوده و بینش قیم‌منش و فرهنگ مردساز، مجال عرضه اندام به او نداده است. گویی فرونخوردن مضامینی که ستم و سنت را طبیعی جلوه می‌دهد زخم ناسوری است بر هویت مردانه‌ی فرهنگ ایرانی. بقایای همین منش زن‌ستیز با مهاجران نیز به این سوی مرز‌ها می‌کوچد و زن نویسنده‌ی مهاجر ایرانی که به‌ناگاه از مام متن، زبان، جدا ‌افتاده باید انتهای تمام سطرهاش نقطه بگذارد و به ابتدای خط بازگردد؛ آن‌جا که همه چیز از صفر آغاز می‌شود و فرقی نمی‌کند چه کسی باشی؛ نویسنده، هنرمند، استاد دانشگاه یا خانه‌دار! دیگر انسان است که در پرتگاه دگردیسی ایستاده تا خطر کند.

حالا مهاجر از سرزمینی که سرکشی، همزاد اضطراب و سرکوب بوده و فرامین سازگاری تزریق می‌شده، دور افتاده اما تحریم و تحقیر فکر، بذر استبداد را در ناخوداگاهش پیشاپیش نشا کرده و این‌جا که حتی پای دولت بنیادگرایی در میان نیست، قادر است مجری مناسبات متکی بر زور شود. این‌جا که پنجه‌های غربت، پنجه بر مویرگِ مردمک‌ها می‌کشد، زن نویسنده‌ی مهاجر ایرانی، از مرزهای سیاه چادر به امید پنج‌شنبه‌های بی‌ندبه و سه‌شنبه‌های بی‌استغاثه گذشته نگذشته، نیش دیگری نوش می‌کند و ناگزیر است فلات دیگری هموار کند. چند سال بیکاری یا لبخند به مشی فاشیستی جدید! خط و ربطی که ریشه‌هاش به‌‌ همان آموزه‌هایی برمی‌گردد که روان را بر تن و عقل را بر عاطفه غالب می‌داند. در سرزمین تازه، خبری از چاپ و نشر نیست، معدود ناشران فعال نیز قدرت پخش آثار را ندارند، نوشتن به زبان میزبان و یافتن ناشر غیرایرانی هم آرزویی‌ست دور، پس تا آشنایی با ذهن و زبان تازه تنها راه تداوم، کار بی‌مزد و مواجب در رسانه‌های ایرانی است. رسانه‌هایی به ظاهر ضد سانسور که نوشتار تنانه و زنانه در آن هیچ جایی ندارد.

البته گاهی چه آن‌ها که چاله‌ی چشم‌هاشان دریده مانده از اضطراب چاک سینه‌ای که دوزخ را انتظار می‌کشد، چه آن‌ها که عمری ژولیده و شهیدپرست شعار بر بام هوا کرده‌اند نشئه از بُخور ناموس‌پرستی، پُکی هم از سر لطف به ادبیات زنانه می‌زنند و اگر علیه حجاب بنویسی تشویقت هم می‌کنند، ولی کافی است اندکی پا فرا‌تر گذاشته وارد بر وادی اخلاق شده از تن بنویسی و به تن بپردازی. کافی است تنها به نگرش‌ها یا حتی به شیوه‌ی موجود، انتقاد و به منش‌های اخلاقی حمله کنی؛ آن وقت است که متن و هستی ادبی نویسنده، سانسور و کورجنسی برابری هویدا شده، علاوه بر سانسور سوبژکتیو (متن)، سانسور ابژکیتو (تن) نیز دست به‌کار شود. این‌جاست که حتی زنان فمینیست‌مآب نیز، هم‌سنگر نهادهایی می‌شوند که درباره بدن زن اعمال قدرت می‌کند؛ متأسفانه پدرسالاری و اقتدار فرهنگ مردساز به دلیل چیرگی طی قرن‌ها، در زنان درونی شده در فضای آزاد مهاجرت نیز بازتولید می‌شود. حتی زنِ دور از منابع قدرت که به سلطه‌پذیری خو کرده، برای جبران نقصان سرکشی به انکار زن جسور پرداخته، روسپی و جنده حداقل لقبی است که دودستی به او تقدیم می‌شود.

با اینهمه زنان ایرانی بسیاری از این تنگنا‌ها گذشته موفق شده‌اند به زندگی در تبعید و مهاجرت معنای تازه‌ای بدهند. طیف بزرگی از نویسندگان زن مهاجر و تبعیدی ایرانی را زنانی تشکیل می‌دهد که بیش از ۲۰ سال از عمر مهاجرتشان می‌گذرد و حالا مثل «آذر نفیسی» به زبان کشور میزبان می‌نویسند. از این دسته البته نویسندگانی هم داریم؛ چون «شهرنوش پارسی‌پور» یا «می‌نا اسدی» که نویسش را پیش از مهاجرت آغاز کرده و هنوز فعال و پیگیر آثارشان را به فارسی نوشته، منتشر می‌کنند، به این گروه می‌توان فارغ از علاقه و سلیقه‌ی شخصی، نویسندگانی: چون گلی ترقی، مهشید- امیرشاهی، بتول‌ عزیزپور، پرتو نوری‌علا، قدسی قاضی‌نور، مهرنوش‌مزارعی، ملیحه تیره‌گل، شهلا شفیق، فهیمه فرسایی، ژیلا مساعد، زیبا کرباسی، ساقی قهرمان، سودابه اشرافی، مهستی شاهرخی، مانا آقایی، روشنک بیگناه، لیلا فرجامی، فرشته مولوی و نام‌های مطرح دیگری را علاوه کرد. اغلب این نویسندگان اگرچه ناکافی، اما گام‌های بلندی جهت نیل به ادبیات مستقل زنانه برداشته در آثارشان با تابوهای فرهنگی مقابله کرده تعریف تازه‌ای از نویسش به دست داده‌اند.

به دلیل فشار بیش از پیش حکومتی و هجوم سانسور طی دهه‌ی اخیر نویسندگان زن بسیاری نیز ترک وطن کرده‌اند که برخیشان در حال خودیابی و بازسازی در فضای تازه و برخی فعال‌تر وخلاق‌تر از گذشته می‌نویسند. درباره‌ی چند و چونِ فعالیت این دسته از نویسندگان نوآمده نمی‌توان به‌راحتی به قضاوت نشست، اما می‌شود سرگذشت زنان نویسنده‌ای را که پیش‌تر ترک وطن کرده‌اند، آیینه کرده به مشکلات و معضلات پیش رو پرداخت؛ اگرچه مشکلات نوشتن در تبعید جانفرساست و چون زیستن صعب، بااینهمه نمی‌شود انکار کرد که برآیندِ فعالیت‌های نویسشی نویسندگان زن مهاجر، بخش بزرگ و مهمی از ادبیات تازه‌ی فارسی را تشکیل می‌دهد. متأسفانه نویسنده یا منتقدی تاکنون به بررسی و تحلیل دقیق آثار نوشته شده توسط زنان نویسنده مهاجر ایرانی نپرداخته، وجوه اشتراک و تفاوتشان را مورد تحلیل ساختاری قرار نداده، اما در نگاهی سرسری حتی می‌توان برخی خصیصه‌ها و مؤلفه‌ها را در اغلب این آثار ردیابی کرد.

انزجار از جَنگ، سهم‌خواهی در مدیریت اجتماعی و فرهنگی، تابوشکنی، کشف و جست‌وجوی هویت زنانه، برابری‌خواهی جنسیتی، عصیان علیه ریاکاری فرهنگ مردسالار، برجسته کردن نقش تن و تنانگی در نوشتار، عدم تبعیت از زیبایی‌شناسی کلاسیکِ توصیف و طرح بدن مرد- معشوق، خلاصی از سانسور حاصله از فرهنگ مردساز و عصیان علیه باورهای مردانه و گذر از نوشتار مردمحور و تمرکززدایی از نرینگی، فرار از نوستالژی‌های معمول در ادبیات تبعید و بی‌میلی به بازگشت و زندگی در فضای مردسالار و ستایش آزادی جنسیتی و امنیت در کشور میزبان، پرداختن به تنهایی و فردیت زنانه به عنوان یک منِ انسانی فارغ از هویت زنانه و خصلت مادرانگی‌اش در خانواده، غلبه‌ی عینیت بر ذهنیت و سهم بیشترش در نوشتار و موارد بسیار دیگری که تحلیل و حتی ذکرشان در این مجال نمی‌گنجد.

عکس نخست: صبا واصفی، نویسنده

یکجور همزیستی بی‌هراس...

arezoo — Mon, 23 Apr 2012 19:13:11 +0000

گفت‌وگو با پیام فیلی، به بهانه انتشار منظومه حسنک

ساقی قهرمان

آنچه در زیر می‌خوانید گفت‌وگو با پیام فیلی نویسنده رمان "من سبز می‌شوم میوه می‌دهم انجیر" (نشر گردون) و "منظومه‌ حسنک" (نشر گیلگمیشان) است.

پیام فیلی در هر دو اثر به زندگی دگرباشان در ایران نیز پرداخته و به همین بهانه با او گفت‌وگویی انجام شده است که می‌خوانید.

ساقی قهرمان - تو در نوشته‌هایت به موضوعاتی که برای جامعه‌ همجنسگرا اهمیت دارند، می‌پردازی. یا به زبانی دیگر، راوی‌‌های داستان‌های تو جهان را از دریچه نگاه یک همجنسگرا می‌بینند. تو نویسنده هستی و قاعدتاً باید بتوانی شخصیت‌های داستان‌هایت را به هر شکلی که مایلی خلق کنی، اما آیا این فقط به کارگیری مهارت نویسندگی است که تو را به خلق کاراکترهای همجنسگرا می‌کشاند یا توجه تو، به عنوان نسل جوان ایرانی، به مسئله حقوق بشر و مسئله حقوق اقلیت‌های جنسی هم در این انتخاب دخالت دارد؟ راوی منظومه "حسنک"، مثل راوی "میوه می‌دهم"، درک عمیقی از جهان همجنسگرایان دارد.

پیام فیلی - درست است و خب این به سبب طبیعت من است. من هرگز پشت میز کارم نمی‌نشینم با این قصد که مثلاً از حقوق برباد‌رفته نسلی یا اقلیتی چیزی بنویسم. این نوشتن فطری است. هرطور که در قلب و ذهن‌ام چیزی را یا محیطی را احساس کنم، همانطور آن را بروز می‌دهم. دیگر اینکه من هرگز خودم و متن‌ام را محدود به یک اقلیت یا جمعیتی خاص نمی‌کنم و نمی‌دانم. من به جریان طبیعی زندگی‌ام تن داده‌ام و با آغوش گشاده هرچه را که هستی به من تحمیل کند روایت می‌کنم. زندگی تنها گرایش جنسی نیست. زندگی جریان باز و بی‌نهایتی است پر از متغیرها و حالات و عواطف گونه‌گون. عشق هم یکی از این همه، گرایش جنسی هم یکی از این همه... در هر حال خوشحالم که من سبز می‌شوم... در نهایت از اقلیتی حمایت، و آن را به شکلی که شایسته طبیعت اوست، روایت می‌کنم. با اینکه وقت نوشتن همین داستان، هرگز به این فکر نبودم که حقوق از دست رفته جمعیتی را اعاده کنم. من پشت میز کارم می‌نشینم و از آن همه تصاویر و اوهام که در سر دارم، بخشی را بازگو می‌کنم. همین. حالا ممکن است روایت من به نفع یا ضرر عده‌ای تمام شود. این دیگر دلمشغولی من نیست. تنها وظیفه‌ای که برای خودم متصورم این است که بنویسم و خوب هم بنویسم. همینطور که تا به حال نوشته‌ام و فکر می‌کنم نوشته‌هایم غیر از جامعه همجنسگرا، برای بسیاری دیگر هم اهمیت داشته باشد؛ برای آنها که درک و دریافت از پیش تعیین‌شده‌ای نسبت به جریان آزاد زندگی دارند و گویی جان‌شان را از دست می‌دهند اگر بخواهند به پدیده‌ای همانطور که هست، نگاه کنند و به شلاق تهمت و توهین تن‌اش را کبود نکنند.

در نهمین صفحه از منظومه حسنک، نوشته‌اید: "هیچ کجا از تو صدا نیومد/ قاصدکی به سمت ما نیومد/ از همه جا گم شده بودی انگار/ نه پشت میله بودی نه سر دار" و در صفحه‌ ۳۶، در یادداشت نویسنده نوشته‌اید:

"آنروز عصر وسط آن ھمه نيروھای امنيتی، توی خيابان انقلاب چيزی را جا گذاشتم که ديگر نمی‌توانم پس بگيرم، نه از خيابان انقلاب، نه از ھيچ خيابان ديگر ..."

آیا این اتفاقی است که با خواندن این منظومه، خواننده همزمان هم یاد سرنوشت همجنسگرایان ایران می‌افتد و هم یاد سرنوشت سکوت‌های دسته‌جمعی مردم در راهپیمایی‌ها؟ در طول متن، انگار که راوی هم متعلق به جامعه‌ همجنسگرا است و هم متعلق به سیل جمعیت راهپیمایان معترض. به نظر تو، به عنوان عضوی از نسل جوان ایرانی که نویسنده است و به ضرورت تحلیل‌گر هم هست، آیا هم‌پیوندی جامعه‌ دگرباش با راهپیمایی‌های سال ۱۳۸۸، این اندازه عمیق و گسترده است؟

همه‌ی ما پیش از هر چیز دیگر انسانیم و در جوامعی که ساخته‌ایم، به‌سر می‌بریم. به هر حال هیچ جای تعجب نیست که مثلن یک همجنسگرا فعال سیاسی هم باشد یا یک شهروند عادی یا هر چیز دیگر.

موضوع دقیقاً همینجاست. اول اینکه من به هیچ عنوان به چنین تفکیک‌هایی دامن نمی‌زنم و حتی اصلاً به آنها قائل نیستم. در غیر این صورت- یعنی با قائل شدن به این تفکیک‌ها- رفتار ما با رفتار حاکمیت ایران تفاوت چندانی نخواهد داشت. چه دلیلی دارد که بگوییم "جامعه همجنسگرا" و "جمعیت راهپیمایان سکوت"؟ این دسته‌بندی‌ها از کجا آمده؟ چرا ما را گرفتار خودشان کرده‌اند؟ اگر جامعه‌ همجنسگرا پیش از هرکس دیگر خودش را تفکیک کند، دیگر چطور می‌توان انتظار داشت که مثلاً یک جامعه "آن" را جزئی از خود بداند و بتواند همگرا با "آن" به زیست اجتماعی‌اش ادامه دهد؟ بیش از همه این جامعه همجنسگراست که باید طبیعی رفتار کند تا طبیعی هم دیده شود. شاید این اثربخش‌تر باشد؛ اینکه به جای گرفتن تابلویی در دست و راهپیمایی اینکه: "ما طبیعی هستیم"، این اقلیت "طبیعی" رفتار کند. هیچ قشر و گروه و دسته‌ای در یک جامعه تافته‌ جدابافته نیست. یا بهتر بگویم نباید خودش را چیزی مجزا و مجرد تلقی کند، چون این تلقی در نهایت به شکاف میان جامعه و آن قشر می‌انجامد. من در منظومه حسنک راوی همان چیزها بودم که دیدم و دریافت کردم. مردم را دیدم... سکوت را دیدم... وحشیگری حاکمیت را دیدم... همه و همه به هم تنیده شدند تا حسنک به دست آمد؛ حسنکی که ناگزیر بخشی از همه‌ اینها بود.

نمی‌شود به سبب گرایش‌های گونه‌گون جنسی، خودی و غیر خودی ساخت. همه ما روی این سیاره لعنتی گرفتاریم و سعی می‌کنیم هرچه بیشتر یکجور همزیستی امن در کنار هم داشته باشیم. آماری در دست نیست، اما بی‌شک در آن غوغای پس از خرداد ۱۳۸۸، هرکس با هر سلیقه و گرایشی به خیابان‌ها آمد و سکوت کرد و نمی‌شود هیچ قشر ویژه‌ای را در آن میان تفکیک و به شیوه‌ای منحصر به فرد تحلیل کرد. تنها چیزی که در این میان اتفاقی است این است که شروع نوشتن منظومه حسنک مصادف شد با خردادماه ۸۸. همه‌ ما پیش از هر چیز دیگر انسانیم و در جوامعی که ساخته‌ایم، به‌سر می‌بریم. به‌هرحال هیچ جای تعجب نیست که مثلاً یک همجنسگرا فعال سیاسی هم باشد یا یک شهروند عادی یا هر چیز دیگر.

همین چندوقت پیش، در جواب به اظهار نظر رئیس دولت مبنی بر این که "در ایران آزادی بیان هست"، فعالان حقوق بشر با طنز اعلام کردند: "آزادی بیان هست، اما آزادی بعد از بیان نیست." جمله‌ آخر جواب تو من را به یاد آن جواب انداخت: "هیچ جای تعجب نیست که مثلاً یک همجنسگرا فعال سیاسی هم باشد یا یک شهروند یا هر چیز دیگر." بله جای تعجب نیست، اما وقتی این همجنسگرا، به عنوان فعال سیاسی و یا این فعال سیاسی، به عنوان همجنسگرا، خودش را معرفی می‌کند، سرنوشت‌اش دیگر دست خودش نیست، دست ماده‌ ۱۱۰ و ماده‌ ۱۳۱ از یکسو، و دست جمعیت صاحبان دم، از سوی دیگر است. یعنی به همین سادگی و معصومیت انساندوستانه - شهروند پیشرو بودن نیست که بگوییم همه ما انسانیم و جای تعجب نیست که یک همجنسگرا، فعال سیاسی هم باشد که البته معمولاً از آن‌ورش بیشتر افشا می‌شود: یک فعال سیاسی، همجنسگرا هم باشد. یا در این بحثی که من مطرح کردم، یک همجنسگرا، نویسنده هم باشد، یا یک نویسنده "یکباره معلوم بشود" که همجنسگرا هم هست. به همین دلیل، وقتی در متن داستان یک نویسنده‌ ناهمجنسگرا، مثل تو، ما روایتی را می‌بینیم از نزدیکی غیر قابل انکار اجتماع و همجنسگرایان، یکبار با شادی و یکبار با حیرت و تاسف می‌پرسیم: پس آیا بخشی از واقعیت خشن و زشت و ظالمانه جامعه که تفکیک همجنسگرایان از جامعه، به زور قانون مجازات و آبروریزی و سکته و گریه مادر و پدر، یک واقعیت زیبا و عادلانه از همزیستی همجنسگراها و دیگرجنسگراهاست؟ طبیعی است که این سئوال از نویسنده‌ای پرسیده شود که تماشاچی جامعه است و دارد به منظره‌ای از تفکیک- ناتفکیک جامعه نگاه می‌کند. قبول، یکی از راه‌های قبولاندن منطق به جامعه این است که در عمل نشان بدهیم چه چیزی واقعاً طبیعی است، با طبیعی رفتار کردن. اما با توجه به شرایط امروز جامعه ایران، اگر در وانمود کردن افراط کنیم دروغ گفته‌ایم. واقعیت این است که در بخش عظیم جامعه‌ ایران، در بخشی که هنوز قدم به جهان عدالت و حقوق بشر نگذاشته، یک همجنسگرا مساوی با خیلی چیزهاست، از جمله مجرم، از جمله شکار، از جمله لقمه خوشمزه، از جمله مایه آبروریزی. در این جامعه، اگر یک نویسنده همجنسگرا بخواهد به نام یک همجنسگرا بنویسد ناچار است نوشتن را کنار بگذارد و با چنگ و دندان از خودش دفاع کند تا نمیرد، و این یا از توان یک انسان خارج است، و یا به قیمت ننوشتن‌اش تمام می‌شود. اینها هم واقعیت‌های این جامعه‌اند و همین الان دارند اتفاق می‌افتند. پیشنهاد شما بسیار زیبا و بجاست، البته اگر در کنار تحلیلی واقع‌گرا از منظره‌ جامعه‌ ایران مطرح شود.

فکر می‌کنم حرف من را اشتباه فهمیدی. من به هیچ وجه منکر شرایط وحشت‌بار اقلیت‌ها- به ویژه اقلیت‌های جنسی- در این خراب شده نیستم. خود من یکی از این همه‌ای هستم که هزار جور فشار و تهدید و توقیف را تا به حال تجربه کرده است و می‌کند. چرا راه دور می‌روی وقتی داری مستقیم با یکی از این همه، حرف می‌زنی؟ چرا از گرایش جنسی جعلی نام می‌بری؟ خود من در متن شرایطی زندگی و کار می‌کنم که تو ازش حرف می‌زنی. انگار زیره به کرمان آوردی. از اینها بگذریم. بگذار واضح و صریح حرف بزنیم. اینجا که من هستم ایران است. کشوری که بزرگ‌ترین زندان خبرنگارهاست. به نسبت جمعیت در آمار اعدام از همه دنیا پیشی گرفته است. حاکمیت در درون کشور هیچ حرف و گرایشی را که غیر از خودش باشد، تحمل نمی‌کند و به وحشیانه‌ترین شکل مخالفانش را سرکوب می‌کند؛ با تجاوز، با اعدام و هر چیزی که به ذهن بیمارش برسد. هیچکدام از ما هم منکر این همه نیست. خب، حالا وسط این معرکه فکر کن همجنسگرا باشی... فکر کن نویسنده هم باشی... آن هم در محشری که شهروندان عادی، هم به خودی خود از دید حاکمیت مجرم و خرابکار به شمار می‌آیند. در این اوضاع، من به شکل ملموس، دست کم می‌دانم که آزادی بعد و قبل از بیان، دقیقاً چه کیفیتی دارد. حرف من این نیست که اقلیت‌های جنسی مثلاً در میدان پاستور تجمع کنند و فریاد بزنند که ما همجنسگرا هستیم. نه، این به کار هیچکس- به جز حاکمیت آدمخوار- نمی‌آید. حرف من این است که بی آن که گرایش جنسی را- که مطلقاً یک مسئله شخصی است و شکل عمومی ندارد- علم کنیم، به شکل عادی زندگی برگردیم؛ بنویسم، منتشر کنیم، نقشی بپذیریم، تحصیل کنیم یا هر چیز دیگری که افراد به طور معمول انجام می‌دهند. می‌دانیم که در این صورت باز محدودیت‌هایی در کار خواهد بود البته، اما این وضعیت بهتر از انفعال است. در جامعه‌ای که نسبت به مسئله‌ همجنسگراها حساسیت فوق‌العاده وجود دارد چه ضرورتی است که ما با تابلوی بزرگ گرایش‌های جنسی‌مان وارد آن شویم. اگر این گرایش چیزی شخصی است و کاربرد عمومی ندارد، چه بهتر که وقت ورود به جامعه آن را در اتاق خواب جا بگذاریم. چه ضرورتی هست که افراد با مسائل شخصی‌شان پا به عرصه‌های عمومی بگذارند. در جوامع آزاد هم حریم خصوصی و صحن عمومی متفاوت‌اند از هم. چه احتیاجی است که ما یکسر از این ماجرا حرف بزنیم. آن هم در جنگلی که آزادی، تنها در بهشت زهرا معنا دارد.

این دسته‌بندی‌ها از کجا آمده؟ چرا ما را گرفتار خودشان کرده‌اند؟ اگر جامعه‌ همجنسگرا پیش از هرکس دیگر خودش را تفکیک کند، دیگر چطور می‌توان انتظار داشت که مثلاً یک جامعه "آن" را جزئی از خود بداند و بتواند همگرا با "آن" به زیست اجتماعی‌اش ادامه دهد؟

این چه میلی است به تفکیک همه چیز؟ این دسته‌بندی‌ها در نهایت تحقیرآمیزند؛ اینکه یک اقلیت مدام و پیوسته خودش را به شیوه‌ منحصر به فرد خودش تعریف کند. چرا نباید به جای تفاوت‌ها، با وجوه تشابه‌اش وارد جامعه شود؟ این خود به خود امکان را از دیگران می‌گیرد برای اینکه بتوانند به شکل عادی (اگر چنین اراده‌ای در جامعه‌ ایران وجود داشته باشد) به او نگاه کنند.

در هر حال گرایش جنسی و هویت جنسی و در نهایت مسئله جنسی و جنسیتی هم فقط و فقط یک بخش از هستی یک آدم است- هر چقدر هم که بخش مهمی باشد- چرا باید فکر کنیم که این بخش تمام هستی ما را به شدت تحت‌ شعاع قرار می‌دهد؟ خود من چرا باید یک تابلو دستم بگیرم و مدام به دیگران بگویم. من بازخورد رنجی هستم که به سبب رفتار شما می‌برم؟!... نه، من این کار را نمی‌کنم. من ساده و طبیعی زندگی می‌کنم. من با وجوه دیگرم هم- که به طور عادی می‌توانند در جامعه بروز داده شوند- زندگی می‌کنم تا دیگران هم خود به خود مرا همینطور ببینند؛ همینطور که وجود دارم و عمیقاً باور دارم که گرایش جنسی تمام حیات مرا شکل نداده است و من مجموعه‌ای از همه چیز هستم؛ چیزهایی که می‌تواند در هر انسان دیگر وجود داشته باشد. البته می‌دانم و می‌دانی که این "طبیعی" زندگی کردن هم در جامعه‌ ایرانی دشواری‌های خودش را دارد و همیشه اینجور وقت‌ها قدری هم انزوا در زندگی تو می‌خزد، اما ما باید بپذیریم که مسیر آسانی پیش روی‌مان نیست. باید بدانیم که ما خود به خود مسیر را برای نسل‌های آینده هموار می‌کنیم و حالا به نوعی پیشگام هستیم. همانطور که پیشگامان دیگری هم پیش از ما بوده‌اند و کمی زیستن را برای ما و در اکنون ما آسان کرده‌اند. این مسائل چیزهایی نیستند که یکشبه تغییر کنند یا برطرف شوند. این چیزها کار دهه‌هاست و بی هزینه دادن هم به دست نمی‌آیند.

اولین کتابی که از تو خواندم رمان "من سبز می‌شوم میوه می‌دهم، انجیر" است. ژانر کار دوم را منظومه انتخاب کردی. چرا؟ آیا گذر از رمان به منظومه ضرورت قصه بود؟ یا آزمایش یک مهارت دیگر در نویسندگی؟

هرکدام از این دو، به شکل اتفاقی در زمان‌هایی نزدیک به هم نوشته شدند. اینطور نیست که من دست به انتخابی زده باشم. حتی این هم اتفاق افتاد که حسنک از درون روایت خود چرخی زد و در داستان بلند (من سبز می شوم...) رد پایی از خود به جا گذاشت. به هر حال من دست به انتخابی نزدم و مطابق معمول کار را به پیشرفت واژه‌ها در متن سپردم و می‌دانی که هر روایت و هر سوژه، خود به خود فرم و شکل خودش را هم به همراه دارد. حسنک هم همینطور. شکل حسنک، شکل زبان محاوره بود که من چقدر دوست‌اش دارم.

با توجه به این که کتاب تو در ایران پخش نمی‌شود، استقبال از این رمان و منظومه را چطور ارزیابی می‌کنی؟

خب منظومه که به تازگی منتشر شده و قرار است نسخه‌ صوتی آن را هم با نشر گیلگمیشان راهی بازار کنیم. فعلاً در مورد استقبال از حسنک، کمی اظهار نظر زود است. ... و اما رمان: این را دقیق‌تر از همه، ناشر این کار (عباس معروفی) می‌داند. در کل اما خبر دارم که تا همین امروز از آن خیلی خوب استقبال شده است و همانطور که ناشر رمان می‌گفت در میان صد و پنجاه و چند عنوان کتابی که نشر گردون منتشر کرده، "من سبز می‌شوم..." تا به حال جزو چهار عنوان اول بوده.

رمان تو را نشر گردون به صورت کاغذی منتشر کرده است. منظومه را نشر گیلگمیشان، به صورت نشر الکترونیکی. امکان دستیابی خواننده به کدامیک از این شیوه‌های انتشار بیشتر است و آیا می‌شود از هیجان ورق زدن کتاب کاغذی به سود نشر الکترونیکی گذشت که دیوار سانسور و ممنوعیت چاپ را می‌شکند؟ آماری از استقبال خواننده‌ها از این دو کتاب داری؟

متاسفانه آماری ندارم، اما در کل می‌توانم بگویم هر دو شیوه‌ انتشار یک خاصیت بزرگ دارند و آن اینکه وزارت فرهنگ و ارشاد فاسد را از غول کتابخواری که بود، به بچه میمونی شرور بدل کرده‌اند که تنها دست و پا می‌زند و از در و دیوار بالا می‌رود. کار چندانی هم ازش ساخته نیست. در این سال‌های اخیر کارهای بسیار مهمی که حتی خواب مجوز ارشاد را نمی‌دیدند، در خارج از کشور چه به صورت الکترونیک و چه کاغذی، منتشر شدند و این خودش روزنه‌ای است برای جامعه‌ای که دارد با فشار (به زور؟) به عقب رانده می‌شود.

در گفت‌وگویی با مریم رئیس دانا، در جواب به سئوال او که می‌پرسد چرا در هیچ جای دیگر از رمان، به‌جز در چند خط اول، از همجنسگرایی صحبت نشده است، چیزی می‌گویی به این مفهوم که "راوی شخصیتی غیر معمول دارد و اشکال ندارد بی‌دلیل و یک‌کاره بگوید من همجنسگرا هستم، و بعد از آن هم دیگر حرفی از همجنسگرایی به میان نیاید"، اما رمان پر از جمله‌ها و پاراگراف‌هایی است که روحیه، گرایش و شرایط سخت زندگی همجنسگرایان در ایران را بیان می‌کنند. چرا به این توضیحات که خیلی هم زیاد هستند در متن، اشاره نکرده‌ای؟

نه، به همین سادگی که شما می‌گویی من نگذشتم از آن سئوال. پاسخ من این بود که تمام داستان یکسر روایت زندگی راوی است؛ راوی همجنسگرا. حالا در جواب به شما، اضافه می‌کنم که با این‌حال، تمام زندگی راوی مشحون از همجنسگرایی‌اش نیست. متاسفانه گاهی فکر می‌کنم که شاید عده‌ای تنها چند خط اول رمان "من سبز می‌شوم..." را می‌خوانند و باقی را رها می‌کنند. راوی همجنسگرای من به جهان زیسته و به هستی گونه‌گون خود واکنش نشان می‌دهد؛ از جمله به جنگ. هیچکس یادی از این نکرد که در "من سبز می‌شوم..." چه بیزاری بزرگی از جنگ نهفته است و چه میلی به صلح و آشتی را در خود دارد.

من رمان را تا آخر خواندم، با دقت، و به نظرم نرسید که در این رمان، چیزی بیشتر از تصویری کاملاً طبیعی از یک همجنسگرا در فضایی شبیه به فضایی که ما از زندگی همجنسگراها در محیط‌های بسته و تنگ و تبعیض‌آمیز می‌بینیم، تصویر شده باشد. من در تمام جمله‌های این رمان تصویری آشنا از نفس‌تنگی و عشق به هوای تازه و عشق به دمیدن یک هوای تازه روی این محیط تنگ دیدم. توجه داشته باش که این داستان به عنوان اولین رمان درباره همجنسگرایی معروف شد که البته درست نیست و اولین رمان‌ها در مورد همجنسگرایی و به قلم همجنسگرایان قبلاً معرفی شده بودند، اما نه با این وسعت تبلیغات خوب و پیگیر. ما شاهکارهایی از نویسنده‌های دیگر در مورد جنگ و واکنش به جنگ داریم، و این رمان نمی‌توانست تنها با یک اشاره‌ مختصر به جنگ، یا با یک اشاره‌ مختصر به زن- مادر به عنوان رمان جنگ و یا رمان فمینیستی بررسی و تحلیل شود. به عنوان رمان همجنسگرایی خوانده و تحلیل شد چون یک قلم قوی یک کاراکتر طبیعی و زنده و پرخون و پرجوش همجنسگرا ساخت و گذاشت در مرکز این رمان. این گناه خواننده و من گفت‌وگوگر نیست که رمان را به شکل دیگری جز این که هست نمی‌بینیم.

از آن بخش حرفت می‌گذرم که گفتی رمان من به عنوان "تنها" و "اولین" رمان درباره همجنسگرایان معروف شده است. چون یادم نمی‌آید من یا عباس معروفی چنین چیزی را برای "من سبز می‌شوم..." تبلیغ کرده باشیم... بگذریم، اما درباره اینکه می‌گویی در کتاب اشارات مختصری به جنگ یا به زن- مادر شده است، من هم جایی نگفتم که رمان من الگویی برای فمینیست‌هاست یا هشداری است به جنگ‌آوران. هرکس هرطور که دلش خواست می‌تواند رمان را بخواند و آن را به شکلی که سلیقه و دانش‌اش اجازه می‌دهد، تحلیل کند. حرف من این است که در آن رمان چیزهای دیگری هم غیر از همجنسگرایی وجود دارد و داستان مملو از گرایش جنسی نیست. دیگر اینکه نوشتن از زن- مادر را و جنگ را اشاره‌های مختصر می‌دانی. در متن داستان، کاراکترِ پُکر (از کارکترهای اصلی) پیوسته در انتظار نشان صلح- ستاره داوود است. در انتظار است به این سبب که در کودکی افسری جوان در شهر جنگ‌زده او را در آغوش گرفته. در انتظار است به دلیل اینکه او باعث شده تا افسری به جای جنگیدن، کسی را در آغوش بگیرد. پکر پیوسته در انتظار روییدن دست‌های الهه اسرائیل است تا به او نشان ستاره‌ داوود- نشان صلح را اهدا کند. کاراکتر مباشر افغان (از شخصیت‌های اصلی) در تمام طول داستان خود را وقف تراشیدن الهه‌ اسرائیل کرده است تا در نهایت او بتواند نشان ستاره داوود، نشان صلح را به پکر اهدا و با همان بن‌مایه‌های آشتی به هرکجایی که در داستان متبادر به ذهن می‌شود، فرمانروایی کند.

من هرگز خودم و متن‌ام را محدود به یک اقلیت یا جمعیتی خاص نمی‌کنم و نمی‌دانم. من به جریان طبیعی زندگی‌ام تن داده‌ام و با آغوش گشاده هرچه را که هستی به من تحمیل کند روایت می‌کنم.

راوی داستان به همراه پُکر پیشترها در ارتش و در جنگ بوده. جنگی که در آن "یاکوب" از دست می‌رود و بادبادک‌اش در هوا معلق می‌ماند. باز تصویری از پکر هست که در طول جنگ، برای سربازهای جبهه‌ دشمن، توتون، دارو و کاغذ می‌برد. پکر حتی در اثر رفتارهایی از این دست محاکمه هم می‌شود. باز "تندیس آبی" است که جنگ را پیوسته از نظر می‌گذراند و کسی تاب این را ندارد تا پیش چشم‌هایش بماند. شاید او به این سبب به جنگ خیره می‌ماند که از آن کریه‌تر، چیزی نمی‌شناسد. باز سربازها و افسرها هستند که حتی سلاح‌هاشان را و زن‌هایی را که به آنها تجاوز شده است، از پیش چشم‌های تندیس آبی پنهان می‌کنند. نمی‌دانم همه‌ این اشاره‌ها چقدر "مختصر" باشد از نظر شما، اما به هر حال وجود دارند. در آن داستان بوی بادام تلخ می‌آید. هیچ این را احساس کرده‌اید؟ اصلاً هیچ می‌دانید که بوی بادام تلخ از کجا می‌آید و چگونه در داستان به هستی راوی می‌پیچد؟ داستان من متنی پر از توپ و تانک و شکست طرفین جنگ نیست تا به سادگی بتوانند آن را رمانی ضد جنگ قلمداد کنند. در متن من صلح و میل به صلح آرمانی است که به کلمات پیچیده و همین گویا اجازه نمی‌دهد تا داستان را ضد جنگ بدانند. در آن داستان زن را و زنانگی را به شیوه‌ای تصویر کرده‌ام که همیشه در سر داشته‌ام. زن را با برهنگی خالصانه‌اش تصویر کردم. با تاجی نقره‌ای بر سر. زنی که مادر است، اما گرفتار مادرانگی نیست، دست کم نه تا آن حدی که زنانگی را یادش برود. با این همه من هیچ مشتاق و منتظر این نیستم که کسی یا کسانی در گفت‌وگو با من به لایه‌های دیگر داستانم اشاره کنند. من کار خودم را کرده‌ام. داستانم را نوشته‌ام و از پشت میز کارم بلند شده‌ام.

به نظر تو، به عنوان یک نویسنده، چگونه می‌توان در جامعه‌ ایران، و در میان حلقه‌ نویسندگان، هنرمندان و غیره به درکی از حقوق بشر رسید که به نویسنده‌ دگرباش هم اجازه‌ نوشتن بدهد و نیاز نباشد که دیگر نویسندگان وضعیت همجنسگرایان را مجسم کنند و در این مورد بنویسند؟

این پرسش تو یک حالت تصنعی و عجیب و غریب دارد برای من. اصلاً این حرف یعنی چه؟ می‌خواهید یک شورا تشکیل دهید که نگذارد کسی غیر از همجنسگرایان درباره‌ آنها بنویسد؟

کار به جایی رسیده که گاهی می‌شنوی سایت فلان فرزند انقلاب که به قول خودشان حق به گردن ملت دارد هم فیلتر شده. اینجا دیگر حرف همجنسگرا و ناهمجنسگرا نیست. اینجا حرف از حاکمیتی است که دارد یک جامعه را با همه‌ گونه‌گونی و تنوع سانسور می‌کند و وحشیانه سعی دارد همه را در یک قالب بگنجاند.

این سئوال از ذهنی می‌تراود که مسائل را بسته و از دور می‌بیند. این سئوال بازهم دلالت می‌کند بر آن قاعده که گویی نویسنده‌ همجنسگرا تافته‌ جدا بافته است. نه، اینطور نیست. هرکس می‌تواند از هر جمعیت و قشری که دلش خواست بنویسد. حالا یا آن متن قابل ارزشگذاری خواهد بود یا در سطح است و گم و گور می‌شود، اما این که می‌گویی نویسنده‌ دگرباش (من با همین عنوان دگرباش هم مشکل دارم البته) هم اجازه داشته باشد برای نوشتن، فکر می‌کنم همینطور باشد. یعنی او هم می‌تواند بنویسد و منتشر کند و تصویری از جهان ذهنی خودش ارائه دهد؛ حالا به هر شکلی. اما اگر مقصود حقوق بشری و قانونی داری، خب این را دیگر هیچکس نمی‌داند که کی و چگونه ایران از شر حاکمان آدمکش خود خلاص خواهد شد و به نوعی از زیست‌ جمعی دست پیدا خواهد کرد تا هر کس از هر گرایش و سلیقه‌ای بتواند در آن، خودش را بروز دهد. همه‌ اینها مستلزم برقراری سیستمی است که حقوق و کرامت انسان را بشناسد و در اولویت قرار دهد. بعد هم البته باید سراغ خود جامعه رفت تا ببینیم آیا حق برابری و آزادی را به یکدیگر می‌دهند یا نه؟! اگر این جامعه ایران است و اگر همین جامعه‌ای است من در آن به سر می‌برم، بعید می‌دانم به سادگی به آن آزادی که برای حیات انسان لازم است و دستبرد به آن به معنای نقض همه چیز است، تن بدهد.

حالا این سئوال پیش می‌آید: آیا شما در ایران زندگی می‌کنید؟ به عنوان نویسنده‌ای که با قدرت قلم و تخیل، راوی همجنسگرا می‌آفریند، آنقدر از وضعیت قانون و جامعه و خانواده در برخورد با همجنسگرایان بی‌خبرید که گناه انزوای همجنسگرایان از جامعه و نویسنده‌های همجنسگرا از دیگران را به گردن جامعه همجنسگرا می‌اندازید؟ آیا یک نویسنده همجنسگرا به اندازه یک نویسنده ناهمجنسگرا حق انتشار دارد؟ تا زمانی که یک نویسنده‌ نتواند به خواننده و به خانواده خود بگوید من همجنسگرا هستم نویسندگان و جامعه به دو دسته تقسیم می‌شوند: همجنسگرا و ناهمجنسگرا، بی‌آنکه ما قصد تشکیل شورای انحصاری داشته باشیم. این سئوال از یک ذهن باز و بینا و آگاه به واقعیت جامعه ایران می‌تراود که با هدف باز کردن جای خودش به عنوان نویسنده همجنسگرا در جامعه و جامعه ادبیات ایران قلم می‌زند؛ و بله، البته صددرصد مقصود حقوق بشری و قانونی دارم. قانون باید به گونه‌ای در جامعه تغییر پیدا کند که افراد جامعه امکان تبعیض و تحمیل به دیگر افراد جامعه را نداشته باشند. به همین خاطر، تا وقتی مشکل تبعیض آشکارا روی میز گذاشته نشود امکان تغییر قانون ایجاد نمی‌شود. چطور می‌شود به مسیری برویم که یک نویسنده‌ همجنسگرا هم بتواند با همین امکانات و روحیه و اعتماد به نفس پیام فیلی و با همین پرده‌ حمایتی که پیام فیلی به عنوان یک نویسنده‌ ناهمجنسگرا در میان خانواده و جامعه و ناشر و خواننده و رسانه‌ها دارد، بنویسد و منتشر کند؟ البته اگر در ایران زندگی می‌کنید، تصور شرایط دشواری که یک نویسنده‌ همجنسگرا اگر همین کتاب تو را می‌خواست منتشر کند با آن روبه‌رو می‌شد را انکار نمی‌کنی.

سه سال پیش یکی از دوستان جوان من که نویسنده و ناهمجنسگرا است و در ایران زندگی می‌کند تعریف می‌کرد که یکی از چهره‌های (مرد) ادبیات ایران برای یک مهمانی بزرگ و خصوصی جمعی از نویسندگان را دعوت و اصرار می‌کند که دختر جوانی که نویسنده‌ای تازه‌کار هم بوده است به مهمانی دعوت شود. کسی دلیل این‌همه اصرار برای دعوت از یک نویسنده تازه‌کار را می‌پرسد. نویسنده معتبر توضیح می‌دهد: دختره زیاد مهم نیست، اما دوست پسرش خیلی خوشگله.

قبول داری در جامعه ایران این ذهنیت جا افتاده که یک مرد همجنسگرا هرکه باشد و در هر موقعیتی که باشد و هر سن و سالی که داشته باشد همیشه یک بچه خوشگل است؟ آیا فشار ماده ۱۱۰، از فشار فرهنگ بی‌سواد و بی‌دانش آن نویسنده معتبر ایرانی، برای نویسنده همجنسگرا بیشتر است؟ نیست؟ تمام بحث این است که ما دوست داریم نویسنده‌های همجنسگرا هم به اندازه‌ شما امکان و آزادی نوشتن از همجنسگرایی داشته باشند. همین. شما می‌گویید کار سختی نیست. من اما می‌گویم هست. نگاه کن به دور و بر.

بسیار خوب. مثل اینکه شما آنطور که باید شرایط فعلی ایران را (چه در حوزه‌ نشر و چه در حوزه‌های دیگر) نمی‌شناسید. اینجا کار به جایی رسیده که دامن "نظامی" را هم گرفته‌اند. کار به جایی رسیده که گاهی می‌شنوی سایت فلان فرزند انقلاب که به قول خودشان حق به گردن ملت دارد هم فیلتر شده. اینجا دیگر حرف همجنسگرا و ناهمجنسگرا نیست. اینجا حرف از حاکمیتی است که دارد یک جامعه را با همه‌ گونه‌گونی و تنوع سانسور می‌کند و وحشیانه سعی دارد همه را در یک قالب بگنجاند. من در چنین شرایطی است که از انتشار آثار این اقلیت حرف می‌زنم. مگر خود من چه کردم؟ (بیا با هم از این نا‌همجنسگرایی من دست برداریم). فکر می‌کنی مثلاً همین رمان "من سبز می‌شوم..." را از طریق ناشری به ممیزی سپردم و منتظر شدم تا پاسخ منفی‌اش را بشنوم؟ نه، هرگز اینطور نبود. من بلافاصله بعد از پایان نوشتن شروع کردم به گشتن و جست‌وجو به دنبال ناشرانی که در خارج از ایران کار می‌کنند. به جای اینکه در حلقه دوستانم بنشینم و از اوضاع نشر و ممیزی گلایه کنم، جست‌وجو کردم، وقت گذاشتم و ارتباط گرفتم. در این حال و اوضاع هست که من نخوت و کم‌کاری را از این اقلیت نمی‌پذیرم.

یک همجنسگرا با وجوه دیگرش هم می‌تواند وارد اجتماع شود. نباید اجازه دهد که یک وجه از وجوه او، منزوی و منفعل‌اش کند. اگر نمی‌شود با گرایش جنسی که وجه تفاوت میان او و جامعه است، وارد شد، می‌تواند با وجوه دیگری که مشابهت دارد با اکثریت، در اجتماع ظاهر شود و نقش بگیرد. نباید به سبب خشونتی که در قبال یکی از وجوه‌‌اش دریافت می‌کند، دیگر دست به چیزی نبرد و ترسیده و نگران خود را پنهان کند.

مگر همین نشر گیلگمیشان نیست که چندین جلد از آثار همجنسگرایانی را که در ایران به سر می‌برند منتشر کرده؟ در چنین شرایطی است که من دارم تحلیل می‌کنم و کاهلی را نمی‌پذیرم. من هم در این سیاهچاله دارم زندگی می‌کنم. با همه خطرات و تهدیدها و دست و دهان‌بستگی‌ها. اگر من توانسته‌ام کارم را عرضه کنم و روابط حرفه‌ای‌ام را بسازم، لابد دیگران هم می‌توانند. البته همه اینها به این معنا نیست که من حالا مصونیتی دارم. نه، هر لحظه فکر می‌کنم ممکن است حالا نوبت من شده باشد و یک عده بریزند توی خانه. خب چه کنم؟ در اثر این وحشت باید خفه شوم؟ اینطور نیست. با همه ترس و نگرانی که دست و پایم را گاهی به رعشه می‌اندازد (چون من قهرمان نیستم و از قهرمان‌ها بدم می‌آید) کارم را پیش می‌برم. مثل این است که یک پرنده‌ای در قفس‌اش همچنان آواز بخواند. او می‌داند که گرفتار و پابسته است، اما باز می‌خواند. چون طبیعت او این است. من هم می‌نویسم و قصد دارم همچنان کارم را ادامه بدهم. به تهدید و توحش یک مشت کسانی که در مسجدها به دنیا آمده‌اند و از همان جا هم ارتزاق کرده‌اند، پا پس نمی‌کشم.

در مورد جامعه اما حق با توست. می‌دانیم که چقدر لب‌به‌لب است از فوبیا و هزار جور ترس‌خوردگی و ندانستن؛ این مردمی که کلونی پانزده هزار نفری تشکیل می‌دهند برای تماشای اعدام.

برخلاف آنچه پیشتر گفتی و برداشت کردی، من اقلیت همجنسگرا را در این معرکه، مقصر نمی‌دانم. اقلیت‌های جنسی، مذهبی و فکری در اینجا با یکجور خشونتی طرف هستند که در این دوره‌ تاریخی کم‌نظیر است. من به هر کسی که نخواهد طرف این خشونت باشد، حق می‌دهم. گیرم خودم روش دیگری برای زندگی انتخاب کرده‌ام، اما هرگز متوقع نیستم که دیگران هم مثل من زندگی کنند؛ منی که انگار عقل از سرم پریده. منظورم این بود که یک همجنسگرا با وجوه دیگرش هم می‌تواند وارد اجتماع شود. نباید اجازه دهد که یک وجه از وجوه او، منزوی و منفعل‌اش کند. اگر نمی‌شود با گرایش جنسی که وجه تفاوت میان او و جامعه است، وارد شد، می‌تواند با وجوه دیگری که مشابهت دارد با اکثریت، در اجتماع ظاهر شود و نقش بگیرد. نباید به سبب خشونتی که در قبال یکی از وجوه‌‌اش دریافت می‌کند، دیگر دست به چیزی نبرد و ترسیده و نگران خود را پنهان کند. اگر بین این مردمی که گرفتار چرخه خشونت و دیگری انگاری هستند، نمی‌تواند کاری کند و خودی نشان دهد، باید بتواند خودش را به کسانی خارج از این مرزها معرفی کند و بشناساند. باید بتواند شکل دیگری از خود را به همه نشان بدهد. باید بداند و به دیگران بفهماند که غیر از همجنسگرا بودن، وجوه دیگری هم در او هست. باید بداند که مسئله جنسی او یک مسئله‌ کاملاً شخصی است و بیشتر در حریم امن و خصوصی اوست که تعریف می‌شود. من هرگز این اقلیت را به آن شکل مقصر نمی‌دانم و حاضرم هر طور که می‌شود از آن حمایت کنم.ن

منظومه‌ حسنک را نشر گیلگمیشان منتشر کرده است. آیا آثاری که از نویسنده‌ها و شاعران همجنسگرا از سوی این نشر منتشر شده است را خوانده ای؟ به عنوان نویسنده‌ نظری درباره این آثار داری؟

متاسفانه تا به حال اثری از نشر گیلگمیشان نخوانده‌ام، اما کاری که گیلگمیشان می‌کند مثل این است که دارد تاریخ‌گزاری می‌کند. گیلگمیشان دارد آثار و برون‌دادهای نسل و قشری را منتشر می‌کند که به وحشیانه‌ترین شکل ممکن، حق بروز و ابراز وجود از ایشان سلب شده است و می‌شود. گرچه این نمی‌تواند مانع پیشرفت‌شان شود. ممکن است در هر جامعه یک جور این اتفاق بیفتد؛ به ویژه در جوامع مسلمان و عقب‌افتاده‌ای مثل ایران. گیلگمیشان در آینده آرشیوی خواهد بود تا نسل‌های بعدی بدانند که پیش از حیات آن‌ها، رفتار آدم‌ها با یکدیگر چه هول‌آور و غم‌انگیز بوده است.

حجاب دوم علیا

behnam — Fri, 25 Nov 2011 12:43:37 +0000

در گفت‌وگو با ساقی قهرمان، فعال حقوق جنسی در کانادا

بهنام دارایی‌زاده

بهنام دارایی‌زاده - در هفته‌های گذشته، انتشار تصاویر برهنه "علیا ماجده المهدی" وبلاگ‌نویس جوان مصری، به تنهایی جنجالی را در جهان عرب برانگیخت. جنجالی که از چشم رسانه‌های غربی و سایر مردم خاورمیانه نیز پنهان نماند، اما اینک که چندروزی از ماجرا گذشته، شاید بتوانیم در ورای هیجان‌های نخستین، به این حرکت اعتراضی نگاهی متفاوت و عمیق‌تر بیاندازیم.

پرسش محوری این است: آیا در ورای این اقدام به ظاهر رادیکال و کم‌نظیر که واکنش مثبت و منفی بسیاری از فعالان و فمینیست‌ها را در پی داشت، پیام دیگری نیز نهفته است؟ در همین زمینه با ساقی قهرمان، پژوهشگر جنسیت و فعال در زمینه حقوق جنسی در کانادا گفت‌وگویی کرده‌ایم که در ادامه می‌خوانید.

همان‌طور که حتماً در جریان هستید به تازگی علیا ماجده المهدی، وبلاگ‌نویس جوان مصری عکس‌هایی برهنه از خود و دوست پسرش را در وبلاگ شخصی و نیز در صفحه فیس‌بوکش منتشر کرد‌ه است و در همان جا نیز اشاره کرده که انگیزه‌اش از این اقدام، اعتراض به وضع موجود، نبود آزادی بیان، ارزش‌های حاکم و قدرت‌یابی اسلام‌گرایان و... است. در ابتدا مایلم نظر شما رو به عنوان یکی از فعالان حوزه جنسیت و حقوق جنسی در این زمینه بدانم.

ساقی قهرمان: من نیز چند تا از عکس‌های علیا را دیدم. نظر من این است که این عکس‌ها انتقال از یک "حجاب" به یک "حجاب" دیگر را نشان می‌دهد. به این معنا که با حجاب تعیین شده از سوی "فرهنگ مسلط" که برای بدن زن و جنسیت زن وضع شده هیچ تضادی ندارد.

در جامعه امروز مصر که در حال گذار از یک وضعیت فرهنگی- سیاسی به یک وضعیت فرهنگی-سیاسی دیگر است، علیا فقط دارد می‌گوید که من آن حجاب تعیین شده در ملاءعام را قبول ندارم، اما حجابی که برای زن در "حوزه خصوصی و خلوت" مقرر شده است را قبول دارم.

عکس‌هایی که علیا از خودش گرفته، دقیقاً همین را نشان می‌دهد. شکل آرایش علیا، لباسی که انتخاب کرده، یعنی گل‌سر قرمز، کفش قرمز و جوراب توری سیاه، اینها همه در واقع همان "حجابی" است که برای زن در خلوتی که تحت سلطه‌ یک چهره‌ مردانه قرار دارد، تعیین شده است. من فکر می‌کنم چیزی که علیا می‌خواهد بگوید در راستای آزادی‌های جنسی یا جنسیتی نیست، فقط یک اعتراض است. در این مفهوم که "خب بگذارید من خودم انتخاب کنم که کدام یکی از این دو تا حجاب را الان می‌خواهم بردارم."

با توجه به آن بسترهای اجتماعی- فرهنگی که شما نیز به آن اشاره کردید، به نظرتان همین حد از اعتراض نیز قابل تمجید نیست؟

هر حرکتی که به "خواست و انتخاب شخصی" افراد اشاره کند، به نظر من قابل تحسین است. به هنگامی که اکثر مردم مصر، قاعدتاً به مسائلی مانند اقتصاد یا مسائلی مثل حکومت آینده یا اینکه چه شخصی را به عنوان رئیس دولت انتخاب کنند، فکر می‌کنند، این که یک دختر جوان بلند شود و بگوید اساس و بنیاد آن تصمیم‌گیری‌ها و آزادی‌ها، به این بخش مشخص از فرهنگ برمی‌گردد در جای خودش خیلی حرکت قابل تحسینی است و خیلی نیز شجاعانه است و نشان از هوش علیا دارد، اما فقط در همین حد.

انتقاد دیگری هم که مطرح می‌شود این است که این نوع اعتراض‌ها که پیشتر نیز در دهه‌های۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ در اروپا و برخی از کشورهای غربی جریان داشته به نوعی در بردارنده‌ نوعی نگاه "جنسیتی یا ابزارگونه" به تن و بدن زن است. آیا رویکرد انتقادی شما این نوع دیدگاه را نیز در بر ‌می‌گیرد؟

من فکر نمی‌کنم علیا عمداً قصد دارد به زن نگاه "ابزاری" داشته باشد. به نظر من، حرکت علیا از نداشتن آگاهی نسبت به محدودیت‌هایی ناشی می‌شود که جامعه و فرهنگ روی جنسیت می‌گذارد؛ یعنی تقسیم دوگانه جنسیت به "جنسیت مرد و "جنسیت زن و در پی آن "رفتار مردانه" و "رفتار زنانه".

با توجه به عکس‌هایی که علیا از خودش منتشر کرده، فکر نمی‌کنم شناخت علیا آن‌ قدر عمیق باشد که بخواهد در واقع استفاده ابزاری از خود داشته باشد. بلکه از روی عادت خیال می‌کند که با "برهنه‌شدن" می‌تواند "تابوشکنی" کند، اما نمی‌داند شکلی که برهنه شده، در واقع خودش همان تابو است.

یکی از حجاب‌هایی که زن ناچار است رعایت کند "زیبایی" است. یکی دیگر از حجاب‌هایی که زن ناچار است به آن ملزم باشد "ظرافت" است. یکی دیگر "معصومیت" است. علیا تمام این‌ها را رعایت می‌کند. استفاده ابزاری از خود نمی‌کند، اما نمی‌داند این کاری که می‌کند، در خود فرهنگ استفاده ابزاری از زن است.

یکی از حجاب‌هایی که زن ناچار است رعایت کند "زیبایی" است. یکی دیگر از حجاب‌هایی که زن ناچار است به آن ملزم باشد "ظرافت" است. یکی دیگر "معصومیت" است. علیا تمام این‌ها را رعایت می‌کند.

من فکر می‌کنم انتخاب یک زن برای پوشش، مثلاً اینکه تصمیم بگیرد چادر سرش کند یا نکند تا زمانی که این تصمیم و اراده خودش باشد و هر دقیقه‌ای که دلش بخواهد بتواند چادرش را بردارد و بگذارد روی زمین و دومرتبه بردارد و بگذارد سرش، اتفاق عجیب و غریبی نمی‌افتد. آزادی انتخاب چادر به معنی "آزادی انتخاب زن" است. به همان اندازه‌ که پوشیدن یک لباس برهنه و تن‌نما نیز می‌تواند انتخاب زن باشد. ما نباید "برهنگی" و "پوشیدگی" را در تقابل هم قراردهیم؛ تنها باید به حق انتخاب زن و حق تصمیم‌گیری زن برای انتخاب و حق او برای تغییر این انتخاب‌‌ها، تاکید داشته باشیم.

به باور شما، موضع‌گیری فعالان حقوق زنان و فمینیست‌های ایرانی نسبت به این دست از رفتارها و واکنش‌ها، چگونه باید باشد؟

به نظر من بهتر است به جای اینکه هیجان‌زده شوند و بر اساس داده‌های ناقص یا موضع‌گیری‌های صرفاً مقطعی و تاریخ‌دار تحلیل کنند، به مسئله "جنسیت و محدودیت‌های جنسیتی" نظر داشته باشند. ما زمانی می‌توانیم از این چهارچوب‌های محدود‌کننده و این حجاب‌ها تحمیلی، آزاد شویم که بدانیم هیچ دلیلی ندارد که مردها یک شکل خاص از لباس پوشیدن را رعایت کنند و زن‌ها نیز یک شکل دیگری را.

به نظر من فعالان اجتماعی و فعالان حقوق بشر باید تلاش کنند تا "انسان" را از این قالب تنگ دوگانه که در حال حاضر دچار آن است آزاد کنند. نه اینکه وقت بگذاریم که بگوییم: حجاب خوب است یا برهنگی خوب است! ما باید به این فکر کنیم که آیا مردها و زن‌ها با دامن و شلوار به دنیا می‌آیند؟ آیا شلواری که مردها می‌پوشند یک نوع "حجاب اجباری" است یا نه؟ آیا این حجاب اجباری به دلیل تعیین جنسیت و تعیین رفتار جنسیتی است؟

متاسفانه به طور معمول فعالان اجتماعی، با این مسائل به شکل مقطعی و کوتاه‌مدت برخورد می‌کنند. یعنی اگر لازم باشد که الان گفته شود علیا زن خیلی جسوری است، می‌گویند: بله علیا زن خیلی جسوری است، اما به ریشه‌ حرکت علیا و اینکه به کدام مسیر باید برود تا به یک آزادی انتخاب واقعی برسد معمولاً دقت نمی‌شود.

در همین زمینه:

گفت‌و‌گو با علیا ماجده المهدی:برهنه می‌شوم تا باشم

انقلاب زن برهنه مصری

روز ملی دگرباشان، محور اتحاد

arezoo — Sat, 27 Aug 2011 18:42:31 +0000

بخش چهارم

آرمان نامدار

آرمان نامدار - سال ۱۳۸۹جمعی از دگرباش‌های فعال ایرانی تصمیم گرفتند آدینه اول مردادماه را به نام روز ملی دگرباشان ایرانی نامگذاری کنند. نامگذاری این روز از این جهت دارای اهمیت است که نام آن با پسوند «ایرانی» همراه شده است. هرچند این نخستین گام دگرباش‌های ایرانی برای رسیدن به حقوق خود نیست، اما می‌توان آن را یکی از مهم‌ترین گام‌های جامعه دگرباش ایرانی دانست.

بخش چهارم و پایانی گفت‌وگو با دوتن از کنشگران دگرباش در پیوند با دومین سالگرد این روز را می‌خوانید. نخست ساقی قهرمان، نویسنده و فعال حقوق دگرباشان جنسی و سپس یک وبلاگ‌نویس دگرباش به بیان دیدگاه‌های‌شان درباره روز ملی برای دگرباشان ایرانی می‌پردازند.

ساقی قهرمان: نیاز به هویت داشتن، نیاز به همبستگی و نیاز به یک ستون که می‌توان سازه‌های بسیاری را دور آن ساخت. وقتی ما روز ملی داریم به این معنی است که جای‌مان محکم شده است. همه این‌هایی که برشمرده شد سمبلیک است.

وقتی ما روز ملی داریم آن روز محور روزهای دیگر سال می‌شود؛ چندروز از هفتم مردادماه گذشته است؟ چندروز به هفتم مردادماه مانده است؟ چه باید بکنیم؟ امسال که سال اول بود تا سال دیگر چه کارهایی باید بکنیم؟ از سال اول تا سال سوم چه چیزهایی اضافه شده است؟ چه چیزهایی یاد گرفته‌ایم؟ بین سال اول تا سال سوم چند وبلاگ دگرباش به وبلاگ‌های موجود اضافه شده‌اند؟ چه تعداد دگرباش متخصص به جامعه دگرباش اضافه شده است؟ چند برنامه مختلف در این زمینه داشتیم؟ چه تعداد گزارشگر دگرباش داریم؟

روز ملی ستونی می‌شود برای همه این سازه‌ها. یا بهتر بگویم یک نقطه آغاز برای همه‌ی این‌ها. فراموش نکنیم وقتی حدود ده سال پیش اولین وبلاگ‌نویس هم‌جنس‌گرا وبلاگ‌نویسی را آغاز کرد و یک نوشته کوچک با این مضمون انتشار داد که «من هم‌جنس‌گرا هستم»، با تمام سادگی این جمله ما امروز هنوز می‌گوییم که ده‌سال پیش اولین وبلاگ نویس هم‌جنس‌گرا نوشت: «من هستم!» در طول این ده سال جامعه دگرباش به اندازه یک قرن کار کرده، پیشرفت کرده و دستاورد داشته است. همانند همین رخداد برای روز ملی خواهد افتاد. جامعه دگرباش ایرانی در طول این ده سال به جایی رسیده است که حالا نیاز پیدا کرده دور چیزی به نام «روز ملی دگرباشان جنسی ایرانی» جمع بشود. جامعه دگرباش احساس می‌کند خانواده‌ای دارد که داخل خانواده به طور مثال به همدیگر می‌گویند: نباید این عبارت نوشته شود، بیان این نظر سنجیده نیست. گویی این جامعه با همدیگر دور یک محور حرف می‌زند. به همدیگر کمک می‌کند و دست یکدیگر را می‌گیرد. جلوی تندروی و تکروی را می‌گیرد ومی‌خواهد مثل یک خانواده با همدیگر قدم به قدم جلو برود. روز ملی چیزی است که همه ما را مانند یک خانواده همراه می‌کند و این خیلی مهم است.

روزی برای خودشناسی دگرباشان

بلاگر: اقلیت جنسی ایران نیاز دارد یک‌سری نکات مشترک برای خودش بسازد. سال‌ها فعالیت این اقلیت ثابت کرده است که باید وارد اجتماع شد. باید تلاش کرد با اجتماع ایران کار کرد. برای همین این اقلیت و این جامعه دگرباش (اعم از هم‌جنس‌گرا، دوجنس‌گرا و تراجنسی) ایرانی نیاز دارند که یکسری نکات مشترک داشته باشند.

روز ملی- یا اگر بخواهم نام مناسب‌تری بگویم روز رنگین‌کمانی‌های ایرانی یا روز اقلیت‌های جنسی ایرانی- می‌تواند نقطه مشترکی را ایجاد کند برای این معلول که این اقلیت و این جامعه دگرباش،‌ این قسمت از جامعه که همیشه نادیده گرفته شده است، روزی داشته باشد که خودش بیشتر به خود بپردازد و ورای روز مبارزه با هوموفوبیا که یک روز مبارزه با یک پدیده منفی است یک روز مثبت هم داشته باشد. روزی داشته باشد برای خود، نه روزی برای آن‌ها که با پدیده دگرباشی مقابله می‌کنند. روزی باشد برای خودشناسی و خودپردازی بیشتر.

در مرحله دوم لازم است که بتواند خودش را به جامعه و اطراف خودش، به محیطی که بین آن زندگی می کند بهتر و بیشتر و منسجم‌تر معرفی کند. سعی کند از این روز استفاده کند تا بتواند کنار جامعه‌ فعالیت کند.

روز ملی دگرباشان ایرانی- بخش دوم

arezoo — Sat, 13 Aug 2011 21:37:11 +0000

آرمان نامدار

آرمان نامدار - بخش دوم گفت‌وگوی من با دوتن از کنشگران دگرباش در پیوند با نخستین جمعه‌ مردادماه، روز ملی دگرباشان جنسی ایران را می‌خوانید. در این بخش از ساقی قهرمان، شاعر و مدیر سازمان دگرباشان جنسی ایران و یکی از وبلاگ‌نویسان دگرباش سئوال می‌کنم سال گذشته که برای نخستین بار این روز نامگذاری شد چه مراسمی در ایران برگزار شد و چرا جمعه اول مردادماه به عنوان روز ملی دگرباشان جنسی ایران انتخاب شده است.

چگونگی برگزاری نخستین سالگرد روز ملی دگرباشان جنسی در ایران 1389

ساقی قهرمان: من از نوشته‌های وبلاگ‌هایی که برای روز ملی فعالیت می‌کردند، «روز ملی دگرباشان جنسی» را پی‌گیری می‌کردم. در این وبلاگ‌ها عکس‌هایی را دیدم که متعلق به افرادی بودند که تصمیم گرفته بودند روز ملی دگرباشان گرد هم بیایند و باهم این روز را جشن بگیرند. آن‌طوری که در عکس‌ها دیده می‌شد با رنگ و دست‌های رنگی و رد دست‌های رنگ شده بر روی پارچه در این گردهمایی این عکس‌ها را گرفته و ثبت کرده بودند. به غیر از این عده‌ای روی وبلاگ‌های‌شان این روز را یاد‌آوری کرده بودند. بعضی‌ها باهم به مهمانی رفته بودند. هرکسی با ایده دلخواه خودش این روز را طوری جشن گرفته بود که هم خودش به خوشحالی بپردازد و هم به دیگران در مورد روز ملی دگرباشان جنسی اطلاع‌رسانی کرده باشد.

بلاگر: به‌عنوان یک ناظر وبلاگ‌نویس تا جایی که من مشاهده کردم چندجا جشن‌ها و گردهمایی‌‌های خیلی کوچک برگزار شد. از یکی از این گردهمایی‌ها عکس‌هایی منتشر شد. هم‌چنین بعضی از زوج‌های دگرباش این روز را باهم جشن گرفتند. جایی هم در اینترنت اشاره کرده بودند که پرچم رنگین‌کمان را از پنجره ماشین‌شان برافراشتند. یک سری فعالیت‌های وبلاگی هم انجام شد، عده‌ای تبریک گفتند. برخی در مورد این روز و چرایی این روز نوشتند. در واقع یک‌سری کارها و فعالیت‌ها در قالب گروه‌های کوچک انجام شد.

راز انتخاب نخستین جمعه مردادماه برای روز ملی دگرباشان جنسی ایران

ساقی قهرمان: برگزارکنندگان خودشان روی وبلاگ‌شان توضیح دادند که چرا جمعه اول مردادماه را انتخاب کردند. توضیح بسیار خوب و زیبایی بود: «ما روزی را انتخاب کردیم که هیچ مناسبتی نداشته باشد و با هیچ مناسبتی در ارتباط نباشد جز این‌که ما می‌خواهیم بودن خودمان را در این روز جشن بگیریم و از بودن‌مان خوشحال باشیم.» می‌توان گفت یک احساس غرور و خوشحالی بود برای کسی که هم ایرانی است و هم دگرباش. در واقع آن‌ها می‌گفتند که من راضی و خوشحال هستم از آن‌چیزی که هستم. هیچ مناسبتی به جز این‌که من یک «دگرباش» هستم نبود. این روز، روزی است که من به عنوان دگرباش به خودم فکر می‌کنم. این بی‌مناسبتی بسیار زیبا بود. یک درس خوبی هم برای من بود که چقدر بهتر است ما همه مناسبت‌های بیرونی را کنار بگذاریم و به این فکر کنیم که بودن این جامعه دگرباش ایرانی زیبا، دارای غرور و قابل مشاهده در داخل ایران است. فکر می‌کنم روی بی‌مناسبتی این روز خیلی به‌جا و خوب فکر شده بود. به خصوص استفاده از کلمه «ملی» در این روز می‌توانستند این روز را به سادگی «روز دگرباشان جنسی ایرانی» نامگذاری کنند، اما از لفظ «ملی» استفاده کردند: «روز ملی دگرباشان جنسی ایران». استفاده از کلمه «ملی» دقت فوق‌العاده بالایی را می‌طلبیده است.

جامعه ایرانی هنوز برای به رسمیت شناختن دگرباشان جنسی این آمادگی را نشان نداده است و هنوز به این مقوله علاقه ندارد که بپذیرد در داخل آن دگرباشانی هم وجود دارند. حالا با استفاده از کلمه «ملی» این تعلق به جامعه ایران به خوبی نشان داده می‌شود: «ایرانی بودن» دگرباشان ایرانی. می‌توانستند به جای این بگویند یک جامعه جهانی هم هست و ما دگرباشان به «جامعه جهانی» تعلق داریم.

بلاگر: مدتی پیش در زمینه روز ملی دگرباشان گروهی به نام «رامیار» بیانیه‌ای داد، اما تا جایی که من می‌دانم ایده این‌که چرا روز تعطیل باشد و چرا جمعه اول مردادماه باشد به این دلیل است که اول: این موقع از سال به جز مناسبت‌های مذهبی که مدام در حال گردش هستند «کم مناسبت‌ترین» از حیث مناسبت ملی در سال است. به خصوص این‌که همیشه بین اول تا هفتم مردادماه اولین جمعه‌ مردادماه یکی از روزهای اول تا هفتم خواهد بود. دوم این‌که:‌این موقع در سال قشر جوان جامعه دگرباش که بیشترین فعالیت را دارند، بیشترین آزادی فکر و آزادی عمل را در این موقع از سال دارد. چراکه اگر دانشجو باشند در این موقع از سال آزادتر هستند حتی اگر در حال گذراندن ترم تابستانی باشند. زمان امتحان‌های دانشگاه و انتخاب واحد نیست. اگر هم دانش‌آموز باشند بازهم همین‌طور خواهد بود و به‌طور کلی بیشتر مردم این موقع از سال را به عنوان وقت آزاد و تعطیلات می‌گذرانند.

اگر آینده نگر باشیم این موقع از سال بارندگی نداریم و هوای ناپایدار کمتردیده می‌شود. فکر می‌کنم مهم‌ترین دلیل همان دلیل اول برای انتخاب نخستین جمعه مردادماه برای این روز بوده است: «کم مناسب‌ترین» و «بی‌مناسب‌ترین» موقع سال. این کم‌مناسبتی برای خود جامعه دگرباش هم بسیار موجه و خوب است، باعث می‌شود کمتر اختلاف به وجود بیاید و گروه‌های بیشتری گرد این روز بیایند.

منبع عکس اول

نگاهی انتقادی به میزگرد پرگار در تلویزیون بی‌بی‌سی

arezoo — Thu, 04 Aug 2011 21:51:07 +0000

آیا همجنسگرایی ژنتیکی است یا انتخابی؟

بردیا سین (اریزرهد)

بردیا سین (اریزرهد) - چهارم مردادماه، شبکه فارسی بی‌بی‌سی، برنامه‌ای را روی آنتن برد با نام پرگار و تحت این موضوع: «آیا همجنسگرایی ژنتیکی است؟»

هر برنامه تلویزیونی یا رادیویی که درباره همجنسگرایی به مباحثه می‌پردازد، هم کاستی‌هایی دارد و هم نقاط قوتی. نکته اینجاست که کاستی‌ها، کمابیش در همه این برنامه‌ها مشابهند و در برنامه‌های بعدی دوباره و دوباره تکرار می‌شوند. واضح است برای رفع بنیادین این نقصان‌ها، باید به کنه‌شان نفوذ و ایراد‌های ریشه‌ای را برطرف کرد. این نوشته قصد دارد بعضی از اساسی‌ترین اشکالات یکی از این برنامه‌ها را بشکافد و به‌طور مشخص به برنامه پرگار درباره همجنسگرایی می‌پردازد که آخرین مورد از این دست برنامه‌هاست. مسلم است که این برنامه در اینجا تنها مثالی مناسب است که دقت در جزییات آن می‌تواند راهنمای بسیاری از رسانه‌های دیگر باشد.

ایراد اول: آیا همجنسگرایی ژنتیکی است؟

از خود موضوع میزگرد شروع می‌کنیم. چرا اساساً باید بر «ژنتیکی بودن» همجنسگرایی تاکید شود؟ مجری پرگار در مقدمه‌اش، عوامل تفاوت در گرایش‌های جنسی را در دو دسته بسیار بزرگ «ژنتیکی» و «محیطی» قرار می‌دهد. در حالی که در مقالات علمی به جای «ژنتیک» بیشتر از «بیولوژیک»، یا زیست‌شناختی استفاده می‌شود که شامل عوامل زیستی بسیار زیاد دیگری از اندوکرینولوژی تا نورولوژی نیز می‌شود. هم‌کاسه کردن تمام دلایل زیستی تحت نام «ژنتیک» ساده‌انگارانه و غیرعلمی است.

شاید حق با شادی امین باشد که در موارد اینچنینی ذهن‌های سردرگم به دنبال ساده‌ترین راه حل هستند و ساده‌ترین جواب در اینجا همان وسط کشیدن علم ژنتیک است، اما فراموش نکنیم که مقصود اساسی سازنده برنامه از این سئوال چیز دیگری بوده و آن این است که «آیا همجنسگرایی طبیعی است؟» جایگزین شدن کلمه «طبیعی» با «ژنتیکی» این مطلب را به ذهن متبادر می‌کند که اصولاً هر چیزی که ژنتیکی باشد طبیعی است یا هر رفتاری که طبیعی شمرده شود ژنتیکی است. این پیش‌فرض که طبیعی بودن و ژنتیکی بودن را هم‌ارز می‌داند، ممکن است از دید یک ژورنالیست قابل قبول باشد، ولی از دیدگاه علمی و بیولوژیک مردود است.

ایراد دوم: من معتقدم همجنسگرایی ژنتیکی است/ نیست

این مهم نیست که مهمانان به چه چیزی معتقدند. در مباحث علمی، نظرات شخصی افراد غیر متخصص محلی از اعراب ندارد. هر کسی طبق اصل آزادی عقیده، حق دارد هر نظری را که می‌پسندد درباره عوامل همجنسگرایی، تئوری کوانتوم، یا گرد بودن زمین قبول داشته باشد، ولی این نظریات تنها با استناد به مقالات و کتاب‌های علمی قابل اتکا هستند. پس قاعدتاً نظر شخصی فلان خانم که هیچ تخصص آکادمیکی در زمینه علوم پزشکی و ژنتیک ندارد، نباید اهمیتی چندان بیشتر از نظر من، شما، یا بقال سر کوچه داشته باشد. متاسفانه جای خالی میهمانان متخصص در این برنامه (و برنامه‌های مشابه) به‌شدت احساس می‌شود و در کل عجیب است که از اشخاصی بخواهیم در زمینه‌ای غیر از تخصص‌شان نظر کارشناسانه و البته درست بدهند.

در مورد عوامل همجنسگرایی (ازجمله ژنتیک) تحقیقات زیادی انجام شده و می‌توان در پایگاه‌های الزویر، اشپرینگر و امثالهم انبوهی از مقالات مربوط به این مباحث را پیدا کرد. مهمانان که خود صلاحیت علمی اظهار نظر درباره «ژنتیکی بودن همجنسگرایی» را ندارند، می‌توانستند به همین مقالات یا لااقل نظر سازمان‌های معتبر پزشکی جهان درباره این مسئله استناد کنند تا به ادعاهای‌شان کمی اعتبار علمی ببخشند.

طبق نوشته وب‌سایت رسمی انجمن روانپزشکان امریکا، امروزه اکثر دانشمندان معتقدند که گرایش‌های جنسی به احتمال زیاد در نتیجه تقابل و تاثیر عوامل بسیاری شکل می‌گیرند که از آن جمله عوامل زیستی (مانند ژنتیک و شرایط جنینی) نقش بسزایی دارند. به عنوان تایید چنین ادعایی می‌توان انبوهی از مقالاتی را رو کرد که میزان تاثیر ژنتیک در گرایش جنسی اشخاص را بررسی کرده‌اند و بر پایه و اساس زیستی و همچنین ژنتیکی گرایش‌های جنسی تاکید می‌کنند. با در نظر گرفتن حکم علمی دانشمندان، دیگر نظر شخصی فلان مهمان که با عبارت «من معتقدم» شروع می‌شود، اهمیت چندانی نخواهد داشت.

این که اشخاص نظرات غیرعلمی و گاه غلط خود را (که اگر خوش شانس باشیم با عبارت «من معتقدم» آغاز می‌شود) بیان کنند، رسمی نانوشته در برنامه‌های تلویزیونی است. ولی گذار از اعتقادات شخصی و ورود به عرصه‌ی تحقیقات تخیلی بی‌آدرس و شناسنامه قدمی است که در شان هیچ برنامه معتبری نیست. ارجاع ندادن به منابع، هنگام بحث بر موضوعات علمی راه را بر هرگونه ارزیابی اطلاعات می‌بندد و تمام ارزش علمی برنامه را زیر سئوال می‌برد. در پرگار به تحقیقی در روسیه اشاره شد که در آن 50 کودک را از محیط طبیعی زندگی خود خارج می‌کنند و آن‌ها را در محیطی پرورش می‌دهند که تنها نوعی از ارتباط عاطفی را مشاهده می‌کنند توسط ایشان بین اشخاص همجنس است. نتیجه این تحقیق هم براساس گفته مهمان برنامه، شادی امین این بود که کودکان تحت این آزمایش رفتارهای همجنسگرایانه از خود نشان دادند. از باورنکردنی بودن کلیت این تحقیق و اصلا غیرعملی بودن چنین طرحی که بگذریم، به نکته اصلی می‌رسیم: منبع شما کجاست؟ بنده تمام پایگاه‌های اطلاعاتی و ژورنال‌های روانشناسی و رفتارشناسی را زیر و رو کردم و چنین طرحی را نیافتم. آیا مطرح کردن این چنینی قصه‌های شاخدار و قالب کردن آن به عنوان «تحقیقات اثبات شده» برای مخاطبان، در راستای همان علم محوری است که این برنامه‌ها داعیه‌اش را دارند؟

ایراد سوم: نیت درست و مسیر غلط

مغالطه از پایه‌های ثابت هر مباحثه‌ای، خصوصاً مباحثات تلویزیونی هستند و پرگار نیز از این امر مستثنی نبود.

چند نمونه از سفسطه‌هایی که در این برنامه خصوصاً از طرف خانم امین مطرح شد در زیر آمده‌اند:

۱- تاکید بر ژنتیکی بودن تنها زمانی انجام می شود که بخواهیم مشخصه‌ای را در برابر یک هنجار قرار داده و آن را به عنوان یک انحراف ریشه‌یابی کنیم. من معتقدم همجنسگرایی انحراف نیست پس همجنسگرایی ژنتیکی نیست.

این نمونه‌ای بارز از یک مغالطه بی ربط است. این‌که یک خصوصیت ژنتیکی باشد یا نه یک مسئله است، و این‌که ما از ژنتیکی بودن یک خصیصه چه انتفاعی ببریم و آن را دستاویز رسیدن به چه هدفی کنیم مسئله‌ای دیگر.

۲- اگر همجنسگرایی ژنتیکی بود پس چطور است که والدین دگرجنسگرا فرزندان همجنسگرا تولید می‌کنند؟ این ژن از کجا آمده؟

این پرسشی است که یک دانش آموز دبیرستانی رشته تجربی نیز قادر است به آن پاسخ بدهد.

۳- فلان خانم تا سی و پنج سالگی ازدواج کرده بوده و دو بچه داشته، پس دگرجنسگرا بوده است.

۴- همان خانم دگرجنسگرا در سی و شش سالگی اعلام همجنسگرایی کرد و همجنسگرا شد. پس همجنسگرایی یک انتخاب است.

در این‌جا فرض بر این بوده است که هرکس وارد رفتار جنسی دگرجنسگرایانه شده باشد (به‌طور خاص، ازدواج کرده باشد) لزوماً دگرجنسگراست، و بر پایه این فرض نتایجی گرفته شده‌اند. در حالی که فرض ابتدایی خود نیاز به اثبات دارد.

هنگامی که بحث بر سر همجنسگرایی باشد، مغلطه‌هایی این‌چنینی زیاد شنیده می‌شوند، اما نه از سمت افرادی مانند خانم امین که خواهان حقوق انسانی برابر برای تمام اقشار جامعه‌اند، بلکه از سمت کسانی که اتفاقاً سرکوب‌کننده دگرباشان و انسان‌های «منحرف» (به‌زعم خود) هستند. بنابراین ادای این جملات در یک برنامه تلویزیونی نه تنها در راستای هدف این مبارزان حقوق بشر نخواهد بود، بلکه حتی تامین‌کننده خوراک تبلیغاتی سرکوبگران اقلیت‌های جنسی هم خواهد شد.

شادی امین به عنوان یک فعال حقوق بشر، معتقد است هر کس باید بتواند آزادانه زندگی جنسی مورد علاقه‌اش را دنبال کند. این‌که علت همجنسگرایی یا دگرجنسگرایی یا فلان میل چیست در این میان مسئله‌ای بدون اهمیت است، چون علت هرچه که باشد، شخص باید از حقوق اولیه انسانی‌اش برخوردار شود. در یک کلام، مهم نیست همجنسگرایی ژنتیکی است یا نیست، یا انتخابی است یا نیست، مهم این است که همه انسان‌ها حق دارند در زندگی جنسی خود آزاد باشند.

ولی متاسفانه این امر بدیهی، برای مخاطبان شادی امین بدیهی نیست، و اشخاص برای برخورداری از حقوق اولیه انسانی، ابتدا باید استحقاق‌شان را به قشر حاکم اثبات کنند. شادی امین و فعالانی مانند او نیز از این امر با خبر هستند. آن‌ها نمی‌خواهند افراد تن به ذلت «اثبات استحقاق خود به دیگران» بدهند، پس ترجیح می‌دهند دلایلی که همجنسگرایان به این منظور می‌آورند را یکی‌یکی از هم پاره کنند. حتی اگر این پاره کردن‌ها با سلاح استدلال‌های سفسطه آمیز باشد.

مهم این است که در نظر داشته باشیم موضوعاتی مانند ژنتیکی بودن، طبیعی بودن، انتخابی بودن یا نبودن همجنسگرایی، همواره یکی از دستاویزهای پرکاربرد مخالفان اقلیت‌های جنسی در سرکوب این بخش از جامعه بوده است. بنابرین طبیعی است که مدافعان حقوق بشر و اقلیت‌های جنسی بخواهند برای کسب احترام در جامعه، ابتدا این موانع را مرتفع سازند.

ایراد چهارم: تمایز قائل نشدن بین هویت و گرایش

یکی از ایراد‌های بزرگ این برنامه و برنامه‌های مشابه، قائل شدن عدم تفاوت بین «هویت جنسی» و «گرایش جنسی» است. گرایش جنسی همان میل جنسی‌ای است که باعث می‌شود شخص به‌طور ناخوادآگاه به اشخاص دیگر متمایل شود و توسط ایشان تحریک جنسی شود. این میل می تواند برای خود شخص آشکار یا پنهان باشد، ولی مسئله هویت جنسی مسئله‌ای کاملاً متفاوت است. هویت جنسی، درکی است که خود شخص از خودش و امیال جنسی‌اش در ذهن دارد و خود را با آن مولفه‌ها می‌شناسد (با هویت جنسیتی اشتباه گرفته نشود).

در این میان مفهوم دیگری نیز وجود دارد که در برنامه پرگار اصلاً به آن پرداخته نشد و آن «رفتار جنسی» است. رفتار جنسی، نشان می‌دهد که شخص علی‌رغم گرایش جنسی و هویت جنسی‌اش، در عمل دست به چه نوع رابطه جنسی‌ای می‌زند و به زبان ساده، با کدام جنسیت به رختخواب می‌رود. رفتار جنسی بیش از این‌که تحت تاثیر گرایش جنسی باشد، تحت تاثیر هویت جنسی است. یعنی تصویری که خود شخص از برقراری رابطه جنسی خود در ذهن دارد.

جدا بودن این سه مفهوم از هم باعث می‌شود روابط جنسی وارد پیچیدگی‌های خاص خودشان شوند که برای بسیاری از اشخاص (مانند مجری پرگار و مهمانان برنامه‌اش) غلط اندازند. در موارد زیادی، گرایش جنسی و هویت جنسی اشخاص هیچ همخوانی‌ای با هم ندارند. یک شخص با گرایش‌های همجنسگرایانه ممکن است سال‌ها از این گرایش بی‌خبر باشد و حتی مجال پی بردن به چنین احساساتی را نیز پیدا نکند. دلیل این‌که خیلی از همجنسگرایان در مقاطع ابتدایی زندگی خود رفتارهایی دگرجنسگرایانه بروز می‌دهند همین است. جامعه، زندگی دگرجنسگرایانه را به صورت هنجار بدیهی، از ابتدای زندگی در گوش اعضای جامعه خوانده است، پس اشخاص نیز به‌طور کاملاً اتوماتیک در ابتدا همان مسیر را برای تبیین رفتارهای جنسی خود (که تحت تاثیر اطلاعات خارجی، جامعه و هنجارهای تحمیلی جامعه قرار دارد) انتخاب می‌کنند. حال اگر هنگام رشد فرد، در جامعه‌ای همجنسگرایی به عنوان یک هنجار در جامعه تبلیغ شود و دگرجنسگرایی به عنوان تابویی نابخشودنی تقبیح، مسلم است که این وضعیت برعکس خواهد شد و اشخاص از خود انتظار خواهند داشت در وهله اول رفتارهای همجنسگرایانه از خود بروز بدهند. این بدان معنی نیست که گرایش جنسی این افراد همجنسگرایی است یا اینگونه می‌توان همجنسگرایی را به عنوان یک گرایش در جامعه ترویج کرد. بلکه تنها نشان‌دهنده‌ میزان تاثیر جامعه و هنجارهای جامعه در شکل‌گیری هویت جنسی (و نه گرایش جنسی) و به تبع آن رفتارهای جنسی افراد است.

زمانی که یک شخص متوجه حقیقت گرایش جنسی‌اش می‌شود و مثلاً پی می‌برد که یک همجنسگراست (که آن را به اصطلاح Inner Coming Out می‌نامند) زمانی است که هویت جنسی‌اش شکل تازه‌ای می‌گیرد تا با گرایش جنسی واقعی‌اش سازگارتر شود. به همین دلیل است که برای خیلی از کسانی که بیرون از گود ایستاده‌اند و شاهد این دگردیسی هویتی هستند، ممکن است همجنسگرایی نوعی انتخاب در میانه راه زندگی به نظر برسد.

با در نظر گرفتن این موارد، بدیهی است در گرایش جنسی صحبت از تغییر تا حد زیادی بی‌مورد است. هیچ دگرجنسگرایی نیست که همجنسگرا شده باشد یا برعکس. آن‌چه تغییرپذیر است هویت جنسی و رفتار جنسی است؛ یعنی نگرشی که خود شخص به تمایلات جنسی‌اش دارد و رفتارهای جنسی‌ای که مطابق با این هویت، در عمل انجام می‌دهد.

متاسفانه همین ایراد اخیر و اشتباه گرفتن مفاهیمی چون گرایش و هویت و رفتار، باعث شد که برنامه پرگار با نتیجه کلی‌ای به اتمام برسد که با یافته‌های علمی حال حاضر همخوانی ندارد. این نتیجه چیزی نبود جز «همجنسگرایی یک انتخاب است، و هرکسی به عنوان یک انسان حق دارد چنین انتخابی بکند» که این برای همجنسگرایان در کشوری مانند ایران چیزی مانند حکم ارتداد است.

چاره چیست؟

در برنامه‌هایی مانند پرگار، به یک نکته اساسی بی‌توجهی شده و آن این است: «مخاطب ما کیست؟»

مخاطب این برنامه‌ها همجنسگرایان، فعالان اجتماعی یا حقوق بشر نیستند. چون نتیجه نهایی این برنامه‌ها هرچه باشد آن‌ها از پیش به آن واقفند. مخاطب این برنامه در اصل خانواده‌هایی هستند که مطالعه علمی یا جامعه‌شناسی خاصی ندارند؛ خانواده‌هایی که به احتمال زیاد اعضای دگرباشی نیز دارند ولی از این امر بی‌اطلاعند؛ خانواده‌هایی که نه می‌دانند گرایش جنسی چیست و نه کلمه «دگرجنسگرا» را پیش از این شنیده‌اند. با این حال بیشتر آن‌ها پیش‌ذهنیت‌های مشخصی درباره یک همجنسگرا دارند که اکثراً مطابق کلیشه‌های القا شده توسط هنجارهای اجتماعی و سیاسی هستند. این تصورات را می‌توان در سه جمله خلاصه کرد: «همجنسگرایی یک انحراف جنسی و اخلاقی است. همجنسگرایی بیولوژیک یا طبیعی نیست. همجنسگرایی یک انتخاب/ بیماری است.»

برای اذهانی که چنین تصوراتی بر آن چنبره زده، مشخص است که نمی‌توان راهکارهایی مانند استراتژی حقوق بشر شادی امین را به کار بست. اگر مقصود تشکیل چنین میزگردهایی بهبود وضع اقلیت‌های جنسی در جامعه و تاثیر بر مخاطبان عام باشد، می‌بایست به عنوان اولین قدم همین تصورات کلیشه‌ای و پیش‌ذهنیت‌ها را نشانه رفت و با انجام مباحثات بیشتر درباره دلایل بیولوژیک همجنسگرایی، طبیعی بودن و انتخابی نبودن همجنسگرایی و توضیح تکثر گرایش‌های جنسی در جامعه، آ‌ن‌ها را نابود ساخت. در غیر این صورت، تصورات کلیشه‌ای یادشده اصلاً مجالی برای بحث‌های حقوق بشری با مخاطبان متعصب باقی نخواهند گذاشت.

برون‌آیی برای خود

arezoo — Sat, 30 Jul 2011 18:06:22 +0000

آرمان نامدار

آرمان نامدار- بخش سوم گفت‌و‌گوی من با ساقی قهرمان، رئیس سازمان دگرباشان جنسی ایران را می‌خوانید. خانم قهرمان در دو بخش پیشین از فعالیت‌های حمایتی‌اش در حوزه ادبیات دگرباش و وظیفه هم‌جنس‌گرایان در جامعه سخن به میان آورد. وی در این بخش نیز به رابطه هم‌جنس‌گرایان و خانواده‌ها و آگاهی رساندن به آن‌ها صحبت می‌کند.

پیش‌زمینه‌؛ هم برای خانواده‌ هم برای هم‌جنس‌گرا

دادن اطلاع به خانواده‌ها می‌تواند مشکل ناشناخته بودن هم‌جنس‌گرایان را حل کند. این اطلاع دادن از چه جایی باید شروع شود؟

ساقی قهرمان: بیست سال پیش در کانادا اتفاقی بدی افتاد که نشانه بی‌فکری و بچه‌گی کسانی بود که باعث آن شدند. مادری برای دیدن پسرش به ونکوور کانادا آمده بود. پسر از مادرش خواست که وی را به دوستانش که در رادیوی فارسی زبان ونکوور کانادا کار می‌کردند معرفی کند. در رادیو آن‌ها با مادر و فرزند و دوست پسرش که آن‌جا بود مصاحبه کردند. مجری برنامه سئوال می‌کرد: «از کجا آمده‌اید؟ چند وقت است که آمده‌اید؟ چقدر خوشحال هستید که فرزندتان را می‌بینید؟» مادر هم به سئوال‌ها جواب می‌داد. همان‌جا پسر این خانم که در کانادا هم زندگی می‌کرد به مادرش گفت: «من برای شما یک خبر غافلگیرکننده دارم. مادر من هم‌جنس‌گرا هستم و دوستم هم که کنارم نشسته است همسر من است.» این مادر دچار شوک شد، حالش بد شد و گریه کرد و برنامه به هم ریخت. آن مادر دیگر نتوانست آن فرزند را تحمل کند. خب! این کار بی‌فکر و خطرناکی بود. خیلی با آن مادر خشن برخورد شد.

ساقی قهرمان

مسئله من آشکارگری برای خانواده نیست. مسئله این است که هم‌جنس‌گرایی که می‌تواند به عنوان کارمند مسئولیت خودش را انجام بدهد و از عهده خودش برآید و خانواده‌اش به آن شدت مذهبی و متعصب نیست که نتواند به هیچ عنوان با این مسئله کنار بیاید، شروع کند به تعلیم دادن به این خانواده. برای این‌کار باید حداقل شش‌ماه وقت بگذارد و این شش‌ماه برای این است که خانواده‌اش بپذیرند که می‌توانند او را حتی با یک گرایش ناشناخته، بپذیرند. با این شیوه سرمایه‌گذاری کردن، یک همجنسگرا دارای خانواده می‌شود. این مسئولیت این آدم به عنوان یک همجنس‌گراست. به همان اندازه‌ای که معتقدم یک هم‌جنس‌گرا باید در داخل ایران برای تحصیل و اشتغال برنامه‌ریزی کند، برای کار اجتماعی و شرکت در اجتماع، برنامه‌ریزی کند، به همان اندازه معتقدم باید برای نقش‌پذیری و پذیرفته‌شدن در خانواده هم برنامه‌ریزی کند. این وظیفه، وظیفه هم‌جنس‌گراست که به خانواده‌اش به شکل مثبت، بودن و چگونه بودن خودش را «اطلاع» بدهد و خانواده خودش را به حضور مثبت خودش آگاه کند.

هزینه‌هایی که باید بپردازم

حرف زدن با کسی که با خانواده‌ای زندگی می‌کند که به دلیل اعتقادات مذهبی با گرایش فرزند هم‌جنس‌گرایش تناقض پیدا می‌کند، سخت است. مثلاً من می‌شنوم که یک پدر بسیار بسیار مذهبی می‌تواند فرزندش را بکشد اگر متوجه گرایش فرزندش بشود. مادر فرزند هم مخالفتی نمی‌کند و این قتل را حتی به عنوان یک حرکت مفید می‌بیند. تصور این است که این فرزندی بود که منحرف بود و خانواده نمی‌تواند تحملش کند. دلیلی ندارد که یک انسان همجنسگرا با چنین هزینه‌هایی برود دنبال آگاه‌سازی خانواده. اگر این شخص بتواند از خانواده خودش دورتر بشود و برای خودش زندگی مستقلی جای دیگری درست کند و در چارچوب محدودیت‌های خودش زندگی ‌کند، قدم مثبت‌تری برداشته.

کسی که از طرف خانواده اجبار به ازدواج دارد چطور؟

ما زمانی این مشکل را در مبارزات زنان داشتیم. دختر جوانی که خانواده‌اش به او فشار می‌آورد ازدواج کن و او نمی‌خواهد ازدواج کند چه کار باید بکند؟ و یا زن جوانی که به دلیل مشکلاتی که درخانواده دارد می‌خواهد طلاق بگیرد و خانواده خودش اولین کسانی هستند که مخالف طلاق هستند باید چه کند؟

هزینه باید بدهد. شما از دستور و فشار خانواده سرپیچی می‌کنید و ازدواج نمی‌کنید. چه اتفاقی می‌افتد؟ خانواده هزینه‌های مادی شما را نمی‌دهد. خانواده حمایت اجتماعی به شما نمی‌دهد و شما این هزینه را، یعنی هزینه‌ منزوی شدن و محروم شدن را می‌پردازید. سعی می‌کنید جای دیگری خودتان را تقویت کنید. با تکیه به همین دلایل بود که جامعه زنان نیاز پیدا کرد بیشتر تحصیل بکند، حتما شاغل باشد، حتما بتواند تحرک داشته باشد. بتواند جدای از خانواده خودش را اداره بکند. اگر خانواده دیگر حاضر نشد به مهمانی دعوت‌اش کند، دیگر حاضر نشد موقعی که شب دیر می‌آید خانه، در خطرات خیابان، از او مراقبت کند، و دیگر حاضر نشد برایش پدری و مادری بکند، این زن بتواند بیرون به عنوان یک آدم تنها زندگی کند و یک محیط دیگر بسازد. یعنی شما مجبورید به عنوان یک زن روی پای خودتان بایستید و تنها باشید. انزوای تحمیل شده از سوی خانواده را تحمل کنید تا مجبور نباشید به اجباری که خانواده تحمیل می‌کند تن بدهید.

جامعه گی هم همین‌طور است؛ از دست می‌دهد و خانواده طردش می‌کند. با وی حرف نمی‌زند و هیچ جور حمایتی به وی نمی‌دهد. خب این جامعه گی باید بتواند روی پای خودش بایستد و درآمد خودش را داشته باشد. باید بتواند روی حلقه دوستانش تکیه کند. جامعه هم‌جنس‌گرای ایران هم به عنوان بخشی از این جامعه یک سری امکانات دارد، یک سری محدودیت‌ها دارد و یک‌سری مسئولیت‌ها را می‌تواند به عهده بگیرد.

آینده کی خواهد آمد؟ چگونه خواهد بود؟

Babak M — Tue, 26 Jul 2011 15:08:10 +0000

گفت‌وگو با محمد، همجنسگرا- ترکیه

ساقی قهرمان

من در خانواده‌ای مذهبی به دنیا آمدم، در یکی از شهرستان‌های مذهبی ایران. سه برادر و یک خواهر داشتم. پدر صاحب یک مسئولیت داوطلبانه مذهبی بود. خانواده ما با رعایت شدید اصول مذهبی اداره می‌شد.

در بچگی رفتار دخترانه داشتم. به همین خاطر در خانه و در کوچه، وقت بازی با بچه‌های دیگر، به شدت تنبیه می‌شدم. از هر دو گروه طرد می‌شدم. نه دختر بودم که با دخترها اجازه بازی داشته باشم، نه شبیه پسرها بودم که در بازی شریک‌ام کنند. تنها بودم.

حدود یازده، دوازده سالگی یکی از دوستان برادر بزرگم با من رابطه‌ای را شروع کرد. چیزی شبیه به رابطه جنسی، اما نه رابطه کامل. اولین تجربه رابطه کامل را در دوره راهنمایی داشتم، با همان دوست برادرم. این رابطه را دوست داشتم، اما اذیت می‌شدم.

یک روز پدرم دید. پس از آن رفت و آمد او را به خانه و ارتباط او با من و برادرم را ممنوع کرد و من را به شدت تنبیه کرد. پدرم وقتی مرا می‌زد با خشونتی می‌زد که بیهوش می‌شدم. پس از آن در یک کلاس قرآن نام‌نویسی کردم. در کلاس پسری به نام سعید، به من فشار آورد تا همان رابطه‌ای که با دوست برادرم داشتم را با او هم داشته باشم. همه خبر داشتند. نمی‌توانستم از خودم دفاع کنم. فشاری که پدرم به من وارد می‌کرد قدرت دفاع را از من گرفته بود. ناچار با سعید رابطه گرفتم. بعد از او برادرش نیز با زور با من رابطه گرفت و سپس نفر سوم هم به این باج‌خواهی اضافه شد. من به رابطه با پسرها علاقه داشتم، اما دوست نداشتم به زور با من رابطه داشته باشند. دوست نداشتم با تهدید با من رابطه داشته باشند. دوست داشتم به کسی علاقه‌مند و با او آشنا بشوم و بعد با او رابطه‌ای داشته باشم که باعث آزار و اهانت و ایجاد ترس در من نباشد. اما در آن محله‌ی مذهبی، با خانواده‌های کم‌درآمد و با تحصیلات پایین، بیشتر اوقات دلهره داشتیم، از همه چیز. من بیشتر از همه می‌ترسیدم چون همیشه کسی بود که من را لو بدهد، یا باج بخواهد، و همیشه پدر و برادری بودند که من را با خشونت زیاد و به خاطر رفتار «نامناسب» بزنند تا از اصلاح بشوم. نمی‌دانستم چطور اصلاح بشوم.

بعد از مدتی پسری که هشت سال بزرگ‌تر از من بود با من آشنا شد و من را به خانه خود برد. در آنجا، سعید و برادرش هم پیدا شدند و به زور به من تجاوز کردند. نمی‌خواستم. درگیر شدیم. لباسم پاره شد و شانه و مچ دستم مجروح شد و اثرش بعد از سال‌ها هنوز هست. وقتی به خانه برگشتم پدرم با دیدن سر و روی خونی‌ام مرا به شدت زد. زمین خوردم و سرم به زمین اصابت کرد و بیهوش شدم. روی کمر و پشت گردن‌ام هنوز برجستگی زخم و ضربه‌های آن روز هست.

به دبیرستان رفتم. از دخترها به شدت بدم می‌آمد. از خانواده‌ام به خاطر خشونت بیش از حدشان بدم می‌آمد.

در دبیرستان با پسری به نام تیمور آشنا شدم که دوستش داشتم و باز پسر دیگری از همان مدرسه آمد که باج‌خواهی این رابطه را بکند. این رابطه‌ها تا زمانی که دیپلم گرفتم، ادامه داشت. فضای به شدت مذهبی دبیرستان و محله‌، امکان بیرون آمدن از تارعنکبوت رابطه‌های خواسته که رابطه‌های ناخواسته را به دنبال خود می کشاند، نمی‌داد. یک بار به علت این که رفتار ظاهری‌ام در میان پسران مدرسه «عجیب» بود، از مدرسه اخراج شدم.

پس از دیپلم در کنکور دانشگاه شهر خودمان قبول نشدم. پدرم اجازه نداد به شهر دیگری برای تحصیل بروم که در آنجا قبول شده بودم. مجبور شدم در خانه بمانم و در یک فروشگاه کار کنم و برای کنکور سال بعد آماده شوم.

با یکی از کارکنان آن فروشگاه شب‌ها رابطه پیدا کردم. و پس از آن با مرد جوانی که در محله نزدیک به محل کارم در یک نانوایی کار می‌کرد آشنا شدم. نوزده ساله بودم. خبر به گوش پدرم رسید. با شدتی مرا زد که پلک چشمم پاره شد و غده‌های اشک چشمم آسیب دید. چند روز در خانه بستری بودم. سال بعد به جای رفتن به دانشگاه به سربازی رفتم.

در پادگان با یکی از سربازها و سپس با یکی از افسران آنجا که درجه سرهنگی داشت رابطه داشتم. در پایان خدمت سربازی و با شروع کار در بازار در کنار پدر و برادرهایم و امکان راندن اتوموبیل، امکان رفتن به محله‌های خارج از شهر را پیدا کردم. یکی از این محله‌ها پاتوق مردان همجنسگرای مذهبی و سنتی شهر بود. همه آنجا بودند. با دو نفر آشنا شدم و دوباره رابطه‌های خواسته و ارتباط‌هایی که با باج‌گیری به من تحمیل می شدند شروع شد.

از سوی خانواده ناچار به ازدواج با دختر یکی از خویشان خود شدم. پزشک معالج خانواده توصیه کرد که این ازدواج صورت بگیرد تا من دارای تمایل به ارتباط با زن‌ها بشوم.

قادر به ارتباط زناشویی با همسرم نبودم و طی دو سه‌سالی که با هم زندگی کردیم به‌ندرت با هم رابطه داشتیم. با فشار خانواده دارای فرزند شدیم. در طول سال‌های زناشویی همچنان به پاتوق بیرون شهر می‌رفتم و با دوستان سابقم ارتباطم را حفظ کردم.

همسرم به دلیل کمبود عاطفی و نیازهای جنسی، مخفیانه با مرد دیگری آشنا شده بود. من بعد از این که باخبر شدم به خانه پدرم برگشتم. بچه با مادرش ماند. طلاق به بهانه اختلاف زن و شوهر انجام شد. سرمایه‌ای که سهم من از فروشگاه پدرم بود، بابت مهریه همسرم پرداخت شد.

تا مدتی اجازه کار در محل اشتغال سابق خود را نداشتم. به دلیل شکایت یکی از اقوامم به زندان رفتم. در زندان بر اثر ضرب و شتم، مجروح شدم و تعداد زیادی از دندان‌هایم شکست.

پدرم برای بار دوم مرا وادار به ازدواج کرد. این بار دیگر حاضر نشدم بچه‌دار شوم. همسر دومم نیز متوجه شد که نمی‌توانم وظایف یک مرد را انجام دهم. در مقابل فشار خانواده برای بچه‌دار شدن تصمیم به فرار گرفتم. یک بار با قاچاقچی به استانبول رفتم. دستگیر شدم و پانزده روز در زندان استانبول ماندم. پس از آن به ایران برگشتم تا پول تهیه کنم و بار دیگر به ترکیه بروم. این بار پدر و مادرم برای این که برای همیشه از ایران خارج شوم و برنگردم، پول سفرم را تامین کردند. این بار پس از ورود به ترکیه به دفتر پناهندگی سازمان ملل مراجعه کردم. پس از مصاحبه، به دلیل آن که شکل و پوشش ظاهری من شبیه به دیگر پناهجویان گی نبود، باور نکردند که من همجنسگرا هستم. این تصور برای «یو- ان» وجود داشت که همه‌ گی‌های ایران می‌بایست از شهرهای بزرگ باشند و جوان باشند و لباس و رفتارشان شبیه به مدل‌های فشن باشد. باور نمی‌کردند که من، با شکل و شمایل مذهبی و شهرستانی و بدون هیچ آرایش و با صورت و ظاهر معمول مردان شهرستان، همجنسگرا باشم. ناچار پس از این که پرونده من رد شد دوباره درخواست مصاحبه دادم. این بار تمام ماجراهای زندگی خود را، پوزیشن‌ام را، و مذهبی بودنم را، برای وکیل توضیح دادم. به سئوال‌ها بارها و بارها جواب دادم. حالا دوسال و نیم است که منتظر جوابم و بسیار سئوال‌ها دارم که نمی‌دانم چطور باید جواب بگیرند. من در محیطی بزرگ نشدم که دسترسی به کتاب و مقاله در مورد گرایش جنسی‌ام داشته باشم. در محله‌ای بزرگ نشدم که از همجنسگرایی چیزی به جز رابطه جنسی خواسته یا به اجبار با پسرهای محله چیزی یاد بگیرم. در خانواده‌ای بزرگ نشدم که چیزی از حق خودم برای تن ندادن به دستورهای پدرم یاد بگیرم. پدرم، به دلیل موقعیت مذهبی‌ای که دارد، ناچار بود از آبروی خودش دفاع کند. دفاع کردن از من، برای پدرم، به معنی فدا کردن موقعیت موروثی خانواده و آبرو و حتی امکانات مالی خانواده می‌شد. حالا که اینجا تنهای تنها و منتظر جواب درخواست پناهندگی هستم به این فکر می‌کنم که من شاید از همه دیگر همجنسگراهای ایران، تنهاتر بزرگ شده‌ام و شاید چیزهایی هست که باید بدانم، اما نمی‌دانم چی هستند و از کجا می‌شود آموخت. خسته‌ام و صبر ماندن در ترکیه را ندارم. زندگی گذشته‌ام پر از خشونت و زخم و زندان و اجبار و باج‌گیری و رابطه‌های بی‌دلیل و بی‌اعتماد و تنهایی است. نمی‌دانم آینده کی خواهد آمد و چگونه خواهد بود؟ کی از ترکیه بیرون خواهم رفت و در کشور دیگر چگونه زندگی‌ای خواهم داشت؟

فرصتی برای درخشش

arezoo — Sat, 23 Jul 2011 18:11:57 +0000

آرمان نامدار

آرمان نامدار- بخش دوم گفت‌و‌گوی من با ساقی قهرمان، شاعر و فعال حامی حقوق هم‌جنس‌گرایان را می‌خوانید. ساقی قهرمان در این بخش به پرسش‌های من پیرامون وظیفه یک دگرباش در جامعه‌ای که زندگی می‌کند پاسخ می‌دهد.

رای هم‌جنس‌گرایان باید موثر بیافتد

اولاً من فکر می‌کنم هر هم‌جنس‌گرای ایرانی در ایران که در زمان حاضر زندگی می‌کند باید برای خودش مسئولیت تعیین بکند و آن مسئولیت این است که حتماً به هر قیمتی شده تحصیلات داشته باشد. حتماً شاغل باشد. جامعه هم‌جنس‌گرای ایران نیاز دارد که جزیی از بازار کار باشد؛ جزیی از بخش تحصیلکرده‌ جامعه باشد و جزئی از آن بخش باشد که امکان دارد در رده‌های کار موثر قرار بگیرد. این جامعه‌‌ای‌ست که می‌خواهد حقوق داشته باشد، پس باید بلافاصله در جامعه مسئولیت بگیرد. باید بتواند در مورد مسایل اجتماعی نظرمند باشد.

به نظر من این باعث می‌شود به عنوان یک بخش مسئول جامعه حقوق‌اش را به‌دست بیاورد. وقتی شما به عنوان یک فرد مطلع رای می‌دهید،‌ رای را به چیزی می‌دهید که به نظر شما درست است. وقتی شما در هیئت علمی یک دانشگاه هستید نظر شما ارزش دارد. وقتی شما در کانون مهندسین یک شهر هستید نظر شما ارزش دارد. شما اگر در شهرداری کار بکنید نظر شما ارزش دارد.

شاید من اشتباه می‌کنم اما الآن اکثریت جامعه هم‌جنس‌گرای ایران با مخفی‌کاری کامل زندگی می‌کند. اگر این مخفی کاری را می‌کند و زحمت و درد آن را می‌کشد چرا نباید این مخفی کاری را زمانی انجام بدهد که عضو شورای شهر هم هست؟ تا بتواند در تصمیم گیری‌ها نظر داشته باشد؛ تا بتواند دخالت داشته باشد. تا مثلاً اگر بخشنامه‌ای صادر می‌شود که افراد مجرد نباید به تنهایی خانه اجاره کنند بتواند نظر کوچکی داشته باشد و بگوید «البته این بخشنامه زیاد برای جامعه مفید نیست». جامعه‌ هم‌جنس‌گرا در چرخه‌ای که جامعه را می‌چرخاند باید بتواند مقام و موقعیت موثر داشته باشد.

فاصله داریم هنوز،‌ اما فراموش نکنیم در عرض ده سال گذشته نقطه‌ای که جامعه گی ایستاده بوده است با الآن خیلی فاصله دارد. خیلی بیشتر از ده سال فاصله دارند. راه طولانی‌تری را جامعه گی و نه جامعه هم‌جنس‌گرا رفته تا الآن. همین راه را جامعه لزبین طی نکرده. همین راه را ترنس‌سکشوال‌ها نرفته‌اند. جامعه گی این راه را رفته. یعنی جامعه گی موفق شده اعضایی با تحصیلات آکادمیک داشته باشد. شاغل با شغل‌های خوب داشته باشد؛ روزنامه‌نگار داشته باشد،‌ فعال حقوق بشر داشته باشد، مهندس داشته باشد، پزشک داشته باشد. این موقعیتی در جامعه است که جامعه گی دارد ولی هنوز بقیه بخش‌های جامعه دگرباش آن را ندارند. چون این مسئولیت را شناخته است و می‌داند که لزوم دارد، پس آن را سریع‌تر و همه‌گیرتر بکند.

جامعه دگرباش تلاش بیشتری می‌خواهد

ما تعداد زیادی از هم‌جنس‌گرایان داخل ایران را داریم که تحصیلکرده هستند. می‌توانند بخوانند، می‌توانند بنویسند، می‌توانند حرف بزنند و می‌توانند تحلیل کنند. باید مسئولیت خودشان را قبول کنند و هرکدام خانواده خودشان را با کار مداوم، حوصله و توضیح دادن و تحمل یک ماه تشنج مادر یا پدر برسانند به جایی که درک‌شان کنند. ما می‌دانیم بخشی از جامعه ایران بخشی است که در شهرستان‌های کوچک و ده‌ها زندگی می‌کند و تعصب زیادی دارد و در کل نمی‌تواند درک بکند که فرزند هم‌جنس‌گرایش گناه‌کار نیست. ما می‌دانیم بخشی از خانواده‌های ایران به شدت مذهبی هستند و اصلاً نمی‌توانند مسئله هم‌جنس‌گرایی را درک کنند. بخشی از خانواده‌های ایران با ساختار دولتی در تماس هستند. مثلاً پدر یا برادری هست که با بسیج کار می‌کند. ارتباط گرفتن این‌ها با فرزند دگرباش خانواده سخت است، اما ما یک بخشی را هم داریم که از نظر رفاه مالی، موقعیت تحصیلی و شغلی و از نظر علاقه‌مندی و آشنایی با فرهنگ دموکرات، با فرهنگ لیبرال می‌توانند خیلی از ویژگی‌های شخصیتی فرزندشان را قبول بکنند. مثلاً شما می‌بینید که پسر استریت یا دگرجنس‌گرای‌شان را با لباس‌هایی غیر از آن‌چه در جامعه ایران می‌تواند قبول بشود تحمل می‌کنند. می‌توانند حالت‌های خیلی افراطی فرزندشان را تحمل کنند.

افراد هم‌جنس‌گرایی که افراد بالغ به حساب می‌آیند و برای مثال کارمند یک شرکت هستند و در شغل خودشان مدیریت می‌کنند یا دارند به درستی تولید می‌کنند، این‌ها وقتی با خانواده خودشان برخورد می‌کنند به آدمی تبدیل می‌شوند که قدرت کمتری دارد تا آن زمانی که در اداره پشت میزش نشسته است. این یک مسئله درونی است. آن خانواده پس از شش ماه کار هدفمند می‌تواند ذره ذره به جایی برسد که بگوید من حالا فرزندم را درک می‌کنم. این کم‌کاری از طرف جامعه هم‌جنس‌گراست. برای این‌که ما می‌ترسیم. فرض کنید شما تصادف کرده‌اید و ماشین‌تان را کوبیده‌اید به دیوار و در ضمن یک نفر هم بین ماشین شما و دیوار کشته شده است، شما می‌توانید به پدر و مادرتان بگویید که تصادف کرده‌اید و کسی را کشته‌اید اما نمی‌توانید به پدر و مادرتان بگویید: «من هم‌جنس‌گرا هستم.» چون فکر می‌کنید اتفاق بسیار بدتری از کشتن یک آدم می‌افتد اگر شما هم‌جنس‌گرا باشید.

خب این مسئله را باید بتوان حل کرد و خانواده را ذره ذره عادت داد که هم‌جنس‌گرایی بد نیست. «مشکل شما با منی که روبه‌روی‌تان ایستاده‌ام، تنها هم‌جنس‌گرا بودن من است. بیایید با هم به هم‌جنس‌گرایی نگاه کنیم.» خانواده‌هایی هستند که این قابلیت را داشته باشند. اگر این خانواده‌ها بتوانند از کمک فرزندان بالای بیست سال‌شان استفاده کنند، یک بخشی از جامعه ایران هموفوبیای خودش را از دست داده است.

زنده گی ادبیات دگرباشان

arezoo — Sat, 16 Jul 2011 13:41:49 +0000

آرمان نامدار

آرمان نامداری- ساقی قهرمان مدیر سازمان دگرباشان جنسی ایران در کانادا، بیشتر و پیشتر به عنوان شاعر و فعال ادبی شناخته شده بوده است. وی در گفت‌ و گو با من می‌گوید که چگونه تصمیم گرفت به پشتیبانی از حقوق دگرباشان جنسی بپردازد و همچنین توضیح می‌دهد که چگونه از فعالیت‌های ادبی دگرباشان حمایت کرده و این ادبیات را به مردم معرفی می‌کند.

نوشتن را فراموش کردم

در واقع یک تصمیم نبود. یک تصمیم آگاهانه نبود. اول تصورم این بود که من که کار خودم را در زمینه‌ی ادبیات کنار نمی‌گذارم، در کنار آن فعالیت‌ حقوق بشری خودم را با جامعه‌ی دگرباش ایرانی هم انجام می‌دهم. اولین هفته‌ای که شروع کردم عین بهمن شد. انقدر بزرگ شد که هیچ چیز دیگری را دور بر خودش باقی نگذاشت. فکر می‌کنم شاید دو یا سه سال بعد از آن بود که یادم آمد زندگی ادبی‌ای هم بوده و الآن دیگر نیست. کار سازمان (دگرباشان جنسی ایران) خیلی زیاد بود. برای این‌که سازمان بتواند سالم کار کند خیلی احتیاج به ارتباط بود.[۱] برای این‌که بتواند نقص خارج از کشور بودن‌اش را اصلاح کند، من خیلی باید داخل ایران را تماشا می‌کردم؛ روزنامه‌ها چه می‌نویسند؛ مردم چه کار می‌کنند؛ جامعه‌ی دگرباش چه می‌کند و چه می‌گوید، چه می‌خواهد، نظرش چیست. و بعد این‌که به عنوان یک سازمان، چه کارهایی باید انجام بدهد که بتواند در آن مقطع زمانی که کار می‌کند کمی مثبت باشد.

خب همه‌ی این‌ها درجا هم آموزش می‌خواست، هم تحلیل می‌خواست، تصمیم‌گیری می‌خواست و هم عمل کردن می‌خواست. جایی برای چیز دیگری باقی نگذاشت.

- الآن پشیمان نیستید؟

پشیمان! نه! من آدمی هستم که کمی پر رو هستم. وقتی کاری را انجام می‌دهم که خیلی دل‌ام می‌خواهد آن‌را انجام دهم و چون خیلی دل‌ام می‌خواهد حسرت یک کار دیگر برای‌ام باقی نمی‌ماند. اما الآن فکر می‌کنم خب سازمان شش سال کار کرده است، با شیوه‌ای که به نظر من درست بوده و کارش خیلی گسترده شده. گسترده‌تر از آن که دو یا سه نفر بتوانند راه‌اش ببرند. فکر می‌کنم بهترین سرنوشت یا بهترین برنامه‌ریزی برای سازمان این باشد که کارهای‌اش تقسیم بشود بین چند مدیر مختلف که این‌ کارها را اداره می‌کنند و من بیرون‌تر در یک بخشی از سازمان که به کار اصلی خود من نزدیک‌تر است کار کنم و آن هم انتشارات سازمان باشد.

نوشته‌های دگرباشان در اختیار همگان

مجموعه‌های شعر، مقاله و داستان‌هایی که نویسنده‌های دگرباش داخل ایران نوشتند و بعد از نوشتن و ویراستاری کردن وهمه‌ی کارها، ما این‌جا به عنوان کتابخانه‌ی آن‌لاین در کانادا روی وبلاگ در دسترس عموم گذاشتیم. برای این‌که این کارها راحت‌تر و بهتر منتشر بشوند و انتشارات خاص خود جامعه دگرباش هم باشد ما این‌جا در کانادا انتشارات گیل‌گمشان را ثبت کردیم.

این انتشارات گیل‌گمشان در واقع هیچ ربطی به سازمان دگرباشان جنسی ندارد. می‌شود گفت که من بیرون از سازمان به عنوان شخص ساقی قهرمان، چون این امکان را دارم که در اداره‌ی مخصوص ثبت انتشارات، آن را ثبت بکنم گیل‌گمیشان را ثبت کردم. با این شکل ما اولین قدم‌های به ثبت رساندن و منتشر کردن منسجم کار ادبیات نویسنده‌ی دگرباش را در بیرون از کشور انجام دادیم. این یک قدم مثبت به جلو بوده است.

کار دیگری که مثبت و موثر بود و به پیشنهاد دوستان دگرباش داخل ایران بود انجام دادیم این بود که ما در فضای رسانه‌ی عمومی یک بخش را برای نوشته‌های جامعه‌ی دگرباش گرفتیم. یعنی مقاله، داستان، گزارش و بیوگرافی. همه‌ی مطالبی که به شناخت بیشتر جامعه‌ی غیر دگرباش از جامعه‌ی دگرباش کمک می‌کند و باز هم برای اولین‌بار این مطالب به جای این‌که در رسانه‌ی دگرباش منتشر بشوند در رسانه‌ای عمومی می‌آیند که خواننده‌ی عمومی دارد و به هر حال به شکل مجازی مسیله‌ی دگرباش وارد مسایل غیر دگرباش شده و یک بخشی از جامعه شده است. این شکل از کارها، کارهایی هست که نه این‌که سازمان انجام بدهد بلکه سازمان از امکانات خودش و همکاری خودش با یک پیشنهاد استفاده می‌کند و این فضا را ایجاد می‌کند. این‌کارها یک جور کارهایی هستند با مایه‌ی ادبیات با مایه‌ی کار اجتماعی و به نظر من مثبت بودند.

- در واقع یکی از کارهایی که کردید این بوده که این بخش از جامعه که دیده نمی‌شده برای مردم معرفی کردید و گفتید که این‌ها وجود دارند و این‌هم محصول این بخش از جامعه هست و می‌تواند ادبیات خودش را تولید بکند؟

در واقع ما سعی کردیم در این شکل کار، سازمان نباشیم. یک خویش، یک دوست باشیم که بیرون از ایران هست و می‌تواند همکاری بکند و ادبیات منتشر بکند. می‌تواند همکاری بکند و در این فضای عمومی امکانات شناختن و آشنایی و کلن حضور این جامعه را در یک فضای عمومی ایجاد بکند. ما این‌جا خودمان را مثل هر مسافر دیگری دانستیم نه سازمان. مثلا فرض می‌کنیم که "آرمان" بیرون از ایران زندگی می‌کند و آرمانی که بیرون از ایران زندگی می‌کند و یک عضو معمولی جامعه‌‌ی دگرباش است،‌ می‌تواند این مصاحبه را منتشر بکند. ما هم دقیقا همان کار را کردیم: "یک ارتباط خویشاوندی."

پایان بخش نخست

۱- در این گزارش همه‌جا منظور از سازمان، «سازمان دگرباشان جنسی ایران- ایرکو» است.

حقوق بشر، حقوق همه است!

behnam — Wed, 29 Jun 2011 12:49:34 +0000

بهنام دارایی‌زاده

بهنام دارایی‌زاده: به تازگی در ۲۷ خردادماه سال جاری (۱۳۹۰)، «شورای حقوق بشر سازمان ملل» به پیشنهاد دولت آفریقای جنوبی، قطعنامه‌ای مهم در حمایت و پشتیبانی از حقوق انسانی دگرباشان جنسی و نیز محکومیت اعمال هرگونه خشونت و تبعیض علیه این به حاشیه رانده‌شدگان اجتماعی تصویب کرد.

این قطعنامه از حمایت قاطع دولت‌های اروپایی، آمریکای لاتین و نیز ایالات متحده برخوردار بود. از میان ۴۷ کشور عضو شورای حقوق بشر، ۲۳ کشور به صدور این قطعنامه رای موافق و ۱۹ کشور نیز که بیشتر کشورهای اسلامی بودند به طور جدی با آن مخالفت کردند.

همچنین به موجب این قطعنامه، «شورای حقوق بشر سازمان ملل» از «کمیساریای عالی حقوق بشر» خواسته است تا نسبت به اعمال خشونت و تبعیض علیه دگرباشان جنسی تحقیق و بررسی جامعی را انجام دهد. در همین زمینه، گفت‌وگوی کوتاهی با ساقی قهرمان، «مدیر سازمان دگرباشان جنسی ایران» در تورنتوی کانادا انجام داده‌ام و نظر او را در این خصوص پرسیدم. ساقی قهرمان نخست از واکنش خود در قبال صدور این قطعنامه می‌گوید:

ساقی قهرمان: واقعیت این است که این قطعنامه کنونی در پی سال‌ها‌ کار و تلاش به تصویب رسید. حداقل در سه، چهار سال اخیر بار‌ها این قطعنامه برای رای‌گیری رفت و دوباره برگشت. به این معنا که متن‌های دیگری نیز شبیه به این متن، مدام در بخش‌های مختلف شورای حقوق بشر و نهادهای دیگر در حال رفت و برگشت بود تا در نهایت این متن حاضر به تصویب رسید.

این پیروزی، پیروزی‌ای بود که در نهایت می‌بایست به دست می‌آمد و همانطور که اشاره کردم، حاصل سال‌ها کار شبانه‌روزی فعالان حقوق دگرباشان جنسی درغرب و نیز فعالان حقوق بشری بود که در کشورهای خاورمیانه و آفریقایی کار می‌کنند.

ما از این بابت خوشحالیم که «جامعه جهانی» آرام آرام دارد به این مسئله می‌رسد که این حقوق بی‌دلیل نقض شده و می‌باید دوباره احقاق شود. اگر ما به «حقوق بشر» قائل هستیم، باید بپذیریم که این حقوق فراگیر و جامع است. بنابراین نقض و نادیده‌گرفتن آن برای گروهی خاص، به هیچ‌وجه نمی‌تواند توجیه‌پذیر باشد.

در حال حاضر کشورهای زیادی این موضوع را درک کرده‌اند و به همین واسطه، از فعالان حقوق بشر حمایت‌هایی می‌کنند. در نتیجه همین حمایت‌های دولتی است که فعالان حقوق دگرباش به فرض در برخی از کشورهای شمال آفریقا می‌توانند به طور آشکارا فعالیت کنند. البته به واسطه همین کار«علنی» بیشتر هم مورد حمله قرار می‌گیرند. تصویب این قطعنامه، نتیجه یک تلاش شبانه‌روزی بود. حرکتی نبود که یک‌دفعه و آنی ایجاد شود. حتی یک پیروزی غیرمنتظره نیز نبوده است.

همان طور که می‌دانید نزدیک به ۷۵ کشور در جهان، هنوز حاضر به پذیرش حقوق انسانی دگرباشان جنسی نشده‌اند. با توجه به وضعیت عینی حاکم، به نظر شما فعالان حقوق دگرباش لازم است تلاش‌های خود را معطوف به جلب نظر دولت‌ها کنند یا این‌که توده‌ها و عموم مردم را نسبت به این نقض حقوق انسانی دگرباشان آگاه کنند؟

به نظر من باید «کار موازی» شود. به این معنا که هم باید به دولت‌ها برای اصلاح قوانین فشار آورد و هم باید در میان مردم کار کرد. برای مردم باید توضیح داد و روشنگری کرد. فرهنگ خود این مردم، برای مردم باید بازخوانی شود و نارسایی‌های آن را نشان داد. تنها در این صورت است که ما می‌توانیم گامی مهم در راستای احقاق حقوق انسانی دگرباشان جنسی برداریم.

اگر این شناخت و آگاهی در میان مردم نباشد، حتی در صورت اصلاح قوانین نیز از سوی دولت‌ها، مجدداً این امکان وجود دارد که این قوانین مترقی تغییر کند. برای نمونه ما در پیش از انقلاب «قانون حمایت از خانواده» را داشتیم؛ اما به لحاظ این‌که در آن زمان به‌طور واقعی نمی‌دانستیم معنای دموکراسی و یا حقوق فردی و اجتماعی چیست، هنگامی که این حقوق از ما سلب شد، در ابتدا نتوانستیم هیچ واکنشی دا‌شته باشیم. سال‌ها گذشت تا ما این مسئله را درک کنیم و مجدداً برگرشتیم به وضعیت ۵۰ سال پیش.

این مردم هستند که باید درک کنند معنای «حقوق فردی و اجتماعی» چیست. معنای «حقوق بشر و دموکراسی» کدام است. در این میان دولت‌ها نیز می‌توانند کمک‌ کنند تا مردم در قبال موازین حقوق بشری خطایی انجام ندهند.

برای نمونه اگر در کشور ما قوانین مجازات علیه همجنس‌گرایی نباشد، اگر هم مردم نسبت به همجنس‌گرایان برخورد خشونت‌آمیز یا برخوردی نابرابر داشته باشند، دولت‌ها به عنوان «مرجع» می‌توانند به این امر رسیدگی کنند. این‌جاست که نقش «نهاد دولت» مهم می‌شود، چرا که این قدرت را دارد که اجازه دهد مردم علیه همجنس‌گرایان خشونت کنند و یا این که این امکان را به آن‌ها ندهد.

بسیاری بر این باورند که تعلل جامعه جهانی در به رسمیت شناختن حقوق انسانی دگرباشان جنسی، سبب برخی سوء استفاده‌ها از سوی افراد مخالف و همجنس‌گراهراس (هوموفوب) شده است. نظر شخصی شما در این مورد چیست؟

به نظر من این تعلل یک اتفاق خنده‌دار است. اتفاقی که متاسفانه به یک عده هوموفوب اجازه می‌دهد حقوق دگرباشان جنسی و فراجنسی‌ها را نادیده بگیرند. در واقع این تعلل باعث شده است که مردم و نهاده‌ها به راحتی حقوق فراجنسی‌ها را زیر پا بگذارند.

به نظر می‌رسد مسئله اصلی این است که آیا ما اساساً می‌دانیم حقوق بشر چیست؟ اگر ما تعریف و شناخت درستی از مفهوم «بشر» داشته باشیم آنگاه نمی‌آمدیم دانه به دانه بخش‌ها و اقشار‌ مختف را نام ببریم و بگوییم: «حقوق بشری همجنس‌گرایان»، «حقوق بشری اقوام» و ... «حقوق بشر» یعنی حقوق تمامی موجوداتی که «بشر» هستند.

متاسفانه این طور به نظر می‌رسد که نه مفهوم واقعی «حقوق بشر» و نه فهوم واقعی «برابری» و... حتی برای خود جوامع غربی که مدعی دموکراسی هستند به درستی شناخته نمی‌شود. به نظر من این آن مشکل اساسی است که باید به آن بپردازیم.