علی اسکندرزاده

فرهنگ و تاریخ نشئگی

Wed, 27 Jun 2012 17:17:00 +0000

روز جهانی مواد مخدر در ۲۶ ژوئن

گروه فرهنگ، اجرای رادیویی از علی اسکندرزاده

ماده‌ی مخدر از نظر فرهنگی، اجتماعی و طبی چه معنا و اهمیتی دارد؟ آیا می‌توان با توجه به جایگاه اجتماعی و فرهنگی مواد مخدر در جوامع گوناگون به سادگی به چنین پرسشی پاسخ داد؟ برای مثال آیا می‌توان جایگاهی را که «تریاک» از نظر فرهنگی اجتماعی در مشرق زمین از آن برخوردار است با الکل در کشورهای غربی مقایسه کرد؟ چه اتفاقی می‌افتد که گاهی یک ماده‌ی مخدر در جامعه رواج پیدا می‌کند و گاهی ماده‌ی دیگری؟

تا پیش از انقلاب مواد مخدری مانند کوکائین و کرک و شیشه در ایران رواج نداشتند یا اصلاً ناشناخته بودند و در عوض الکل و تریاک در بین مردم بسیار رواج داشت. حتی در سال‌های آغازین دهه‌ی چهل استعمال تریاک در قهوه خانه‌های تهران و شهرستان‌ها کاری بسیار معمول بود.

مایک جی در کتاب « High Society»که آن را می‌توان «به جامعه نشئگان» ترجمه کرد، تاریخچه‌ی مواد مخدر را از نظر فرهنگی در جوامع گوناگون بررسی می‌کند و نشان می‌دهد که مواد مخدر در طول تاریخ تمدن همواره اهمیت و معنایی متفاوت داشته‌اند. یک کتاب خواندنی، با زبانی روان و در همان حال علمی.

نشئگی به‌عنوان یک پدیده‌ی فرهنگی

جامعه نشئگان، نوشته مایک جی

مایک جی بحث را از اینجا آغاز می‌کند که هر جامعه‌ای ماده‌ی مخدر خاص خود را دارد. قهوه، چای، الکل یا مواد تخدیرکننده‌ای مانند تریاک، هروئین، کوکائین، کرک و شیشه یا قرص‌های به اصطلاح روان‌گردان. مواد مخدر به خاطر اینکه ضمیر ناخوآگاه انسان را گسترش می‌دهند، همواره در همه‌ی جوامع و فرهنگ‌ها مورد توجه بوده‌اند. یکی از دانشمندان مردم‌شناس به نام دونالد ای براون (Donald E. Brown) در کتابی به نام «وجوه مشترک انسان‌ها در جهان» ثابت می‌کند که مواد مخدر درست مانند موسیقی و ادبیات همواره در طول تاریخ تمدن بخشی جدایی‌ناپذیر از فرهنگ جوامع بوده‌اند. مواد مخدر به‌خاطر ملاحظات آئینی و اجتماعی، یا به دلایل طبی و دارویی مصرف می‌شوند. مایک جی با استناد به این نظریه می‌گوید مصرف مواد مخدر نشان‌دهنده‌ی ارتباطی است که جانواران با گیاهان دارند. پیشینه‌ی این ارتباط به سیصد میلیون سال می‌رسد. در طبیعت همواره موادی یافت می‌شود، که به جانواران این امکان را می‌دهند که از خودشان دفاع کنند. او مثال‌هایی زیادی برای اثبات این موضوع می‌آورد. اگر حیوانات از گیاهان مخدر برای حفاظت خود از آسیب‌ها استفاده می‌کنند، در جوامع انسانی، مصرف مواد مخدر همیشه انسان‌ها را به هم نزدیک کرده و آنها را به هم پیوند داده. شمن‌ها با استفاده از مواد مخدر از خود بی‌خود می‌شدند و تلاش می‌کردند از نیروی یک جگوار برخوردار شوند. اصولاً این تصور وجود دارد که مصرف مواد مخدر نیروهایی ناشناخته را در انسان آزاد می‌کند.

اهمیت مواد مخدر در اجتماع

ماده‌ی مخدری به نام «کاوا» در متطق جنوبی اقیانوس آرام یک هدیه‌ی گرانبها به‌شمار می‌آید و مردم گمان می‌کنند که «کاوا» همه‌ی مشکلات آنها را به‌طریق صلح‌جویانه حل می‌کند. «کاوا» در این مناطق در هاله‌ای از اسطوره و افسانه فرورفته است و باعث شده که فرهنگ‌ها در کنار هم بدون تنش، جنگ و خونریزی هم‌زیستی داشته باشند.

به خاطر این تفاوت‌ها در اهمیت ماده‌ی مخدر است که نویسنده اعتقاد دارد به‌سادگی نمی‌توان یک معنای جهان‌شمول و فراگیر برای مواد مخدر یافت و به تعریفی یک‌دست و همگانی از مواد مخدر دست یافت. در هر حال مسلم آن است که انسان‌ها از مواد مخدر فقط به خاطر خاصیت روان‌گردان یا خواب‌آور و تسکین‌دهنده‌ی آن استفاده نمی‌کنند. بلکه مواد مخدر معنایی فراتر از این دارد. در ایران تریاک و اعتیاد به تریاک بیشتر در نزد مردان مشاهده شده. در چین هم اعتیاد به تریاک را به عنوان یک ترفند استعماری برای درهم شکستن مقاومت چینی‌ها در برابر بازرگانی خارجی امپراطوری انگلستان ارزیابی می‌کنند. در هر حال مصرف مواد مخدر از یک سویه‌ی اجتماعی هم برخوردار است و مایک جی در فصل های بعدی کتاب به این موضوع می‌پردازد.

اهمیت مواد مخدر در تاریخ تمدن

مایک جی اهمیت مواد مخدر را در طول تاریخ تمدن، از دوران عهد عتیق تا امروز نشان می‌دهد و حتی تا آنجا پیش می‌رود که چگونگی تهیه و تولید مواد مخدر در هر عصر و در هر تمدنی را به دقت بازگو می‌کند. مصرف حشیش در مشرق‌زمین، برای مثال در بین فدائیان حسن صباح به همان اندازه در بحث نویسنده اهمیت دارد که سنت نوشیدن چای در انگلستان یا تریاک‌کشی در چین و افغانستان.

مواد مخدر در عصر مدرن اما مانند دیگر پدیده‌ها دگرگون شده‌اند. انسان اکنون قادر است مواد مخدر را به طریق مصنوعی و در آزمایشگاه‌ها تهیه کند و ازین نظر در پیوند با مواد مخدر وابستگی او به عالم گیاهان از بین رفته است. مواد تخدیرکننده‌ای مانند قرص‌های روان‌گردان در آزمایشگاه‌ها تولید می‌شوند و همواره محصولات تازه‌ای به بازار عرضه می‌گردند. این موضوع باعث شده که جنبه‌ی کالایی مواد مخدر بر جنبه‌های آئینی آن در روزگاران قدیم برتری پیدا کند.

مایک جی به تحقیقات پزشکی درباره مغز و اعصاب هم اشاره می‌کند و احتمال می‌دهد که در آینده‌ای نه چندان دور دانشمندان از مواد مخدر برای افزایش توانایی‌های ذهنی انسان‌ها و حتی در جنگ‌ها استفاده کنند.

یک کتاب بسیار مهم، جامع و کامل درباره‌ی مواد مخدر. نویسنده‌ این کتاب را بدون هیچگونه داوری اخلاقی نوشته، مضرات مواد مخدر را در کنار فواید آن برشمرده و اهمیت اجتماعی مواد مخدر در طول تاریخ تمدن را نمایان کرده و سرانجام در سایه‌ی مواد مخدر، تصویری از آینده‌ی تاریخ تمدن بشری را هم ارائه کرده است.

عزاداری یک نسل بی‌پدر

Tue, 09 Aug 2011 04:56:31 +0000

«بابا باطری‌دار می‌شود» نوشته‌ی رضا ساکی

علی اسکندرزاده

علی اسکندرزاده - فکرش را بکنید، یک لحظه پیش خودتان تصور کنید که خدمت سربازی شما تازه تمام شده که خبردار می‌شوید یکی از عزیزان‌تان، مثلاً خدای نکرده پدرتان به یک بیماری خیلی بد مبتلا شده. این بیماری آن‌قدر بدخیم است که پزشکان از بیمار قطع امید کرده‌اند. در این شرایط چه می‌کنید؟

برای رضا ساکی، طنزنویس جوان ایرانی دقیقاً چنین اتفاقی می‌افتد. همزمان با به پایان رسیدن خدمت سربازی‌اش خبردار می‌شود که پدرش به سرطان ریه، آن هم از نوع حاد مبتلا شده. پزشکان می‌گویند یک ماه بیشتر از زندگی او باقی نمانده. با این‌حال ساکی امیدش را از دست نمی‌دهد و نه تنها تا آخرین لحظات زندگی پدرش را همراهی می‌کند، بلکه خاطراتش از این دوران تلخ را به شکل یک مجموع داستان طنز می‌نویسد. این مجموعه را به‌تازگی نشر چشمه با عنوان «بابا باتری‌دار می‌شود» منتشر کرده است.

در برنامه‌ی این هفته‌ی «کتاب‌های از یاد رفته و کتاب‌های در یاد مانده» مجموعه داستان «بابا باطری‌دار می‌شود» نوشته‌ی رضا ساکی را معرفی می‌کنیم.

هر کس به شیوه‌ی خودش عزاداری می‌کند و درباره‌ی فرهنگ عزاداری در بین ملت‌های مختلف کتاب‌های زیادی نوشته شده و عزاداری از دیرباز یکی از مهم‌ترین موضوعات روانشناسی و روانشناسی فروید بوده است. در این میان بی‌تردید طنز یکی از مؤثرترین راه‌های عزاداری‌ست. هاینریش بل در رمان «عقاید یک دلقک» به‌خوبی نشان می‌دهد که در پشت نقاب یک دلقک به ظاهر خندان ممکن است یک روح عزادار و زخم‌خورده نهفته باشد.

علی اسکندزاده: موضوع داستان‌های رضا ساکی دغدغه‌ی یتیم شدن است. یک معنای آن می‌تواند این باشد که ما در بحران رهبری و مشروعیت‌باختگی رهبری در یک جامعه‌ی یتیم و بی‌پدر زندگی می‌کنیم. شاید اهمیت اجتماعی و سیاسی «بابا باطری‌دار می‌شود» هم این است که نویسنده موفق شده از یک ماجرای شخصی به یک مشکل اجتماعی برسد و آن هم بی‌پدر بودن یا دغدغه‌ی بی‌پدر بودن یک نسل است.(عکس رضا ساکی، طنزنویس.)

رضا ساکی در داستان کوتاهی که مثل یک مقدمه برای مجموعه داستانش نوشته شده، با قلم ساده، روان و همه‌فهمی می‌نویسد:

«یک روز دکترها گفتند قلب‌ بابا خوب کار نمی‌کند. راست می‌گفتند چون فشارش دایم بالا و پایین می‌شد و ضربانش هم هی تند و کند می‌شد و به قول خود بابا ریپ می‌زد. دکتر بخشاییان پزشک قلب بابا بعد از چند آزمایش تشخیص داد که باید برای قلب بابا هر چه زودتر باتری کار بگذارند.»
و بعد از آنکه مقداری با پدیده‌ی «باتری» شوخی می‌کند، در پایان داستان دوباره می‌رود سر اصل موضوع و می‌گوید:

«حالا چند روز است قلب بابا باتری دارد و مثل ساعت کار می‌کند. خیلی از چیزها را که ایجاد مغناطیس می‌کنند را باید از او دور کنیم. بابا اسم خودش را گذاشته مرد شش میلیون تومانی، جعبه‌های باتری را هم خودش برداشته تا خراب نشوند. می‌گوید وقتی من مردم، باتری بی‌جعبه را نمی‌خرند که، بلکه هم از شما شکایت کنند که آن را دزدیده‌اید. می‌گویم بابا جان انشااله سال‌ها سلامت باشید، می‌خندد می‌گوید: بعد از صد و بیست سال هم هر کس بخواهد بفروشد باز جعبه می‌خواهد،‌ این باتری به هر کس ارث برسد دعایم می‌کند می‌گوید خدا بیامرزدتش که جعبه‌ی باتری‌اش سالم بود.»

حالا بعد از آنکه نویسنده این ماجراهای دردناک را از سر گذرانده، این داستان خیلی کوتاه را همراه با ۱۰ داستان دیگر در مجموعه‌ی «بابا باطری‌دار می‌شود» منتشر کرده است.

معلوم است که این مجموعه بسیار فروتن است و به هیچ‌وجه ادعای ادبی ندارد. یک مجموعه داستان طنز را هم قاعدتاً نمی‌توان با مثلاً گلستان سعدی مقایسه کرد. طنزنویسی در ایران از یک سنت بسیار قدیمی برخوردار است. عبید زاکانی و ایرج میرزا و دهخدا را همه به‌عنوان طنزنویس می‌شناسند. قبل از انقلاب هم نویسندگانی مثل جواد مجابی و رسول پرویزی و همچنین بهرام صادقی داستان‌هایی به طنز نوشته بودند. یکی از بهترین این داستان‌ها «آقای ذوزنقه» نوشته‌ی جواد مجابی‌ست. اصولاً از مشروطه به این سو زبان طنز در ایران رو به سادگی گذاشت و هر چه گذشت از ادبیت آن کم شد و به زبان روزنامه نزدیک‌تر شد. امروز زبان طنز، زبان روزنامه‌نگاری‌ست و کمتر جنبه‌ی ادبی دارد. «بابا باطری‌دار می‌شود» یک نمونه‌ی کامل از طنز جوان و روزنامه‌ای در ایران است.

از طریق نظر مجید خسرو انجم درباره‌ی این کتاب می‌توانیم به خصوصیت مجموعه‌ی «بابا باطری‌دار می‌شود» نوشته‌ی رضا ساکی به خوبی پی ببریم. انجم می‌نویسد:

«نقلی است شیرین و دلچسب و صمیمی از مراحل یتیم شدن! چه جاهایی از کتاب که نخندیدم و چه جاهایی که بغضم را به ضرب و زور خدو (!) قورت دادم. نمی‌دانم چند نفر مثل من هر شب و هر صبح با دغدغه‌ی نزدیکِ یتیم شدن، ثانیه‌ها را می‌گذرانند. اما کتاب جدید رضا ساکی مطمئناً زبان حال همه‌ی ماهایی است که این «درد آتی ناگزیر» را جدی می‌گیریم. شاید از حالا داریم تمرین می‌کنیم که وقتی آن خبر تلخ را شنیدیم، برایش آمادگی داشته باشیم.

این کتاب را بخوانید. در عرض یک ربع تمام می‌شود. اما بی‌شک روز‌ها با شما همراه خواهد بود. کتاب طنزی درباره‌ی دردناک‌ترین فرآیند زندگی یک پسر...»

خسرو انجم که از نسل رضا ساکی‌ست و زمینه‌ی کارش هم طنز است به نکته‌ی مهمی اشاره می‌کند. او می‌گوید: «نمی‌دانم چند نفر مثل من هر شب و هر صبح با دغدغه‌ی نزدیکِ یتیم شدن، ثانیه‌ها را می‌گذرانند.»

طنزنویس‌ها حتماً نباید سیاسی باشند. آن‌ها از یک شم قوی اجتماعی برخوردارند و به خاطر همین شم دست روی دردها و زخم‌های اجتماعی می‌گذارند و به گونه‌ای مشکلات را نمایان می‌کنند که ما به خودمان می‌خندیم. این در واقع هنر طنزنویس‌هایی مثل هادی خرسندی‌ست که از او به عنوان مهم‌ترین طنزنویس بعد از مشروطه یاد کرده‌اند. به هر حال وقتی انجم از دغدغه‌ی یتیم شدن صحبت می‌کند، یک معنایش می‌تواند این باشد که ما در بحران رهبری و مشروعیت‌باختگی رهبری در یک جامعه‌ی یتیم و بی‌پدر زندگی می‌کنیم. شاید اهمیت اجتماعی و سیاسی «بابا باطری‌دار می‌شود» هم این است که نویسنده موفق شده از یک ماجرای شخصی به یک مشکل اجتماعی برسد و آن هم بی‌پدر بودن یا دغدغه‌ی بی‌پدر بودن یک نسل است.

اسماعیل امینی، منتقد دیگری در «گل آقا» به معناهای پنهان در این اثر اشاره می‌کند و می‌نویسد: «طنز در "بابا باتری‌دار می‌شود" با تمام گونه‌هایش حضور دارد، هم شوخی‌ها و نیش و کنایه‌های رایج در گفتار روزانه‌ی مردم‌، هم اشاره‌های طنزآمیز معمول در نوشته‌های مطبوعاتی، هم طنز موقعیت با صبغه‌های فلسفی و هم بسیاری گونه‌های دیگر که‌گاه دریافت آن‌ها نیازمند تامل و چندباره خواندن متن است.»

از مهم‌ترین ویژگی‌های «بابا باتری‌دار می شود» همین چندمعنایی بودن و تفسیرپذیر بودن آن است. شما می‌توانید داستان‌ها را در عرض حداکثر نیم ساعت بخوانید و قدری بخندید، در همان حال می‌توانید کتاب را چند بار بخوانید و درباره‌ی داستان‌ها فکرب کنید. آن موقع متوجه می‌شوید که رضا ساکی واقعاً به بی‌پدر بودن یک نسل و به یک جامعه‌ی یتیم اشاره می‌کند. جامعه‌ای بحران‌زده که بعد از انقلاب و سقوط پدرخوانده‌ای به نام شاه و مرگ پدر آرمانی‌اش که آیت الله خمینی بود، نتوانست جایگزینی برای آن پیدا کند. نسل جوان در پروسه‌ی هویت‌یابی اکنون به بلوغ رسیده، آن‌قدر که می‌تواند به یتیم ماندگی‌ اجتماعی‌اش بخندد.

یک فصل‌نامه‌ی فروتن

Tue, 02 Aug 2011 08:04:51 +0000

شصت و پنجمین شماره‌ی فصل‌نامه‌ی هنری و ادبی «بررسی کتاب»

علی اسکندرزاده

علی اسکندرزاده - فصل‌نامه‌های ادبی، اجتماعی و هنری که به زبان فارسی در خارج از ایران منتشر می‌شوند، نه تنها با مشکلات متعارف پخش کتاب در خارج از ایران رویارو هستند، بلکه مشکلات مضاعفی هم به آن‌ها تحمیل می‌شود. برای مثال یک فصل‌نامه باید قاعدتاً به موقع منتشر شود، حلقه‌ی ثابتی از خوانندگان آن را مشترک باشند، بتواند هزینه‌ی سنگین پست کتاب در اروپا و آمریکای شمالی را تحمل کند و علاوه بر این هر فصل مطالب متنوعی به خوانندگانش عرضه کند.

این شرایط آن‌قدر دشوار است که کمتر نشریه‌ای توانسته در ۳۰ سال گذشته، در محیط تبعیدی بیش از پنج سال دوام بیاورد. شاید به همین دلیل است که از قدیم فصل‌نامه‌های ادبی شماره‌های متناوب‌شان و سال‌های پیاپی انتشارشان را با خط درشت اعلام می‌کردند. در عصر اینترنت این مشکلات نه تنها کمتر نشده، بلکه دشوارتر هم شده است. چون خوانندگان این‌گونه مجلات معمولاً مطالب مورد نظرشان را در شبکه‌ی وبلاگ‌های ادبی و سایت‌ها و هفته‌نامه‌های ادبی آن‌لاین می‌یابند.

این هفته در برنامه‌ی «کتاب‌های از یاد رفته و کتاب‌های در یادمانده» می‌خواهیم شصت و پنجمین شماره‌ی نشریه‌ی بررسی کتاب را در آغاز بیست و یکمین سال انتشار در دوره‌ی جدیدش معرفی کنیم.

نشریه‌ی بررسی کتاب از دیرباز، یعنی دقیق‌تر گفته باشیم از سال‌های دهه‌ی چهل خورشیدی توسط مجید روشنگر در ایران منتشر می‌شد. مجید روشنگر مدیر انتشارات کتاب‌های جیبی بود و بسیاری از آثار ارزشمند ادبیات جهان را، نخستین بار در ایران به شکل کتاب‌های جیبی ارزان‌قیمت با چاپ ساده و قیمت ارزان در اختیار مردم ایران قرار داد. بعد از انقلاب روشنگر به آمریکا مهاجرت کرد و انتشار بررسی کتاب را در آمریکا از سر گرفت. از آن زمان تاکنون ۲۱ سال می‌گذرد و در این مدت روشنگر ۶۵ شماره از نشریه‌ی بررسی کتاب را همواره در یک قطع ثابت با کاغذ و جلد و خط یکسان منتشر کرده است.

بررسی کتاب در حلقه‌ی ثابتی از خوانندگان پخش می‌شود و اشخاص زیادی آن را مشترک هستند. برای همین نویسندگان اطمینان دارند که اگر آثارشان را در بررسی کتاب منتشر کنند، همیشه عده‌ی مشخصی که کم‌شمار هم نیستند با نام و آثار آن‌ها آشنا می‌شوند. این برای همکاران بررسی کتاب یک مزیت به‌شمار می‌آید. علاوه بر این تداوم انتشار این نشریه را هم در شرایط دشواری که در محیط تبعیدی وجود دارد، میسر می‌کند.

علی اسکندرزاده: بررسی کتاب در حلقه‌ی ثابتی از خوانندگان پخش می‌شود و اشخاص زیادی آن را مشترک هستند. برای همین نویسندگان اطمینان دارند که اگر آثارشان را در بررسی کتاب منتشر کنند، همیشه عده‌ی مشخصی که کم‌شمار هم نیستند با نام و آثار آن‌ها آشنا می‌شوند. این برای همکاران بررسی کتاب یک مزیت به‌شمار می‌آید. علاوه بر این تداوم انتشار این نشریه را هم در شرایط دشواری که در محیط تبعیدی وجود دارد، میسر می‌کند.(+بشنوید)

مجید روشنگر در هر شماره سرمقاله‌هایش را که اتفاقاً از خواندنی‌ترین و متنوع‌ترین مطالب نشریه‌ی بررسی کتاب هستند، روی کاغذهایی با برگ سبز منتشر می‌کند. در بررسی کتاب این سرمقاله‌های سبز اکنون دیگر یک سنت جاافتاده به شمار می‌آیند. در هر شماره هم معمولاً روشنگر از رفتگان یادی می‌کند و اگر بتواند خاطره‌ای نقل می‌کند. در این شماره نویسنده از ایرج افشار، ایران‌شناس، پژوهشگر و سردبیر ماهنامه‌ی راهنمای کتاب و آینده، نویسنده‌ای که بیش از ۳۰۰ کتاب و هزاران مقاله درباره‌ی ایران و مردمان آن از خود به یادگار گذاشته یاد می‌کند.

شماره ۶۵ بررسی کتاب با شعری از محمد رضا شفیعی‌کدکنی، شاعر نام‌آشنای ایران آغاز می‌شود. این شعر نوعی بهاریه است که قدما در وصف بهار می‌سرودند. اسدالله امرایی که در روزنامه‌های اصلاح‌طلب گزارش‌هایی از بازار کتاب منتشر می‌کرد، در بررسی کتاب کتاب‌های مطرح در ایران را به شیوه‌ی نه چندان دقیق خودش معرفی کرده است. اصولاً به دلیل کاهش شمارگان کتاب، معرفی کتاب در روزنامه‌ها طرفداران زیادی در بین نویسندگان دارد و هر چند معرفی‌ها معمولاً به روش متعارف و به قصد اطلاع‌رسانی صورت نمی‌گیرد، و در اغلب موارد چندان بی‌طرفانه هم نیست، اما برای یک نشریه‌ی تبعیدی که مهم‌ترین وظیفه‌اش را معرفی کتاب و ایجاد فضایی برای نقد ادبی اعلام کرده، ارتباط با دنیای کتاب در ایران، آن‌هم از دریچه‌ی چشم یک مترجم مطرح غنیمت است.

هر سال بخشی از صفحات بررسی کتاب به داستان‌هایی اختصاص دارد که در مسابقه‌ی سالانه‌ی ادبی صادق هدایت جوایزی را به خود اختصاص داده‌‌اند. داستان «عسلویه» از کامیلا کاکی، «شهر فرشتگان» از علی پاینده جهرمی، «قرار ملاقات» از پروین فدوی، «راهدار خانه» از کورش رشنو برندگان امسال تندیس صادق هدایت‌اند که در این شماره‌ی بررسی کتاب منتشر شده‌اند. باید گفت هیچیک از این داستان‌ها دستاورد یا رویداد ادبی خاصی به‌شمار نمی‌آیند و این خود نشانگر بحرانی‌ست که دامن ادبیات داستانی ایران را گرفته است. جا دارد که منتقدان به این نکته بپردازند که چرا داستان‌های متعارف که گاهی حتی جوایزی را هم از آنِ خود می‌کنند تا این حد به هم شباهت دارند و در بسیاری از مواقع به خاطر نداشتن قصه، کسالت‌آور و خسته‌کننده هستند.

حمید رضا رحیمی، شاعر، خطاط و منتقد شعر دفتری از شعرهای شیرین رضویان را در این شماره از بررسی کتاب معرفی کرده است. این دفتر را که «کدام سایه از آبی‌ها» نام دارد، نشر آسا دو سال پیش در لندن منتشر کرده و با وجود آنکه دو سال از انتشار آن می‌گذرد، هنوز ناشناخته مانده است. رحیمی می‌گوید: شعر رضویان، شعری زمینی است و چیزی را به جهان باقی موکول نمی‌کند و اعتقاد دارد که مطالبات شاعر این‌جهانی‌ست. او اشعار رضویان را از مقوله‌ی شعر سیاسی می‌داند و آن را به این جهت ستایش می‌کند. منتقد اعتقاد دارد که فرم و قالب برخی اشعار رضویان کلاسیک است، اما کلمه‌ها و محتوای شعر از جنس امروز است. برای ثابت کردن این ادعا این بیت‌ها را مثال می‌آورد:

ز دست خلق و ز دست خداش خسته شدم
از این زمانه و از این خدعه‌هاش خسته شدم
ز شیخ و شاعر و شاه و شهید و شهرت‌خواه
که گشته‌اند همه یک قماش خسته شدم.

رحیمی این بیت‌ها را با شعر فرخی یزدی مقایسه می‌کند و در همان حال شعر شاعر را مدرن می‌خواند. غافل از آنکه اگر شعر رضویان به شعر فرخی یزدی شباهت دارد، چگونه ممکن است در همان حال مدرن هم باشد و اصلاً چه الزامی وجود دارد که شعری را مدرن بخوانیم و آن را امتیازی برای شاعر در نظر بگیریم؟

منتقد دیگری به نام لیلا کرد بچه، مجموعه شعر «عکاس دوره‌گرد» از حامد رحمتی را در این شماره بررسی کتاب نقد کرده است. این نقد صمیمی‌تر و کم‌ادعاتر و دقیق‌تر و از نقدهای خوب این شماره‌ی بررسی کتاب است.

یکی از بهترین مقالات این شماره‌ی بررسی کتاب، مقاله‌ای‌ست از حمید صاحب‌جمعی درباره‌ی باب هشتم گلستان سعدی، در آداب صحبت. حمید صاحب‌جمعی قلم محکم و بی‌تعارفی دارد و پیش از این از او جزوه‌ای درباره‌ی تعریف «حرف مفت» منتشر شده بود. در آن زمان این جزوه به طور مفصل در رادیو زمانه در سه برنامه‌ی رادیویی معرفی شد و شنوندگان ما هم استقبال کردند. صاحب‌جمعی علاوه بر این مطالعاتی درباره‌ی گلستان سعدی انجام داده و این مطالعات را در قالب مجموعه مقالاتی در کتاب «عشق در گلستان» در آمریکا منتشر کرده است. اخیراً «خانه‌ی هستی، زبان، اندیشه و خرد» از حمید صاحب‌جمعی توسط انتشارات ثالث در ایران منتشر شده است.

در مجموع مطالب بررسی کتاب مثل همیشه متنوع و خواندنی‌ست. نشریه‌ی بررسی کتاب بیش از آنکه بخواهد یک نشریه‌ی معیار باشد، بازتاب‌دهنده‌ی فضای کلی در ادبیات و فرهنگ معاصر ایران در زمانه‌ی خودش بوده و هست.

در همین زمینه:
::قریب نیم قرن با بررسی کتاب، گفت و گوی دفتر خاک، رادیو زمانه با مجید روشنگر::

«باران» در دو فصل زمستان و بهار

Tue, 26 Jul 2011 06:36:27 +0000

معرفی دو شماره ۲۸ و ۲۹ فصل‌نامه‌ی ادبی باران در بیستمین سالگرد تأسیس نشر باران

علی اسکندرزاده

علی اسکندرزاده - نشر باران در سوئد که به مدیریت مسعود مافان اداره می‌شود، در بیستمین سالگرد تأسیس‌اش دو شماره ۲۸ و ۲۹ فصل‌نامه‌ی ادبی باران را در یک مجلد منتشر کرد. این دو شماره، ویژه‌ی زمستان ۱۳۸۹ و بهار ۱۳۹۰‌هستند و با یک فصل تأخیر منتشر می‌شوند.

در برنامه‌ی رادیویی «کتاب‌های از یاد رفته و کتاب‌های در یاد مانده» امروز فصل‌نامه‌ی ادبی باران را معرفی می‌کنیم.

فصل‌نامه‌ی باران در واقع می‌بایست نشریه‌ی نشر باران باشد. پیش از تولد «باران» به‌عنوان یک نشریه‌ی کاملاً مستقل، نشر باران گاهنامه‌ی «مکث» را منتشر می‌کرد. «مکث» هم یک نشریه‌ی ادبی کاملاً مستقل و مطرح بود که در زمان خودش نظرات گروهی از روشنفکران و نویسندگان و شاعران تبعیدی را که می‌خواستند آزادانه و بدون نظارات وزارت ارشاد قلم بزنند بازتاب می‌داد. برخلاف «مکث»، «باران» یک نشریه‌ی صرفاً ادبی نیست. بلکه بر گرته‌ی نشریاتی مانند آدینه، دنیای سخن و آرش یک نشریه‌ی سیاسی و اجتماعی نیز هست و می‌خواهد در زمینه‌های فرهنگ و ادبیات و تاریخ و سیاست فعالیت کند.

بی‌تردید «باران» در کنار نشریه‌ی «آرش» و «بررسی کتاب» از مهم‌ترین نشریات فرهنگی، اجتماعی و سیاسی‌ست که هنوز در خارج از ایران و در محیطی آزاد و بدون سانسور منتشر می‌شود.

این شماره‌ی باران با عکسی از رضا دانشور، نمایشنامه‌نویس و نویسنده‌ی ایرانی مقیم پاریس در روی جلد انتشار یافته است. در واقع باران می‌بایست به رضا دانشور اختصاص داشته باشد و این توقع را در خواننده برمی‌انگیزد که «باران» شماره‌ای به یکی از نویسندگان قابل تأمل ایران که متأسفانه کمتر او را می‌شناسند اما بسیاری نام رمان «خسرو خوبان» او را شنیده‌اند اختصاص داده است. اما متأسفانه چنین نیست و فقط نمایشنامه‌ای از رضا دانشور در این شماره‌ی باران منتشر شده که آن هم از آثار ممتاز و نمونه‌ی دانشور به‌شمار نمی‌آید.

مسعود مافان در سرمقاله‌ای کوتاه به مناسبت بیستمین سال انتشار «باران» به مشکلات نشر در خارج از ایران می‌پردازد. او با ارائه دادن آمارهایی نشان می‌دهد که در بیست سال گذشته از ۴۰۰ ناشر ایرانی که در خارج از ایران فعالیت می‌کردند، تنها ۴۰ ناشر باقی مانده‌اند. او در کنار نشر باران، از انتشارات نوید و انتشارات آرش به‌عنوان پرسابقه‌ترین ناشران تبعیدی نام می‌برد و می‌گوید در آغاز همه گمان می‌کردند که تبعید چندان به درازا نمی‌کشد. برای همین کتاب‌ها از نظر فنی ایراد داشتند و به‌شکل ناویراسته انتشار می‌یافتند. به گفته‌ی مسعود مافان در آن زمان که هنوز رسانه‌های اینترنتی شکل نگرفته بود تأکید بر محتوا و اطلاع‌رسانی سریع و هیجان‌زده بود. امروز در نبود بازده اقتصادی بیشتر ناشران ایرانی در خطر ورشکستگی قرار دارند، قیمت و کیفیت کتاب فارسی افزایش پیدا کرده اما بر شمار مخاطبان آن افزوده نشده است.

پیش از این فصل‌نامه‌ی ادبی نمایانگر مهم‌ترین گفتمان‌های ادبی و بازتاب‌دهنده‌ی ذهنیت‌های نویسندگان و شاعران در دوران خودشان بود. اما اکنون چند وقتی‌ست که همواره برخی چهره‌ها که به اصطلاح پای ثابت نشریه‌های ادبی هستند آثاری را انتشار می‌دهند.(...) اغلب نویسندگان مقیم ایران ترجیح می‌دهند تن به سانسور دهند و در نبود شبکه‌ی پخش کتاب آثارشان را در خارج از ایران انتشار ندهند. علاوه بر این نسل دوم مهاجران و تبعیدیان ایرانی به زبان‌های دیگری غیر از فارسی تسلط دارد. چنین است که به ندرت در فهرست نشریاتی مانند باران به نام‌های تازه برمی‌خوریم. (عکس:مسعود مافان، نشر باران)

در بخش مقالات این شماره‌ی باران یک مقاله‌ی تحقیقی در زمینه‌ی نقد تطبیقی از بهروز شیدا منتشر شده است. بهروز شیدا که یکی از شناخته‌شده‌ترین و خلاق‌ترین منتقدان ایران است در این مقاله رمان «بهار ۶۳» از مجتبی پورمحسن را با رمان «زمستان ۶۲» از اسماعیل فصیح، نویسنده‌ی فقید ایرانی مقایسه کرده است. هر چند این دو رمان از نظر ادبی از ارزش‌های کاملاً متفاوتی برخوردارند و با هم اصولاً قابل قیاس نیستند، اما شیدا با تیزهوشی از منظر بینامتنی، ذهنیت شخصیت‌های این دو رمان را می‌کاود و ازین طریق به مختصات اجتماعی هر دوران پی می‌برد. در یک دوران روشنفکری ایران مجذوب فداکاری‌ها و قهرمانی‌های سربازان و رزمندگان ایرانی در جبهه‌ها می‌شود و در دورانی دیگر سرخورده‌تر از پیش به ذهنیات خود پناه می‌آورد. بهروز شیدا می‌نویسد: «میان فصل بهار ۶۳ و فصل زمستان ۶۲ فاصله‌هاست. فاصله‌ی دو عصر؛ فاصله‌ی دو گفتمان؛ فاصله‌ی وعده‌ی بهشت وصل تا وعده‌ی بی‌سرانجامی برزخ تلخ که فصل‌ها از فاصله‌ی متن‌ها می‌آیند.»

«سانسور در ایران امروز» نوشته‌ی اسد سیف از دیگر مقالات مهم این شماره‌ی باران به‌شمار می‌آید. اسد سیف که پیش از این از او کتاب «اسلامی‌نویسی در ایران» انتشار یافته است، فعالیت‌های وزارت ارشاد و چگونگی سانسور در اداره کتاب را در طی ۳۰ سال گذشته زیر نظر گرفته و مهم‌ترین رئوس سانسور دولتی در ایران را به ما معرفی می‌کند. مقالاتی از ایرج مصداقی، سیفی، احمد علوی، صدیق یزدچی، خلفانی، نغمه نصیری و مسعود نجفی اردبیلی در شماره ۲۸ و ۲۹ باران منتشر شده است.

یکی از فعالیت‌های نشر باران در زمینه‌ی ادبیات زندان و خاطراتی‌ست که از بازماندگان قتل عام زندانیان سیاسی در سال‌های دهه‌ی ۶۰ به جای مانده است. در نشریه‌ی باران هم همواره در هر فصل به این موضوع پرداخته می‌شود. این بار ژیلا بنی‌یعقوب و گیتا رستم‌علی‌پور در مقالاتی به موضوع «زندان» پرداخته‌اند.

اشعاری از علیرضا زرین، شیدا محمدی، رباب محب، شهروز رشید، لیلی گله‌داران، م. ف فرزانه و داستان‌هایی از شکوفه تقی، مسعود حقیقت ثابت، محمد بهارلو، آناهیتا حسینی، اعظم بهرامی و نمایشنامه‌ای از رضا دانشور در این شماره باران منتشر شده است.

کیفیت داستان‌ها و اشعار بیش و کم یکسان است. پیش از این در فصل‌نامه‌های تبعیدی مانند «مکث»، «سنگ» یا «اندیشه‌ی آزاد» خوانندگان می‌توانستند با مهم‌ترین جریان‌ها و چهره‌های شعری ناشناخته آشنا شوند و فصل‌نامه‌ی ادبی به یک معنا نمایانگر مهم‌ترین گفتمان‌های ادبی و بازتاب‌دهنده‌ی ذهنیت‌های نویسندگان و شاعران در دوران خودشان بود. اما اکنون چند وقتی‌ست که همواره برخی چهره‌های ثابت که به اصطلاح پای ثابت نشریه‌های ادبی هستند آثاری را انتشار می‌دهند. این آثار هر چند بسیار محترم و ارزشمندند، اما نمایانگر یک دوره‌ی مشخص از تاریخ ادبیات تبعید به‌شمار نمی‌آیند و برای همین هم نمی‌توان از طریق آن‌ها به مشخصات یک دوره‌ی خاص پی برد. از همین‌جا شاید بتوان به گسست و چندپارگی محیط ادبی پی برد. اگر تا یک دهه‌ی پیش نویسندگان داخل و خارج از ایران با هم در تعامل قرار داشتند، اکنون این تعامل از بین رفته است. اغلب نویسندگان مقیم ایران ترجیح می‌دهند تن به سانسور بدهند و در نبود شبکه‌ی پخش کتاب آثارشان را در خارج از ایران انتشار ندهند. علاوه بر این نسل دوم مهاجران و تبعیدیان ایرانی به زبان‌های دیگری غیر از فارسی تسلط دارد. چنین است که به ندرت در فهرست نشریاتی مانند باران به نام‌های تازه برمی‌خوریم.

در بخش گفت‌و‌گو، مصاحبه‌هایی با فهیمه فرسایی، خسرو شهریاری و گیسو شاکری، پرویز رادفر و بهمن مقصودلو انجام شده است. این مصاحبه‌ها مناسبت خاصی ندارند و صرفاً بیانگر نظرات مصاحبه‌شوندگان هستند.

در پایان آزاده دواچی مجموعه‌ شعر «سردم نبود» از پگاه احمدی را معرفی کرده، رضا اغنمی، علی محمد اسکندری‌جو و محمد حسین خسروپناه نیز هر یک کتاب‌هایی را معرفی کرده‌اند.

شماره‌ی زمستان و بهار باران در قطع وزیری در ۲۵۱ صفحه با چاپ مناسب و طراحی خوب و حرفه‌ای منتشر شده است.

در همین زمینه:
::باران برای نه گفتن به سانسور متولد شد، گفت‌و‌گوی آزاده اسدی با مسعود مافان::

زنان زیبا در تاریخ هنر

Tue, 19 Jul 2011 04:33:53 +0000

زنان زیبا در تاریخ هنر و زیبایی کمال مطلوب زنانه از قرن هجدهم تا امروز

علی اسکندرزاده

علی اسکندرزاده - بانوان ایرانی که هر سال در آغاز تابستان به بهانه‌ی بالا بردن سطح عفاف در جامعه و مبارزه با بدحجابی با طرح ارتقای امنیت اجتماعی روبرو هستند، شاید فراموش کرده باشند که درباره‌ی آرایش مو و چگونگی شانه زدن موهای یک زن می‌توان کتاب‌ها نوشت و اصولاً این موضوع که از آن در ادبیات کهن فارسی به‌عنوان «زیبایی کمال مطلوب زنانه» یاد کرده‌اند، یکی از مهم‌ترین موضوعات فرهنگ و هنر در جهان است.

زیبایی کمال مطلوب زنانه در هر دوره‌ای از تاریخ تمدن تغییر کرده است. دکتر جلال خالقی مطلق پیش از این در یکی از شماره‌های نشریه‌ی «ایران‌نامه» به طور مفصل به این موضوع پرداخته بود و نشان داده بود که چگونه تصور ایرانی‌ها از زیبایی یک زن در طول تاریخ چند هزار ساله‌ی ما تغییر کرده و دگرگون شده است. کتابی به نام «زنان زیبا در هنر» به همین موضوع، یعنی به زیبایی زنان در طول تاریخ تمدن در غرب و جلوه‌ی آن در آثار هنری می‌پردازد. این کتاب که در واقع مجموعه‌ای‌ست از زیباترین آثار نقاشی با موضوع زیبایی زنان در تاریخ هنر یک کتاب تصویری‌ نفیس و البته بسیار گران‌قیمت است که به تازگی در آلمان انتشار یافته و در مطبوعات هم بازتاب خوبی داشته است. گردآورنده‌ی این مجموعه و مؤلف کتاب خانمی است به نام کارین زاگنر و انتشارات الیزابت زندمن که تخصصش در زمینه‌ی ادبیات فمینیستی است، این کتاب را در مونیخ منتشر کرده است.

در برنامه‌ی رادیویی «کتاب‌های از یاد رفته و کتاب‌های در یاد مانده»، می‌خواهیم این هفته به کتاب مصور «زنان زیبا در تاریخ هنر» بپردازیم.

بودلر می‌گوید: هر آنچه که مد شود، جذاب است.

وقتی خواننده، کتاب «زنان زیبا در تاریخ هنر» را دست می‌گیرد، تازه متوجه می شود که تا چه حد این گفته‌ی بودلر حقیقت دارد. عنوان اصلی این کتاب «زنان زیبا در تاریخ هنر» است و با این‌حال از عنوان فرعی کتاب می‌توان به انگیزه‌ی اصلی و محور اندیشه‌ی گردآورنده و مؤلف کتاب پی برد. عنوان دیگر این کتاب هست: «زنان زیبا در تاریخ هنر، از پوست تا مو، از ابریشم تا صابون.»

فصل‌های کتاب مصور «زنان زیبا در تاریخ هنر» به‌حسب دوره‌های گوناگون طبقه‌بندی شده است. در هر دوره و در هر فصل انعصاف‌پذیری شگفت‌انگیز جسم زنان در تقابل با خواسته‌ها و انتظارات آن مقطع تاریخی مشخص قرار دارد. زنان با کمک ترفندهایی مثل آرایش موها، زیورآلات و بزک چهره تلاش کرده‌اند از یک سو خواسته‌ها و انتظارات آن دوره از زیبایی زنانه را ارضا کنند و از طرف دیگر به خواست دلشان رفتار کرده‌اند. یعنی خیلی ساده می‌خواستند زیبا جلوه کنند و در همان حال خودشان هم احساس زیبایی کنند و از این احساس سرمست باشند.

با دیدن عکس‌های زنان زیبا و آرایش موهای آنان در این کتاب خواننده‌ی ایرانی تازه متوجه می‌شود که با پوشش اجباری اسلامی به مدت سه دهه است که نه فقط زنان، بلکه کل جامعه از بخش مهمی از فرهنگ بشری، غافل و بی‌بهره مانده‌ است. فرهنگ فقط در کتابخوانی، سرودن شعر و داستان و ساختن فیلم و روی آوردن به هنرهای دیگر خلاصه نمی‌شود. بخش عمده‌ای از فرهنگ در زندگی روزانه‌ی انسان‌ها، در آداب پوشاک و نشست و برخاست آن‌ها با هم، در نحوه‌ی آشپزی و حتی طرز نوشیدن چای و قهوه و شراب اتفاق می‌افتاد. عطر، آرایش موها، لباس‌های زیبا و متنوع، کفش و مدل‌های گوناگون آن، همه جزو فرهنگ یک جامعه به‌شمار می‌آیند. حجابِ یک‌شکل و خسته‌کننده‌ ما را از این فرهنگ محروم کرده است.

فصل‌های کتاب مصور «زنان زیبا در تاریخ هنر» به‌حسب دوره‌های گوناگون طبقه‌بندی شده است. در هر دوره و در هر فصل انعصاف‌پذیری شگفت‌انگیز جسم زنان در تقابل با خواسته‌ها و انتظارات آن مقطع تاریخی مشخص قرار دارد. زنان با کمک ترفندهایی مثل آرایش موها، زیورآلات و بزک چهره تلاش کرده‌اند از یک سو خواسته‌ها و انتظارات آن دوره از زیبایی زنانه را ارضا کنند و از طرف دیگر به خواست دلشان رفتار کرده‌اند. یعنی خیلی ساده می‌خواستند زیبا جلوه کنند و در همان حال خودشان هم احساس زیبایی کنند و از این احساس سرمست باشند. برای مثال در کتاب «زنان زیبا در تاریخ هنر» عکس زنی منتشر شده که در دوران روکوکو زندگی می‌کرده است. از نحوه‌ی آرایش این زن می‌توانیم به مطلوب زیبایی در آن دوران پی ببریم.

در دوران روکوکو که مصادف بود با آغاز قرن هجدهم و پایان دوران باروک وظیفه‌ی زنانی که می‌خواستند زیبا باشند این بود که هر روز صبح زود، بعد از آنکه از خواب بیدار می‌شدند، ساعتی مقابل آینه بنشینند و با دستمال‌های ابریشمی با دقت پوست صورتشان را تمیز کنند . بعد از شست‌وشوی تن که آن هم ساعتی وقت می‌برد، لباس‌های زیر را که می‌بایست همیشه تمیز باشد، با متانت و وقار خاصی به تن می‌کردند. نویسنده درباره‌ی هر تصویر شرح کوتاهی هم آورده که خالی از طنز نیست. برای مثال ادعا می‌کند که در دوران روکوکو تمیزی لباس زیر زنان نشانگر تمیزی جسم آنان بود. حتی اگر زنان در آن دوران به خاطر کمبود امکانات روزها حمام نمی‌کردند، رخت زیرشان در هر حال حتماً تمیز بود. به عبارت دیگر زیبایی و لطافت یک زن را از تمیزی او تشخیص می‌دادند و تمیزی یک زن از رخت‌های زیرش معلوم می‌شد.

در میان تصاویر کتاب، آثار نقاشان سرشناسی مانند رنوار، بوتچلی و روبن با کیفیت چاپ بسیار بالا دیده می‌شود. اما آنچه این کتاب را از کتاب‌های نقاشی متمایز می‌کند، آثار نقاشان گمنام یا کمتر شناخته‌شده‌ای‌ست که استادانه زیبایی زنانه در دوران خودشان را بر بوم نقش کرده‌اند و از خود به یادگار گذاشته‌اند. در واقع میزان شهرت نقاش موضوع این کتاب نیست، بلکه موضوع مهم‌تر این است که خواننده از طریق آثار هنری به این واقعیت پی ببرد که در طول تاریخ، زنان به چه شیوه‌هایی موهای‌شان را آرایش می‌کردند و در مجموع چه تصوری از زیبایی در زمان‌های از یاد رفته وجود داشته است.

نقاش نسبتاً گمنامی به نام «دانته گابریل روستی» زنی را بر بوم نقش کرده است که در یک آینه‌ی دستی به دقت دندان‌هایش را نگاه می‌کند. نقاش دیگری در تصویری که از خودش نقاشی کرده، یک زن جوان روس را نشان می‌دهد که در فرانسه در تبعید به‌سر می‌برد و با سرخوشی تلاش می‌کند انبوه موهایش را از پشت ببنند.

در این میان آثاری که از قرن بیستم و بیست و یکم زیبایی زنانه را نشان می‌دهد، بیشترین حجم نقاشی‌های کتاب را به خود اختصاص داده است. در این مقطع از تاریخ ناگهان اتفاقی افتاده است: دیگر فقط زنان جوان و زیبا نیستند که در مرکز توجه قرار دارند. بلکه زنان سالخورده‌ای هم دیده می‌شوند که به‌رغم کهولت سن از نوعی زیبایی برخوردارند. اگر در تصاویر دوران روکوکو نوعی جبر و انجماد وجود دارد، در آثار متأخرتر سرزندگی و شادابی بیشتری وجود دارد. مثل این است که زنان با رهایی از سنت‌ها توانسته‌اند آزادی خود را به دست آوردند و با جسم‌شان و زیبایی‌های زنانه‌شان ارتباط بیشتری برقرار کرده‌اند. آنها تحرک بیشتری دارند و برای آنکه زیبا جلوه کنند، ساعت‌ها مقابل آینه نمی‌نشینند. با این‌حال در همه‌ی تصاویر این کتاب و در همه‌ی دوران‌ها زیبایی دغدغه‌ی بزرگ زنان بوده است.

شناسنامه‌ی کتاب:

"Schöne Frauen. Von Haut und Haaren, Samt und Seife - die gepflegte Frau in der Kunst" von Karin Sagner, erschienen im Verlag Elisabeth Sandmann, München

پیامبران قلابی و فیلسوفان بد

Tue, 21 Jun 2011 07:32:19 +0000

معرفی کتاب «پیامبران بد» نوشته‌ی تاریخدان آلمانی، فیلیپ بلوم درباره‌ی اندیشه‌‌ی دنی دیدرو در دوران روشنگری

علی اسکندرزاده

علی اسکندرزاده - فیلیپ بلوم، تاریخدان آلمانی در کتابی که اخیراً با نام «پیامبران بد» منتشر کرده، به اندیشمندان دوران روشنگری می‌پردازد. بلوم در این کتاب نشان می‌دهد که بسیاری از گفتمان‌های روشنفکران غربی در زمینه‌های رویارویی تمدن‌ها و ضدیت مذاهب ابراهیمی با هم، بسیاری از بحث‌های اجتماعی مثل همزیستی مسالمت‌آمیز اقوام مهاجر در جوامع غربی، در دوران روشنگری و در اندیشه‌های دیدرو ریشه دارد.

او ادعا می‌کند که سرمنشأ اندیشه‌ی غربی بر خلاف تصور همگان ژان ژاک رسو نیست، بلکه اندیشه‌های دنی دیدرو فرهنگ معاصر غرب را بیشتر تحت تأثیر قرار داده است. دیدرو جزو فیلسوفان دوران روشنگری‌ست و عقاید او افراطی‌تر از عقاید ژان ژاک روسوست، اما اندیشه‌هایش در سایه‌ی اندیشه‌‌ی فیلسوفان مانند روسو و ولتر قرار داشت.

موضوع برنامه‌ی این هفته‌ی «کتاب‌های در یادمانده و کتاب‌های از یادرفته»، اثر تحقیقی «پیامبران بد» نوشته‌ی فیلیپ بلوم است.

ژان ژاک روسو که نویسنده‌ی کتاب «پیامبران بد» ادعا می‌کند فیلسوف محبوب همه‌ی دیکتاتورهای جهان است، در عمارت پانتئون پاریس دفن شده است. روسو از مهم‌ترین اندیشمندان دوران روشنگری در غرب است و با این حال نویسنده‌ی کتاب «پیامبران بد» اعتقاد دارد که روسو با اندیشه‌هایش راه را برای همه‌ی دیکتاتورها در دوران معاصر هموار کرد که با شعارهای فریبنده انسان‌ها را تحت ستم قرار دهند. بلوم ادعا می‌کند که دیکتاتورهایی مانند روبسپیر، استالین و پل‌پت همه بدون استثناء با اندیشه‌های روسو آشنایی داشتند، کتاب‌های او را خوانده بودند و به او احترام می‌گذاشتند. بلوم همچنین ادعا می‌کند که ژان ژاک روسو به انسان‌ها و به انسانیت چندان علاقه و اعتقادی نداشت و در مجموع با آزادی مخالف بود و مخالفت با آزادی انسان‌ها را با اندیشه‌های روشنگری توجیه می‌کرد.

بلوم در کتاب «پیامبران بد» تلاش می‌کند نشان دهد که چگونه با کمک اندیشه‌ی فیلسوفانی مانند ژان ژاک روسو، به نام آزادی و روشنگری، زمینه‌های استقرار دیکتاتوری در غرب فراهم شد. این کتاب به این جهت برای ما ایرانیان اهمیت دارد که ما را به سرآغاز برخی گفتمان‌ها در پیش از انقلاب راهنمایی می‌کند. بلوم ریشه و علت اصلی این مسائل را در اعتقاد روسو به خدا و ایمان او به مسیحیت جست‌و‌جو می‌کند. او می‌گوید روسو به نام خدا و برای ساختن یک آرامانشهر زمینی حاضر بود که حقوق شهروندی انسان‌ها را زیر پا بگذارد. در واقع همانطور که روحانیت در پیش از انقلاب برای تحقق بخشیدن به یک جامعه‌ی آرمانی حقوق شهروندان و جامعه‌ی مدنی را از بین برد و زمینه‌های استبداد را فراهم کرد، روسو هم با طرحی که از یک جامعه‌ی آرمانی به‌دست می‌دهد، پایمان کردن حقوق انسان‌ها برای رسیدن به این جامعه را مشروع قلمداد می‌کند. به نظر نویسنده این امر در اندیشه‌های روسو همواره مورد توجه دیکتاتورهایی مانند استالین بوده است. نویسنده‌ی «پیامبران بد» می‌گوید روسو به زندگی بعد از مرگ اعتقاد داشت و زندگی اخروی را به زندگی دنیوی ترجیح می‌داد. روسو به عنوان یک فیلسوف به خودش بسیار سختگیر بود و طبعاً اشتباه دیگران را نمی‌توانست تحمل کند. بلوم در این کتاب ادعا می‌کند که ژان ژاک روسو از جسم خودش و از سکسوالیته بیزار بود و گمان می‌کرد بهترین شکل حکومت، حکومت توتالیتر است. برای همین هم در قرن نوزدهم با اندیشه‌های روسو به خوبی می‌شد در اروپا یک حکومت توتالیتر و تمامیت‌خواه ایجاد کرد.

با این حال نام روسو در تاریخ به‌عنوان فیلسوف دوران روشنگری و یک فیلسوف «خوب» ثبت شده است. بلوم اما در کتاب «پیامبران بد» ادعا می‌کند که روسو به هیچ‌وجه شایسته‌ی چنین جایگاهی نیست. بلکه در باور او دنی دیدروست که از هر نظر روح دوران روشنگری را در اندیشه‌هایش بازتاب می‌دهد. در واقع ژان ژاک روسو از اندیشه‌های دیدرو و اندیشمند دیگری به نام «بارون پل تیری د هولباخ» تأثیر گرفته بود. منتهی همگان این دو اندیشمند را به‌عنوان اندیشمندانی تندرو می‌شناختند و روسو موفق شده بود از خودش چهره‌ای اعتدال‌گرا عرضه کند و آن دو فیلسوف را در سایه قرار دهد.

دیدرو اعتقاد داشت در جهان اگر خدا وجود نداشته باشد، رهبر هم بی‌معناست و انسان به تنهایی مسئول اعمال خودش است. این اندیشه از هر نظر معاصر ماست.

دیدرو آشکارا خدا را انکار می‌کرد و برای همین به او انگ افراطی‌گری زدند، در حالی‌که به گفته‌ی بلوم، دیدرو فیلسوف واقعی دوران روشنگری‌ست. نویسنده طبعاً در این اثر تلاش می‌کند تصویری دقیق از دیدرو و اندیشه‌هایش به‌دست دهد و برای این‌کار به پاریس سفر می‌کند. در این شهر او به جست‌و جوی نشانه‌هایی از دیدرو در قرن هجدهم برمی‌آید. او در این سفر که به سفر با «ماشین زمان» شباهت دارد، ما را با پاریس قرن هجدهم و محیط روشنفکری آن دوران آشنا می‌کند.

در سالنی که بارون د هولباخ و دیدرو بحث‌های پرشور می‌کردند، امروزه دو بانکدار کار می‌کنند. هیچ نشانی از این اندیشمندان بزرگ دوران روشنگری به جای نمانده است، آن هم در شهری مثل پاریس که هر گوشه‌اش تاریخی دارد. سالن بارون د هولباخ در نزدیکی موزه‌ی لوور قرار دارد. در این محل زمانی اندیشمندانی مانند دیوید هیوم و آدام اسمیث، و دیدرو رفت و آمد داشتند. دویست و پنجاه سال از آن دوران گذشته و هیچ نشانی ازین اندیشمندان باقی نمانده است. فیلیپ بلوم نخستین کسی‌ست که اهمیت این محل در تاریخ روشنفکری اروپا را نشان می‌دهد.

فیلیپ بلوم می‌نویسد: در این اتاق بخشی از مهم‌ترین فصل‌های تاریخ روشنفکری اروپا در عصر روشنگری رقم خورده است. در این محل بود که اندیشه‌های انقلابی شکل گرفت و با وجود آنکه حکومت‌های به اصطلاح «آنسین» یا ساقط شده در آن دوران به چنین اندیشه‌هایی با شکنجه و حبس و تبعید پاسخ می‌دادند، اما این اندیشمندان موفق شدند، نخستین دانشنامه‌ی عصر نوین را فراهم آورند و حکومت خرد را بر جای حکومت خداوند بر روی زمین قرار دهند.

برخلاف روسو، اندیشمندانی مانند اسمیث، هیوم و دیدرو به خدا اعتقاد نداشتند و به جای آن به اخلاق و اهمیت انسان و نیازهایش اعتقاد داشتند. دیدرو در رمان‌هایش شخصیت‌هایش را آزاد می‌گذارد که تمایلات جنسی‌شان را آزادانه و بدون احساس گناه ارضاء کنند. او به تزکیه‌ی نفس در معنای مذهبی‌اش اعتقاد ندارد. بلکه به آزادی انسان اعتقاد دارد. او معتقد است که اگر انسان آزاد باشد، می‌تواند «اخلاق» مورد نظرش را هم به وجود بیاورد. دیدرو اعتقاد داشت که در آزادی انسان نوعی دیالکتیک نهفته است که از برخی لحاظ می‌توان تحول‌آفرین باشد. دیدرو از یک جامعه‌ی کاملاً انسانی و انسان‌مدار دفاع می‌کند و با این حال به‌تدریج عقاید او در سایه‌ی عقاید روسو قرار گرفته و فراموش شده است. در سراسر پاریس فقط یک تابلو در کلیسای «سن روش» در پاریس از دیدرو یاد می‌کند. تعجب ندارد که کلیسا با دیدرو مخالف است. دیدرو اعتقاد داشت که کلیسا و اصولاً مذهب دشمن آزادی بشر، دشمن خرد، حقیقت، اخلاق راستین و لذت از زندگی است. او و هم‌فکرانش اعتقاد داشتند که مذهب با ایجاد احساس گناه و عذاب وجدان تلاش می‌کند انسان‌ها را به بردگی وادارد.

فیلیپ بلوم به نکته‌ی مهم دیگری هم اشاره می‌کند که برای ما ایرانی‌ها می‌تواند جالب باشد. او می‌گوید عقاید آخرالزمانی که رد آنها حتی در فیلم‌های هالیوودی و روزنامه‌نگاری هم مشاهده می‌شود، برخاسته از عقاید مذهبی است. مذاهب همواره برای در بند کشاندن انسان‌ها یک راهکار بهشتی و یک پیامد دوزخی مقابل آنها قرار داده‌اند. اندیشه‌ی آخرالزمان در واقع سناریویی است که مذهب برای به وحشت انداختن انسان‌ها از آن استفاده کرده و می‌کند.

فیلیپ بلوم می‌گوید، دیدرو اعتقاد داشت در جهان اگر خدا وجود نداشته باشد، رهبر هم بی‌معناست و انسان به تنهایی مسئول اعمال خودش است. این اندیشه از هر نظر معاصر ماست.

عکس‌ها (از بالا به پایین):

بخشی از جلد کتاب «پیامبران بد» نوشته‌ی فیلیپ بلوم
ژان ژاک روسو، دنی دیدرو، اتاقی که اندیشمندان دوران روشنگری در پاریس در آنجا با هم بحث و گفت‌و‌گوهای پرشور داشتند و اکنون دفتر دو بانکدار فرانسوی است، تابلویی در پاریس که از دنی دیدرو یاد می‌کند، فیلیپ بلوم، تاریخدان آلمانی و نویسنده‌ی کتاب «پیامبران بد».

آخرین سالارمرد

Tue, 24 May 2011 11:07:49 +0000

نگاهی به رمان «آخرین سالارمرد» نوشته‌ی نجات ال‌هاشمی، نویسنده‌ی مراکشی در برنامه‌ی رادیویی «کتاب‌های از یاد رفته و کتاب‌های در یاد مانده»

علی اسکندرزاده

علی اسکندرزاده - وقتی بحث معرفی کتاب می‌شود، به‌خصوص وقتی که می‌خواهیم کتاب‌های جهانی را معرفی کنیم، بیشتر مایلیم به کتاب‌هایی که در کشورهای اروپایی و در آمریکای شمالی منتشر شده‌اند، بپردازیم.

در حالی‌که این‌روزها به‌خاطر گلوبالیسم و افزایش سطح آموزش همگانی و دسترسی مردم در سراسر جهان به اطلاعات، در کشورهای آسیایی و در آفریقا هم اتفاقات خوبی می‌افتد. به‌خصوص در کشورهای عربی شمال آفریقا که از نظر سیاسی تحولات غیرمنتظره‌ای را از سر می‌گذرانند.
امروز در برنامه‌ی «کتاب‌های از یاد رفته و کتاب‌های در یاد مانده» می‌خواهیم به رمانی که اخیراً از نویسنده‌‌ای به نام نجات ال‌هاشمی منتشر شده، بپردازیم. نجات ال‌هاشمی مراکشی است و رمان او، با نام «آخرین سالارمرد» در آلمان و فرانسه منتشر شده و از کتاب‌های پرفروش نویسندگان آفریقای شمالی‌ است.

«آخرین سالارمرد» داستان مردی است که به زورگویی و خشونت خانگی روی می‌آورد و با این‌حال خانواده در مقابل او هیچ کاری انجام نمی‌دهد و در سکوت به همه‌ی زورگویی‌های او تن می‌دهد. در این میان فقط دختر اوست که مقابل این مرد زورگو و مستبد قد علم می‌کند، تحصیل می‌کند و از نظر اقتصادی و اجتماعی به یک زن مستقل بدل می‌شود. «آخرین سالارمرد» داستان موفقیت یک زن مسلمان در یک جامعه‌ی مردسالار و بی‌رحم است؛ داستان زن‌کشی در یک خانواده‌ی مسلمان و مقاومت یک زن آگاه در برابر استبداد و خشونت خانوادگی.

نام بلندبالایی که هفت پشت آن به مردها می‌رسد

«آخرین سالارمرد» با این جملات که برای ما ایرانی‌ها آشناست آغاز می‌شود:« این داستان مأمون است. مأمون بن دریوج، پسر علال، پسر مُحَوَد، پسر مُوَحَند، پسر بوزیان که او را ازین پس فقط مأمون می‌نامیم.»

در این نام بلندبالایی که هفت پشت آن به مردها می‌رسد، در این سنت مردسالار در یک خانواده‌ی مسلمان عرب، همه‌ی داستانی که ال‌هاشمی تعریف می‌کند، نهفته است. ‌ال‌هاشمی برای روایت این داستان از سنت داستان‌گویی شفاهی در بین عرب‌ها استفاده می‌کند. از همان سنت پرده‌خوانی‌ها و شمایل‌خوانی‌ها که در ایران هم سراغ داریم.

در فصل اول، نویسنده متکی بر تحلیل‌های روانشناختی فروید، نشان می‌دهد که مأمون چگونه به خاطر تحقیرها و آزارهایی که در کودکی و نوجوانی متحمل شده، خود را در نقش یک قربانی می‌بیند و به خودش اجازه می‌دهد که برای جبران این تحقیرها هر کاری که دوست دارد انجام دهد. پدر مأمون یک مرد سرکوبگر بوده و او که حالا رفتار پدر را درونی کرده، درست مانند او در نقش یک مرد سرکوبگر ظاهر می‌شود و با آزار دادن خانواده‌اش خود را از نظر روحی تخلیه می‌کند.

خانواده‌ی مأمون از کارهای او به تنگ آمده‌اند، اما با این‌حال تحمل می‌کنند و حتی وقتی که او برای کسب درآمد بیشتر به اسپانیا مهاجرت می‌کند و در آنجا معشوقه‌ای می‌گیرد و هر چه را که درمی‌آورد، خرج عیاشی‌هایش می‌کند، از زن و فرزندان او مراقبت و نگهداری می‌کنند.

یک تصویر کاملاً آشنا

تصویری که ال‌هاشمی در این داستان از مأمون به‌دست می‌دهد، یک تصویر کاملاً آشناست: یک مرد زنباره اما وابسته به مادر و خواهرانش. مادر و خواهرانی که در دنیای رمان از کمترین آگاهی برخوردارند و با وجود آنکه از رفتار پسر نازپرورده‌شان رنج می‌برند، اما چون پسر است، رفتار او را تحمل می‌کنند.
در فصل اول دختر مأمون بعضی از سیاهکاری‌های پدرش در اسپانیا را تعریف می‌کند. در فصل دوم اما این سیاهکاری‌ها را از نزدیک تجربه می‌کند. در این فصل مأمون همسر و فرزندانش را با خود به اسپانیا برده، آنها را در یک خانه‌ی نمور که بیشتر به زندان شباهت دارد، سکونت داده. بعد از مدتی بیکار می‌شود، و حتی نمی‌تواند خرج و مخارج خانواده‌اش را تأمین کند. با این‌حال دست از زنبارگی‌هایش برنمی‌دارد و کار به آنجا می‌کشد که معشوقه‌اش را با خود به خانه می‌آورد، زنش و فرزندانش را کتک می‌زند و آنها را تحقیر می‌کند.

در این میان دختر او به کتاب‌ها پناه می‌آورد. فرهنگ لغات زبان اسپانیایی را کلمه به کلمه فرامی‌گیرد، دیپلمش را می‌گیرد و بعد از آنکه تحصیلاتش را به پایان می‌رساند از پدرش انتقام سختی می‌گیرد.
به خاطر این طرح داستانی ما در واقع با نوعی از ادبیات زنان مسلمان روبرو هستیم: یک داستان خطی و کاملاً آشنا که هرچند حرف تازه‌ای برای ما ایرانی‌ها ندارد، اما می‌تواند الگوی خوبی باشد برای درک کردن توقعات و انتظارات خواننده‌ی غربی از یک رمان شرقی.

می‌توانیم داستانی را در سیصد صفحه تعریف کنیم؟

ال‌هاشمی کوچکترین چیزها را هم توضیح می‌دهد و برای همین خواننده‌ی غربی به خوبی می‌تواند با شرایط خانوادگی یک زن مسلمان و مشکلات او آشنا شود. اما ممکن است این توضیحات برای خواننده‌ی شرقی خسته‌کننده و کسالت‌آور باشد. در واقع اگر در شرق ما کنجکاو هستیم از زندگی روزانه‌ی غربی‌ها در اروپا و آمریکای شمالی آگاه بشویم، در غرب، خواننده‌ی غربی مایل است از زندگی و مشکلات روزانه‌ی ما آگاه بشود. همانطور که آثار کارور، همینگوی یا فاکنر در ایران خواننده دارد، کتاب‌هایی مثل «آخرین سالارمرد» در غرب خواننده دارند.

منتقدان غربی درباره‌ی این‌کتاب گفته‌اند که با وجود آنکه نویسنده داستان سه نسل را تعریف می‌کنند، اما این کتاب سیصد صفحه‌ای بیش از حد طولانی‌ست. از اینجا هم می‌شود به یکی از مشکلات نویسندگان شرقی در غرب پی برد: آیا واقعاً ما می‌توانیم داستانی را در سیصد صفحه تعریف کنیم؟
با این‌همه منتقدان از تصویرپردازی‌های نویسنده و از خونسردی او و از اینکه بیش از حد عاطفی نشده و بیش از حد به قهرمان داستانش پر و بال نداده، تعریف کرده‌اند.

کتابی آموزنده و خواندنی. هم برای زنان و هم برای نویسندگانی که دنبال الگویی برای موفقیت در غرب می‌گردند: «آخرین سالار مرد» نوشته‌ی نجات ال‌هاشمی، نویسنده‌ی مراکشی.

برنامه‌ی رادیویی «کتاب‌های در یاد مانده و کتاب‌های فراموش‌شده» را سه‌شنبه‌ها از رادیو زمانه بشنوید. اگر پیشنهادی برای معرفی این‌گونه کتاب‌ها دارید، می‌توانید در سایت زمانه یا در صفحه ما در فیس‌بوک با ما در میان بگذارید. با ما باشید.

همزیستی با ممیزان

Babak M — Thu, 28 Apr 2011 08:46:48 +0000

معرفی رمان «شب ممکن» و «جنگل پنیر» در برنامه‌ی رادیویی «کتاب‌های از یاد رفته و کتاب‌های در یاد مانده»

علی اسکندزاده

علی اسکندرزاده – بهمن دری اخوی، معاون وزیر ارشاد در گفت‌‌و‌گو با خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) ادعا می‌کند که هر سال هفتاد هزار عنوان کتاب در ایران منتشر می‌شود.

او همچنین ادعا می‌کند که وزارت ارشاد رابطه‌ی خوبی با ناشران دارد و به‌زودی صدور مجوزها بیش از چهار یا پنج ماه طول نخواهد کشید. اما در همان حال خواستار آن است که ناشران در ممیزی کتاب مشارکت داشته باشند، به این شکل که اگر کتاب ناشری اصلاحیه بخورد، به او امتیاز منفی می‌دهند و او را از تسهیلات دولتی و یا حتی از داشتن غرفه در نمایشگاه کتاب تهران بی‌نصیب می‌گذارند. بهمن دری همچنین خواستار این است که نهادها و بنیادهای جایزه‌دهنده‌ی خصوصی از وزارت ارشاد مجوز داشته باشند. این سیاست‌های تبعیض‌آمیز که محورشان ایدئولوژیک است و مبنای آن بر حذف امر نامطلوب قرار داده شده، ادبیات خلاق ایران را با بحران جدی مواجه کرده است. از میان هفتاد هزار کتابی که معاونت وزارت ارشاد به آن اشاره می‌کند، کمتر کتابی وجود دارد که واقعاً خواننده را به خواندن دعوت کند. کتاب‌هایی هم که با اقبال نسبی خوانندگان مواجه می‌شوند و چند چاپ می‌خورند، و مثلاً شمارگان آنها از پنج هزار نسخه تجاوز می‌کند، آن هم در کشوری که میلیون‌ها نوجوان و جوان در آن به‌سر می‌برند، بلافاصله با مشکلاتی مواجه می‌گردند. سال گذشته کم نبودند کتاب‌های موفقی که مجوزشان بدون هیچگونه توضیحی لغو شد و کم نیستند نویسندگانی که از فرستادن آثارشان به وزارت ارشاد پشیمان شده‌اند. در حال حاضر گروهی از موفق‌ترین و نام‌آورترین نویسندگان ما به خارج از ایران مهاجرت کرده‌اند و تلاش می‌کنند آثارشان را به زبان دیگری غیر از فارسی انتشار دهند و برخی در این‌کار بسیار موفق بوده‌اند. در مجموع می‌توانیم بگوییم یکی از پیامدهای سیاست‌های معاونت فرهنگی وزارت ارشاد این است که کتاب‌ها با تأخیر انتشار پیدا می‌کنند و با تأخیر هم به دست خوانندگان می‌رسند. در چنین شرایطی جای تعجب نیست که امسال، یک هفته مانده به برگزاری نمایشگاه کتاب تهران، هنوز کتاب قابل تأملی انتشار پیدا نکرده باشد. اما آیا این به این معناست که در ایران کتاب خوب برای خواندن پیدا نمی‌شود؟ چه کتاب‌هایی سال گذشته منتشر شده‌اند و شما هنوز احتمالاً از آن‌ها بی‌خبر هستید یا هنوز وقت نکرده‌اید این کتاب‌ها را بخوانید؟

در برنامه‌ی رادیویی «کتاب‌های از یاد رفته و کتاب‌های در یاد مانده»، هر هفته پنجشنبه‌ها از میان کتاب‌هایی که پیش از این در زمانه معرفی شده، یا کتاب‌های خواندنی در غرب دو عنوان کتاب را انتخاب و معرفی می‌کنیم و در کنار این تلاش‌ها، به‌زودی در برنامه‌های جداگانه‌ای کتاب‌های تازه انتشار یافته را نیز که در نمایشگاه امسال کتاب تهران ممکن است مورد توجه قرار گیرند، معرفی خواهیم کرد.

این هفته نگاهی می‌اندازیم به رمان‌های «شب ممکن» نوشته محمد حسن شهسواری و «جنگل پنیر» نوشته‌ی فرشته احمدی. برنامه‌ی رادیویی «کتاب‌های از یاد رفته و کتاب‌های در یاد مانده» را می‌توانید از طریق فایل صوتی بشنوید.

در همین زمینه:

::مدیریت و تنطیم روابط سکسی – عاطفی، وحید والی‌زاده::

::کشف و شهود درونی و بیرونی یک زن، مهتاب سعیدی::

::شب ممکن و درک‌ناپذیری انسان‌ها::

آثار هنرمندان ایرانی در پاریس

Babak M — Mon, 18 Apr 2011 08:54:42 +0000

و دیگر رویدادهای هنری هفته در رادیو زمانه

علی اسکندرزاده

علی اسکندرزاده- در هفته‌ای که گذشت، در عالم هنر چه رویدادهایی در جهان اتفاق افتاد؟ چه نمایشگاه‌هایی در موزه‌ها و گالری‌های مهم جهان به نمایش گذاشته شد؟ چه کنسرت‌هایی در پایتخت‌ها و متروپل‌های مهم جهان برگزار شد، چه فیلم‌هایی بر پرده‌ی سینماهای جهان به نمایش درآمد و کدام هنرمندان خبرساز شدند؟ خلاصه: نبض هنر در کدام بخش از کره‌ی نه‌چندان بزرگ خاکی ما تبپیدن گرفت و اقبال الاهه‌ی هنر به چه کسی روی آورد و از چه کسی روی برگرداند؟ آیا هنرمندان ایرانی هم در این رویدادها سهمی داشتند؟ ازین پس روزهای دوشنبه‌ی هر هفته، مروری خواهیم داشت بر مهم‌ترین رویدادهای هنری جهان. این هفته: نمایش برهنه، برگ سبز و پستان، گران‌ترین تابلوی نقاشی اثر پابلو پیکاسو در تیت مدرن لندن.

تور خواننده‌ی پرآوازه، ریحانا در دسامبر ۲۰۱۱ در لندن آغاز می‌شود. ریحانا که از خبرسازترین خواننده‌های جهان است، اعلام کرده که فروش بلیط‌های این تور به رکورد تازه‌ای دست پیدا کرده. بیش و کم همز‌مان با این خبر روزنامه‌ی «سان» این شایعه را اطراف ریجانا به وجود آورد که او یک خواهر و یک برادر ناتنی دارد و دوست ندارد رسانه‌ها متوجه آن‌ها بشوند.

در آستانه‌ی ازدواج شاهزاده ویلیام و کیت میلدتون فیلمی در آمریکا بر اساس رابطه‌ی عاشقانه‌ی آن‌ها ساخته شده که با عنوان «ویلز و کیت» به‌شکل دی وی دی عرضه خواهد شد. گفتنی‌ست که این فیلم به‌عنوان بدترین فیلمی که در طول تاریخ درباره‌ی خانواده‌ی سلطنتی انگلستان ساخته‌ شده، مطرح شده است. هزینه‌ی تولید این فیلم فقط شش میلیون دلار بوده.

از شانزدهم آوریل تا نهم ماه می در گالری نیکلا فلامل با همکاری گالری شمس نمایشگاهی از آثار هنرمندان ایرانی برگزار می‌شود. آثار هنرمندانی همچون ایران درودی، عباس معیری، حجت صدر، مسعود فخاری، حسین کاظمی، سهیلا نیکونام ، صادق بریرانی، بهمن بروجنی، ایوب امدادیان، داود امدادیان، و پدرام در این گالری به‌نمایش گذاشته می‌شود.

همچنین اسامی فیلم‌های بخش مسابقه‌ای جشنواره‌ی فیلم کن هم در هفته‌ی گذشته اعلام شد. جشنواره‌ی فیلم کن یازدهم ماه می با فیلم «نیمه‌شب در پاریس» وودی آلن گشایش می‌یابد.
مشروح این رویدها و دیگر رویدادهای هنری و فرهنگی هفته را می‌توانید به روایت و با گزینش علی اسکندرزاده از طریق فایل صوتی بشنوید.

شنل پاره و معجون عشق

Babak M — Thu, 14 Apr 2011 08:57:51 +0000

کتاب‌های از یاد رفته و کتاب‌های در یاد مانده، در آستانه‌ی برگزاری نمایشگاه کتاب تهران

علی اسکندزاده

علی اسکندرزاده - نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران از ۱۴ تا ۲۴ اردیبهشت‌ماه ۱۳۹۰ با شعار «ارتقای معرفت دینی و بصیرت فرهنگی در سال جهاد اقتصادی» برگزار می‌شود. با وجود آن‌که نمایشگاه کتاب تهران بیشتر به یک فروشگاه بزرگ شباهت دارد تا به یک نمایشگاه واقعی به‌عنوان مکانی برای آشنایی نویسندگان و ناشران از سراسر جهان و محلی برای تبادل فرهنگی، اما هر چه هست، این نمایشگاه به‌رغم همه‌ی حاشیه‌هایش فرصت مغتنمی است برای ناشران که آثار ادبیات خلاق را به حلقه‌ی گسترده‌تری از کتاب‌خوانان و کتاب‌دوستان عرضه کنند.

در مجموعه برنامه‌های رادیویی که زیر عنوان «کتاب‌های از یاد رفته و کتاب‌های در یاد مانده» به کوشش علی اسکندرزاده تهیه شده، پنجشنبه‌ها به دو عنوان کتاب از میان کتاب‌های شاخص و خبرساز که سال گذشته انتشار یافت می‌پردازیم.

یکی از پیامدهای سیاست‌های معاونت فرهنگی وزارت ارشاد این است که کتاب‌ها با تأخیر انتشار پیدا می‌کنند و با تأخیر هم به دست خوانندگان می‌رسند. در چنین شرایطی جای تعجب نیست که امسال، چند هفته مانده به برگزاری نمایشگاه کتاب تهران، هنوز کتاب قابل تأملی انتشار پیدا نکرده باشد.

«لب بر تیغ»، رمانی از حسین سناپور پس از پنج سال مجوز انتشار گرفت و امسال هم‌زمان با نمایشگاه کتاب، توسط نشر چشمه منتشر می‌گردد. رمان «ملاکان عذاب» از ابوتراب خسروی اما در همان حال بیش از یک سال است که در اداره کتاب خاک می‌خورد. ابوتراب خسروی چندی پیش در گفت و گو با ایلنا از دلزدگی خود خبر داد و گفت: «نشر کتاب‌هایم در اداره‌ی کتاب، مدت‌هاست که موجبات دلزدگی مرا فراهم کرده است. در شرایطی این‌چنینی ارائه‌ی اثر جدید و تقاضای اخذ مجوز، برایم بی‌فایده می‌نماید، بنابراین نوشته‌های جدیدم را به اداره کتاب نمی‌‌فرستم.»

اما آیا دلزدگی نویسندگان و تأخیر در صدور مجوزها به این معناست که در ایران کتاب خوب برای خواندن پیدا نمی‌شود؟ چه کتاب‌هایی سال گذشته منتشر شده‌اند و شما هنوز احتمالاً از آن‌ها بی‌خبر هستید یا هنوز وقت نکرده‌اید این کتاب‌ها را بخوانید؟

در برنامه‌ی «کتاب‌های از یاد رفته و کتاب‌های در یاد مانده»، علی اسکندزاده هر هفته، پنجشنبه‌ها از بین کتاب‌های منتشر شده که پیش از این در سایت زمانه به قلم منتقدان و شهروندان نقد شده بود، چند عنوان کتاب را معرفی می‌‌کند. کتاب‌های این هفته: رمان «شنل پاره» نوشته‌ی نینا بربروا و «معجون عشق»، مجموعه گفت‌و‌گوها با نویسندگان عام‌پسند به کوشش یوسف علیخانی.

این برنامه را می‌توانید از طریق فایل صوتی بشنوید.

در همین زمینه:

::نقد رمان «شنل پاره» نوشته‌ی نینا بربروا، فرشاد سروش، کتاب زمانه::

::عشق‌فروش‌ها، مهدی رستم‌پور::

::میلیونرهای زاغه‌نشین، فرشاد سروش::