ايرانيان هلند

ابهام در اقامت مهاجران متخصص ایرانی در هلند

Mon, 09 Jul 2012 08:58:06 +0000

سارا روشن

سارا روشن - در هفته‌های گذشته، برخی دانشجویان مقطع دکتری در دانشگاه‌های هلند با نامه‌ای غیر منتظره از اداره مهاجرت این کشور مواجه شدند مبنی بر اینکه این اداره تا اطلاع ثانوی، بررسی درخواست تمدید اقامت یا دریافت اقامت پژوهشگران و مهاجران متخصص از ایران را متوقف می‌کند.

نامه یادشده علت این تصمیم را تحریم‌هایی اعلام کرده‌ که پارلمان اروپا روز ۲۳ مارس ۲۰۱۲ علیه دولت ایرانی تصویب کرده است.

ساندر فان‌ در‌ ایک (Sander van der Eijk)، سخنگوی وزارت کشور و اداره مهاجرت هلند (IND) روز ۲۱ ژوئن به رادیو زمانه گفت: «ما داریم به دقت بررسی می‌کنیم که این تنظیم‌های جدید شامل چه رشته‌های تحصیلی و چه مشاغلی می‌شود. بر اساس نتیجه آن درباره تقاضای مهاجران متخصص ایرانی تصمیم می‌گیریم.»

رشته‌های تحصیلی تحریم شده در هلند

روز چهارشنبه، سوم ژوئیه نامه جدیدی از اداره مهاجرت هلند روی تارنمای این سازمان منتشر شد که بر اساس آن تحریم یادشده فقط شامل رشته‌هایی می‌شود که در ارتباط با نفت خام، گاز خام و محصولات پتروشیمی هستند.

استر د. فریده: نام بردن از یک ملیت - و در اینجا ایرانی - و محروم کردن یک گروه مشخص از دسترسی به دانش و امکانات خاص و در واقع بدون دلیل آن‌ها را محکوم کردن، غیر قانونی است. ولی یک دولت اجازه دارد، دسترسی به دانش و فن‌آوری را بایکوت کند.

در این زمینه ساندر فان در ایک، به زمانه گفت: «ابتدا ما تصمیم گرفتیم تا مشخص شدن قوانین صبر کنیم و پرونده‌ای را برای بررسی در دست نگیریم که نتیجه آن توقف بررسی ۱۲۵ پرونده درخواست اقامت یا تمدید اقامت بود. الان این مسیر را تغییر دادیم و تصمیم گرفتیم که پرونده‌های گروهی که در زیرمجموعه تحریم‌ها قرار نمی‌گیرند را مورد بررسی قرار دهیم. رشته‌هایی که احتمالا زیر مجموعه تحریم‌هایی هستند که مورد نظر اتحادیه اروپاست، بررسی می‌شوند و احتمالا درخواست آن‌ها رد می‌شود.»

در نامه و پیوست‌هایی که روی تارنمای وزارت کشور هلند منتشر شده تاکید روی واردات، صادرات و خرید و فروش تجهیزات و تکنولوژی اتمی، نظامی، نفت خام، گاز خام و محصولات پتروشیمی است؛ و البته خدمات حمل و نقل، بیمه، انتقال پول، معامله، واسطه‌گری و سرمایه‌گذاری این محصولات هم شامل تحریم می‌شوند. به غیر از این محصولات الماس و سنگ‌های قیمتی، خدمات و تکنولوژی ارتباطات که کشور مربوطه یعنی ایران می‌تواند از آن برای سرکوب مردم استفاده کند هم مورد تحریم قرار گرفته‌اند. در پیوست‌های این نامه، فهرست‌هایی از محصولات و شرکت‌ها و افراد هم منتشر شده،

ولی نامی از رشته‌های تحصیلی یا موضوعات پژوهشی به میان نیامده است.

استر د. فریده (Esther de Vreede)، وکیل مهاجرت با اشاره به اینکه برداشت‌های مختلفی از این نامه می‌توان کرد به زمانه گفت: «این تحریم شامل کسانی می‌شود که در رشته‌های خاصی پژوهش می‌کنند، ولی در عین حال می‌تواند شامل همه دانشجویانی بشود که می‌خواهند در هلند تحصیل کنند.»

او در پاسخ به این پرسش که آیا این تحریم شامل کسانی هم می‌شود که به طور مثال در رشته تجارت بین الملل درس می‌خوانند، گفت: «نه، ولی اگر تخصص تجارت بین‌الملل در کشور‌های عربی باشد، می‌تواند شامل این تحریم‌ها شود. این بستگی به تنظیم این تحریم‌ها دارد.»

آیا اقدام هلند قانونی است؟

این نخستین‌بار نیست که وزیر کشور هلند همراه با وزیر دانش و فرهنگ تصمیم به اعمال تحریم‌ها بر دانشجویان و پژوهشگران ایرانی می‌گیرند.

ساندر فان‌ در‌ ایک: «این مقررات شامل همه کشورهای اتحادیه اروپا می‌شود. به این معنا که همه کشور‌ها موظف هستند مقررات داخل کشوری این تحریم‌ها را بررسی و تعیین کنند.»

پس از تحریم‌هایی که ایالات متحده آمریکا علیه ایران در سال ۲۰۰۷ اعمال کرد، دولت هلند تصمیم گرفت، دانشجویانی را که ملیت ایرانی دارند و یا متولد ایران هستند از دسترسی به آزمایشگاه‌ها و رشته‌های تحصیلی شیمی، معادن و انرژی اتمی محروم کند. این دانشجویان بر اساس اینکه این قانون جدید مغایر با قانون اساسی هلند است به دادگستری هلند شکایت کردند و پس از دو سال، در فوریه ۲۰۱۰ برنده شدند.

استر د. فریده، درباره اینکه آیا تصمیم جدید دولت هلند بر اعمال تحریم‌ها روی دانشجویان قانونی است، می‌گوید: «برای این پرسش هنوز پاسخی نیست. در سال ۲۰۱۰ دانشجویان ایرانی در دادگاه برنده شدند، چرا که با نام بردن از یک ملیت - و در اینجا ایرانی - و محروم کردن یک گروه مشخص از دسترسی به دانش و امکانات خاص و در واقع بدون دلیل آن‌ها را محکوم کردن، غیر قانونی است. ولی یک دولت اجازه دارد، دسترسی به دانش و فن‌آوری را بایکوت کند. به طور مثال همزمان دولت‌های فرانسه و دانمارک هم دسترسی به دانش و فن‌آوری برای دانشجویان و پژوهشگران ایرانی را محدود کرده بودند، اما آن‌ها بر اساس تقاضای فرد پرونده را بررسی کردند و مورد به مورد این محدودیت را اعمال می‌کردند.»

امکان شکایت نسبت به پاسخ اداره مهاجرت

ساندر فان‌ در‌ ایک، به زمانه گفت پژوهشگران می‌توانند زمانی که از اداره مهاجرت جواب رد دریافت کردند، نسبت به آن شکایت کنند.

برخی پژوهشگران ایرانی به علت عدم بررسی پرونده اقامت‌شان، موقعیت شغلی و پژوهشی‌شان را از دست داده‌اند. استر د.فریده پیشنهاد می‌کند: «این نوع پرونده‌ها را خوب است جمع‌آوری و بررسی کنیم که آیا می‌توان یک واکنش جمعی نسبت به آن نشان بدهیم؟ چراکه تصور من این است که منظور این نبوده که پیشرفت این پژوهشگران متوقف شود.»

استر د فریده، وکیل دادگستری در تائید گفته سخنگوی وزارت کشور می‌گوید: «در حال حاضر شکایت نتیجه ندارد و انتظار هم برای این پژوهشگران مشکلی ایجاد نمی‌کند. چرا که در دوران انتظار، آن‌ها به‌طور قانونی در هلند هستند و وقفه‌ای هم در دوران اقامت‌شان ایجاد نمی‌شود. زمانی شکایت می‌تواند نتیجه داشته باشد که متقاضیان جواب رد بگیرند. آنوقت آن‌ها می‌توانند شکایت کنند که جواب به تقاضای آن‌ها طولانی شده است ولی این نوع شکایت هم پس از شش ماه قابل بررسی است.»

در این میان برخی پژوهشگران ایرانی به علت عدم بررسی پرونده اقامت‌شان، موقعیت شغلی و پژوهشی‌شان را از دست داده‌اند. استر د فریده پیشنهاد می‌کند: «این نوع پرونده‌ها را خوب است جمع‌آوری و بررسی کنیم که آیا می‌توان یک واکنش جمعی نسبت به آن نشان بدهیم؟ چراکه تصور من این است که منظور این نبوده که پیشرفت این پژوهشگران متوقف شود و حدس می‌زنم که منظور وزیر امور خارجه هم این نبوده باشد.»

هلند شاگرد اول کلاس در اروپا

به نظر می‌رسد که هلند تنها کشور در اتحادیه اروپاست که در اعمال تحریم‌ها در داخل کشورش اقدام علنی کرده است.

استر د فریده در این زمینه می‌گوید: «فکر می‌کنم هلند چند قدم از اتحادیه اروپا جلو‌تر رفته است و دارد تنظیم‌هایی را انجام می‌دهد که اتحادیه اروپا در ماه‌های آینده روی آن کار خواهد کرد. هلند انگار می‌خواهد، شاگرد اول کلاس باشد.»

ساندر فان‌ در‌ ایک، در پاسخ به این پرسش که چرا هلند اولین کشوری است که اقدام به اعمال تحریم‌ها در هلند کرده است می‌گوید: «مقررات این تحریم‌ها بلافاصله قابل اجرا هستند و این شامل همه کشورهای اتحادیه اروپا می‌شود. به این معنا که همه کشور‌ها موظف هستند مقررات داخل کشوری این تحریم‌ها را بررسی و تعیین کنند. یعنی همه اتحادیه اروپا باید مانع ورود افرادی شود که در رشته‌های مورد تحریم تحصیل و پژوهش می‌کنند. ولی از اینکه کشورهای دیگر این تحریم‌ها را چگونه تنظیم می‌کنند، خبری ندارم. پس اینطور نیست که هلند تنها کشوری باشد که این تحریم‌ها را اعمال می‌کند.»

داوود و آمنه باید بمانند

Babak M — Wed, 03 Aug 2011 16:51:56 +0000

شهزاده سمرقندی

شهزاده سمرقندی ـ با این که تقریباً هر ‌روز در رسانه‌ها می‌خوانیم و می‌شنویم و می‌بینیم که در اروپا جریان نژادپرستی روبه افزایش است و گروهی از مردم این قاره از همزیستی با مردم فرهنگ‌های مختلف و ادیان و مذاهب دیگر خسته شده‌اند، اما گزارش‌های زیادی هم در اروپا منتشر می‌شود که نشان می‌دهد شهروندان اروپایی در حال تلاش و کمک به آن دسته از دوستان و همسایگان خارجی و پناهجوی خود هستند که در آستانه تبعید یا اخراج قرار دارند.

برای مثال خانواده قادری ده سال است با وضعیت ناروشن در هلند بهسر می‌برند. آن‌ها وضعیت پیچیده‌ای دارند. شهرداری منطقه‌ای که در آن زندگی می‌کنند به آن‌ها می‌گوید: بروید! مردم اما می‌گویند: بمانید! این خانواده اما نمی‌دانند به کجا باید برگردند و کجا باید بمانند. به کشور مادری یا به کشور پدری که هر دو نیز برای‌شان ناخوشایند است؟

بسیاری از پناهجویان هم هستند که اختیار در دست آن‌ها نیست. آن‌ها به اجبار کشور خود را ترک یا فرار کرده‌اند و حالا که پا به کشور امنی گذاشته‌اند، می‌خواهند آن‌ها را دوباره و به اجبار به کشورهای خودشان و کنار همان مشکلاتی برگردانند که از آن‌‌ها فرار کرده‌اند.

این وضعیت شامل حال بسیاری از پناهجویان در بیشتر کشورهای دنیا می‌شود؛ پناهجویانی که صدای اعتراض آن‌ها نیز تاحدی در رسانه‌ها انعکاس یافته است.

در هلند وضعیت خانواده قادری تاحدی شناخته شده است، اما حتماً هستند کسانی که از این خانواده چیزی نشنیده‌اند.

اعضای این خانواده تاجیک- افغان حدود ده سال است در هلند به سر می‌برند و رسانه‌های این کشور تقریباً ماهی یک گزارش درباره وضعیت آن‌ها منتشر می‌کنند.

هفته پیش «داج نیوز»، وب‌سایت خبری هلند خبر صدور حکم اخراج برای این خانواده ‌را منتشر کرد و دیگر رسانه‌های هلندی نیز درباره وضعیت آن‌ها نوشتند و حالا چند روزی است که تاریخچه مشکلات این خانواده دوباره سر زبان‌ها افتاده است.

به احتمال زیاد وقتی قادری‌ها وارد خاک هلند می‌شدند، احساس می‌‌کردند پا به یک خاک امن گذاشته‌اند؛ احساسی که چندان دوام نمی‌آورد: پرونده پناهندگی آن‌ها تا امروز که حدود ده سال از آن روز می‌گذرد هنوز به نتیجه نرسیده است.

در این مدت آن‌ها صاحب دختری شده‌اند به نام امینه؛ دختر نه ساله‌ای که مادرش از مسیحیان تاجیکستان است و پدرش از مسلمانان افغانستان. پیچیدگی پرونده آن‌ها در این‌جاست که پدر این خانواده حق ورود به تاجیکستان را ندارد و مادر به خاطر این‌که مسیحی است نمی‌تواند به افغانستان سرزمین پدری‌اش برگردد.

امینه نه ساله و داوود یازده‌ساله، چندین سال است که در مدرسه هلندی و با زبان هلندی مشغول تحصیل هستند و نمی‌دانند آیا سال دیگر در کنار همین دوستان و همکلاسی‌ها خواهند نشست یا در کشوری دیگر و با دوستان و شرایط جدیدی ادامه تحصیل خواهند داد؟

نگرانی این دو به همین‌جا ختم نمی‌شود. یکی از آن مسایلی که پرونده آن‌ها را پیچیده کرده این است که این دو کودک اگر به افغانستان بروند باید تنها با پدر باشند و اگر به تاجیکستان بروند باید تنها با مادر خود زندگی کنند.

پرسشی که استاد مدرسه آن‌ها و هم‌محله‌ای‌‌های این خانواده مطرح می‌کنند این است که چرا نباید این خانواده مثل صدها هزار مهاجر دیگر در خاک هلند باقی بمانند؟

شهرداری منطقه «کوواردن» که اعضای این خانواده در آنجا زندگی می‌کنند، پیش از این قراری بدبن شکل صادر کرده بود که باید آن‌ها به افغانستان یا به تاجیکستان بازگردانده شوند، اما روز چهارشنبه روزنامه «تلاخراف» نوشته که شهرداری قرار خود را لغو کرده است و حال برت بومستر، رئیس پلیس منطقه مورد نظر معتقد است که قرار صادر شده باید اجرا شود.

در این ویدئو گزارشی را می‌بینیم که شبکه تلویزیونی ان.او.اس (NOS) هلند تهیه کرده است. در این ویدئو دوستان و هم‌کلاسی‌های این دو نوجوان مهاجر در حال جمع‌آوری امضا در پای نامه‌ای هستند که در آن از شهرداری منطقه «کوواردن» خواسته شده است که زمینه ادامه زندگی امینه و برادر او داوود در هلند را فراهم کنند تا این کودکان نیز بتوانند برای خود آینده‌ای بهتر بسازند.

داوود و امینه با این که کاملاً با فرهنگ و قوانین هلند بزرگ شده‌اند هنوز نمی‌دانند آینده آن‌ها در کجا شکل خواهد گرفت.

چند روز پیش داوود و امینه در یک برنامه تلویزیونی شرکت کردند و با زبانی کودکانه از خودشان و وضعیتی که دارند برای مردم گفتند. در این برنامه، گروهی از شهروندان معمولی هلند نیز نظر خود درباره وضعیت این خانواده پناهجو را با دیگر بینندگان برنامه درمیان گذاشتند. امینه و داوود در این گزارش تلویزیونی تاکید کردند که نه فارسی بلدند و نه از افغانستان چیزی زیادی می‌دانند. داوود که برخلاف خواهر کوچک خود در افغانستان به دنیا آمده به خبرنگاری که از او پرسیده است: «راجع به تصمیم اخراج خود و خانواده‌ات از هلند چه فکر می‌کنی؟»، بی‌تردید می‌گوید: «این تصمیم کاملاً احمقانه است».

با این که وضعیت پرونده پناهجویی خانواده قادری، یکی از پیچیده‌ترین پرونده‌های موجود در این زمینه در کشور هلند است، اما آن‌ها حداقل این شانس را دارند که پای پرونده‌شان به رسانه‌ها کشیده شده است و از حمایت مردم محلی برخوردارند. چه بسا هستند پناهجویانی که در سکوت و انزوا ناچار به بازگشت به جایی می‌شوند که از آن گریخته‌اند.

... با این همه پشتیبانی، خانواده قادری هنوز نمی‌دانند ادامه زندگی‌شان در کدامیک از این سه کشور خواهد بود.

پرده‌خوانی ایرانی به زبان هلندی

Pejman — Fri, 01 Jul 2011 13:18:03 +0000

پژمان اکبرزاده

همین شنبه، دوم ژوییه ۲۰۱۱، یک برنامه پرده‌خوانی در شهر روتردام در هلند برپا می‌شود؛ البته با تفاوت‌هایی نسبت به پرده‌خوانی رایج در ایران که مهمترین تفاوت، اجرای برنامه به زبان هلندی است.

«پرده‌خوانی» نوعی نمایش سنتی ایرانی است که در آن فردی به عنوان «پرده‌خوان» از روی نقاشی‌های روی پرده، داستانی را به صورت آهنگین به مردم ارائه می‌کند. موضوع داستان‌ها می‌تواند از شاهنامه باشد و یا موضوع‌های مذهبی شیعیان.

پیوستگی تاریخی «پرده‌خوانی» در ایران از دوران صفویان، دستخوش‌ نوسان‌هایی بوده است. گفته شده که در زمان انقلاب اسلامی، حدود ۷۰۰ پرده‌خوان در ایران فعال بوده‌اند و این تعداد اکنون به دهها پرده‌خوان کاهش پیدا کرده است.

در روتردام، برنامه پرده‌خوانی شنبه، به کارگردانی نسرین قاسم‌زاده، به زبان هلندی ارائه می‌شود. در کنار پرده‌خوانی ایرانی، یک داستان فنلاندی نیز ارائه می‌شود؛ داستانی که علیرغم فاصله جغرافیایی زیاد در ایران، اما شیوه اجرایش به پرده‌خوانی ایرانی نزدیک است.

فرهاد فروتنیان، هنرمند ایرانی مقیم روتردام که نقاشی‌های پردهای در این برنامه را کشیده به «زمانه» می‌گوید:

«کاری که در ایران به عنوان «پرده‏‌خوانی» انجام می‏‌شود یا شکل دیگر آن، به عنوان «نقالی»، در واقع یک تکنیک است که در این‏جا ما خواستیم از این تکنیک استفاده کنیم. در گذشته هم مشابه چنین کاری در هلند ارائه شده بود؛ یعنی کسانی با نقاشی به خیابان می‏‌رفته‏‌اند و از روی نقاشی، داستان را تعریف می‏‌کرده‏‌اند.

ما خواستیم از این تکنیک، با داستان‏‌های تازه و یا داستان‏‌هایی که برای اهالی اینجا جدید باشد، استفاده کنیم. یک روند طولانی سپری شد تا در نهایت به این نتیجه رسیدیم که یک داستان از یک کشور شرقی، به‏‌ویژه ایران، انتخاب کنیم؛ داستانی که اهالی خاورمیانه که در هلند زندگی می‏‌کنند، مانند ایرانی‏ها، افغان‏ها، ترک‏ها و… بتوانند آن را به نحوی در فرهنگ خودشان بازشناسی کنند.»

فروتنیان می‌افزاید: «در کنار داستان ایرانی، داستان دیگری هم در نظر گرفته شد که یک داستان فنلاندی است که از نظر قدمت، همان قدمت شاهنامه را دارد. همان‏طور که ما داستان رستم و هفت‏خوان‏ را برای داستان ایرانی انتخاب کردیم، داستان فنلاندی هم داستانی است که شاید همان تأثیر شاهنامه در منطقه‏ ما را در فرهنگ اروپا داشته است.

هردو داستان از روی نقاشی تعریف می‏‌شوند و در نحوه اجرا هم سعی شده به سنت پرده‏‌خوانی وفادار باشد. بازیگر داستان هم تصادفاً ایرانی است. البته به‏‌خاطر ایرانی بودن‏‌اش انتخاب نشده است چون تمام کار به زبان هلندی اجرا می‏‌شود و نیازی نبود حتماً یک بازیگر ایرانی آن را اجرا کند. ولی به‏‌طور مشخص، سهند صاحب‏‌دیوانی به‏‌خاطر قدرت‏‌اش در این‏کار و آشنایی‏‌اش به کار انتخاب شد.»

برای بخش شاهنامه، آیا از نسخه‏ خاصی از برگردان هلندی شاهنامه استفاده شده یا این‏که خودتان سعی کرده‏‌اید یک برداشت آزاد از آن داشته باشید؟

برداشت آزاد است. در واقع می‏‌توان گفت که شکل خیلی ساده شدهء حکایت هفت‏‌خوان است. ساده به دلیل این که تماشاگران ما از گروه‏های سنی و همچنین فرهنگ‏های گوناگون هستند و زمینهء داستان برایشان ناشناس است.

زمانی که شما بخواهید برای یک ایرانی داستان را تعریف کنید، همین‏‌که نام داستان را بیاورید، او اطلاعات زمینه‌ای فراوانی دارد و می‏تواند خود را سریع با داستان هماهنگ کند. ولی بیننده‏ خارجی به هیچ عنوان با داستان آشنایی ندارد. برای همین از نهایت سادگی در بیان داستان استفاده شده است.

در این اجرا، تنها آن هفت مرحله و هدف‏مند بودن پرسناژ و نحوه‏ء استفاده‏‌ از زبان مطرح است. چون زبانی که سهند در این کار استفاده می‏‌کند، باید هم برای بچه‏‌هایی که آن‏جا نشسته‏‌اند و هم برای آدم‏‌های بزرگ، جذاب باشد و ظرف ۲۰-۲۵ دقیقه آن‏ها را با خودش همراه کند.

دلیل این‏که یک داستان ایرانی و یک داستان فنلاندی کنار هم‏دیگر گذاشته شده‏‌اند، چیست؟ آیا خواسته‏‌اید مقایسه‏‌ای بین شیوه‏‌ء اروپایی این کار و شیوه‏ء ایرانی آن برای بیننده به‏‌وجود بیاورید؟

این یک پروژهء کوچک از یک پروژه‏ء بزرگ‏تر است که دربرگیرندهء چند بخش گوناگون از موسیقی تا تئاتر و… بوده است. قرار بود سال گذشته ما این پروژه را در روتردام انجام بدهیم اما به دلایل زیادی، این پروژه به آن شکل انجام نگرفت و بخش‏های مختلف آن، به صورت جداگانه و در قالب نمایش‏‌های کوچک مانند «دیدار رومی و اراسموس»، دوبار در روتردام اجرا شد. بخش‌های موسیقی آن هم به صورت دیگری به اجرا درآمدند.

این بخشی که باقی مانده بود، هدف‏اش در هدف کلی آن پروژه معنا دارد و آن هدف این است که با توجه به‏ این‏که به‌ویژه در روتردام و آمسترادم که بیش از ۱۵۰ ملیت در کنار هم زندگی می‏کنند و نشان از ازدحام غریب فرهنگ‏‌های گوناگون است، ما می‏‌خواستیم با انتخاب داستانی که شرقی است و داستانی که از این منطقه‏ء دنیا است، ولی هر دو با یک شیوهء مشابه تعریف می‏‌شوند و زمینه‏ء آنها هم به هم خیلی نزدیک است، نوعی نزدیکی ریشه‏ء انسان‏ها را به تماشاگر نشان بدهیم.

در شاهنامه، رستم را داریم که برای رسیدن به هدفش، مراحلی را پشت سر می‏‌گذارد و در داستان فنلاندی هم پرسناژی داریم که شباهت‏‌های زیادی به رستم دارد و مراحل گوناگونی را پشت سر می‏‌گذارد تا به هدف‏‌اش برسد که البته متفاوت با هدف رستم است.

در ارائه‏ء این کارها، چه در بخش ایرانی و چه در بخش فنلاندی، از موسیقی هم استفاده می‏شود یا صرفاً داستان‏‌ها ارائه می‏‌شوند؟

در این کار، تعریف داستان به صورت اکتیو و یا حتی اینتراکتیو است. یعنی صحنهء کوچکی است که نقاشی، پشت آن آویخته شده و بازیگر یا داستان‏گو،‏ جلو ایستاده که با فیزیک، حرکت، نحوهء کلام و… داستان را کاملاً بازی و یا بازسازی می‏‌کند. درست کاری که نقال‏‌های ما در ایران انجام می‏‌دادند.

خود این بازیگر هم ساز می‏‌زند. یعنی از Ocean Drum استفاه می‏‌کند. سازی ساخته شده است و نه یک ساز قدیمی. در واقع، همان دایرهء ایرانی است، منتها دو طرف‏اش بسته است و داخل آن چیزهایی هست که وقتی حرکتش می‏‌دهی، صدایی شبیه موج‏‌هایی که به ساحل سنگی می‏‌خورند، به گوش می‏‌رسد.

در فواصل بین صحنه‏‌ها که در مورد شاهنامه هشت صحنه، شامل صحنه‏ مقدماتی و هفت مرحله‏‌ای که رستم پشت سر می‏‌گذارد است، برای این‏که تماشاگر بتواند به راحتی از یک داستان به داستان دیگر و یا از یک قدم به قدم دیگری هدایت شود، یک قطعه‏ خیلی کوچک موسیقی به‏ وسیله‏ همان Ocean Drum اجرا می‏‌شود. در صحنه‏‌هایی، به‌ویژه در داستان فنلاندی که بخشی از آن بر روی دریا اتفاق می‏افتد، Ocean Drum به صورت یک افکت صدایی عمل می‏‌کند. این است که در دست داشتن آن ساز به ‏هنگام بازی، نه تنها هیجانی را می‏‌تواند با تکان دادن و ضربه زدن به آن به‏‌وجود آورد، بلکه حتی صدای دریا را پدید می‌آورد.

اجرای این برنامه‏ در شهرهای گوناگون ادامه پیدا می‌کند؟

بله حتماً! در حال حاضر، چهار تاریخ گوناگون برای اجرا در روتردام برنامه‏‌ریزی شده ولی طبیعتاً دوست داریم که به جاهای بیشتری برویم. در تابستان با شهرداری شهرهای دیگر، به‏‌ویژه آمستردام و چند جشنواره تماس برقرار می‏‌کنیم. این نمایش می‏‌تواند حتی در جنب فستیوال‏‌ها به صورت یک واحد جداگانه اجرا بشود و حتماً سعی می‏‌کنیم این کار را هم کامل‏تر بکنیم.

چهار سده حضور هلندیان در ایران

Pejman — Thu, 23 Jun 2011 12:06:07 +0000

پژمان اکبرزاده

به تازگی کتابی به زبان انگلیسی منتشر شده است با عنوان «هلندیان در میان ایرانیان». این کتاب که توسط مسعود اخباری، پژوهشگر ایرانی مقیم روتردام نوشته شده، حضور هلندی‏ها در ایران را از سال ۱۵۹۵ میلادی تا سال ۱۹۷۹، زمان پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، دنبال می‏کند و صدها نمونه عکس، نقشه و سند منحصر به‏فرد را هم در خود دارد.

روابط تاریخی ایران و هلند به حدود ۴۰۰ سال پیش بازمی‏گردد. زمانی که هلندی‏ها برای فعالیت‏های بازرگانی در منطقه‏ء خلیج پارس حضور داشتند. از آن زمان، آثار تاریخی- هنری گوناگونی از هلندیان به یادگار مانده؛ مانند نقشه‏ها و نقاشی‏هایی گوناگون.

پیوند ایران و هلند در دوره‏ی معاصر و به‏ویژه در دوران حکومت محمدرضا شاه هم بسیار مستحکم بود. خانواده‏های سلطنتی ایران و هلند روابط گرمی داشتند و بارها از کشورهای یکدیگر دیدار کردند.

تخصص اصلی نویسندهء کتاب «هلندیان در میان ایرانیان» ( The Dutch amongst the Persians 1595-1979) در زمینه نقشه‌برداری و نقشه‌کشی است. وی در ایران و هلند تحصیل کرده و پیش از انقلاب مدیر بخش نقشه‌کشی شرکت نفت ایران بوده است. اخباری، مدتی پیش از انقلاب، همراه با همسر هلندی‌اش برای همیشه به هلند آمد.

مسعود اخباری درباره آغاز پژوهش‌هایش برای نوشتن این کتاب به «رادیو زمانه» می‌گوید: «حدود ۱۰ سال پیش این کار را آغاز کردم. اما چون کار می‏کردم و از خودم شرکتی داشتم، هر روز نمی‏توانستم به دنبال این کار بروم. روی این اصل، حدود ۷-۸ سال طول کشید تا من بتوانم دوره‏ی تحقیقات‏ام را به اتمام برسانم.»

او می افزاید: «برای این‏که تحقیقات‏ام را کامل کنم با Colonial Department of England در انگیس و Madras Records در هند تماس داشتم و مدارکی که لازم بود را از آن‏ها گرفتم. همچنین در هلند از آرشیو سلطنتی، مدارکی راجع به ایران بیرون آوردم که تا آن زمان هیچ‏کس ندیده بود و به همین خاطر، هر روز بیشتر علاقه‏مند شدم که این کتاب را بنویسم.

چنین مدارکی بیشتر به چه مسائلی مربوط می‏شوند؟

ابتدا باید توضیح بدهم که اگر شما بخواهید در آرشیو سلطنتی، مدارکی را پیدا کنید و هیچ‏گونه اطلاعاتی هم از جزییات آنها نداشته باشید، بایستی آن مدرک را در بین مدارکی که در آن‏جا ذخیره شده و حدود ۱۷۸ کیلومتر می‏شود، پیدا کنید! این کار بسیار مشکلی است.

من پس از این‏که یکی از کتاب‏‏هایی را که لیست این مدارک را نوشته بودند، دریافت کردم، از روی آن انتخاب کردم و به مدرکی رسیدم که الان در کتاب‏ام چاپ شده است و آن نامه‏ء ناصرالدین شاه به پادشاه هلند است. این نامه را پیش‌تر، کسی پیدا نکرده بود.

نمونه‏های تصویری جالبی نیز در کتاب دیده می‏شوند، برای نمونه در صفحه‏ی ۱۰۷، تصویری با این زیرنویس وجود دارد: «جزیره‏های هرمز، قشم و لارک و از کُرنلیس دِبرَین»، منبع این تصویر کجاست؟

باز هم آرشیو سلطنتی. دِبرَین زمانی که در سال ۱۷۰۴ به ایران سفر کرد، حتی پرتره‏ء شاه‏ سلطان حسین را کشید و وقتی به پرسپولیس رفت و از تخت جمشید هم نقاشی کرد، نقاشی ایشان در اروپا برای یکصد سال در اروپا مورد تحسین بوده است.

دوره‌ای را که در کتاب، پوشش داده‌اید، از سال ۱۵۹۵ آغاز و به ۱۹۷۹ ختم می‏شود. دلیل این‏که به سال‏های پس از انقلاب در ایران نپرداخته‌اید چه بوده است؟

پس از انقلاب دیگر هلندی‏ای در ایران نبود و موردی نداشت که من دنبال هلندی‏هایی بگردم که در ایران بوده‏اند. هلندی‏ها پس از انقلاب در ایران فعالیتی نداشتند و اگر هم چند هلندی‏ در ایران فعال بودند واقعاً علاقه‏ای نبود که به دنبال آن بروم.

ایمیل تهیه‌کننده برنامه: pejman@radiozamaneh.com

- پیوندهای مرتبط:

- تعداد ایرانیان هلند از سی هزار گذشت...

- جزییات تازه درباره خودسوزی پناهجوی ایرانی در هلند

- ایرانیان هلند: از هزار و یکشب تا انقلاب و جنگ

- گرویدن به آیین زرتشت در هلند

- هلند در جایگاه دوم پذیرش پناهجویان ایرانی

- یو.آ.اف و پشتیبانی از هزاران پناهندهء دانشجو در هلند

ایرانیان هلند: از هزار و یکشب تا انقلاب و جنگ

Pejman — Thu, 26 May 2011 18:43:59 +0000

گفتگو با داریوش مجلسی، پژوهشگر مهاجرت و مترجم

پژمان اکبرزاده

در ادامه «مجله ایرانیان هلند» که پخش آن از چند هفته پیش از رادیو زمانه آغاز شده، اینبار به سراغ یکی از نخستین ایرانیانی می‌رویم که بیش از پنجاه سال پیش ساکن هلند شد: داریوش مجلسی.

او در دوران اقامت در این کشور، به عنوان پژوهشگر و مشاور امور مهاجرت فعالیت داشته و از سالها پیش تا کنون نیز مترجم عالیرتبه اداره دادگستری در هلند و بلژیک است.

(تصویر: پادشاه و ملکه ایران در کنار پادشاه و ملکه هلند -
نشست سران کشورها در آمستردام، ۱۹۶۲ - عکس: ANP)

داریوش مجلسی از نخستین روزهای ورود خود به هلند در سال ۱۹۵۹ می‌گوید: «تعداد ایرانیان در آن زمان بسیار کم بود؛ حدود ۵-۶ نفر بودند که از طرف شرکت کشتی‏رانی که تازه در جنوب ایران تأسیس شده بود، به هلند فرستاده شده بودند. این چند نفر آمده بودند که دریانوردی و افسری دریایی را بیاموزند.»

در برخورد با هلندی‏ها، وقتی متوجه می‏شدند که شما از ایران آمده‏اید، چه تصویری از ایران در ذهن‏ داشتند؟

تصویری کاملاً متفاوت با الان! تصویری که داشتند کمی با واقعیت همخوانی نداشت و تا حدی «هزار و یک‏شبی» بود. به‌ویژه که آن زمان، شاه سابق ایران از ثریا اسفندیاری طلاق گرفته و با فرح دیبا ازدواج کرده بود و هلندی‌ها هم از ایران، تصویر رؤیایی حرم‏سرا و این‏گونه مسائل داشتند.

حتا به‌یاد دارم که مدل موی ملکه‏ی پیشین ایران خیلی در هلند مُد شده بود که به آن «مُدِ فرح دیبا» می‏گفتند. تنها چیزهایی هم که از ایران می‏شناختند، نفت، فرش و خاویار بود.
اطلاعات زیادی از ایران نداشتند.

تا اینکه به انقلاب می‌رسیم...

تا پیش از انقلاب، ما اصلاً پناهنده در هلند نداشتیم. البته تعدادی از فعالان سیاسی بودند که در چارچوب کنفدراسیون دانشجویان فعالیت می‏کردند و تعداد آن‏ها هم زیاد نبود.

پس از انقلاب می‌توان گفت که سیل پناهنده به سوی هلند سرازیر شد. چون هلند درب را بر روی پناهندگان باز گذاشته بود.

کمپ‏هایی که الان می‏بینید و مصاحبه‏هایی که امروز انجام می‏گیرد، آن زمان وجود نداشت.پناهنده را مستقیم از فرودگاه می‏بردند به منزل.

(تصویر: حسین تاج‌گردون، سفیر جمهوری اسلامی در لاهه، ۱۹۸۴)

این موج روز به‏روز شدت گرفت. در حالی‏که همه فکر می‏کردند که تا یک یا دو سال پس از انقلاب، تعداد پناهندگان فروکش می‏کند. ولی تعداد، بسیار زیادتر شد و ما با پدیده‏ای به نام «پناهنده اجتماعی» هم برخورد کردیم که در آن سال‏های نخست وجود نداشت. دولت ایران تا حدود ۷-۸ سال پیش، بزرگ‏ترین صادرکننده پناهنده به هلند بود، در کنار سومالی و یوگسلاوی.

ولی به آمار که نگاه می‏کنیم، مهاجرت گسترده‏ی ایرانیان به هلند، به زمانی بازمی‏گردد که جنگ تمام شده بود اما به لحاظ اجتماعی و اقتصادی، ایران در شرایط نابسامانی به‏سر می‏برد. از آن زمان، یعنی اواخر دهه‏ی ۱۹۸۰ و اوایل دهه ۱۹۹۰، بیشترین تعداد ایرانی به هلند وارد شده‏اند...

واقعیتی وجود دارد که شاید گفتن‏اش خوش‏آیند نباشد. اما من این اجازه را به خودم می‏دهم که آن را بیان کنم و امیدوارم دوستانی که می‏شنوند و به آن‏ها برمی‏خورد، مرا ببخشند. تا سه چهار سال اول انقلاب، پناهندگانی که از ایران به هلند می‏آمدند، به‏غیر از یک استثنای ۷-۸ درصدی، جزو پناهندگان واقعی سیاسی به‏‌شمار می‏رفتند.

پناهندگان بیشتر از فعالان احزاب سیاسی در آن زمان بودند، به‌ویژه فعالان چپ، مجاهدین، هم‏چنین تعداد زیادی از هواداران پادشاهی که واقعاً فعالیت می‏کردند از جمله افسران ارتشی و از نیروی هوایی و دریایی. پس از جنگ، کشتاری که در تابستان ۱۳۶۷ شروع شد، باز باعث فرار عده‏ی زیادی از فعالان چپ شد.

اما پس از آن، باید با کمال تأسف بگویم که کیفیت سیاسی پناهندگان اُفت پیدا کرد. یعنی خیلی‏ها ادعای پناهندگی سیاسی داشتند، ولی پناهنده‏ی سیاسی نبودند. نمی‏شد هم به آن‏ها ایراد گرفت چون کسی که در آن جو زندگی می‏کند، دل‏اش می‏خواهد به هرصورتی شده بیاید بیرون. سخت‏گیری‏هایی هم که دولت هلند نسبت به پناهندگان ایرانی می‏کرد، تقریباً پس از همان تاریخ شروع شد.

همان‏طور که گفتم، ابتدا پناهندگان را یک‏‌راست از فرودگاه به خانه می‏بردند، هرچه می‏خواستند در اختیارشان می‏گذاشتند. می‏گفتند چون این‏ها صدای‏شان را در برابر یک رژیم ‏ظالم بلند کرده‏اند، باید از آن‏ها پشتیبانی کرد ولی وقتی دیدند که پناهندگان پاسخ مثبت گرفته و هنوز مرکب آن خشک نشده، سر از ایران درآورده و رفت و آمد می‏کند، برخوردشان عوض شد. سفارت ایران هم متأسفانه در این مورد نقشی بازی کرد. به این ترتیب که لیستی برای وزارت خارجه هلند ‏فرستاد این‏که شما می‏گویید ما به این افراد ظلم می‏کنیم، آنها که «جان‏شان در خطر بوده» و به این‏جا آمده‏اند، از ما گذرنامه گرفته‏اند و به ایران رفته‏اند... از همان زمان، به‏تدریج روش دولت هلند در رابطه با پناهندگان تغییر پیدا کرد و به جریانی رسید که امروز شاهد آن هستیم.

با توجه به این‏که شما به لحاظ کاری تماس دائم با این مسئله دارید، چه تصویری می‏توانید از شرایط کنونی پناهندگان ایرانی در هلند بدهید؟

در دولت قبلی، خانم ریتا فردونک، وزیر مهاجرت بود. او در مورد پناهندگان سخت‏گیری زیادی می‏کرد. تعداد پناهندگان رسیده بود به حدود دوهزار نفر در ماه که از بابت تعداد، تقریباً بی‏سابقه بود. با رفتن او و آمدن دولت جدید، الان تعداد پناهندگان دارد به حدود ۴۰ هزار نفر در سال می‏‌رسد و بسیار زیاد شده است. علت‏ این است که دولت هلند، مدتی مانند دولت قبلی سخت‏گیری نمی‏کرد.

در حال حاضر، هجوم بسیار زیاد شده؛ آن هم در شرایطی که مسئله امکانات مالی برای دولت هلند مشکل‏‌ساز شده است. در حال حاضر هلندی‏ها حتا در مورد مریض‏ها و بازنشستگان خودشان هم بسیار صرفه‏جویی می‏کنند.

تجربه‏ی من این است که به خاطر فشاری که از لحاظ اجتماعی و اقتصادی روی دوش هلندی‏ها به‌وجود آمده، دوباره دارند سخت می‏گیرند. البته مسایلی که در ایران اتفاق افتاد، باعث شد که مقداری کم‏تر سخت بگیرند، به‏‌ویژه برای کسانی که ادعا دارند گرایش‌های هم‏جنس‏ دوستی دارند یا تغییر مذهب داده‏اند و یا کسانی که به‏خاطر فعالیت‏ سیاسی‏شان مشکل پیدا کرده‏اند. بهرحال اینگونه نیست که به همهء این‏ها پاسخ بدهند. به‏خاطر تعداد زیاد و فشار سنگین، دوباره دارند یواش یواش سخت‏گیری می‏کنند.

حضور سی‏ و دو هزار نفرهء‏ ایرانیان در هلند و تأثیر آن را در شناخت مردم این کشور از ایران چگونه می‏بینید؟

تجربه‏ی من این است که برداشت هلندی‏ها از ایرانیان مثبت است. چون چند سال پیش که یک آمارگیری‏ در میان پناهندگان صورت گرفت، نشان داد که ایرانی‏ها خودشان را با شرایط و وضع موجود هلند وفق می‏دهند.

مثلاَ در یک سال، ۸۰ درصد دانشجویانی که از بورس سازمان UAF استفاده کرده بودند، پناهندگان ایرانی بودند، یا مثلاً در دانشکده‏ی دندان‏پزشکی آمستردام، دختران ایرانی یکی از بیشترین تعداد دانشجویان خارجی را تشکیل می‏دهند. این است که توان گفت روی‏هم‏رفته، دیدگاه هلندی‏ها نسبت به پناهندگان ایرانی تقریباً مثبت است.

- ایمیل گزارشگر: pejman@radiozamaneh.com

- پیوندهای مرتبط:

- تعداد ایرانیان هلند از سی هزار گذشت...

- جزییات تازه درباره خودسوزی پناهجوی ایرانی در هلند

- گرویدن به آیین زرتشت در هلند

- هلند در جایگاه دوم پذیرش پناهجویان ایرانی

- یو.آ.اف و پشتیبانی از هزاران پناهندهء دانشجو در هلند

هلند در جایگاه دوم پذیرش پناهجویان ایرانی

Pejman — Mon, 16 May 2011 17:04:14 +0000

گفتگو با احمد پوری، فعال امور پناهندگان در لاهه

پژمان اکبرزاده

از هفته‌های گذشته، به بهانهء گذشتن تعداد ایرانیان مقیم هلند از سی هزار نفر به بررسی جنبه‌های گوناگون زندگی این جامعه مهاجر مشغول شده‌ایم. در یکی از برنامه‌های پیشین در این زمینه، در گفتگو با مینا حسینی‌نژاد، در مرکز آمار هلند، جامعه ایرانی را از نگاه آماری مورد بررسی کوتاهی قرار دادیم.

در همان برنامه اشاره شد که جامعه ایرانی در هلند «یکی از تازه‌واردترین و در عین حال، بزرگترین جوامع مهاجر ایرانی در اروپا به‌شمار می‌آید.» اما چه موضوعی، دلیل تمرکز این تعداد ایرانی در کشور کوچک و شانزده میلیون نفری هلند بوده است.

احمد پوری، فعال امور پناهندگان در سازمان پرایم می‌گوید: «واقعیت این است که هلند هیچ چیز استثنایی‏ ‏ ندارد که عده‏ی زیادی به این‏جا بیایند. بیشترین تعداد ایرانیان در اواخر دهه‏ی ۱۹۸۰ و اوایل دهه ۱۹۹۰ به طور سنتی در اروپا به آلمان می‏رفتند. نه تنها ایرانیان بلکه بیشترین تعداد پناهندگان جهان به آن‏جا می‏رفتند. بزرگ‏ترین مثال آن هم مربوط به سال ۱۹۹۲ است که حدود یک میلیون نفر در عرض یک سال از آلمان تقاضای پناهندگی کردند.»

احمد پوری می‌افزاید: «پس از آلمان، متقاضیان پناهندگی به ترتیب به انگلیس و فرانسه و بعد هم به هلند مهاجرت می‏کردند. یعنی هلند در آن زمان جزو پنج کشورِ نخستِ پناهنده‏پذیر در میان کشورهای اروپایی بود. بنابراین آمار کمیساریای عالی پناهندگان، این شایعه که همه به هلند می‏آیند و سیاست‏مداران هلندی نیز به آن دامن می‏زنند را تایید نمی‏کند.»

پرسش ولی روی پناهجویان ایرانی‏ متمرکز است. بر پایه آمار کمیساریای پناهندگان سازمان ملل، هلند رتبه دوم را در پذیرش پناهجویان ایرانی در آن زمان داراست و در یک فاصله مشخص، یک‏باره تعداد زیادی از ایرانیان، وارد هلند شدند...

احمد پوری: «مساله‏ای که می‏توان گفت در اوایل دهه‏ی ۱۹۹۰ تاثیر داشت این بود که هلند سیاستی به عنوان مراقبت و مواظبت از گروهی خاص داشت تا به آنها ضربه وارد نشود. بر این اساس و با توجه به این که معتقد بودند که برگرداندن متقاضیان پناهندگی به ایران برایشان خطر جانی دارد. در عین این که به ایرانیان پاسخ نمی‏دادند اما آن‏ها را اخراج نمی‏‌کردند. به همین دلیل در این سال‏ها می‏توان گفت که ایرانیان زیادی به هلند آمدند. اما باز هم آمار نشان می‏دهد که تعداد کسانی که به کشورهای دیگر مثلاً به آلمان می‏رفتند، سه برابر هلند بود. این سیاست تا سال ۱۹۹۴ حاکم بود.

در سال ۱۹۹۴ معاون وقت وزیر دادگستری هلند، خانم اشمیت بود و برآمد تظاهرات بزرگی که ما برگزار کردیم یک پناهندگی بزرگ در هلند بود. در آن زمان، خانم اشمیت اعلام کرد ما این قانون را لغو می‏کنیم و ایرانیان را می‏توان به ایران برگرداند. از سال ۱۹۹۴ شروع کردند به برگرداندن اجباری پناهندگان ایرانی که بسیاری قربانی این سیاست شدند.

پیش از لغو این قانون، با توجه به این که وکلا فکر می‏کردند ایرانیان در هر صورت اخراج نمی‏شوند، نه با آن‏ها به طور جدی مصاحبه می‏شد و نه روند حقوقی‏شان خیلی جدی گرفته می‏شد. اما یکباره در سال ۱۹۹۵ که قوانین عوض شد، با مصاحبه‏هایی سطحی‏ که از ایرانیان شده بود برای همیشه پرونده‏شان بسته شد و می‏خواستند آنها را به ایران برگردانند.»

این فعال امور پناهندگان از یک تحصن شصت و هشت روزه در برابر پارلمان هلند سخن می‌گوید که شرایط را به نفع متقاضیان ایرانی بهبود بخشید. احمد پوری می‌گوید:

«تحصن و اعتراض‌ها منجر به آن شد که بالاخره در ۲۰ اکتبر ۱۹۹۷ دولت هلند برای نخستین‌بار یک جلسه‏ی شنود، ویژهء ایرانیان سازماندهی کرد، متخصصان امور ایران را دعوت کرد تا وضعیت ایرانیان را بررسی کنند. در نهایت، دولت هلند پذیرفت که به همه ایرانیانی که پیش از ۲۵ ژوئن ۱۹۹۶ به هلند آمده بودند - چنانچه پرونده خلافکاری در هلند نداشته باشند - اقامت بدهد. حدود دو هزار ایرانی در آن زمان اقامت گرفتند.

یکی از دلایل عقب‏نشینی دولت هلند این بود که ما توانستیم ثابت کنیم چند ایرانی را که دولت هلند به ایران برگردانده بود، در ایران کشته بودند. خود وزارت امور خارجه‏‏ی هلند در این مورد تحقیق کرد. از سه نفری که ما اسم‏شان را به این وزارت‏خانه داده‏ بودیم کالبد شکافی پزشکی انجام دادند و وزارت امور خارجه اعتراف کرد که این‏ها در ایران به طرز مشکوکی کشته شده‏اند و کالبد شکافی پزشکی حاکی از آن است که این افراد قبل از کشته شدن هم زخم‏هایی داشته‏اند که «عادی» نیست، یعنی شکنجه شده‏اند.»

در سال ۱۹۹۵ چه اتفاقی در هلند افتاد که دولت هلند تصمیم گرفت متقاضیان پناهندگی از ایران را به کشورشان برگرداند؟

در هلند اتفاق خاصی نیفتاد، اما از مدت‏ها پیش در هلند در نتیجه‏ی تغییراتی که در کل جهان رخ داد که من نام آن را جهانی‌شدن سرمایه‏داری و رشد نژادپرستی در سراسر اروپا می‏گذارم، این بحث‏ها در جریان بود که باید جلوی پناهندگان را گرفت.

سیاست هلند در نجات دادن یک گروه خاص که پیش از این توضیح دادم، تنها ویژهء ایرانیان نبود؛ کُرد‏های ترکیه و عراق را نیز در بر می‏گرفت. به این شکل که ملت‏هایی که در کشورشان جنگ حاکم است و شرایط خطرناکی دارد، در روند مصاحبه‏های خیلی سریع پذیرفته می‏شدند که موقتاً در هلند بمانند و به کشورشان برگردانده نشوند. در مورد ایرانی‏ها هم همین‏طور بود.

اما از سال ۱۹۹۵ به این نتیجه رسیدند که وقتی در نتیجه‏ی این قانون، شهروندان یک کشور به طور کلی بتوانند در هلند بمانند، به قول خودشان «خاصیت مکندگی» و جذابیت خواهد داشت و همه به این‏جا می‏آیند. به همین دلیل، جلوی این سیاست را گرفتند.

مشکل هم این بود که کسانی که پیش از لغو این سیاست آمده بودند، چون مصاحبه‏های خیلی دقیق نشده بودند، با سیاست سخت‏گیری تازه چیزی برای گفتن نداشتند و همه پاسخ منفی می‏گرفتند. اعتراض ما این بود که این عده هم باید شانس عادلانه‏ای مانند دیگران داشته باشند و قربانی سیاست‏های تازه نشوند.

ولی در میان برخی از افرادی که مانند شما در زمینه حقوق پناهندگان فعال هستند، این صحبت نیز مطرح می‏شود که تعدادی از ایرانیانی که به عنوان پناهنده‏ی سیاسی وارد هلند شده بودند و به دولت هلند اعلام کرده بودند در صورت بازگشت به ایران با خطر اعدام یا شکنجه مواجه خواهند شد، پس از این که موفق به دریافت گذرنامه هلندی شدند، به ایران سفر کردند و این موجب بی‏اعتمادی شدیدی در دستگاه اداری - قضایی هلند نسبت به ایرانیان متقاضی پناهندگی شد...

این یکی از دلایل این مساله بود اما تنها دلیل آن نبود. این حرف درست است. در مصاحبه‏هایی که من آن زمان با نمایندگان مجلس هلند داشتم، آن‏ها می‏گفتند: «آیا فقط آن‏هایی که به ایران برگشته‏اند، دروغ می‏گفتند و بقیه همه راستگو هستند؟!». این شک عمومی پدید آمده بود ولی لغو سیاست حمایت‏گرایی گروهی، تنها در ارتباط با ایرانی‏ها برداشته نشد، در مورد بقیه‏ی ملیت‏ها هم اجرا شد. یعنی لغو این سیاست در پرتو تغییر سیاست کلی دولت هلند در ارتباط با پناهنده‏ها بود.

از سال ۱۹۹۵ که پس از تحصن، در نهایت به تقاضای اقامت بسیاری از ایرانیان پاسخ مثبت داده شد، تا کنون چه دگرگونی‏هایی را در هلند برای پذیرش مهاجران، به ویژه مهاجران ایرانی می‏بینید؟

سیاست دولت هلند زمین تا آسمان تغییر کرده است و به شکلی باورنکردنی سخت‏گیری بیشتر شده است. در نهایت تاسف، این اخبار به ایران نرسیده چون ایرانی‏ها اصولاً اخبار خوب را می‌گویند و از دورانی می‏گویند که کسی از هلند اخراج نمی‏شد. تصور خیلی‏ها از پناهندگی در هلند هنوز همان است، در حالی که الان دولت هلند بسیار سخت‏گیر شده است.

در این ارتباط مثالی می‏زنم؛ در سال ۱۹۹۶ دولت هلند در مجموع ده هزار گذرنامه پناهندگی داد. علت‏اش هم حضور متقاضیان پناهندگی بوسنیایی در آن زمان در هلند بود. بالاترین رقم مهاجرت پناهندگان به هلند مربوط به همان سال ۱۹۹۶ است که پنجاه و شش هزار نفر تقاضای پناهندگی کرده بودند. پانزده هزار نفر هم پناهندگی انسانی گرفتند. اما در سال ۲۰۰۲ هلند به صد و سه نفر گذرنامه پناهندگی داده شده است.

آقای پیم فورتاین، سیاستمدار هلندی که توهین به خارجی‏ها و زیر علامت سؤال بردن خارجی‏ها را مُدِ روز کرد، یک هفته پیش از آن که کشته شود گفت: «ده هزار پناهنده در سال برای هلند کافی است». پرسش من همیشه از هلندی‏ها این است او چرا گفت ده هزارتا کافی است؟ او که مهربان‏ترین هلندی نبود. برای این که فکر می‏کرد همه‏ی دنیا تنها به هلند می‏آیند پناهنده شوند. همه‏ی هلندی‏ها این توهم را دارند. جالب این‏جاست که این طرز فکر تنها ویژهء هلندی‏ها نیست. در همه‏ی اروپا شایع است؛ انگلیسی‏ها فکر می‏کنند همه‏ی پناهندگان به انگلیس می‏روند، فرانسوی‏ها و هلندی‏ها هم همین‏طور.

فکر می‏کنید این شیوه نگرش از کجا می‏آید؟

یکی از دلایل آن آمارهای غلط و دست‏کاری شده‏ای است که اداره‏ی مهاجرت منتشر می‏‏کند. احزاب راست از این آمارها سوءاستفاده می‏کنند و متاسفانه نمایندگان مجلس‏ که مسئول مسائل پناهندگی هستند، به این مسائل دقت نمی‏کنند و میدان به دست راست‏ها می‏افتد.

پیم فورتاین وقتی گفت ده هزار پناهنده در سال برای هلند کافی است در ذهن خودش می‏خواست جلوی سیل پناهندگان را بگیرد. جالب این است که همان زمان حتی خیلی از نماینده‏های چپ مجلس، پیشنهاد پیم‏ فورتاین را با این استدلال رد می‏کردند که «ما نمی‏توانیم یک شماره تعیین کنیم و بگوییم ده هزارتا کافی است. چون ممکن است میزان پناهند‏گان در یک سال بیشتر باشد». در حالی که در همان سال در هلند تنها به ۱۰۳ نفر گذرنامه پناهندگی داده شده بود.

این نشان از شکاف میان توهم و واقعیت دارد. یعنی مردم هلند از چیزی ترسانده می‏شوند که وجود خارجی ندارد. سیاست پناهندگی بیش از این که یک مساله‏ی حقوق بشری و حقوقی صادقانه باشد، یک مساله‏ی کاملا سیاسی است که با منافع سیاسی و اقتصادی کشورها رابطه دارد.

در گفت‏وگوهایی که با شماری از ایرانیانی که بیش از بیست سال است در هلند زندگی‏ می‏کنند داشته‌ایم، اشاره می‏کردند که برخوردی که در آن سال‏ها با مهاجران خارجی‏ در هلند رواج داشت، به هیچ وجه قابل مقایسه با رفتاری که الان وجود دارد، نیست. آیا فکر می‏کنید تغییراتی که در رفتار مردم هلند با خارجی‏ها پدید آمده، تحت تاثیر تبلیغات دولت در این زمینه است؟

کاملاً درست است. ما در سال ۱۹۸۵ به هلند مهاجرت کردیم و جزو نخستین گروه پناهندگان دعوت شده به هلند بودیم. با چنان احترام و رفتار انسانی‏ای با ما برخورد شد که بیشتر بچه‏های گروه ما فکر می‏کردند به بهشتی در روی زمین آمده‏اند.

برای هر خانواده‏ در عرض دو ماه یک خانه آماده شد و بعضی وقت‏ها سه خانواده‏ی هلندی به عنوان رابط اجتماعیِ یک خانواده‏ی ایرانی تعیین می‏شدند که ما را با محیط اجتماعی هلند آشنا کنند و به ‏ما در حل مشکلات و مسایل اداری و ... کمک کنند.

همه این مسئولیت‏ها را داوطلبانی از درون اجتماع و خود مردم به عهده می‏گرفتند. این مساله برای ما بی‏نهایت حیرت‏انگیز بود که این ملت چقدر مهربانند و چه برخورد انسانی و خوبی با خارجی‏ها دارند. الان مساله کاملا برعکس شده، برای نمونه، قبلاً وقتی من در قطار یا اتوبوس کتاب فارسی می‏خواندم، برای هلندی‏ها جذابیت داشت. متنی بود که تا به حال ندیده بودند. جلو می‏آمدند و می‏پرسیدند که این متن را از راست به چپ می‏خوانید؟ چطوری می‏خوانید؟ و .… خودِ این موضوع، بهانه‏ای برای آشنایی و باز کردن سر صحبت بود.

اما الان زمانی که می‏بینند متنی را می‏خوانی که آن‏ها نمی‏توانند بخوانند، زود می‏روند جای دیگری می‏نشینند. انگار یک متن تروریستی است و وحشت می‏کنند از این که من متنی را می‏خوانم که آن‏ها نمی‏فهمند. این موضوع را به زبان هم می‏آورند؛ یعنی تحمل‏پذیری جامعه به گونه‌ای باور نکردنی‏ای پایین آمده است.

نقش مهاجران خارجی‏ را در این زمینه چگونه ارزیابی می‏کنید؟ فکر می‏کنید این تغییرات تنها در درون مردم هلند اتفاق افتاده یا این که خود خارجی‏ها هم در پدید آوردن این نگرش تاثیر داشته‏اند؟

همیشه می‏توانیم دو مثال بد پیدا کنیم و بگوییم به خاطر این که مثلا سه نفر سوء استفاده کردند، این‏طور شد. یکی از مسایلی که زمانی این‏جا خیلی سروصدا به‏پا کرد، این بود که پناهنده‏ای در مرز سه کشور آلمان، بلژیک و هلند زندگی می‏کرد و از هرسه کشور پناهندگی داشت. این مساله بسیار بزرگ شد و زیر ذره‏بین رفت که بله عده‏ای هستند که از سه کشور هم‏زمان حقوق می‏گیرند.

در حالی که ممکن است در میان دو سه میلیون نفری که طی ۲۰ سال گذشته در اروپا گذرنامه پناهندگی گرفته‏اند، سه نفر بتوانند این کار را بکنند. به خاطر سه نفر که نمی‏توان سه میلیون نفر را زیر علامت سؤال برد. واقعیت این است که بدون تردید عده‏ای حتما سوءاستفاده می‏کنند. در ارتباط با هر قانونی ممکن است این مساله پیش بیاید.

جوهر قانون، پشتیبانی از منافع یک گروه عمومی است. چنین استثناهایی هم همیشه وجود دارند. برای استثناها همیشه راه‏حل‏های استثنایی پیدا می‏شود. ولی وقتی این سه نفر را مرتب به رادیو تلویزیون می‏آورند و به عنوان سوءاستفاده کننده‏ها از محبت اجتماعی جامعه مطرح می‏کنند، طبیعی است که رفتار اجتماعی تغییر می‏کند.

به بحث ایران برگردیم؛ ناآرامی‏های اخیر ایران چه تاثیری در تعداد متقاضیان پناهندگی ایرانی در هلند داشته است؟

هنوز در این مورد آمار دقیقی داده نشده است. اما به نظر من، توهمی که بازهم در اروپا دامن زده می‏شود که سیل مهاجرت ایرانیان شروع شده، اشتباه است. در این مدت، ایرانیان شناخته شده و روشنفکر از ایران خارج شده‌اند و به همین دلیل صدایش زود شنیده می‏شود. ولی خب طبیعی است که با توجه به نگرانی‏هایی که در ایران وجود دارد، تعدادی مهاجرت می‏کنند.

یعنی معتقدید الان بیشتر روزنامه‏نگاران و فعالان اجتماعی‏ - سیاسی از کشور خارج می‏شوند؟

بله، چون آدم‏های شناخته‏ شده‏ای می‏آیند و با توجه به این که ایرانیان در استفاده از اینترنت یکی از بالاترین‏ها در جهان هستند، خیلی سریع این اطلاعات در همه‏ جای دنیا پخش می‏شود. میزان ایرانی‏هایی که به اروپا می‏آیند، از سال ۲۰۰۰ به بعد، سالانه تقریبا به ده هزار نفر می‏رسد.

از بابت مشکلات خود ایرانیان در هلند چطور؟ از نظر مسایل اجتماعی، روانی و… چطور؟ فکر می‏کنید مشکلات‏شان ویژه‏ی خودشان است یا شبیه مهاجران کشورهای دیگر است؟

من تحقیقات مشخصی در این زمینه انجام نداده‏ام و نظر دادن در اینباره بسیار مشکل است. ولی می‏توانم با توجه به تجربه‏ی خودم به یک سری مسایل کلی اشاره کنم. آن‏چه در هلند خیلی روشن به چشم می‏خورد، این است که تقریبا همه‏ی ایرانیان در این‏جا از هم جدا شده‏اند و خانواده‏ها از هم پاشیده‏اند.

چرا؟

به نظر من، در درجه‏‌ی اول به این دلیل که ایرانیان در هلند با تغییر محیطی بسیار شدیدی روبرو می‏شوند. مثلا در ایران، مرد مسئول و همه‏کاره‏ی خانواده بوده، اما این‏جا اصولا نمی‏توانند به سرعت در جامعه ریشه بدوانند. خانم‏ها اما در هلند کوچک‏ترین تفاوتی با آقایان ندارند و می‏توانند مستقل زندگی کنند.

زن و مرد ایرانی در برابر تلاطمات تازه، محرومیت‏هایی که در ایران داشته‌اند و آزادی‏هایی که در این‏جا وجود دارد، نمی‏توانند برخورد درستی داشته باشند و این تغییرات سریع بالاخره موجب جدایی آنها می‏شود.
از نظر من، ایرانی‏ها هم در ایران و هم در خارج، تا به حال، چند ویژگی برجسته داشته‌اند که یکی از آن‏ها «ناباوری به خود و دیگری» است. ایرانی‏ها تنها ملیتی هستند که وقتی هم‏دیگر را می‏بینند، به سمت دیگر خیابان فرار می‏کنند که مبادا چشم‏شان به چشم هم بیفتد و با هم سلام و احوال‏پرسی کنند.

در همین شهر لاهه صدها قهوخانه‏ء ترک‏ها و یا ملیت‏های دیگر وجود دارد، اما یک نمونه از چنین جایی برای گردهم آمدن ایرانیان نیست. علت آن هم سیستمی دیکتاتوری‏ است که پس از حاکمیت جمهوری اسلامی به مردم ایران تحمیل شد. به همین دلیل، به خود و دیگران اعتماد ندارند.

همین «ناباوری» دلیل وفق پیدا کردن سریع ایرانیان با جامعه‏ی تازه نیست؟

اتفاقا یکی از دلایل موفقیت ایرانی‏ها در «انطباق‏پذیری» همین است. وقتی با ملیت خودشان چنین ارتباطی ندارند، سعی می‏کنند این ارتباط را با جامعه‏ی جدید برقرار کنند و چون به دلیل ِهمین ناباوری، تنها مانده‏اند، باید روی خودشان حساب کنند.

اما جنبش جدید – که من نام آن را «رستاخیز دمکراسی‏خواهی در ایران» می‏گذارم − امیدی به ایرانی‏ان داد و موجب شد که دوباره همبستگی ملی، گروهی و همبستگی‏های گسترده‌تری را که پیش از این شاهد آن نبودیم، تجربه کنیم. می‏توان گفت که این جنبش اخیر، آن ضعف بزرگ ایرانی‏ها را برطرف کرد.

- عکس و گزارش: پژمان اکبرزاده / pejman@radiozamaneh.com

- پیوندهای مرتبط:

- تعداد ایرانیان هلند از سی هزار گذشت...

- جزییات تازه درباره خودسوزی پناهجوی ایرانی در هلند

- گرویدن به آیین زرتشت در هلند

یو.آ.اف و پشتیبانی از هزاران دانشجوی پناهنده در هلند

Pejman — Mon, 02 May 2011 12:45:11 +0000

پژمان اکبرزاده*

از هفتهء گذشته به بهانه فرا رفتن تعداد ایرانیان مقیم هلند از سی هزار نفر، پخش برنامه‌های ویژه‌ای را درباره این جامعه مهاجر آغاز کرده‌ایم. هلند از کشورهای پناهنده‌پذیر اروپاست و اکنون بیش از هفتاد هزار پناهنده در این کشور زندگی می‌کنند.

حضور پر رنگ پناهندگان در هلند، پدید آمدن نهادهای ویژهء پناهندگان را نیز در پی داشته که یو.آ.اف (UAF) یکی از آنهاست؛ بنیادی برای پشتیبانی از پناهندگانی که قصد تحصیل دارند و یا در حال تحصیل هستند.

تا کنون دانشجویان از هفتاد و هفت کشور از کمک‌های یو.آ.اف بهره‌مند شده‌اند. این بنیاد به شکل مرتب خبرنامه‌ای منتشر می‌کند و اعضای خود را از تازه‌ترین مسایل مربوط به فعالیت‌هایش آگاه می‌کند. اکنون صدها دانشجوی ایرانی نیز زیر پوشش این سازمان هستند.

بهمن بهمنی، یکی از مشاوران ارشد در یو.آ.اف، درباره پیشینه این سازمان به «رادیو زمانه» می‌گوید: «ایجاد یو.آ.اف به سال ۱۹۴۸ بازمی‌گردد؛ زمانی که در چک‌اسلواکی چپ‌ها و کمونیست‌ها به روی کار آمده بودند. دانشجوها علیه وضعیت برخاستند و در پی سرکوب آنها، بسیاری از دانشجویان مجبور به فرار شدند؛ مانند شرایطی که در ایران پیش آمد. بخشی از این دانشجویان وارد هلند شدند. این نخستین‌بار بود که در هلند چنین وضعیتی پیش آمده بود، در نتیجه در آن زمان در هلند گروهی از افراد خیرخواه کوشش کردند که به این دانشجویان کمک کنند.»

بهمنی می‌افزاید: «بعدها به این گروه از دانشجویان، از کشورهای دیگر هم اضافه شدند تا جایی که اکنون حدود دو هزار و هشتصد دانشجو از کمک‌های یو.آ.اف استفاده می‌کنند.»

- یو.آ.اف نهادی دولتی است یا مستقل؟

بهمن بهمنی: «کلا مستقل و غیر دولتی است. بیشتر بودجه آن هم از کمک مردم عادی تامین می‌شود اما چند پروژه هم وجود دارد که وزارت علوم عالی در آنها برای تحصیل دانشجویان پناهنده یاری می‌رساند.»

یو.آ.اف تنها از بابت مالی به پناهندگان دانشجو کمک می‌کند یا اینکه کمک‌ها موارد آموزشی را هم در بر می‌گیرد؟

«بخشی از کمک‌ها از بابت هزینه تحصیلی است و بخشی هم از بابت راهنمایی و مشاوره دادن برای تحصیل. برای پرونده پناهندگی دانشجویان هم کمک‌هایی صورت می‌گیرد مانند صحبت با وکیل و مسایل حقوقی مرتبط.»

کمک‌های یو.آ.اف تنها پناهندگان دانشجو در هلند را در بر می‌گیرد یا شامل دانشجویانی که کشورشان را ترک کرده‌اند هم می‌شود؟

«نخستین شرط برای پذیرفته شدن در یو.آ.اف این است که فرد در هلند درخواست پناهندگی داده باشد. اینکه پذیرفته شده باشد یا نشده باشد تاثیری ندارد. یو.آ.اف مورد را بررسی می کند و اگر شرایط لازم را داشت کمک می کند.»

دانشجویانی که با پشتیبانی یو.آ.اف، تحصیلات خود را به پایان برده‌اند و در هلند جذب بازار کار شده‌اند خودشان بعدها از این سازمان پشتیبانی کرده‌اند؟

«بله ولی بیشتر پول‌ها از پشتیبانان عادی تامین می‌شود. یو.آف به پول زیادی نیاز دارد و بیشتر مردمی که در هلند به این سازمان کمک می‌کنند مردم عادی و خیرخواهی هستند که پناهندگان و خارجی‌ها را دوست دارند و گرایش دارند برای کمک به تحصیل پناهندگان.»

* * *

علیرضا صفری که اکنون در هلند صاحب یک کمپانی آی.تی است از جمله دانشجویان پناهنده‌ای بوده که در زمان تحصیل از کمک‌های یو.آ.اف بهره‌مند شده‌ است. او که در سال ۱۹۹۰به هلند وارد شده، کمک‌های یو.آ.اف را یک روزنه امید برای پناهندگانی می‌بیند که در آن زمان، چشم‌انداز روشنی پیش روی خود نمی‌دیدند. او به «زمانه» می‌گوید:

«برای پذیرش، مصاحبه عجیبی با یو. آ.اف داشتم چون مدت کوتاهی بود که به هلند آمده بودم و بدون معلم، زبان هلندی را در سطح خوبی فرا گرفته بودم. آنها شک کرده بودند که من قبلا هلند بوده‌ام. دلیل پیشرفت هم این بود که من حدوداً روزی چهارده ساعت هلندی می‌خواندم. ولی بهر حال ثابت کردم که قبلا هلند نبوده‌ام.»

از علیرضا صفری می‌پرسم که آیا اکنون در زمره پشتیبانان یو.آ.اف است؟ او می‌گوید:

«این یکی از کوتاهی‌های من است. یو.آ.اف چندین بار نامه‌های درخواست کمک ارسال کرده ولی کوتاهی کرده‌ام. در آینده مطمئنا کمک‌شان خواهم کرد چون زمانی که من احتیاج داشتم آنها به من کمک کردند.»

بر پایه اطلاعات موجود در یو.آ.اف در سال ۲۰۱۰، ایرانیان با تعداد ۳۹۸ دانشجو، رتبه دوم را در دریافت کمک‌های مالی از یو.آ.اف به خود اختصاص داده‌اند؛ دانشجویان عراقی با ۴۳۸ نفر در جایگاه نخست ایستاده‌اند و دانشجویان افغان با ۲۲۶ نفر در جایگاه سوم.

* pejman@radiozamaneh.com

- پیوندهای مرتبط:

- تعداد ایرانیان هلند از سی هزار گذشت...

- جزییات تازه درباره خودسوزی پناهجوی ایرانی در هلند

- گرویدن به آیین زرتشت در هلند

تعداد ایرانیان هلند از سی هزار گذشت

Pejman — Wed, 27 Apr 2011 10:06:51 +0000

گفتگو با مینا حسینی‌نژاد، متخصص آمار در لاهه

پژمان اکبرزاده

جمعیت ایرانیان مقیم هلند از سی هزار نفر گذشت. بر پایه‏ی تازه‏ترین داده‏ها در مرکز آمار هلند در لاهه، اکنون بیش از ۳۲,۷۰۰ ایرانی در این کشور زندگی می‏‌کنند.

بیشترین تعداد ایرانیان مقیم هلند به ترتیب در شهرهای آمستردام، روتردام و لاهه متمرکز شده‏اند. بخش اعظم این مهاجران از سال‏های پایانی دهه‏ ۱۹۸۰ تا سال‏های میانی دهه ۱۹۹۰ به عنوان پناهنده، در این کشور اقامت گزیده‌اند.

جامعه ایرانی در هلند یکی از تازه‌واردترین و در عین‌حال، از بزرگترین جوامع مهاجر ایرانی در اروپا محسوب می‌شود. جامعه ایرانی بر پایه گزارش‌های منتشر شده از سوی مرکز آمار هلند، از موفق‌ترین گروه‌های مهاجر در زمینه هماهنگی با جامعه میزبان معرفی شده‌اند.

مینا حسینی‏‌نژاد، متخصص آمار در مرکز آمار هلند (سی.بی.اس)، در رابطه با چگونگی بدست آمدن چنین آماری در هلند می‏گوید: «سی‏.بی.‏اس، اطلاعات مربوط به آمار جمعیت را به‏صورت الکترونیکی و به‏طور متداوم از شهرداری‏ها می‏گیرد. در سیستم، نام و مشخصات همه کسانی که در یک شهر به عنوان شهروند زندگی می‏کنند، ثبت می‏شود. بنابراین همیشه اداره آمار از آخرین تحولات جمعیت باخبر است.»

در آماری که به‏دست آمده، آیا تنها ایرانیانی که دارای گذرنامه‏ ایرانی هستند جزو ایرانیان هلند به‏شمار آمده‏اند یا ایرانیان دارای گذرنامه‏ی هلندی و فرزندان آن‏ها نیز به حساب آمده‌اند؟

برای پاسخ به این سئوال باید توضیح مختصری بدهم. در هلند به لحاظ آماری، مردم به دو دسته تقسیم می‏شوند: مهاجر (allochtoon) و بومی (autochtoon). بر اساس تعریف اداره آمار، کسانی که یا خودشان و یا یکی از والدین آن‏ها در خارج از هلند به دنیا آمده باشد، مهاجر محسوب می‏شوند. بر این اساس، ۲۰ درصد از جمعیت هلند، یعنی حدوداً سه و نیم میلیون نفر مهاجر هستند. در بین مهاجران هم تقسیم‏بندی بر پایه ملیت انجام می‏شود.

حال برگردیم به ایرانیان، نسل اول و نسل دوم؛ این‏ها کسانی هستند که به‏‌طور قانونی در یک شهرداری در هلند ثبت شده‌اند. ولی افراد دیگری را هم داریم که پناهنده هستند. پناهند‏ه‏ها به شرطی که به مدت شش ماه در هلند ساکن شده باشند نیز به‏حساب می‏آیند. در بین این پناهنده‏ها باز کسانی هستند که آدرس ثابت ندارند. این افراد در شهرداری لاهه ثبت‏نام می‏شوند، بنابراین آمار آن‏ها هم گرفته می‏شود.
در این بین، تنها کسانی می‏‌مانند که یا هنوز به مدت شش ماه نیست که در این‏جا پناهنده شده‌اند و یا اینکه غیرقانونی زندگی می‏کنند. آمار این افراد را به هیچ‏وجه نمی‏توانیم دربیاوریم.

پراکندگی ایرانیان در سراسر هلند از کجا نشات گرفته؟

ایرانیان همیشه پراکنده بوده‌اند. چون کمپ‏های پناهندگی در کل کشور پخش هستند و ایرانی‏ها هم به این شکل پراکنده شده‏اند. هلند دربرگیرنده ۴۱۳ شهرداری است که تقریباً در همه آنها، ایرانی‏ها ساکن هستند.

مرکز آمار هلند این داده‌ها را تنهاً به صورت آماری گردآوری می‏کند یا این‏که بر پایه‏ی این اطلاعات تصمیم‏‏هایی گرفته می‏شود و سیاست‏گذاری‏هایی اعمال می‏شود؟

تقریباً در ۹۹ درصد از مواردی که آمار تهیه می‏شود، برای استفاده در پارلمان یا کابینه است. بر فرض در مورد پناهندگی، افزایش پناهنده‏ها در ۲۰ سال اخیر، باعث شده که هلند در ۲۰ سال گذشته، قوانین خاصی در اینباره ایجاد کند. در سال‏های ۱۹۸۶، ۱۹۹۴ و ۲۰۰۰ مرتب این قوانین بازبینی شده‌اند.

از یک سو، در چند سال اخیر، بحث پناهندگی به یک بحث ملی تبدیل شده و همه دربارهء آن اظهارنظر می‏کنند. بسیاری مخالف‏ هستند که هلند این‏قدر پناهنده می‏پذیرد. از سویی، دیگر کشورهای اروپایی هم به این موضوع انتقاد دارند و هلند را زیر فشار قرار می‏دهند که بایستی بر پایه قوانین جهانی، به سهم خودش پناهنده قبول کند.

آیا مشخص شده به چه دلیل در هلند در دوره‌ای خاص تعداد زیادی پناهنده مورد پذیرش قرار گرفته ولی اکنون در پی محدودتر کردن آن هستند؟

تعداد همیشه اتفاقی است، ولی عوامل گوناگونی باعث انتقاد مردم می‏شود. حتا در پارلمان، در موارد زیادی روی این قضیه بحث شده است. مسئله از یک طرف، فشار اقتصادی است و از طرف دیگر، حضور حدود سی هزار ایرانی، به نسبت شانزده میلیون هلندی زیاد جلوه می‏کند، یا این‏که سه و نیم میلیون خارجی در هلند، زیاد جلوه می‏کند.

این است که مردم این قضیه را چندان مثبت نمی‏بینند و همیشه، به‌ویژه در این اواخر، تاجایی که توانسته‏اند مخالفت خود را اعلام کرده‏اند.

آیا مشخص است که علی‏رغم این مخالفت‏ها و همچنین جمعیت هلند و وسعت کم این کشور، به چه دلیل هلند هنوز تعداد زیادی پناهنده می‏پذیرد؟

هلند پیشینه خوبی برای پذیرش پناهندگان دارد. از زمان اختلاف بین کاتولیک‏ها و پروتستان‏ها، هلند همیشه جایی بوده که پروتستان‏ها را پذیرفته و یا حتی یهودی‏ها به این‏جا پناهنده شده‏اند. این سابقه به بیش از یکصد سال می‏رسد و حرکت تازه‌ای نیست. هلندی‏ها هم همیشه به این قضیه افتخار کرده‏اند که هلند جایی بوده که به این افراد پناه داده است.

در مرکز آمار هلند آیا دلیل افزایش یا کاهش ملیت‏های گوناگون در هر سال هم بررسی می‏شود؟

صددرصد بررسی می‏کنند. به همین خاطر هم آمار می‏گیرند. اگر بر فرض تعداد ملیت خاصی بالا برود، این قضیه را در سیاست‏های خارجی تاثیر می‏دهند؛ با کشور مربوطه و یا با سازمان ملل صحبت می‏شود. همیشه از این آمار، برای این‏گونه مسایل استفاده می‏‌شود.

- عکس، ویدئو و گزارش: پژمان اکبرزاده: pejman@radiozamaneh.com

- دو ویدئو از گردهمایی‌های ایرانیان هلند
(نوروز ۱۳۹۰ - تظاهرات علیه اعدام‌ در ایران، مارس ۲۰۱۱)

پادشاه؛ «داستان مبارزه انسان ایرانی»

Pejman — Mon, 25 Apr 2011 15:51:12 +0000

گفتگو با قادر عبدالله، نویسنده ایرانی-هلندی

پژمان اکبرزاده

قادر عبدالله ‏ظاهراً به مشهورترین ایرانی مقیم هلند بدل شده است. از چند ماه پیش، با انتشار داستان تازه‏ء او به نام «پادشاه»، شاید دیگر هیچ رسانه‏ء هلندی‌زبانی نمانده باشد که از او نگفته یا ننوشته باشد.

این نویسنده‏ی ایرانی- هلندی که از سال ۱۹۸۸ در هلند زندگی می‏کند، پیش‏تر هم با داستان‏ها و مقاله‏های هفتگی‏اش در روزنامه‏های پرخوانندهء هلندی مانند فولکس‌کرانت، برای بسیاری از مردم هلند شخصیت شناخته شده‏ای بود. کتاب‏های او حتی در مدارس این کشور، در میان کتاب‏های پیشنهاد شده به دانش‏آموزان قرار گرفته است.

این روزها نیز آگهی تبلیغات داستان «پادشاه» در بسیاری از کتاب‏فروشی‏ها، تارنماها و حتا ایستگاه‌های قطار در سراسر هلند دیده می‏شود. قادر عبدالله، نویسنده‏ی اثر، بارها میهمان شبکه‏های تلویزیونی هلندی بوده و گفت‏وگوهای معمولاً یک‏ صفحه‏ای او همراه با تصاویر بزرگ، توجه افراد بی‏علاقه به کتاب‏خوانی را هم جلب می‏کند.

«پادشاه» اما از چه می‏گوید؟ قادر عبدالله، نویسنده‏ی این اثر به رادیو زمانه می‌گوید: «من می‏خواستم داستان زندگی میرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانی و امیرکبیر را به شکل رمان بنویسم چون نسل ما و نسل جوان می‏دانند که این دو نخست‏وزیر بزرگ کشته شده‏اند، ولی هنوز هیچ‏وقت فرصت پیدا نکرده‏ایم که درست برویم در تاریخ ببینیم چرا کشته می‏شوند، چرا بزرگ‏ بوده‌اند؟... »

قادر اعبدالله می‌افزاید: «زمانی که نوشتن این رمان را آغاز کردم، یک‏باره تیرهای تلگراف، لامپ‏ها، الکتریسته، ترن و نخستین چاه‏های نفت، خود را در این قصه نشان دادند. بدون این‏که من تلاشی کنم، یک‏باره انگلستان، روسیه، فرانسه وارد ماجرا شدند؛، همچنین زنان حرم و جنبش تنباکو. یک‏باره متوجه می‏شوید که علت مرگ این دو در انقلاب صنعتی است.»

این نویسنده ایرانی-هلندی معتقد است زمانی که انقلاب صنعتی در اروپا آغاز شد، این دو وزیر زیرک ایرانی می‏خواستند از این فرصت استفاده کنند و ایران را که تقریباً از یاد‏ها رفته بود دوباره به رده‏ی کشورهای صنعتی بازگردانند. اما نیروهای عقب‏مانده جلوی این مسئله را می‏گیرند. قادر عبدالله می‌گوید: «این یک داستان خواندنی است که برآمد روشنفکری و صنعت در ایران است و مبارزه‏ء انسان ایرانی را نشان می‏دهد.»

از کتاب شما به عنوان یک داستان تاریخی نام برده می‏شود. این داستان چقدر حقایق تاریخی را تغییر داده تا جذابیت بیشتری داشته باشد؟

اگر بخواهیم ببینیم از زمان محمد شاه، ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه چه اتفاقاتی در ایران افتاده باید چند کیلومتر آرشیو بخوانیم و بررسی کنیم. البته لذتی هم نخواهد داشت. هیچگاه هم سردر نخواهیم آورد که چه گذشته است. من فکر می‏کنم رمان تنها راهی است که می‏تواند تمامی این دوره را به شکلی زیبا و هیجان‏انگیز نشان دهد. البته همه‏ی اتفاقاتی که در این مدت افتاده به‏قدری حادثه‏های رمانی را در بر می‏گیرند که می‏تواند جهان را به خود جلب کند.

من برای این‏که بتوانم مسائل تاریخی سخت را در این کتاب نیاورم، از رمان استفاده کردم و شیوه‏ی فردوسی را به‏کار بردم. فردوسی بزرگ، یک رستم را می‏آفریند و می‏گذارد هزار سال زندگی کند که تمام شکوه تاریخ انسان ایرانی را نشان بدهد. قلم من، هزار بار کوچک‏تر از قلم فردوسی است، ولی من با استفاده از طرح‏های او، فصل قاجاریان را به‏صورت یک رمان نوشته‏ام که حتی خوانندهء اروپایی به راحتی می‏تواند آن را بخواند.

در این جریان، در جاهایی مجبور بوده‏اید که حقایق یا فکت‏های تاریخی را تغییر دهید؟

رویدادهای اصیل تاریخی را نمی‏توان تغییر کرد. مثلاً جنبش تنباکو را نمی‏توان تغییر داد یا در مرگ قائم مقام نمی‏توان تغییر ایجاد کرد، ولی زمانی که این وقایع را در فضای رمان می‏آورید، می‏توانید با زمان بازی کنید. می‏توانید آن را کوتاه‏تر، بلند‏تر یا جا به ‏جا کنید یا از فانتزی استفاده کنید تا حقیقت را با تمام قدرت بتوان نشان داد.

تعدادی از خوانندگان ایرانی این کتاب در هلند، به این موضوع اشاره کرده‌اند که به‏نظرشان می‏آید شما در داستان، نقش امیرکبیر در تاریخ ایران را در مواردی به قائم‏مقام فراهانی متصل کرده‏اید. نظر خودتان در این مورد چیست؟

این تفکر درست نیست. من هردو وزیر را در قالب یک شخصیت آورده‏ام. یعنی اصلاً نه قائم مقام در این رمان وجود دارد و نه امیرکبیر. در رمان تنها یک "میرزا کبیر" وجود دارد. چون اگر بخواهید هم از میرزا ابوالقاسم قائم‏مقام و هم از امیرکبیر بگویید، داستان بسیار طولانی می‏شود. آن وقت دیگر رمان نمی‏شود، می‏شود تاریخ. من ترکیب این دو را به صورت یک چهره‏ی رمانی درآورده‏ام و مثلاً از ترکیب اسم این دو، نام قهرمان داستان "میرزا کبیر" است.

هیچ‏جا در رمان، اسم ابوالقاسم قائم مقام یا امیرکبیر به‏کار برده نشده است. ولی چون انسان ایرانی این دو را می‏شناسد، ممکن است بگوید چون قائم‌مقام، پدر پدربزرگ قادر عبدالله بوده، ایشان یک‏ذره خواسته کاسه‏ی قائم مقام را چرب کند. اما این‏طور نیست، این یک رمان است.

بعضی از منتقدان بر این باور هستند که داستان شما، ایران در سده‏ی نوزدهم را با ایران امروز به‏شکل موازی نشان می‏دهد؛ از بابت حضور، به گفته‏ی آن‏ها، «دیکتاتورها» در فضای سیاسی ایران و این‏که «دیکتاتورها» در هر دو دوره تلاش کرده‏اند چهره‏ی دمکراتی از خودشان نشان بدهند. خودتان چقدر با این ارزیابی موافق هستید؟

اتفاق جالبی که افتاد این بود که من سه سال مشغول نوشتن این کتاب بودم که یک‏باره انقلاب‌های تازه در مصر، لیبی و کشورهای پیرامون ما رخ داد. البته ایران مد نظر من بود، ولی این روی‏دادها در این کشورها هم اتفاق افتاد. زمانی که من مشغول نوشتن این رمان بودم، چهار المنت انقلابی، یعنی قطار، الکتریسیته، تلگراف، نفت آمدند و جهان یا نقشهء خاورمیانه را عوض کردند. دیکتاتورها یا نیمه‏دیکتاتورهایی مانند صدام حسین، شاه، مبارک، حافظ اسد و… آمدند. جامعه از آن حالت سنتی بیرون آمد و کمی مدرن شد.

امروز هم با آمدن فیس‏بوک، آی‏پد و… یک‏باره انقلاب تازهء دیگری اتفاق می‏افتد و ما می‏بینیم مبارک سقوط می‌کند، قذافی به‏خطر می‏افتد، بن‏علی فرار می‏کند، آخوند‏ها و رژیم ایران دچار مشکل می‏شوند. من خواسته‏ام نشان بدهم که چگونه این دگرگونی‌های بزرگ صنعتی، نقشه‏ها و رژیم‏ها را عوض می‏کند. برای همین، هرچند این کتاب درباره‏ی تاریخ صد سال پیش است، اما مانند این است که دارد درباره‏ی تاریخ امروز حرف می‏زند.

در یکی از مصاحبه‏های اخیرتان گفتید که پس از ۲۲ سال زندگی در هلند، دیگر توان داستان‏نویسی به فارسی را ندارید و این برای‏تان خیلی دردناک است. می‏خواستم بپرسم چطور ممکن است این اتفاق بیفتد؟ چون شما در کودکی به هلند نیامده‏اید، بلکه در سنین بزرگ‏سالی به این کشور مهاجرت کرده‏اید.

پاسخ به این سئوال، تمام اندوه و درد من است. حادثه‌ای که اتفاق افتاده این است: به‏هرحال من ۲۲ سال است که به زبان زیبای فارسی ننوشته‏ام. البته من به قول معروف، بندناف‏ام را نگه داشته‏ام و تنها دفترهای خاطراتم را هنوز به فارسی می‏نویسم. همین الان می‏توانم یک کتاب ۷۰۰ صفحه‏ای به زبان عظیم و قدیمی فارسی بنویسم، اما مشکلی این است که زبان هلندی مانند ویروس وارد می‏شود و نظم و سازمان زبان فارسی من را به هم می‏زند.
آرزوی من است و این روزی اتفاق خواهد افتاد که به ایران بازگردم و به زبان زیبا و پرافتخار خودم بنویسم.

اتفاقاً به تازگی بارها به همین موضوع بازگشت‏تان به ایران اشاره کرده‌اید و این‏که تصمیم جدی دارید یک روز این کار را انجام دهید. این تصمیم از همین موضوع داستان‏نویسی به فارسی نشأت می‏گیرد؟

مسلماً؛ من همه جا گفته‏ام و این‏بار هم مشخص‏تر از همیشه گفته‏ام که آرزوی من این است که روزی به ایران برگردم. مشکل اصلی این است که اگر الان بخواهم برگردم، سر مرز، یقه‏ام را می‏گیرند و می‏گویند کجا بوده‏ای. ولی من می‏خواهم آن‏چنان کتاب‏های بزرگی بنویسم که وقتی برمی‏گردم، دیگر آن‏ها نتوانند بپرسند: کجا بوده‏ای و حالا به کجا داری می‏روی؟!

وقتی هم که به خانه بروم، می‏خواهم به زبان فارسی بنویسم و کنجکاو هستم که ببینم این زبان هلندی چه تأثیر مثبتی بر زبان فارسی من گذاشته است. روزی که به ایران برگردم، برای همیشه نوشتن به زبان هلندی را ترک خواهم کرد و به زبان زیبای باشکوه ایران خواهم نوشت.

آرزوی من همیشه این بوده که یک نویسنده‏ی بزرگ ایرانی باشم و پیش از اینکه بمیرم این آرزو را به دست خواهم آورد. به ایران می‏روم و دست‏کم چهار، پنج رمان می‏نویسم که این غرور را داشته باشم که نامم را در زبان فارسی باقی بگذارم.

فکر می‏کنید اگر «پادشاه» به فارسی هم ترجمه شود، اینگونه که در هلند جلب توجه کرده، برای مخاطبان ایرانی هم جذابیت دارد؟ یا این‏که موضوع و شیوه‏ی نگارش آن به شیوه‏ای است که مخاطبان اروپایی را جذب می‏کند؟

من فکر می‏کنم این کتاب صددرصد یک کتاب فارسی است. حال به‏جز این‏که کتاب برای اروپا است، ولی یک کتاب لازم ایرانی است. در ۷۰ سال گذشته، یک نویسنده‏ی ایرانی می‏بایست - من سه‏بار تکرار می‏کنم: می‏بایست، می‏بایست و می‌بایست، این تاریخ را به شکل رمان درمیاورد ولی چون نویسندگان ما هیچگاه آزادی لازم و امنیت شغلی نداشته‏اند، این فرصت را پیدا نکرده‏اند که بتوانند این رمان را بنویسند.

من غرور و افتخار دارم که نخستین قدم را در این جهت برداشته‏ام و این رمان برای همه‏ی انسان‏های ایرانی است. نسل‏های بعد، نسل‏های جوان این کتاب را خواهند خواند و خواهند فهمید در ۱۰۰-۱۵۰ سال گذشته در کشورشان چه اتفاقی افتاده است.

ایمیل نویسنده مطلب و گفتگو کننده: pejman@radiozamaneh.com

«کامبیز، اکنون تو برای همیشه آزاد هستی»

Pejman — Mon, 11 Apr 2011 21:42:26 +0000

پژمان اکبرزاده

یکشنبه عصر، صدها ایرانی، هلندی و همچنین از ملیت‌های دیگر، در مراسم یادبود کامبیز روستایی شرکت کردند. این پناهجوی ۳۶ ساله ایرانی که درخواست پناهندگی‌اش در هلند رد شده بود، چهارشنبه، ششم آوریل، در وضعیت نابسامان روحی در آمستردام خودسوزی کرد.

این برنامه یادبود از سوی «پلاتفورم مبارزه با نژادپرستی و حذف» که به کوشش فعالان هلندی و غیرهلندی اداره می‌شود سازماندهی شده بود.

فرنگیس اوسیوند، سخنگوی انجمن زنان علیه بازگرداندن پناهجویان، از نخستین سخنرانان این گردهمایی بود. او خواستار همبستگی بیشتر بین ایرانیان شد و شعری از برتولت برشت، شاعر آلمانی را برای حاضران خواند:
«آمدند کمونیست ها بردند، گفتم بمن چه! من که کمونیست نیستم / آمدند سوسیالیست ها را بردند، گفتم بمن چه من! من که سوسیالیست نیستم / آمدند و آمدند و بردند و بردند / وقتی نوبت به من رسید، دیگر کسی نمانده بود / کسی نمانده بود که اعتراضی کند!...»

در ادامه یِلِ کلاس، وکیل سوسیالیست، سخنرانی کوتاهی در اعتراض به سیاست‌های پناهندگی در هلند ایراد کرد و گفت: «من علیه مرزهایی هستم که انسان‌های فقیر را از سرمایه‌داران جدا می‌کند.»

آخرین سخنران، لونکه لمیر، از «پلاتفورم مبارزه با نژادپرستی و حذف» بود. او گفت: «ما امروز اینجا هستیم برای بدرود گفتن با یک مرد ایرانی که برای داشتن آزادی و یک زندگی امن به هلند آمد. او در کشورش امنیت نداشت. او در کشورش آزادی نداشت اما در اینجا هم امیدی برای او پیدا نشد. کامبیز در قفس روند پناهندگی گرفتار شد.»

این فعال هلندی در پایان سخنان کوتاهش، از حاضران دعوت کرد که به کامبیز بیاندیشند و در سکوت، گل‌هایی را که برای گردامیداشت یاد او آورده‌اند در محل خودسوزی‌اش بگذارند.

دقایقی بعد، گروهی از ایرانیان به شعاردادن علیه حکومت ایران پرداخت و چند جدال لفظی بین تعداد اندکی از شرکت‌کنندگان پیش آمد. چند نفر از پناهجویان ایرانی که هنوز موفق به دریافت پاسخ پناهندگی از سوی هلند نشده بودند به سیاست‌های این کشور معترض بودند و تعدادی دیگر، عملکرد هزاران پناهنده ایرانی را که پس از دریافت گذرنامه هلندی بلافاصله به ایران سفر کرده‌اند را از دلایل پدید آمدن چنین شرایطی ارزیابی می‌کردند.

کامبیز روستایی به دلیل آنچه وکیل او، فرانک فان هارن، «محکم نبودن مدارک» عنوان کرد در حدود هفت سال پیش، پاسخ منفی اداره مهاجرت در هلند را دریافت کرد ولی به حضور غیرقانونی خود در این کشور ادامه داد. وی حدود نه ماه را نیز به همین دلیل در زندان گذراند.

صاحب یک سوپرمارکت ایرانی در غرب آمستردام به «زمانه» گفت: «آقای روستایی از مشتریان ما بود و به گفته خودش یک مهندس برق بود ولی به خاطر وضعیت اقامت‌اش، اجازه کار نداشت.»

خودسوزی کامبیز روستایی در یکی از پر رفت‌وآمدترین مناطق آمستردام، بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های هلندی داشت. فیلمی تکان‌دهنده از لحظات خودسوزی او از سوی یکی از رهگذران ضبط شده که تا کنون صدها هزار نفر آنرا تماشا کرده‌اند.

پرویز نوشیرانی، از دوستان نزدیک کامبیز روستایی، به «زمانه» گفت، پیکر کامبیز، بامداد دوشنبه به سفارت ایران در لاهه تحویل داده می‌شود تا به ایران منتقل شود. او در مراسم به ایرانیانی که علیه رهبر ایران شعار می‌دادند گفت: «خانواده کامبیز از ایران خواسته‌اند که در مراسم، علیه حکومت ایران شعار داده نشود.» ولی کسی به سخنان او توجه نکرد.

یکشنبه عصر، در گردهمایی یادبود این پناهجوی ایرانی در آمستردام، علی صفویان، ترانه «مرغ سحر» را با سه‌تار بلوط خزرایی، اجرا کرد. بسیاری از ایرانیان نیز برای اجرای این ترانه، به‌یاد کامبیز روستایی، با او هم‌آوا شدند. بیش از سیصد نفر در مراسم شرکت کردند که حدود نیمی از آنها را غیرایرانیان تشکیل می‌دادند.

دست‌کم سی و دو هزار ایرانی در هلند زندگی می‌کنند و بسیاری از آنها را پناهندگان تشکیل می‌دهند. موج ورود ایرانیان به هلند به سال‌های پایانی دهه ۱۹۸۰ تا سال‌های میانی دهه ۱۹۹۰ بازمی‌گردد. پس از سرکوب حرکت‌های اعتراضی در سال ۲۰۰۹ در ایران نیز هلند، بسیاری از پناجویان ایرانی را پذیرفته است و بسیاری دیگر نیز همچنان در انتظار دریافت پاسخ هستند. یکی از ایرانیان در مراسم روز یکشنبه در جدال لفظی خود به دیگر ایرانیان ‌می‌گفت: «با هزاران امید، کارخانه‌اش را در ایران بسته و برای سرمایه‌گذاری در هلند درخواست پناهندگی داده ولی دولت هلند به او پاسخ منفی داده است.»

محل خودسوزی پناهجوی ایرانی در میدان دام، همچنان مملو از گل، شمع، پرچم ایران و پلاکاردهای شعار علیه دولت ایران و سیاست‌های پناهندگی هلند است. بسیاری نیز نامه‌های کوتاهی را به هلندی، پارسی و انگلیسی خطاب به کامبیز نوشته‌اند. در یکی از این یادداشت‌ها به زبان انگلیسی در کنار عکس او، نوشته شده:
«کامبیز، اکنون تو برای همیشه آزاد هستی...»

عکس‌‌ها از پژمان اکبرزاده / زمانه: pejman@radiozamaneh.com

گوشه‌هایی از مراسم یادبود کامبیز روستایی در آمستردام:

جزییات تازه درباره خودسوزی پناهجوی ایرانی در هلند

Pejman — Fri, 08 Apr 2011 17:15:57 +0000

پژمان اکبرزاده

بامداد پنجشنبه، اخبار رسانه‌های هلندی با خبری شوکه کننده برای جامعه ایرانی همراه بود. مردی که یک روز پیش از آن، خود را در یکی از شلوغ‌ترین میدان‌های آمستردام به آتش کشیده بود یکی هموطنان آنها بود. او پس از خودسوزی دیگر به هوش نیامد و در بیمارستان درگذشت.

پلیس آمستردام در آغاز تنها به ذکر سن و ملیت این فرد اشاره کرد و اینکه درخواست پناهندگی او از سوی اداره مهاجرت در هلند رد شده است. سخنگوی پلیس به «رادیو زمانه» گفت که به دلیل رعایت حریم خصوصی فرد امکان فاش ساختن هویت او را ندارد.

دقایقی بعد اما نام این ایرانی پناهجو به «زمانه» رسید: کامبیز روستایی، متولد ۱۹۷۵ در ایران.

بعد از ظهر پنجشنبه، وکیل این پناهجو، فرانک فان هارن در آمستردام در حالی‌که به شدت از این حادثه بهت زده شده بود به «زمانه» گفت: «ظاهرا آقای روستایی در سال ۲۰۰۱ در هلند درخواست پناهندگی داده بود. من در آن زمان وکیل او نبودم ولی با نگاهی به شماره‌های موجود در پرونده او متوجه زمان درخواست شدم. این درخواست در پایان سال ۲۰۰۳ یا حداکثر اوایل ۲۰۰۴ از سوی اداره مهاجرت رد شده بود.»

از فرانک فان هارن پرسیدم، کامبیز روستایی خود را چگونه فردی معرفی کرد؟ یک فعال سیاسی؟ یک پناهجوی ساده؟... او گفت: «آقای روستایی خود را به عنوان یک شخص روشنفکر به من معرفی کرد که تماس‌های بسیاری نیز با جامعه رسانه‌ای و دانشگاهی در تهران دارد. او مدارکی برای اثبات هویت خود نداشت. از سویی، من به او خاطر نشان می‌کردم که اگر واقعاً چنین شخصیتی است، ثابت کردن هویت او نباید کار دشواری باشد.»

مدارکی مهمی که مفقود شد

وکیل کامبیز روستایی به «زمانه» گفت: «من آخرین بار با آقای روستایی در تابستان ۲۰۰۹ دیدار داشتم. تا آن زمان، درخواست‌های متعدد او برای دریافت پناهندگی هلند بی‌نتیجه مانده بود به دلیل اینکه موفق نشده بود مدارک تازه‌ای به مقامات ارائه کند. اما در مه ۲۰۰۹ از نو تماس گرفت چون تعدادی مدرک تازه به دست آورده بود مانند گواهینامه رانندگی با عکس که هویت‌اش را ثابت می‌کرد، دیپلم تحصیلی و همچنین مدارک تحصیل در رشته زبان ترکی در استانبول.

ولی اتفاق بسیار غم‌انگیزی که افتاد این بود که آقای روستایی این پاکت را گم کرد. ما با پلیس هم برای یافتن این پاکت تماس گرفتیم ولی متاسفانه هیچ نشانی از آن پیدا نشد. آقای روستایی در آن زمان به شدت مستاصل شده بود. روحیه‌اش را از دست داده بود.»

فرانک فان هارن افزود: «به نظر می‌رسد که دوران اخیر را مخفیانه با دوستانش زندگی می‌کرد چون درخواست‌های او به کلی رد شده بودند و پرونده در جریان نبود که بتواند به شکل قانونی در هلند اقامت داشته باشد.»

آخرین همراه

سونا برقی، کارآموز وکالت در هلند اما ظاهرا آخرین فردی بوده است که به لحاظ کاری و حقوقی با کامبیز روستایی در تماس بوده است.

سونا به رادیو زمانه گفت، این پناهجوی ایرانی تا پایان سال ۲۰۱۰ حدود نُه ماه را در زندان گذرانده بود چون بدون مدارک اقامت در هلند مانده بود. ولی به دلیل اینکه در وضع روحی خوبی نبود توانستیم او را از زندان بیرون بیاوریم. نگهبان‌ها هم بسیار او را اذیت می‌کردند و آقای روستایی بسیار از این بابت شکایت می کرد. می‌گفت به او گفته‌اند "خارجی کثیف، برگرد به کشورت!" اما چون نمی‌شد این مسایل را ثابت کرد ما نتوانستیم کار مهمی انجام دهیم ولی هر ماه شکایت می‌نوشتیم.»

سونا برقی همچنین افزود: «آقای روستایی در همان زمان می‌گفت که می‌خواهد در میدان دام رگ‌هایش را بزند، یکبار هم گفت می‌خواهد بمب به خودش ببندد، ولی چون قبلا هم چنین حرف‌هایی زده بود ما زیاد او را جدی نمی‌گرفتیم.»

و اما سیامک نوروزی، یکی از ایرانیان مقیم آمستردام است که با انتشار خبر انتقال این پناهجوی ایرانی به بیمارستان، خود را به مرکز سوانح سوختگی بِیفِروَیک رساند. او به «زمانه» می‌گوید: «صبح پنجشنبه در خبرها خواندم که برای یک ایرانی چنین اتفاقی افتاده، بلافاصله خودم را به بیمارستان رساندم. به مسئول بخش سوختگی گفتم که شنیده‌ام یک نفر خودسوزی کرده؛ او گفت که متاسفانه این فرد فوت کرده و در آغاز بلند شد تا مرا برای دیدن او راهنمایی کند ولی بعد پرسید که «ایشان را می‌شناسید؟»، من گفتم: «نه» و او گفت: «پس برای چه به اینجا آمده‌اید؟»، پاسخ دادم: «چون یک هموطنم بوده و برای ابراز همدردی آمده‌ام.» او گفت: «پس اگر از دوستان و بستگان نیستید نمی‌توانید او را ببینید. باید از اینجا بروید.»

واکنش سفارت جمهوری اسلامی در لاهه

امروز سفارت جمهوری اسلامی ایران در لاهه یک بیانیه به زبان انگلیسی منتشر کرده است. در بخشی از این بیانیه کوتاه، ضمن ابراز تاسف از حادثه، نوشته شده: «در این هفته این دومین بار است که یک شهروند ایرانی در هلند جان خود را از دست داده است. به نظر می‌رسد که هلند به عنوان یک کشور پناهنده‌پذیر باید برای بهبود وضعیت پناهجویان، احساس مسئولیت نشان دهد.»

مقام‌های سفارت ایران در لاهه، تا کنون به درخواست گفتگو با رادیو زمانه در این رابطه پاسخی نداده‌اند.

تاثیر «پناهنده نمایان» ایرانی در سال‌های گذشته

اما وضعیت اسف‌باری که گریبانگیر بسیاری از پناهجویان ایرانی شده محدود به سالهای اخیر نیست. هلند از سالهای پایانی دهه ۱۹۸۰ تا حدود ده سال پذیرای هزاران نفر از ایرانیان بوده است. بسیاری از فعالان سیاسی-اجتماعی و زندانیان عقیدتی در بین این پناهجویان هستند، همچنین فعالانی که پس از انتخابات سال ۲۰۰۹ در ایران، به هلند گریخته‌اند.

از سویی دیگر در سال‌های گذشته، گروه بزرگی نیز با ادعای اینکه در ایران با خطر زندان و اعدام مواجه هستند موفق به دریافت پاسخ مثبت برای پناهندگی خود و خانواده‌شان در هلند شدند. این گروه اما به فاصله کوتاهی پس از دریافت گذرنامه هلندی، برای سفرهای تفریحی راهی ایران شدند.

در میان گروهی از پناهندگان سیاسی ایرانی در هلند این موضوع مطرح است که سفارت جمهوری اسلامی در لاهه مدتی پس از این جریان در دهه ۱۹۹۰، با ارائه فهرستی به دولت هلند به آنها گوشزد کرد که گروه کثیری از پناهندگانی که با ادعاهای حقوق بشری موفق به اقامت در هلند شده‌اند، در ایران هیچگونه خطری آنها را تهدید نمی کرده، چرا که به محض دریافت گذرنامه هلندی، به سفارت ایران رفته، درخواست گذرنامه ایرانی کرده و به ایران سفر کرده‌اند.

ظاهرا همین موضوع شرایط را برای پناهجویان واقعی در هلند بسیار دشوار کرده است. فرزاد فرهادیان، فعال حقوق پناهجویان در یکی از کمپ‌های شمال هلند به «زمانه» می‌گوید: «سفر پناهندگان به ایران باعث می‌شود که دولت هلند، دیگر مسایل پناهندگان را باور نکند ولی به هر حال همه این مسایل به مشکلات داخل ایران بازمی‌گردد چون از کشورهای حاشیه خلیج فارس، آفریقا، اروپای شرقی هم دانشجویان بدون مشکل به اینجا می‌آیند.»

فرهادیان می‌افزاید: «در قانون هلند پنج دلیل عنوان شده برای پناهندگی: مشکلات سیاسی، مذهبی، قومی، همجنسگرایی و مشکلات اقتصادی-اجتماعی. این موارد طبقه بندی شده‌اند. ما نمی‌توانیم بگوییم بچه‌هایی ایرانی مقصر هستند. در ایران همه نوع مشکلی وجود دارد. دولت هلند هم آنچنان شرایط را دشوار کرده که افراد وادار به دروغ‌گویی می‌شوند.»

از این فعال حقوق پناهجویان می‌پرسم ولی اگر شرایط بسیار ساده شود تصور نمی‌کند که تعداد پناهندگان به قدری زیاد شود که کنترل آن از دست‌ دولت هلند خارج شود؟ او می‌گوید: «صد درصد ولی فکر می‌کنم دیدگاه جامعه هلند روی نظر دولت تاثیر گذاشته تا به پناهندگان سخت‌تر پاسخ دهند. واقعیت این است که هلند که کشوری کوچک است و اکنون از پناهنده اشباع شده است. ده – پانزده سال پیش اینگونه نبود که بگویند کشور از پناهنده پر شده و مشکلات اقتصادی وجود دارد. ولی در سال‌های اخیر مردم چندان راضی نیستند که پناهندگان بیشتری وارد کشورشان شوند.»

پناهندگان سیاسی در خطر بازگردانده شدن

از سویی دیگر، یکی از موارد خطرناک برای پناهجویان سیاسی ایرانی، بازگردانده شدن به ایران است. میثم رستگار یکی از پناهجویانی است که از این بابت در خطر است. او که اکنون در یکی از مراکز نزدیک اوترخت زندانی است به «زمانه» می‌گوید: «در کمپ شرایطی وجود دارد که شرایط روحی افراد را بدتر می‌کند. افرادی که خودزنی می کنند و ... ایرانیان و ملیت های دیگری در اینجا هستند که تنها جرم‌شان درخواست پناهندگی است. در اینجا مانند حیوان باید زندگی کنید. سر ساعت شما را در قفس می کنند، سر ساعت می توانید یک راهرو را ببینید و یک میز فوتبال دستی و تنیس و یک محوطه هواخوری که در آن نفس تنگی می‌گیرید چون دور تا دورش سیم خاردار است. نام اینجا کمپ است ولی در واقع زندان است.»

میثم رستگار درباره وضعیت پرونده‌اش می‌گوید: «دولت هلند تشخیص داده که جان من در ایران در خطر نیست. از من می خواهند تا برگه سفارت ایران را امضا کنم تا مرا بفرستند جایی که از آن فرار کرده‌ام. به فکر پس از آن نیستند. تنها به این فکر می‌کنند تا یک نفر از آمارشان کم شود. به من گفته‌اند که حتا برای دادگاه عالی اجازه ماندن در هلند را ندارم. من اصلا متوجه نمی‌شوم! کجا بروم؟...»

به هر رو، خودسوزی کامبیز روستایی، بخشی تازه را به داستان غم‌انگیز آن دسته از پناهجویان که موفق به دریافت پاسخ مثبت نشده‌اند افزود. پناهجویانی که بسیاری از آنها در دریاها و رودخانه‌ها غرق شدند، به قتل رسیدند و یا در انتظار پایان وضعیت بی‌ثبات‌شان، به بحران‌ روحی گوناگونی دچار شدند.

پلاتفرم ضد نژادپرستی در هلند که گروهی از فعالان هلندی و خارجی آنرا اداره می‌کنند برای کامبیز روستایی مراسم یادبودی تدارک دیده است. مراسمی برای عصر یکشنبه، دهم آوریل در میدان دام در آمستردام؛ همان محلی که کامبیز روستایی خود را در آنجا به آتش کشید.

* ایمیل گزارشگر: pejman@radiozamaneh.com

گزارش کوتاه شبکه تلویزیونی «هلند شمالی» از دسته‌گل‌های مردم در میدان دام

برای یادبود پناهجوی ایرانی

گرویدن به آیین زرتشت در هلند

Pejman — Fri, 04 Feb 2011 17:13:43 +0000

پژمان اکبرزاده

در هفته‌ای که گذشت، به کوشش انجمن زرتشتیان هلند، در شهر لیدن، جشن سده برگزار شد. جشن کهن ایرانی که گرچه ریشه مذهبی ندارد اما گرامی داشتن آن در ایران، امروز بیشتر محدود به جامعه زرتشتی شده است.

جشن سده در لیدن، مراسم سده پوشی را نیز با خود داشت که در آن چهار تن به آیین زرتشت گرویدند. در این مراسم، خسرو خزایی، مدیر انجمن اروپایی پژوهش‌های زرتشتی در بروکسل و ژاله دفتریان، سخنگوی انجمن پارسی‌گویان در پاریس هم سخنرانی کردند.

جشن سده در لیدن حدوداً پنج ساعت به طول انجامید. خسرو خزایی سخنرانی مفصلی درباره آیین زرتشتی ایراد کردو تعدادی از حاضران، پرسش‌های خود درباره این آیین را مطرح کردند. یکی از جوانان شرکت کننده در جشن از جایگاه مفاهیمی چون حقوق بشر، حقوق زنان و همجنس‌گرایان در آیین زرتشت پرسید. خسرو خزایی این مفاهیم را مفاهیمی اروپایی ارزیابی کرد و برخواسته از فرهنگی که این مسایل، پیشتر در آن جایی نداشته‌اند، در صورتی که در آیین زرتشت احترام به انسان‌ها همیشه وجود داشته است.

در مراسم همچنین یک بانوی زرتشتی از اهالی سیستان گفت که در خانه‌ای آنها اتاقی وجود داشته که در کودکی، پدر او را از ورود به آن اتاق منع می‌کرده و یکبار که مخفیانه به آن وارد شده، تصویر زرتشت را در آن اتاق دیده است. این بانوی زرتشتی افزود، چون اگر مردم درمی‌یافتند که ما زرتشتی هستیم برخوردشان با ما متفاوت می‌شد، باید آنرا مخفی می‌کردیم.

یکی از افرادی که در مراسم سدره پوشی در لیدن به آیین زرتشتی گروید همچنین گفت: «من یه هیچ دینی اعتقاد ندارم و این آیین تنها از جنبه هویتی و تاریخی برایم جالب است.»

شیرین قهرمانی، از انجمن تازه تاسیس شدهء زرتشتیان هلند در این برنامه گفت که هدف آنها زرتشتی کردن مردم نیست و تنها می‌خواهند مکانی را پدید آورند که ایرانیان علاقه‌مند، بتوانند در آن با آیین خود آشنا شوند.

بیشتر مردم ایران در سده هفتم میلادی زرتشتی بودند. با حمله اعراب، دین اسلام به عنوان دین رسمی، جای آیین زرتشتی را گرفت. اینکه ایرانیان به دلخواه مسلمان شدند یا اینکه اجبارا این دین را پذیرفتند همچنان از موضوع‌های مورد بحث در میان پژوهشگران تاریخ ایران است.

مدتی پس از حمله اعراب به ایران، در سده هشتم میلادی، گروه بزرگی از زرتشتیان برای حفظ هویت خود به هندوستان مهاجرت کردند. اقلیتی که اکنون در هند به عنوان «پارسی» شناخته می‌شوند. فرد مرکوری (خواننده نامدار راک) از مشهورترین شخصیت‌های پارسی است.

بر پایه آمار نهادهای جهانی، بخش قابل توجهی از زرتشتیان به دلیل محدودیت‌های مذهبی پس از انقلاب اسلامی، ایران را ترک کرده‌اند. جمعیت کنونی زرتشتیان در ایران، حدود بیست هزار نفر تخمین زده می‌شود.

ایمیل نویسنده گزارش: pejman@radiozamaneh.com
ویدئوی بخش‌هایی از مراسم:

آثار یک هنرمند ایرانی در فوربورخ

Tue, 11 Jan 2011 15:21:19 +0000

در شهر فوربورخ در هلند، نمایشگاه سالانه آرتی‌براک پرپاست. نمایشگاه آثار نقاشان عضو در این مجموعه هنری که در بین آنها، نام یک هنرمند ایرانی نیز به چشم می‌خورد: مهدی آرامی.

دو اثر از او در این نمایشگاه به نمایش گذاشته شده است. آرامی حدود بیست سال است که در هلند اقامت دارد و در چندین نمایشگاه، کارهای خود را اراده کرده است.

وی درباره دو اثری که او در نمایشگاه آرتی‌براک در فوربورخ به نمایش درآمده می‌گوید: «سبک این آثار، آزاد است که تا حدی جنبه سمبولیک دارد. در یک دوره از کارهایم، "چشم" بسیار مطرح بود که در این دو کار هم حال و هوای آن را می‌بینید و حتا یکی از آنها "چشم" نام دارد؛ و دیگری هم یک نیم‌تنه زن است و بالای آن یک پرنده است.»

نمایشگاه گالری هنری آرتی‌براک تا هشتم فوریه برپا خواهد بود.

هفته جهانی مُد در آمستردام

Tue, 07 Dec 2010 02:44:35 +0000

رادیو زمانه

دور تازه‌ای از «هفته جهانی مُد آمستردام» از چهاردهم ژوییه ۲۰۱۰ فعالیت خود را آغاز کرده است. این برنامه تا هجدهم ژوییه در پایتخت هلند ادامه خواهد داشت.

برگزاری هفته‌ی مُد در آمستردام از سال ۲۰۰۴ آغاز شد و هدف اصلی آن، مطرح کردن این شهر به عنوان یکی از مقاصد دوستداران مُد در دنیا بود. این هفته، علاوه بر نمایش مُد، دربرگیرنده‌ی بخش مسابقه، سخنرانی، بازاریابی و جشن هم می‌شود.