شهزاده سمرقندی

میزگرد «چشم‌انداز ایران در سال ۱۳۹۲»

hosseinn — Mon, 18 Mar 2013 12:58:38 +0000

دومین دور از مجموعه گفت‌وگوهای زمانه با موضوع «چشم‌انداز ایران در سال ۱۳۹۲» ۲۶ اسفند ۱۳۹۱( ۱۶ مارس۲۰۱۳ ) در آمستردام در هلند برگزار شد. در این میزگرد شهلا فرید، فعال سیاسی و کنشگر حقوق زنان، بهزاد کریمی، فعال سیاسی، علی مزروعی، فعال سیاسی و نماینده سابق محلس در دوران اصلاحات و امین قضایی، نویسنده و مترجم شرکت داشتند.

محمدرضا نیکفر، سردبیر رادیو زمانه گرداننده این میزگرد بود.

گزارش ویدیویی شهزاده سمرقندی، همکارمان در رادیو زمانه از این میزگرد، همراه با پرسش و پاسخ شرکت‌کنندگان و مخاطبانشان که در محل برگزاری این نشست حضور داشتند، اکنون مقابل دیدگان شما قرار دارد.

چشم‌انداز ایران در سال ۱۳۹۲، لیدا حسینی‌نژاد (وبلاگ زمانه)

وظیفه مردم نسبت به نویسندگان‌شان

hosseinn — Tue, 26 Feb 2013 13:35:35 +0000

گفت‌و‌گوی شهزاده سمرقندی با منصور کوشان، نویسنده و از کوشندگان آزادی بیان درباره مجازات آکرم آیلیسلی، نویسنده آذربایجانی

شهزاده سمرقندی

آکرم آیلیسلی، یکی از برجسته‌ترین نویسندگان جمهوری آذربایجان به خاطر کتاب «رویاهای سنگی» مورد غضب قرار گرفت. او در این کتاب تاریخچه‌ای از اختلافات ترک‌ها و ارمنی‌ها در قرن بیستم را که به نسل‌کشی ارامنه منجر شد به دست می‌دهد. آقای آیلیسلی این داستان را از دریچه چشم قربانیان این فاجعه، یعنی ارمنی‌ها روایت کرده است.

الهام علی‌اف، رئیس جمهوری آذربایجان، شخصاً فرمانی صادر کرد که به‌موجب آن همه جوایز ملی و مقرری ماهانه آقای آیلیسلی قطع شد.

رهبر «حزب مساوات نو» در جمهوری آذربایجان جایزه‌ای هم برای بریدن گوش این نویسنده تعیین کرد که بعد از اعتراض محافل بین‌المللی این جایزه را لغو کرد.

چگونه می‌توان با این‌گونه مجازات‌ها مقابله کرد؟ مردم چه وظیفه‌ای در برابر نویسندگان دارند و آیا نویسندگان را می‌توان از مردم جدا کرد؟ نویسندگان چه وظیفه‌ای در برابر مردم دارند؟ شهزاده سمرقندی، رادیو زمانه این‌گونه پرسش‌ها را با منصور کوشان، نویسنده شناخته‌شده ایرانی و از کوشندگان آزادی بیان، از اعضای کانون نویسندگان و بنیانگذار خانه آزادی بیان در میان گذاشته است.

آقای کوشان نظر شما درباره‌ مجازات‌هایی که برای آکرام آیلیستی، نویسنده سرشناس آذربایجانی مقرر کرده‌اند، چیست؟ چرا همچنان این‌گونه مجازات‌ها اعلام می‌شوند، آن‌هم در دنیای مدرن ما و با توجه به صحبت‌هایی که از حقوق بشر و مدرنیته می‌رود؟

●آکرم آیلیسلی، یکی از برجسته‌ترین نویسندگان جمهوری آذربایجان.
به خاطر کتاب «رویاهای سنگی»

مورد غضب قرار گرفت.
«رویاهای سنگی»

روایتی‌ست از نسل‌کشی ارامنه

از دریچه چشم قربانیان این فاجعه

گفت‌و گوی شهزاده سمرقندی

با منصور کوشان درباره مجازات نویسندگان و وظیفه مردم را بشنوید:

به‌طور خیلی خلاصه می‌توانم بگویم برای اینکه ما به دنیای مدرن وارد نشده‌ایم. منظورم از «ما» کشورهایی‌ست که در حال توسعه و یا اصطلاحاً «جهان سومی‌ هستند»؛ مثل آذربایجان، سوریه و ایران. کشورهایی که در آن‌ها نظام‌ها و حکومت‌هایی مسلط هستند که اجازه نمی‌دهند مردم جهان معاصر یا مدرنیته را بشناسند. در این کشورها ابزارهای لازم برای اینکه مردم به آگاهی فرهنگی، اجتماعی و سیاسی برسند و درکی از مدرنیته داشته باشند، وجود ندارد. از این‌رو تعیین مجازات‌های سخت برای نویسندگان چنان‌که در تاریخ بوده است، تا امروز بلاانقطاع ادامه پیدا کرده و یکی از اهرم‌های اصلی تداوم آن عدم ایستادگی مردم و عدم مخالفت جدی مردم با این نوع حوادث و اتفاقاتی است که برای شاعران و نویسندگان و هنرمندان روی می‌دهد. به یاد داریم که در سوریه دو کاریکاتوریست را به بد‌ترین نحو شکنجه دادند و دست‌هایشان را از بین بردند. در تاریخ هم فراوان چنین اتفاق‌هایی افتاده است.

یعنی منظور شما این است که مردم به این نوع برخورد‌ها واکنش درست و یا واکنش مناسب نشان نمی‌دهند؟ اعتراضی که شما می‌گویید چگونه باید باشد از جانب مردم؟

بله باید اعتراض کنند. یعنی همه نباید فکر کنند که خُب یک نویسنده یا یک هنرمند را می‌خواهند مجازات کنند. در فرهنگ‌هایی مثل فرهنگ ایران یا فرهنگ کشورهایی مثل آذربایجان و سوریه مردم در آغاز به‌جای اینکه به این یقین برسند که آزادی بیان یا آزادی رفتار و کردار برای همه‌ انسان‌ها برابر است، اول فکر می‌کنند حتماً شخص یک کاری کرده که قرار است مجازات شود. ضرب‌المثل‌های زیادی در زبان فارسی برای بیان این مفهوم وجود دارد. برای مثال می‌گوییم: ای کشته چرا کشتی تا چنین کشته شدی زار. به این ترتیب مردم از خودشان سلب مسئولیت می‌کنند و ایستادگی نمی‌کنند. آن‌ها اعتراض نمی‌کنند به نظام‌‌ها و به دولت‌هایی که دارند. فتوای خمینی درباره سلمان رشدی را به یاد بیاوریم. طبیعی‌ست که حالا آذربایجان هم این‌کار را خواهد کرد، فردا فلان کشور هم خواهد کرد. تا وقتی که مردم، نخست به‌ویژه روزنامه‌نگاران و روشنفکران و نویسندگان، متحد نشوند و جامعه در صف مقدم نایستند و مردم هم از آن‌ها پشتیبانی نکنند، متأسفانه این اتفاق مدام خواهد افتاد.

شما خودتان یکی از نویسندگان مطرح فارسی‌زبان هستید. سخنانی که شما مطرح می‌کنید به‌عنوان یک نویسنده آیا می‌تواند به این معنا برداشت شود که نویسندگان از مردم فاصله دارند یا آن‌قدر هم با مردم رابطه‌ نزدیکی ندارند، چنان‌که بتوانند از همکار خودشان دفاع کنند؟ یعنی نویسنده در این‌گونه مواقع تنهاست؟

بله. در واقع می‌شود این‌طور گفت که جامعه‌ معاصر، مردم ایران از نویسندگانشان که پیشقراولان و پیشگامان آن‌ها هستند تحت هیچ شرایطی تا امروز دفاع نکرده‌اند. در واقع آن واکنش و آن به اصطلاح تظاهراتی که لازم است در دفاع از نویسندگان و روزنامه‌نگاران و به‌طور کلی روشنفکران جامعه‌شان نشان بدهند، از خود بروز نداده‌اند و تا وقتی مقاومت نکنند، طبعاً سرکوب نویسندگان همچنان اتفاق می‌افتد و در این میان ضربه‌ اصلی‌اش را هم البته خود مردم می‌خورند. وقتی که یک نویسنده محروم می‌شود از انتشار اثرش، محروم می‌شود از نوشتن، محروم می‌شود از بودن در میان جامعه‌ خودش، دودش به چشم خود مردم می‌رود. مردم از آگاهی عقب می‌افتند، مردم از پیشرفت عقب می‌افتند، مردم از رسیدن به خواست‌های بر حقشان عقب می‌افتند.

همین انتقاد را هم شاید بشود به نویسندگان کرد. یعنی نویسندگان هم شاید به آن صورت متحد نیستند که از حقوق همدیگر دفاع کنند. شما فکر می‌کنید نویسندگان تلاش‌هایی در این جهت می‌کنند اما به‌جایی نمی‌رسد؟

●منصور کوشان،

نویسنده و از کوشندگان آزادی بیان

بخشی از نویسندگان البته تلاششان را می‌کنند. ولی وقتی که می‌گویم مردم، خود نویسنده هم یکی از مردم است و این به این معنا نیست که نویسنده کاملاً مستقل است. اما به یک تعریفی نویسنده ناگزیر است که به‌ تنهایی حرکت کند و در جلو قرار گیرد و این جامعه و مردم هستند که باید سعی کنند به او نزدیک شوند و خودشان را با خواست‌ها و بینش و نگرش و اندیشه او آشنا کنند. از این نظر شاید نویسنده ناگزیر به حرکت در تنهایی باشد، شاید لازم است که متکی باشد به حرکت یگانه‌ خودش. حتی نسبت به همکارانش. ولی در شرایط اجتماعی و در موضع‌ گرفتن نسبت به وقایع اجتماعی، همه‌ مردم برابرند. نویسنده با دیگر شهروندان هیچ فرقی نمی‌کند. او هم باید بایستد و در تظاهرات و در مقاومت‌ها شرکت کند.

اگر به سازمان‌های بین‌المللی و یا به سازمان‌های اروپایی بیاندیشیم، آیا آن‌ها می‌توانستند کاری کنند در حمایت از نویسندگانی که تا به‌حال با این نوع مجازات‌ها روبه‌رو شده‌اند، و کاری نکرده‌اند یا شما می‌توانید مثال بیاورید از کارهایی که برای دفاع از آزادی بیان انجام شده؟

سازمان‌ها و نهادهای فراوانی برای صیانت از حق آزادی بیان هست. حتی پن بین‌الملل روز ۱۵ نوامبر را روز نویسندگان زندانی اعلام کرده و هر ساله تلاش‌هایی می‌کند. نهادهای زیادی هم هستند که در راستای حقوق بشر تلاش می‌کنند. ولی این‌ها همه فقط نهاد هستند. این‌ها همه ارگان‌هایی هستند که عده‌ای از مردم در آن‌ها کار می‌کنند، حقوق می‌گیرند و چه بسا اگر حقوقشان را نگیرند، فراموش کنند وظیفه‌ انسانیشان چیست. ما باید پیش از آنکه به این نهاد‌ها متوسل شویم، تحت هر عنوانی، خودمان فعال شویم. متأسفانه جامعه ایرانی ۹۰ درصد از تلاشش را گذاشته برای نامه‌نگاری و اعلامیه صادر کردن و تماس گرفتن با نهادهای بین‌المللی و تلاش اصلی را که باید خودش انجام دهد، فراموش کرده است. خب این به هیچ جایی نخواهد رسید. هیچ همسایه‌ای به اندازه‌ خود خانواده دلسوز خانواده نخواهد شد. این است که هر کسی باید سعی کند جامعه‌ خودش را خودش پیش ببرد.

در آخر هم می‌خواهم نظر شما را درباره‌ این بدانم که تأثیر این نوع مجازات‌ها بر نویسنده چیست؟ احساس اینکه حمایت کافی ندارد و در این‌گونه مواقع تنها می‌ماند چگونه است؟ آیا باعث خودسانسوری آن‌ها نمی‌شود؟

قطعاً باعث خودسانسوری نویسنده می‌شود. ولی دودش توی چشم خود جامعه می‌رود. اگر آن روزی که رودکی شاعر همشهری شما را کور کردند، جامعه‌‌ همان موقع ایستادگی کرده بود، اگر بعد‌ها که بایزید را کشتند، عین‌القضات را کشتند، سهروردی را کشتند، میرزاخان صوراسرافیل را کشتند، فرخ یزدی را کشتند و به همین ترتیب کشتند تا آخرینشان که آقایان مختاری و پوینده باشد، اگر مردم محکم ایستاده بودند در برابر این دژخیم‌گرایی و این حیوان‌صفتی، خب طبیعی‌ست که این اتفاق تداوم پیدا نمی‌کرد و فیض و موهبت اصلی‌اش و همه‌ امکانات اصلی‌اش در اختیار خود مردم قرار می‌گرفت. نویسنده فردی از جامعه است و جامعه انبوهی از مردم است که فیض بیشتری خواهند برد. متأسفانه ما با این تصور که خب حالا شاید فردا درست شود یا این‌طوری و آن‌طوری بشود، همه چیز را داریم از سر می‌گذرانیم و این باعث تأسف است. هیچ دستی به تنهایی صدا ندارد.

جشنواره بین‌المللی فیلم زنان در هرات

hosseinn — Fri, 22 Feb 2013 23:57:56 +0000

در گفت‌و‌گو با رویا سادات، فیلم‌ساز افغان و گیسو جهانگیری، مدیر سازمان آرمان‌شهر

شهزاده سمرقندی

شهزاده سمرقندی - شهر هرات، در افغانستان قرار است از این پس هر سال یک‌بار میزبان جشنواره فیلم زنان باشد. نخستین دور جشنواره بین‌المللی زنان در هرات در روز جهانی زن (هشتم مارس) برگزار می‌شود.

هدف برگزارکنندگان این جشنواره گرد هم آوردن زنان فیلم‌ساز و در مجموع فیلم‌سازانی‌ست که به موضوع زن، مشکلات زنان و حقوق بشر توجه ویژه دارند.

این جشنواره مدتی است که با به راه انداختن صفحه‌ای در شبکه اجتماعی «فیسبوک» به علاقمندان به مسائل زنان و موضوعات حقوق بشری و همچنین به علاقمندان به سینما موجودیتش را اعلام کرده است.

زنان فیلمساز و پیشگام افغانستان پشتیبان این جشنواره‌اند. آن‌ها می‌خواهند از نزدیک با تجربه فیلمسازان دیگر کشورها آشنا شوند و همچنین تجربه‌های خودشان را به دیگران انتقال دهند.

رویا سادات، فیلمساز

و گیسو جهانگیری، مدیر سازمان آرمان‌شهر

گفت‌و‌گو با رویا سادات و گیسو جهانگیری را بشنوید:

رویا سادات از فیلم‌سازان باسابقه و از نخستین مستندسازان افغان و یکی از حامیان این جشنواره است. به مناسبت برپایی نخستین جشنواره فیلم زنان در هرات با او گفت و‌گویی انجام دادم.

خانم سادات در گفت‌و‌گو با رادیو زمانه گفت نخستین دور جشنواره فیلم زنان در هرات بدون بخش رقابتی برگزار خواهد شد.

سازمان غیر دولتی آرمان‌شهر که سال‌هاست در افغانستان به یکی از پشتیبان‌های محکم فرهنگی بدل شده و در راه گسترش آشنایی و همزیستی فارسی‌زبانان با یکدیگر خدمات ارزنده‌ای انجام داده، یکی دیگر از برگزارکنندگان و حامیان اصلی این جشنواره است.

با کمک سازمان آرمان‌شهر برنامه‌های متعدد فرهنگی در افغانستان و همچنین در تاجیکستان برگزار شده است.

گیسو جهانگیری مدیر این سازمان در گفت‌و‌گو با رادیو زمانه می‌گوید این اولین بار است که این سازمان توانسته توجه فیلمسازان ایرانی را نیز جلب کند و از همکاری و همراهی سینماگران داخل ایران نیز بهره‌مند شود.

گیسو جهانگیری معتقد است که تاکنون جای جشنواره‌ای که بتواند فیلم‌سازان زن، به‌خصوص فیلم‌سازان فارسی‌زبان را دور هم جمع کند و تجربه های آن‌ها را به همدیگر برساند خالی بوده و امید دارد که جشنواره بین‌المللی فیلم زنان در هرات بتواند این خلا را پر کند.

خانم جهانگیری در گفت‌و‌گو با رادیو زمانه همچنین اطلاعاتی از شیوه برگزاری جشنواره، اهداف و انتظارات برگزارکنندگان آن در اختیار ما گذاشت.

در همین زمینه:

فیسبوک جشنواره بین‌المللی فیلم زنان در هرات

صدرالدین عینی، زبان، قدرت و ملت تاجیک

hosseinn — Sat, 16 Feb 2013 13:14:43 +0000

برنامه رادیویی «با همسایگان»، در گفت‌وگو با پیوند گلمرادزاده، استاد دانشگاه ملی تاجیکستان

شهزاده سمرقندی

شهزاده سمرقندی - در برنامه قبلی با همسایگان به مقاله‌ای از آزیتا همدانی و مسعود حسینی‌پور، دو محقق ایرانی اشاره کردیم. در این مقاله که در شماره ۸۷-۸۸ مجله بخارا با عنوان «اول خویش، دوم درویش» به چاپ رسیده به فعالیت‌های صدرالدین عینی از زاویه دیدی کاملاً متفاوت برای بسیاری از تاجیکان پرداخته شد و واکنش‌های منفی متعددی در پی داشت.

نویسندگان مقاله برخی از فعالیت‌های صدرالدین عینی را با شک و تردید بررسی می‌کنند و او را در کاهش دادن به غنای زبان و ادبیات تاجیک و جدا کردن آن از ادبیات و زبان رایج در ایران مقصر می‌دانند. اما برخی از صاحب‌نظران تاجیک معتقد‌ند که این مقاله دور از زمینه تاریخی حیات عینی و با نادیده گرفتن شرایط و فشار‌های آن دوران شوروی نوشته شده است و بیانگر آشنایی کم و محدود نویسندگان این مقاله با سیاست‌های اول قرن بیستم روسیه و نظام بلشویکی است.

صدرالدین عینی را همه ایرانیان نمی‌شناسند و حتی می‌توان گفت نسل جوان تاجیکستان با خدمت‌ها و فعالیت‌های او و دیگر روشنفکران اول قرن بیستم آشنایی کافی ندارند.

●پیوند گلمرادزاده: اگر پشتبانی‌های لاهوتی در مسکو نمی‌بود، صدرالدین عینی و پیروانش طعمه دسیسه‌ها و تهمت‌های اسلامگرایانی می‌شدند که مخالف آموزش غیر دینی مردم آسیای میانه به ویژه تاجیکان بودند.

●گفت‌و‌گو با آقای گلمرادزاده، استاد دانشگاه ملی تاجیکستان را بشنوید:

صدرالدین عینی در سال ۱۸۷۸ در بخارا به دنیا آمد و در سال ۱۹۵۴ در شهر دوشنبه، پایتخت تاجیکستان درگذشت. او با این‌که به ادبیات کلاسیک فارسی- تاجیکی افتخار می‌کرد، اما معتقد بود که پایبندی به ادبیات اصیل فارسی، باعث مرگ مردم فارسی‌زبان در آسیای میانه می‌شود. آثاری که او آفرید، پس از یک قرن کمک کرد تا قوم «تاجیک» در آسیای میانه زبان و فرهنگ فارسی را زنده و برجا نگه دارد. او با نوشتن رمان‌هایی مثل «مرگ سد خور»، «جلادان بخارا»، «آدینه» و «نمونه‌‌ ادبیات تاجیک» برای میلیون‌ها مردم فارسی‌زبان دلیل و مدرک آورد که لازم است از نام و تاریخشان جدا شوند. او در مجموع با سیاست قوی «پان ترکیسم» در آسیای میانه، خردمندانه مبارزه کرد و تا حدی نیز بر آن غالب شد.

صدرالدین عینی تنها نبود. گروه روشنفکرانی او را همراهی می‌کردند که از دل جریان‌های فکری جدید در آسیای میانه سر برآورده بودند و پیرو تحولات فرهنگی و مدنی کشور‌های همسایه بودند و تنها آرمان آن‌ها باسواد کردن مردم آسیای میانه بود. نشر روزنامه و راه‌اندازی مدارس و همچنین آموزش خط از عالی‌ترین خدمات این گروه از روشنفکران بود. با وارد شدن روس‌ها به منطقه، آن‌ها با جسارت و با اطمینان بیشتر تلاش می‌کردند ذهن مردم عادی را از خرافات و درک کهنه از جامعه و همچنین ضدیت با مدرنیسم پاک کنند. اینگونه تلاش‌ها طبعاً از همان شروع، موردپسند اسلامگرایان امارت بخارا نبود. صدرالدین عینی و پیروانش با اینکه مورد حمله و توهین‌های زیاد آخوند‌ها قرار می‌گرفتند اما روشنفکران گرجی، ترک و همینطور روس پشتیبانی‌های زیادی از آن‌ها می‌کردند.

یکی از وفادار‌ترین و مهم‌ترین پشتیبان‌های صدرالدین عینی که از همفکران و هم‌مسلکان او نیز بود، ابوالقاسم لاهوتی، شاعر محبوب تاجیکان است.

در گفت‌و‌گویی که با پیوند گلمرادزاده، داشتم، او که استاد دانشگاه ملی تاجیکستان است، می‌گوید اگر پشتیبانی‌های لاهوتی در مسکو نمی‌بود، صدرالدین عینی و پیروانش طعمه دسیسه‌ها و تهمت‌های اسلامگرایانی می‌شدند که مخالف آموزش غیر دینی مردم آسیای میانه به ویژه تاجیکان بودند.

●دستخط صدرالدین عینی:

او تا پایان عمر از نوشتن

به خط سیرلیک خودداری کرد.

●لینک: خانه صدرالدین عینی

در سمرقند

اما در پاسخ به این پرسش که چه کسانی امروز با فعالیت‌های صدرالدین عینی مخالفت می‌کنند، آقای گلمراد بر آن است که تا به حال در تاجیکستان هیچ‌کدام از روشنفکران و یا غیر روشنفکران خود را به عنوان مخالف صدرالدین عینی معرفی نکرده و در رسانه‌ها هم چیزی ننوشته‌اند. اما در جلسه‌های غیر رسمی و در حاشیه بحث‌های زبان امروز تاجیکی که بر اساس لهجه شمال تاجیکستان، یعنی لهجه سمرقند و بخارا و خجند بنیاد شده است، اعتراض‌های خفیفی به گوش می‌رسد.

آقای گلمراد همینطور از دانشجویان و محققان ایرانی هم نام می‌برد که سخنان ناسنجیده برخی از تاجیکان را در تحقیق‌های علمی خود بازتاب می‌دهند و در دفاع از نوشته‌هایشان نه استدلال محکمی دارند و نه آشنایی عمیق با ساختار سیاسی شوروی در اوج آن.

شما چه فکر می‌کنید؟ برای جلوگیری از تقسیم شدن سه حوزه زبان پارسی چه کارهایی می‌شد انجام داد که به نظر شما انجام نشده است؟ برای بهبود دادن وضع زبان فارسی در بیرون از قلمرو امروزی ایران چه کارهایی می‌شود کرد؟ اگر نظر ویژه و یا نقدی دارید، لطفاً با ما تماس بگیرید.

در همین زمینه:

در خدمت یا خیانت صدرالدین عینی؟

برنامه «با همسایگان» از شهزاده سمرقندی در رادیو زمانه

ویدئو: فیلمی بر اساس رمان‌ «داخونده» نوشته صدرالدین عینی

خدمت یا خیانت صدرالدین عینی؟

hosseinn — Sat, 09 Feb 2013 12:32:05 +0000

برنامه رادیویی «با همسایگان» از شهزاده سمرقندی؛ گفت‌وگو با دکتر انظورت ملکزاد، محقق ادبیات تاجیک در پژوهشکده رودکی تاجیکستان

شهزاده سمرقندی

شهزاده سمرقندی - در شماره ۸۷-۸۸ مجله «بخارا» که به‌کوشش علی دهباشی در تهران به چاپ می‌رسد، مقاله‌ای با عنوان «اول خویش، دوم درویش» به قلم آزیتا همدانی و مسعود حسینی‌پور در شهریور ۱۳۹۱ منتشر شد. این مقاله که به تخطئه صدرالدین عینی پرداخته با واکنش‌های منفی شماری از روشنفکران فارسی‌زبان روبه‌رو شد.

نویسندگان مقاله برخی از فعالیت‌های صدرالدین عینی را که یکی از نویسندگان و سیاستمداران بعد از انقلاب روسی آسیای میانه است با شک و تردید بررسی می‌کنند و او را در کاهش دادن به غنای زبان و ادبیات تاجیک و جدا کردن آن از ادبیات و زبان رایج در ایران مقصر می‌دانند. اما برخی از صاحب‌نظران تاجیک معتقد‌ند که این مقاله دور از زمینه تاریخی حیات عینی و با نادیده گرفتن شرایط و فشار‌های آن دوران شوروی نوشته شده است و بیانگر آشنایی کم و محدود نویسندگان این مقاله با سیاست‌های اول قرن بیستم روسیه و نظام بلشویکی است.

●صدرالدین عینی به عنوان یک نماد ملی.

تصویر او

بر تمبر و اسکناس

در تاجیکستان

یک قرن کمک کرد تا قوم «تاجیک» در آسیای میانه زبان و فرهنگ فارسی را زنده و برجا نگه دارد. او با نوشتن رمان‌هایی مثل «مرگ سد خور»، «جلادان بخارا»، «آدینه» و «نمونه‌‌ ادبیات تاجیک» برای میلیون‌ها مردم فارسی‌زبان دلیل و مدرک آورد که لازم است از نام و تاریخشان جدا شوند. او در مجموع با سیاست قوی «پان ترکیسم» در آسیای میانه، خردمندانه مبارزه کرد و تا حدی نیز بر آن غالب شد.

گرچه این اولین بار است که در مطبوعات فارسی‌زبان به صدرالدین عینی حمله می‌شود اما در خود تاجیکستان هم چنین رویکردهای انتقادی به او سابقه دارد و به‌تازگی در وطن خود عینی هم این موضوع که گویا او کوتاهی تاریخی کرده، مطرح شده است.

چند نفر از روشنفکران تاجیک ابراز عقیده کردند که صدرالدین عینی اگر برخی از تصمیم‌های قاطعانه درباره زبان و ساختار جامعه در آن دوره‌ی امارت بخارا را نمی‌گرفت شاید وضع زبان و ادبیات تاجیک امروزه به‌مراتب بهتر بود.

اما منتقدان می‌گویند این روشنفکران فراموش کرده‌اند که اگر آن تصمیم‌ها گرفته نمی‌شد امروز نه کشوری به نام تاجیکستان وجود داشت و نه مردم فارسی‌زبان در آسیای میانه.

یکی از ایرادهایی که به صدرالدین عینی وارد می‌شود این است که او به‌زبان فارسی نام «تاجیکی» داده و آن را از شاخه‌های اصلی ایرانی‌اش جدا کرده است. در حالی‌که در آن دوران معروف به «تبر تقسیم» روس‌ها معتقد بودند که کشورهای فارسی‌زبان ایران و افغانستان وجود دارد و چه نیاز برای یک کشور سوم فارسی‌زبان با‌‌ همان زبان و ادبیات؟ این بود که ضیائیان تاجیک که در آن دوران به نام «جدید‌ها» معروف بودند مجبور به کاوش‌های تاریخی شدند تا کوچک‌ترین تفاوت‌های محلی مردم ماوراءالنهر را برجسته کنند و سهم مردم فارس‌زبان را از کشور‌های قرقیزستان و ازبکستان پس بگیرند. منتقدان عینی مبارزه‌ او و همفکران‌اش را که با ده‌ها سال زحمت و فعالیت‌های سیاسی و هنری و ادبی ضیائیان همراه بود به هر دلیلی نادیده می‌گیرند و او را به عدم تحرک کافی یا اتخاذ تصمیم‌های نادرست متهم می‌کنند.

صدرالدین عینی از برجسته‌ترین و معروف‌ترین نویسندگان مردم‌پسند تاجیک است که در داستان‌هایش آخوندهای دربار امیر بخارا را به مسخره گرفته است. برخی معتقدند حالا اسلامگرایان امروز تاجیک می‌خواهند از این نویسنده و سیاستمدار پیشگام انتقام بگیرند. عینی نویسنده و معارف‌پروری بود که پیش از همه تلاش می‌کرد مردم تاجیک در آسیای میانه صاحب سواد و کتاب غیر دینی و کشور معین شوند.

در گفت‌وگویی که با انظورت ملکزاد، دکترای ادبیات تاجیک و محقق پژوهشکده رودکی در تاجیکستان انجاد داده‌ام، این موضوع را در میان گذاشتم که چه کسانی می‌توانند فعالیت‌ها و نقش صدرالدین عینی را نادیده بگیرند و حتی به او اتهام ببندند که باعث کاهش رشد و نمو فرهنگ و زبان تاجیک بوده است؟

خانم ملکزاد معتقد است که خدمات صدرالدین عینی برای فرهنگ و زبان تاجیک کمتر از خدمات ابو عبدالله رودکی سمرقندی نیست ولی چون او ‌زاده بخاراست و سمرقند را برای اقامتگاه همیشگی‌اش انتخاب کرده با ایدئولوژی محل‌گرایانه‌ای که بعد از فروپاشی شوروی اوج گرفته سازگار نیست.

گفت‌‌وگو با خانم ملکزاد را می‌توانید از طریق فایل صوتی زیر بشنوید.

این موضوع را در هفته‌های آینده نیز دنبال خواهم کرد.

در همین زمینه:
در چارچوب شعر نگنجیدم، آشنایی با صدرالدین عینی، شهزازده سمرقندی

ویدئو: گزارش ویدیویی شهزاده سمرقندی از موزه – خانه صدرالدین عینی در تاجیکستان

ادبیات معاصر ایران در ازبکستان

hosseinn — Fri, 11 Jan 2013 17:17:04 +0000

برنامه «با همسایگان»، گفت‌وگوی شهزاده سمرقندی با عالمه نبی‌وا، مترجم اشعار فروغ فرخزاد و فریدون مشیری به زبان ازبکی

شهزاده سمرقندی

شهزاده سمرقندی - عالمه نبی‌وا ۲۰ سال است که اشعار شاعران معاصر ایران – شاعرانی مانند فروغ فرخزاد و فریدون مشیری - را به زبان ازبکی ترجمه می‌کند. ترجمه‌های او در روزنامه‌های ازبکستان بار‌ها منتشر شده و شاعران و روشنفکران ازبک هم از آن استقبال کرده‌اند.

عالمه نبی‌وا شعر هم می‌گوید. مجموعه اشعار او با عنوان «صدای نگاه» در سال ۲۰۰۰ در تاشکند به چاپ رسیده است. او اکنون در سوئیس به‌سر می‌برد. اما زمانی که ترجمه اشعار فروغ فرخزاد و فریدون مشیری را آغاز کرد در تاشکند، پایتخت ازبکستان زندگی می‌کرد.

عالمه نبی‌وا تنها مترجمی نیست که گزیده‌هایی از ادبیات معاصر ایران را به زبان ازبکی ترجمه کرده. ادب‌دوستان ازبک از دوران شوروی تا به حال به ادبیات معاصر ایران و ادب کهن فارسی توجه ویژه‌ای داشته‌اند.

با اینکه سال‌هاست در دانشگاه شرق‌شناسی تاشکند زبان فارسی آموزش داده می‌شود و مقاله‌هایی هم با همکاری و پشتبانی سفارت جمهوری اسلامی ایران در تاشکند به نشر می‌رسد، اما علاقه نسل جوان ازبک به ادبیات معاصر ایران رو به کاهش است. شاید یکی از دلایل آن، این است که در ازبکستان شمارگان کتاب‌های فارسی ترجمه‌شده اندک است و علاوه بر این باید گفت فقط سفارت جمهوری اسلامی در تاشکند تلاش می‌کند ادبیات معاصر ایران را در ازبکستان معرفی کند و این تلاش‌ها هم همواره در جهت سیاست‌های دولتی بوده است.

● عالمه نبی‌وا اشعار شاعران معاصر ایران – شاعرانی مانند فروغ فرخزاد و فریدون مشیری - را به زبان ازبکی ترجمه می‌کند. یکی از موفق‌ترین ترجمه‌‌های او، شعر «کوچه» از فریدون مشیری و «روی خاک» از فروغ فرخزاد است.

●در ازبکستان، سفارت جمهوری اسلامی ایران بر اساس سیاست‌های دولتی، ادبیات ایران را معرفی می‌کند. مترجمانی مانند عالمه نبی‌وا، بدون برخورداری از کمک‌های نهادهای دولتی، گزیده‌ای از ادبیات ایران را به‌طور مستقل به ازبک‌ها معرفی می‌کنند.

●گفت‌وگو با عالمه نبی‌وار، شاعر و مترجم را می‌توانید از طریق فایل صوتی زیر گوش کنید:

شاعرانی که مورد پسند و یا علاقه جمهوری اسلامی ایران نیستند به‌طور ساختاری در تحقیق‌های دانشگاهی از قلم افتاده‌اند، یا اگر هم نامی از آن‌ها آورده شده، آثارشان ترجمه و منتشر نشده است. بخش ازبکی صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران گزارش‌ها و گفت‌وگوهایی پیرامون ادبیات معاصر ایران ارائه می‌دهد، اما متأسفانه این برنامه‌ها همیشه بیانگر واقعیت‌های جامعه ایران امروز نیست.

در برنامه این هفته «با همسایگان» با عالمه نبی‌وا گفت‌و‌گو کرده‌ام. همچنین گزارشی هم از شبکه صدا و سیما جمهوری اسلامی در ازبکستان آورده‌ام. ادعا می‌کنند که شاعرانی مانند فروغ فرخزاد، سهراب سپهری، رضا براهنی و کیومرث منشی‌زاده زبان شعر را به زبان روزانه مردم نزدیک کرده‌اند و پیشنهادهای تازه‌ای آوردند، و حتی برخی از آنان بیانیه‌های سیاسی‌شان را با شعرشان بیان کردند، اما هیچیک از آنان در بین مردم محبوبیت نیافتند.

با این‌حال خوشبختانه روشنفکران ازبکستان به ترجمه‌های سانسورشده و پالایش‌شده جمهوری اسلامی از ادبیات معاصر ایران قناعت نکرده‌اند و مترجمانی مانند عالمه نبی‌وا بر اساس علایق شخصی‌شان و بدون برخورداری از کمک‌های سازمان‌های دولتی ازبکستان گزیده‌هایی از ادبیات معاصر ایران را ترجمه کرده‌اند. عالمه نبی‌وا یکی از برجسته‌ترین و شناخته‌شده‌ترین این مترجمان است.

او دختر توخته‌مراد نبیوف، یکی از فعالان فرهنگی شهر تاشکند و از مدیران مرکز فرهنگی تاجیکان در تاشکند است.

عالمه نبی‌وا به دلیل آشنایی‌اش با آهنگ زبان فارسی- تاجیکی موفق شده آهنگ شعرهای فارسی را در حد امکان در ترجمه‌هایش حفظ کند.

یکی از موفق‌ترین ترجمه‌‌های او، شعر «کوچه» از فریدون مشیری و «روی خاک» از فروغ فرخزاد است. در نسخه آوایی این برنامه می‌توانید ترجمه او از این اشعار را به زبان ازبکی با صدای مترجم گوش دهید.

عالمه نبی‌وا حدوداً چهار سال است که در دانشگاه برن، در سوئیس پایان‌نامه دانشگاهی‌اش را می‌نویسد و از آموزگاران زبان ازبکی در این دانشگاه است. او همچنین گزیده‌ای از برجسته‌ترین اشعار شاعران ازبک را به زبان آلمانی ترجمه کرده و اشعاری از شاعران فرانسه را هم به زبان ازبکی برگردانده است.

در همین زمینه:

شهزاده سمرقندی در رادیو زمانه

کاروان کتاب «آرمان‌شهر» به تاجیکستان رسید

hosseinn — Thu, 20 Dec 2012 16:11:06 +0000

گفت‌وگوی شهزاده سمرقندی با گیسو جهانگیری، مدیر سازمان «آرمان‌شهر» (Open Asia)

شهزاده سمرقندی

شهزاده سمرقندی - هفته پیش سازمان غیر دولتی «آرمان‌شهر» (Open Asia) پانزده ساله شد. به این مناسب در شهر دوشنبه، پایتخت تاجیکستان که این سازمان برای اولین بار در آنجا به ثبت رسیده، مراسم باشکوهی برگزار شد.

هم‌زمان با برگزاری این مراسم، کاروان کتاب «آرمان‌شهر» مشتمل بر دو هزار جلد کتاب از کابل وارد خاک تاجیکستان شد. این کتاب‌ها به کتابخانه ملی تاجیکستان که یکی از بزرگ‌ترین و نوسازترین کتابخانه‌ها در آسیای مرکزی‌ست، اهداء شد.

سازمان «آرمان‌شهر» از پیشینه‌ای دراز در ارسال کاروان کتاب به مناطق دورافتاده در بدخشان و شهرها و روستاهای مرزی در افغانستان برخوردار است. «آرمان‌شهر» سال‌هاست که در گردآوری و انتشار کتاب برای تأمین نیازهای کشور‌های جنگ‌زده تلاش می‌کند.

مراسم پانزده‌سالگی سازمان «آرمان‌شهر» در کتابخانه ملی تاجیکستان با استقبال زیاد مردم محلی و همچنین روشنفکران تاجیک روبه‌رو شد.

یکی از بخش‌های مهم در این مراسم، اهدای جایزه «صلح سیمرغ» بود.

سازمان «آرمان‌شهر» هر سال با هدف تشویق و تقدیر از شاعران پارسی‌گو و داستان‌نویسان، این جایزه را به شاعران و نویسندگانی که موفقیت‌هایی به‌دست آورده‌اند اهداء می‌کند.

جایزه «صلح سیمرغ» اصولاً در دو زمینه اهداء می‌شود: جایزه ویژه شاعران و داستان‌نویسان و جایزه ناشران مستقل.

الیاس علوی، شاعر افغان مقیم استرولیو برای شعر «خدا کند انگورها برسند» جایزه اول «صلح سیمرغ» را به‌دست آورد. جایزه دوم برای شعر «آن ابرهای تیره و این سایه‌ها شوم‌اند» به سید مهدی موسوی تعلق گرفت.

امان پویامک، نویسنده افغان به خاطر داستان «سنگ مفت، گنجشک مفت» و همچنین «حسین شکربیگی» برای داستان «جنگ دیگر» جایزه «صلح سیمرغ» در زمینه ادبیات داستانی را از آن خود کردند.

در مراسم کتابخانه ملی تاجیکستان برنامه رقص و آواز هم برپا بود. در این مراسم همچنین گلرخسار، شاعره شناخته‌شده تاجیک شعرخوانی کرد و برخی از فرهنگیان تاجیک که از فعالیت‌های سازمان «آرمان‌شهر» پشتیبانی می‌کنند، سخنرانی‌هایی انجام دادند.

به مناسبت برگزاری مراسم پانزدهمین سال فعالیت سازمان «آرمان‌شهر» با گیسو جهانگیری، مدیر این سازمان درباره چشم‌اندازها و چگونگی همکاری این سازمان با کشورهای فارسی‌زبان گفت‌وگو کرده‌ام. او در مجموع نسبت به آینده این سازمان و همکاری‌اش با کشورهای فارسی‌زبان خوشبین است و زمینه‌های این همکاری را مثبت ارزیابی می‌کند.

خانم جهانگیری در این‌ گفت‌و گو درباره مراسم اهدای جوایز «صلح سیمرغ» و برندگان آن نیز توضیحاتی می‌دهد.

به این گفت‌وگو می‌توانید از طریق فایل صوتی زیر گوش بدهید:

شعر «خدا کند انگورها برسند» با صدای گیسو جهانگیری را هم می‌توانید از طریق فایل صوتی زیر بشنوید:

در همین زمینه:
شهزاده سمرقندی در رادیو زمانه

پیاده آمده بودم، پیاده خواهم رفت

hosseinn — Fri, 14 Dec 2012 00:09:26 +0000

فیلم مستند «همسایه» ساخته رامین رسولی، فیلم‌ساز افغان در برنامه رادیویی «با همسایگان»

شهزاده سمرقندی

شهزاده سمرقندی - فیلم مستند «همسایه» آخرین ساخته رامین رسولی، فیلم‌ساز جوان افغان است که در حال حاضر در هلند اقامت دارد. این فیلم در شهر مشهد و هرات و جاده هم‌مرز بین این دو شهر فیلم‌برداری شده است.

«همسایه» به مشکلات و نگرانی مهاجران افغان می‌پردازد. آن‌ها در این مستند بی‌پرده از مشکلات خود حرف زده‌اند و همین‌طور برخی از مردم محلی مشهد که نظراتشان را درباره ادامه حضور مهاجران افغان بیان می‌کنند. بیشترین افراد ایرانی که در این فیلم مستند صحبت کرده‌اند، خواهان بازگشت مهاجران افغان به افغانستان هستند.

رامین رسولی در این فیلم توانسته به اردوگاه‌های پناهندگان افغان در مشهد راه بیابد و صحنه‌ها و تصاویر نادری از چند و چون زندگی روزانه مهاجران افغان که سال‌هاست در ایران سرگردان‌اند به‌دست دهد.

مستند «همسایه» ساخته رامین رسولی

در یکی از صحنه‌های تکان‌دهنده این مستند گروهی از کودکان افغان پشت دیوارهای اردوگاه چشم به راه‌اند و در صحنه دیگری از پی خودروی فیلمبرداری یک مسیر طولانی را می‌دوند.

فیلم با صحنه‌ای آغاز می‌شود که در آن یک خانواده افغان پای پیاده به خاک ایران وارد می‌شوند و با بازگشت‌‌ همان خانواده به افغانستان هم فیلم به پایان می‌رسد.

در گفت‌وگویی که با رامین رسولی، سازنده این فیلم داشتم به شعر معروف محمد کاظم کاظمی اشاره کردم که با این سطر آغاز می‌شود: «پیاده آمده بودم، پیاده خواهم رفت»

مستند «همسایه» هم فضای کلی این شعر را به تصویر می‌کشد.

گفت‌و‌گو با رامین رسولی درباره مستند «همسایه» را می‌توانید از طریق فایل صوتی زیر بشنوید:

در همین زمینه:

برنامه رادیویی «با همسایگان» از شهزاده سمرقندی

ویدئو: پیش‌پرده فیلم «همسایه» ساخته رامین رسولی

تظاهرات خشونت‌بار در هرات در برابر کنسولگری ایران

politics — Tue, 11 Dec 2012 08:37:42 +0000

گفت‌وگوی شهزاده سمرقندی با عبدلله سلجوقی، روزنامه‌نگار محلی

شهزاده سمرقندی – در روز یکشنبه ۱۹ آذر ماه، شهر هرات (افغانستان) ناآرام بود. بیش از صد نفر مردم معترض در برابر کنسولگری ایران در این شهر جمع شدند و پس از اینکه با بی‌توجهی کنسولگری به خواسته‌هایشان مواجه شدند، شیشه‌های پنجره بنای نمایندگی ایران را شکستند.

گفته شده که این افراد معترض از خانواده های سیزده تن از افراد محلی‌اند که از حدود سه ماه پیش در ایران به مدت طولانی ناپدید شده بودند و دیرتر در نتیجه پیگیری‌های مقامات هرات معلوم شد که آنها در مرز ایران از جانب مرزبانان ایرانی، در همان روزی که به طرز غیری قانونی وارد ایران شدند، تیرباران شده‌اند.

معترضان می گویند که مدرک کافی در این مورد دارند که اجساد این سیزده نفر در قبرستان بهشت زهرای تایبات ایران، که هم‌مرز با افغانستان است، به خاک سپرده شده‌اند.

معترضان در هنگام تظاهرات در برابر کنسولگری ایران دو خواسته را مطرح می‌کردند: بازداشت و مجازات افرادی که بستگان آنها را کشته‌اند و همچنین اجازه انتقال اجساد کشته‌شدگان به هرات.

آنان تهدید کرده‌اند که اگر در طول دو روز نمایندگی دولت ایران پاسخی به خواسته‌های آنان ندهند، انتقام خودرا از مهاجران ایرانی مقیم هرات خواهند گرفت.

اما گزارش ها حاکی است که در طول این سه ماه و هم بعد از تظاهرات شدید دیروز مردم هرات نمایندگان کنسولگری ایران حاضر به گفت‌وگو و یا شنیدن حرف آنها نشده اند و حتی از مقامات محلی هرات خواسته اند که به خاطر تظاهرات دیروز از کنسولگری عذرخواهی شود.

مقامات محلی که کوشیده‌اند مردم معترض را آرام کنند، به این خواسته کنسولگری ایران پاسخ نداده اند. اما آنان به مردم معترض گفته اند که پیگیر موضوع خواهند بود و تلاش خواهند کرد که از راه های دیپلماتیک عمل کنند.

گفت‌وگو با عبدالله سلجوقی

در این رابطه با عبدالله سلجوقی، روزنامه نگار محلی گفت‌وگو کردم. او این موضوع را از شروع تا به حال دنبال کرده و همچنین گفت‌وگویی بی نتیجه با کنسولگری ایران در هرات داشته. وی همین طور به صحبت‌هایی با مقامات هرات اشاره می کند که در رابطه با این موضوع انجام داده است.

عبدالله سلجوقی نخست از پسزمینه این اعتراض‌ها می گوید و از این که چرا این اعتراض های مداوم برخی از ساکنان هرات در روز یکشنبه به تظاهرات خشونت بار کشیده شد.

به این گفت‌وگو می توانید از طریق فایل صوتی زیر گوش کنید.

خبر تکمیلی

خبرگزاری ایرنا، سه‌شنبه، ۲۱ آذر / ۱۱ دسامبر: «یک منبع آگاه در وزارت امور خارجه اعلام کرد: جمهوری اسلامی ایران یادداشت رسمی اعتراض آمیزی در رابطه با حادثه اخیر در مقابل کنسولگری کشورمان در هرات، به سفارت افغانستان ارسال کرده است.»

در همین زمینه

گفت‌وگوی شهزاده سمرقندی با چند نفر از اهالی هرات

در ادامه این خبر ایرنا از قول "منبع آگاه" در وزارت امور خارجه ایران آمده است که «کنسولگری جمهوری اسلامی ایران در هرات تا اطلاع ثانوی تعطیل است».

عکس‌ها:

هرات، در برابر کنسولگری ایران

رسانه و صداهای «دیگر»

arezoo — Tue, 04 Dec 2012 03:31:05 +0000

میزگرد رسانه و صداهای «دیگر»، با نگاهی انتقادی به کارکرد رسانه‌ها در ارتباط با جامعه، در روز ۳۰ نوامبر در آمستردام برگزار شد. این میزگرد، بخش فارسی همایش گفت‌و‌گو‌های زمانه بود که گرداننده آن محمدرضا نیکفر، سردبیر رادیو زمانه بود.

در گفت‌و‌گو‌ها این پرسش مطرح شد که آیا رسانه‌ها به روی همه مسائل جامعه و همه صدا‌ها گشوده هستند، یا اینکه پیش‌داوری‌ها، انتخاب‌های ایدئولوژیک، ساختار قدرت و الزامات تکنیکی و حرفه‌ای افق دید آن‌ها را محدود می‌کند. میزگرد رسانه و صداهای «دیگر» با شرکت مهیندخت مصباح، روزنامه‌نگار آزاد، سهراب رزاقی، جامعه‌شناس، عبدی کلانتری، جامعه‌شناس و بهروز آفاق، مدیر بخش آسیا و اقیانوسیه سرویس جهانی «بی‌بی‌سی» برگزار شد.

تهیه‌کننده: شهزاده سمرقندی

در همین زمینه:

گفت‌وگوی زمانه: رسانه و صداهای «دیگر»

همایش «گفت‌و‌گو‌های زمانه» در آمستردام

arezoo — Mon, 03 Dec 2012 07:10:22 +0000

«زمانه» بر آن است که به صورت دوره‌ای میزگردهایی برپا کند که مضمون آن هر بار گفت‌وگو بر سر یک مسئله مبرم مربوط به ایران باشد. «رسانه و صداهای دیگر»، موضوع همایش ۳۰ نوامبر «زمانه» در آمستردام بود.

کنفرانس در دو بخش برگزار شد: نخست به صورت میزگردی به زبان فارسی، و سپس در قالب مجموعه‌ای از سخنرانی‌ها و میزگرد‌ها به زبان انگلیسی. بخش دوم با برنامه‌های هنری همراه بود. این ویدئو گزارش شهزاده سمرقندی از همایش «گفت‌و‌گو‌های زمانه» در آمستردام است.

تهیه‌کننده: شهزاده سمرقندی

در همین زمینه:
گفت‌وگوی زمانه: رسانه و صداهای «دیگر»

برقع، پشت میله‌های زندان نیست

arezoo — Sun, 25 Nov 2012 04:42:16 +0000

نیما سروستانی، کارگردان مستند «برقع، پشت میله‌های زندان نیست» (No Burqas Behind Bars) در گفت‌و‌گو با لیدا حسینی‌نژاد، از چالش‌های ساختن مستندی در مورد زنان زندانی در افغانستان می‌گوید.

در شرایطی که طالبان در زندان‌ها هم هنوز قدرت دارند و می‌توانند روند روشنگری در مورد زندگی زنان و زندانیان زن را کنترل کنند، مستندسازی در این حوزه می‌تواند هم برای گروه فیلمسازی و هم زنانی که مقابل دوربین می‌روند، خطرناک باشد. نیما سروستانی و تیم فیلمبرداری‌اش با وجود داشتن مجوز، ماه‌ها در انتظار لحظاتی بودند که در میان خشونت‌ها، بمب‌ها و حملات مداوم طالبان، بتوانند فیلم‌برداری کنند.

No Burqas Behind Bars در جشنواره جهانی فیلم‌های مستند آمستردام (ایدفا ۲۰۱۲) اکران شد.

دوربین و تدوین: شهزاده سمرقندی

قسمت‌های از فیلم را اینجا ببینید.

برزو عبدالرزاق: «می‌خواستم خودکشی کنم؛ خسته‌ام.»

hosseinn — Wed, 14 Nov 2012 23:04:17 +0000

گفت‌وگو اختصاصی با برزو عبدالرزاق، کارگردان نامی تاجیک در بیمارستانی در مسکو

شهزاده سمرقندی

شهزاده سمرقندی - در برنامه «با همسایگان» امروز می‌خواهم شما را با برزو عبدالرزاق، کارگردان تئا‌تر و هنرمند شناخته‌شده تاجیک آشنا کنم.

برزو عبدالرزاق بیش از ۶۰ نمایش را در کشور‌های سایق اتحاد جماهیر شوروی و بسیاری از کشور‌های اروپایی روی صحنه آورده و بیش از ۱۰ جایزه بین‌المللی را نیز به خود اختصاص داده‌ است.

برزو علاوه بر اینکه نمایشنامه‌نویس و کارگردان تئاتر است، نظرات انتقادی زیادی نسبت به ساختار سیاسی کنونی تاجیکستان دارد. او نظرات و پیشنهاد‌هایش برای بهبود بخشیدن به وضع تئاتر و هنر تاجیک را در مقالاتی انتقادی به نشر می‌رساند.

برزو عبدالرزاق اکنون مدتی‌ست که در مرکز توجه رسانه‌ها و هنرمندان و روشنفکران تاجیک و روس قرار گرفته. او حدوداً یک ماه پیش در یک سانحه رانندگی در معرض خطر نابینایی قرار گرفت. پزشکان تاجیک از او قطع امید کرده بودند و او را برای درمان به مسکو فرستاده بودند.

برزو عبدالرزاق، هنرمند تاجیک: « بله، می‌خواستم خودکشی کنم، خسته‌ام از جامعه بی‌هنر»

هنرمندی که تمام عمر تنها روی نمایش‌های خودش کار کرده و با توجه به کاهش بینندگان تئاتر در تاجیکستان درآمد او نیز بسیار کاهش یافته، روشن بود که توان پرداخت مخارج بیمارستان در مسکو را ندارد. چنین بود که دوستان و دوستداران برزو عبدالرزاق در شبکه‌های اینترنتی تلاش کردند توجه اشخاص را برانگیزند و ترفندهایی برای کمک به این هنرمند محبوب تاجیک بیندیشند.

خلیل قیومزاد، یکی از خبرنگاران جوان تاجیک که هر روز از برزو عبدالرزاق در بیمارستان دیدار می‌کرد گفت‌وگوی مفصلی با او انجام داد و منتشر کرد. در این گفت‌وگو برزو از ناامیدی و از قصد خودکشی که از سال‌ها پیش با او بوده سخن گفت. او همچنین از خستگی از جامعه تاجیک حرف زد و از برخورد بد پلیس در کوچه و خیابان‌ها. این گفت‌وگو بسیاری از دوستداران عبدالرزاق را نگران‌ کرد.

راهی مسکو شدم تا با برزو گفت‌وگویی رودررو داشته باشم و از دلایل خستگی‌هایش بپرسم. گفت‌وگو به دو زبان تاجیکی و روسی انجام شد که بخش تاجیکی آن اکنون آماده پخش است.

برزو نرمخو و نرم‌سخن و همچنین مهربان است. او می‌گوید این خصلت‌ها را از زنانی که در دامن آن‌ها پرورش پیدا کرده آموخته است. می‌گوید برای همین هم برایش سخت است که در جامعه مردسالار و خشن تاجیکستان کارهای حتی ساده‌ و روزانه را پیش ببرد. چه برسد به مسائل پیچیده و دشواری مانند گرفتن مجوز برای اجرای نمایش‌هایش.

این گفت‌و‌گو را می‌توانید از طریق فایل صوتی زیر بشنوید:

●پاره‌ای از گزارش‌ها و گفت‌و گوهای شهزاده سمرقندی در برنامه «با همسایگان»:

ادیبه عزیز: «به خاطر فروغ به ایران رفتم»
جشنواره فیلم «دیدار» در تاجیکستان
شمسیه حسنی: «می‌خواهم خاطره جنگ را از دیوارهای کابل پاک کنم»

داستان قصه‌‌گو شدن یک هنرمند تاجیک

محمد جان شکوری: «راه من به بخارا بسته است»

تاجیکان، سنتی‌ترین مردم فارسی‌زبان

نیما یوشیج تاجیکان ۱۰۰ ساله شد

فرهنگ و ادبیات تاجیکستان پس از استقلال

درد خراسانی عارف

شاعری پیگیر پس از رودکی

ادیبه عزیز: «به خاطر فروغ به ایران رفتم»

hosseinn — Wed, 31 Oct 2012 21:54:50 +0000

گفت‌وگو با شاعره جوان تاجیک، ادیبه عزیز در برنامه «با همسایگان»

شهزاده سمرقندی

شهزاده سمرقندی - ادیبه از شاعرانی‌ست که پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی به شعر روی آورده‌اند. این نسل از شاعران یا به اصطلاح «نسل شاعران پساشوروی»، در تاجیکستان دو ساختار سیاسی را تجربه کرده‌اند و اکنون در حال ساختن ساختار مورد پسند خودشان هستند.

ادیبه عزیز از نسلی‌ست که در تاجیکستان و در کشور‌های فارسی‌زبان آسیای میانه در دوران بازسازی سال‌های دهه ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ و دوران بازگشت به هویت ملی شکل گرفتند و از آن‌ها می‌شود به عنوان شاگردان فروغ نیز نام برد، چرا که شعر فروغ، در ذهن و اندیشه‌شان انقلابی به‌وجود آورد.

ادیبه که از زنان آزادیخواه تاجیکستان است، خود را فمینیست می‌داند و معتقد است که تعداد زنان آزادیخواه و متجدد در این کشور کم نیست.

ادیبه عزیز: «به خاطر فروغ به ایران رفتم»

ادیبه عزیز با اینکه شاعرانه زندگی می‌کند اما با چشمان باز و با واقع‌بینی به جامعه تاجیکستان می‌نگرد. او به عنوان مجری و خبرنگار در تلویزیون محلی کار می‌کند.

ادیبه از فروغ فرخزاد به عنوان فرشته نگهدار و رهنما یاد می‌کند. او معتقد است که زنان ایرانی در مقایسه با زنان تاجیک تسلط بیشتری بر جامعه مردسالار دارند.

در گفت‌وگویی که با ادیبه عزیز داشتم، او از شب شعرش یاد کرد که چندی پیش بعد از ۱۰ سال شاعری در شهر دوشنبه برگزار شد. در پایان این برنامه از دفتر «زرشاخه‌های عشق»، مجموعه‌ای از سروده‌های این شاعره تاجیک رونمایی شد. این کتاب چهارمین مجمعوعه شعری‌ست که از ادیبه عزیز تا به حال منتشر شده است.

به برنامه « با همسایگان» می توانید از طریق فایل صوتی زیر گوش دهید:

جشنواره فیلم «دیدار» در تاجیکستان

hosseinn — Wed, 24 Oct 2012 17:36:47 +0000

جشنواره فیلم «دیدار» در تاجیکستان در گفت‌و‌گو با سفر حقدادوف، مدیر این جشنواره و مهدی بمانی، فیلم‌ساز ایرانی مقیم تاجیکستان

شهزاده سمرقندی - جشنواره بین‌المللی فیلم «دیدار» از سال ۲۰۰۴، هر دو سال یک‌بار در دوشنبه، پایتخت تاجیکستان برگزار می‌شود. در ابتدا هدف جشنواره «دیدار» این بود که فیلمسازان فارسی‌زبان را گرد هم آورد و شرایطی فراهم کند که فیلم‌سازان فارسی‌زبان با کار‌های تازه همدیگر آشنا شوند. اما حالا بعد از گذشت هشت سال این جشنواره درهایش را روی فیلم‌سازان دیگر کشور‌ها هم باز گذاشته است.

امسال بیش از ۲۰ فیلم در این جشنواره به نمایش گذاشته شد. بسیاری از این فیلم‌ها در جشنواره‌های بین‌المللی در کشورهای اروپایی نیز به نمایش درآمده بودند.

برنده این جشنواره فیلم «سنگ صبور» ساخته عتیق رحیمی فیلم‌ساز و نویسنده افغان مقیم فرانسه بود که سه هزار دلار آمریکا را از آن خود کرد.

پشتیبانان مالی این جشنواره بنیاد سوروس در تاجیکستان، هیفوز، آژانس همکاری‌های سوئیس، کمیته رادیو و تلویزیون تاجیکستان و چند شرکت مخابراتی در این کشور است.

جشنواره فیلم «دیدار» در تاجیکستان

سفر حقدادف، مدیر خانه سینما در تاجیکستان و برگزارکننده جشنواره «دیدار» در گفت‌وگو با رادیو زمانه گفت در آینده جشنواره «دیدار» گسترش پیدا می‌کند و بخشی را هم به فیلم‌های مستند اختصاص خواهد داد. تماشاگران تاجیک علاقه کمتری به فیلم‌های مستند دارند و یکی از مشکلات مستندسازان این است که به‌سختی می‌توانند جایزه تماشاگران را به‌دست آورند.

سفر حقدادوف می‌گوید با اینکه رقابت فیلمسازان تاجیک با فیلمسازان کارکشته خارجی و کشور‌های همسایه سخت است اما درس و اطلاعی که آن‌ها از دیدن کارهای دیگران می‌گیرند ارزش افزوده‌ای دارد.

اما مهدی بمانی، فیلم‌ساز ایرانی مقیم تاجیکستان که از آغاز ناظر این جشنواره بوده از زاویه دیگری به جشنواره «دیدار» می‌نگرد. او معتقد است که ملاحظات اقتصادی در برگزاری برنامه‌های این جشنواره بی‌تأثیر نبوده است. او می‌گوید حضور فیلمسازان ایرانی در این جشنواره در مقایسه با سال‌های قبل کاهش یافته است.

برنامه رادیویی «با همسایگان» در گفت‌و‌گو با سفر حقدادف و مهدی بمانی به معرفی جشنواره «دیدار» اختصاص دارد. همچنین گزارشی داریم از فیلم «سنگ صبور» ساخته عتیق رحیمی که عنوان بهترین فیلم جشنواره «دیدار» را از آن خودش کرد.

برنامه این هفته «با همسایگان» را می‌توانید از طریق فایل صوتی زیر بشنوید:

لینک: سایت جشنواره «دیدار»

در همین زمینه:

برنامه «با همسایگان» از شهزاده سمرقندی در رادیو زمانه