اصلاح‌طلبان

دعوت شورای هماهنگی اصلاح‌طلبان از خاتمی برای نامزدی در انتخابات

news-zamaneh — Mon, 18 Mar 2013 06:54:40 +0000

شورای هماهنگی جبهه اصلاحات از محمد خاتمی دعوت کرد تا کانديدای انتخابات رياست‌ جمهوری سال آينده ايران شود.

به گزارش خبرگزاری کار ايران (ايلنا) در نامه شورای هماهنگی جبهه اصلاحات که شامگاه يکشنبه ۲۷ اسفند منتشر شده، آمده است: "شورای هماهنگی جبهه اصلاحات پس از بررسی جوانب مختلف، پيرامون يازدهمين دوره انتخابات رياست‌جمهوری و با عنايت به شرايط اقتصادی، سياسی، اجتماعی، فرهنگی و بين‌المللی و در پی نظرخواهی از نخبگان و فرهيختگان و گروه‌ها و احزاب اصلاح‌طلب در سراسر کشور و فعالان استان‌ها و تمايلات مردمی که طی يک سال گذشته با وجود مشکلات و محدوديت‌های مختلف صورت گرفت، در جلسه ۲۷ اسفندماه ۱۳۹۱ خود با اجماع نظر، از محمد خاتمی به‌عنوان نامزد اصلاح‌طلبان در انتخابات رياست جمهوری دعوت به عمل می‌آورد."

شورای هماهنگی جبهه اصلاحات متشکل از ۱۷ حزب و گروه اصلاح‌طلب است که پس از انتخابات رياست‌جمهوری خرداد سال ۱۳۷۶ شکل گرفته است.

اين شورا ابراز اميدواری کرد "شرايط به گونه‌ای پيش برود که خاتمی نامزدی در انتخابات رياست ‌جمهوری را بپذيرد."

شورای هماهنگی جبهه اصلاحات ابراز اميدواری کرد "شرايط به گونه‌ای پيش برود که خاتمی نامزدی در انتخابات رياست ‌جمهوری را بپذيرد"

خاتمی يک هفته پيش گفته بود: "من يک فرد در مجموعه عظيم اصلاح‌طلبان هستم و نظر خودم را دارم و در عين حال در عمل به نظر جمع، که اميدوارم اجماعی باشد، احترام می‌گذارم."

دو روز پيش نيز ۹۱ چهره اصلاح‌طلب در نامه‌ای از محمد خاتمی درخواست کرده بودند که کانديدای يازدهمين دوره انتخابات رياست‌جمهوری ايران شود.

امضاکنندگان اين نامه از محمد خاتمی به‌عنوان فردی "قانون‌گرا، معتدل و محبوب" نام برده‌اند که "امروز چشم اميد بسياری از مردم به سويش است."

هادی خامنه‌ای، محمدعلی نجفی، احمد مسجدجامعی، معصومه ابتکار، حميدرضا جلايی‌پور، حسين مرعشی، اعظم طالقانی، زهرا اشراقی، فخرالسادات محتشمی‌پور، عليرضا علوی‌تبار و محمدرضا تابش از جمله چهره‌های سرشناس اصلاح‌طلبی بودند که اين نامه را امضا کردند.

پيش از اين نيز مجمع مدرسين و محققين حوزه‌ علميه قم، يکی از تشکل‌های اصلاح‌طلب و مصطفی تاج‌زاده، از اعضای جبهه مشارکت ايران اسلامی که در زندان به‌سر می‌برد، در نامه‌ای خواستار نامزدی خاتمی در انتخابات رياست‌جمهوری شده بودند.

يازدهمين دوره انتخابات رياست‌جمهوری ايران ۲۴ خرداد ۱۳۹۲ برگزار می‌شود.

در همين حال بهمن‌ماه گذشته نيز مجيد انصاری، عضو مجمع تشخيص مصلحت؛ عبدالواحد موسوی لاری، وزير کشور دولت اصلاح‌طلب محمد خاتمی و اسحاق جهانگيری، وزير صنايع دولت خاتمی با آيت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ايران ديدار کردند، ديداری که به گفته تحليلگران با انتخابات رياست‌جمهوری در ارتباط بوده است.

اسحاق جهانگيری درباره اين ديدار گفته است: "با توجه به اين‌که به انتخابات نزديک می‌شويم و به‌صورت طبيعی جايی جز رهبری سراغ نداريم که از دغدغه‌های خود صحبت کنيم تصميم گرفتيم به خدمت ايشان برسيم و با ايشان صحبت کنيم."

به‌گفته جهانگيری، آيت‌الله خامنه‌ای در اين ديدار از اصلاح‌طلبان خواسته است کسانی که جمهوری اسلامی را قبول ندارند، "از خود دور کنند."

آخرين ديدار اصلاح‌طلبان با رهبر ايران تا پيش از اين ديدار، به ۲۶ خرداد ۸۸ مربوط می‌شد که در آن نمايندگان کانديداهای معترض انتخابات رياست ‌جمهوری شرکت داشتند.

خامنه‌ای در ديدار با اصلاح‌طلبان:‌ کسانی که نظام را قبول ندارند، از خود دور کنيد

news-zamaneh — Sat, 16 Mar 2013 07:07:49 +0000

آيت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ايران در ديدار با شماری از اصلاح‌طلبان گفته است کسانی که جمهوری اسلامی را قبول ندارند، "از خود دور کنيد."

خبر ديدار مجيد انصاری، عضو مجمع تشخيص مصلحت؛ عبدالواحد موسوی لاری، وزير کشور دولت اصلاح‌طلب محمد خاتمی و اسحاق جهانگيری، وزير صنايع دولت خاتمی را نخستين بار روزنامه اعتماد در ۳۰ بهمن منتشر کرد.

اسحاق جهانگيری در همين‌باره، شامگاه جمعه ۲۶ اسفند در يک برنامه تلويزيونی در شبکه سوم صداوسيمای جمهوری اسلامی ايران گفت: "من تا الان هيچ جمله‌ای از اين ديدار را مطرح نکرده‌ام، ايشان راجع به مطالبی که ما عنوان کرديم، نظراتی داشتند، تأکيد ويژه‌ای که ايشان داشتند اين بود کسانی که جمهوری اسلامی را قبول ندارند از خودتان دور کنيد."

به گفته وی "با توجه به اين‌که به انتخابات نزديک می‌شويم و به‌صورت طبيعی جايی جز رهبری سراغ نداريم که از دغدغه های خود صحبت کنيم تصميم گرفتيم به خدمت ايشان برسيم و با ايشان صحبت کنيم."

يازدهمين دوره انتخابات رياست‌جمهوری ايران ۲۴ خرداد ۱۳۹۲ برگزار می‌شود.

اسحاق جهانگيری: ما درخواست ديدار را ارائه داديم و ايشان هم با روی باز و به سرعت درخواست ما را اجابت کردند و با حوصله به صحبت‌های ما گوش دادند

جهانگيری گفت: "ما درخواست ديدار را ارائه داديم و ايشان هم با روی باز و به سرعت درخواست ما را اجابت کردند و با حوصله به صحبت‌های ما گوش دادند."

اين مقام پيشين دولتی افزود: "حدود يک ساعت‌ونيم با ايشان صحبت کرديم، آن‌جا به شوخی گفتم ما هر بار خدمت شما می‌رسيديم از نکات مثبت و کارهايی که انجام شده بود، می‌گفتيم اما اين بار می‌خواهيم به نکات منفی اشاره کنيم، ايشان با بزرگواری و صبر صحبت‌های ما را شنيدند و در نهايت ما را راهنمايی کردند. البته بيشتر در مورد اوضاع جاری کشور صحبت کرديم و بيشتر نکاتی در اين مورد عنوان شد."

وی درباره جزئيات اين ديدار توضيح بيشتری نداده است.

مجيد انصاری نيز پيشتر درباره اين ديدار تازه با آيت‌الله خامنه‌ای گفته بود: "ديداری داشته‌ايم که خوب بود، به هر حال خدمت ايشان رسيديم و در رابطه با مسائل کلی کشور صحبت کرديم."

عباس عبدی يکی از فعالان سياسی اصلاح‌طلب نيز به اعتماد گفته بود: "به نظر من دوستان اصلاح‌طلب کار بسيار خوبی کرده‌اند که البته دير هم انجام شد."

به گفته وی "حتی می‌توان اين جلسات را در سطح بالاتری در اصلاح‌طلبان انجام داد و هيچ مانعی برای آن نيست، چه بسا اگر ديدارها توسط رهبران اصلاح‌طلب انجام شود در بهبود وضعيت موجود جامعه مؤثرتر باشد."

اصلاح‌طلبان از فضای شکل گرفته پس از انتخابات جنجالی سال ۱۳۸۸ و "بسته‌شدن فضای سياسی کشور و بازداشت گسترده مخالفان و روزنامه‌نگاران" انتقاد می‌کنند و بارها خواهان رفع محدوديت‌ها شده‌اند.

در سه سال گذشته، در پی اعتراضات به دهمين انتخابات رياست جمهوری، هزاران نفر از مخالفان دولت بازداشت شده‌اند و صدها نفر از آن‌ها همچنان در زندان و در حال سپری کردن دوران حبس خود هستند.

ميرحسين موسوی، زهرا رهنورد و مهدی کروبی از رهبران مخالفان دولت نيز از بهمن‌ماه سال ۱۳۹۸ در حصر خانگی هستند.

محمد خاتمی، رئيس‌جمهور پيشين ايران و از رهبران اصلاح‌طلب چندين بار در سخنرانی‌های مختلف گفته است آزادی زندانيان سياسی و رهبران مخالفان می‌تواند "گام مهمی در جهت تغيير فضای ناگوار کنونی به نفع نظام و مردم به‌وجود آورد."

رفع فرهنگ

politics — Fri, 01 Mar 2013 12:55:04 +0000

باوند بهپور

باوند بهپور − اگر افکار عمومی را معیار بررسی فضای دموکراتیک بگیریم و آن را از خلال تاریخ معاصر بخوانیم دورنمایی هراس‌انگیز از سال‌های پیش رو خواهیم داشت.

شکل‌گیری پدیده‌ای به نام افکار عمومی (public opinion) به عنوان یکی از اقتضائات دولت-ملت‌ جدید در ایران در دوران قاجار آغاز شد و به‌تدریج کارکرد و قدرت‌ خود را شناخت. با این حال این کلمه هنوز هم به فارسی معنای روشنی ندارد. همان تفاوتی که بین «شهروند» و «آحاد مردم» به چشم می‌خورد بین افکار عمومی و «میانگین آراء مردم» هم هست. «ملت» اساساً خودش را از طریق افکار عمومی می‌شناسد؛ افکار عمومی جایی است که «عقیده» شکل می‌گیرد. عقیده‌ لزوماً از منافع و تمایلات شخص پیروی نمی‌کند. بسیار محتمل است که فرد عقیده‌ای را در فضای عمومی به زبان بیاورد که منطبق بر چیزی نباشد که در فضای خصوصی می‌اندیشد، آن هم نه چون تحت فشار نگاه دیگران است یا ریا می‌کند، بلکه چون باید اندیشه‌اش را به زبانی ترجمه کند که افکار عمومی برای خود ساخته‌.

افکار عمومی ترجمه‌ی واقعیت به حقیقت نیست و لزوماً به نتایج صحیح نمی‌رسد بلکه واکنش مردم به تصوری است که از وقایع پیدا می‌کنند. این واکنش را نمی‌توان در حالت خفته مانند پدیده‌ای آماری و ریاضیاتی تخمین‌ زد یا بررسی کرد: صرفاً در فضای عمومی امکان حیات دارد. اشخاص بر‌حسب سواد و محبوبیت و نفوذ کلام خود بر این حیات تأثیر می‌گذارند و مشتاق‌ هم هستند که تأثیر بگذارند چرا که باعث می‌شود به مجموعه‌ای بزرگ‌تر احساس تعلق ‌کنند. مردم به همین دلیل اخبار می‌بینند و روزنامه می‌خوانند: وقت‌ خود را به اطلاع از اموری اختصاص می‌دهند که مستقیماً بر آن‌ها دستی ندارند اما به صرف همین اطلاع و تسلط بر این زبان، احساس می‌کنند بر آن‌ها مسلط‌اند. همین اتصال به افکار عمومی به مثابه سیستم عصبی پیکره‌ای بزرگ‌تر است که در درازمدت نوعی تعلق «ملی» می‌سازد. شخص، داستانی را دنبال می‌کند که منافع شخصی‌اش در آن ادغام شده و با سرنوشت آن گره خورده.

افکار عمومی چون از جنس «زبان» است موقعی معنا دارد که مردم آن را به کار ببرند. باید قابل مشارکت باشد و این امکان را ایجاد کند که شخص بتواند به صورتی غیرشخصی فکر کند. با این حال، افکار عمومی تنها شیوه‌ی سازماندهی حیات ذهنی جامعه نیست همچنان‌که گردن دادن به افکار عمومی تنها راه کسب مشروعیت و سازماندهی قدرت نیست. افکار عمومی در حکم بازار آزاد عقاید است. این بازار را البته می‌شود محدود کرد یا به انحصار درآورد. زمانی که تمام عرصه‌های عمومی همزمان تملک شود می‌توان فضای تولید آن را اساساً از میان برداشت. در این حالت تصور ملت از خود به مرور مبهم می‌شود؛ اشخاص صرفاً «احساس» می‌کنند و نمی‌توانند تصور روشنی از وضعیت خود شکل بدهند. اما این‌ در قالب فرایندی تاریخی قابل انجام است.

"افکار عمومی" در دوره مشروطیت

تاریخ مشروطیت به تاریخچه‌ی مطبوعات و افکار عمومی در دوران قاجار گره خورده است. در پی تغییرات معادلات جهانی و تضعیف جایگاه ایران و کاهش قدرت دولت مرکزی، جامعه‌ی ایرانی به تحولات داخلی و خارجی به‌رغم تمام نابسامانی‌های سیاسی و اداری همچون بدنه‌ا‌ی ارگانیک واکنش نشان ‌داد و این واکنش نشانه‌ای از مفهوم «ملت» داشت.

وقتی که نسیم شمال در ۱۲۸۶ ش. می‌نوشت:

«کو همت و كو غیرت و كو جوش فتوت؟ كو جنبش ملت؟

دردا كه رسید از دو طرف سیل فتن وای! ای وایِ وطن، وای!»

خوب می‌دانست که جملات‌اش چه تأثیری بر مخاطبان‌ دارد.

بحث کرده‌اند (۱) که آیا این تصور را می‌توان بر تلقی امروزی از ملت قابل انطباق دانست یا نه. ماشاءالله آجودانی پیشنهاد می‌کند که این تلقی در ابتدا به مفهوم «امت» نزدیک‌تر بوده تا ملت. روشن است که افکار عمومی در این دوران فضای گفت‌‌و‌شنود است و نه گفت‌و‌گو. منورالفکرها و سیاسیون و علما می‌گویند و دیگران می‌شنوند. برای اولین‌بار «مردم» را به عنوان نیروی محرکه‌ی تغییرات فرامی‌خوانند و صدا می‌زنند اما به عنوان رهبر و راهنمایشان نه یکی از میان ایشان. اگر میرزاده‌ی عشقی مردم را صدا می‌زند و می‌خواهد که «زور بیاورند» خودش در اقلیت است و زورشان را لازم‌ دارد نه عقیده‌شان را (۲):

«بنده قلم دستم است و دست شماها

بيل و کلنگ است ای کلانمدی‌ها!

زور بیارید ای کلانمدی‌ها!

دست برآرید ای کلا نمدی‌ها!» (۳)

توسل به افکار عمومی (یا شاید در این مورد بهتر باشد بگوییم احساسات مردمی) در این دوره خود را در مورد اموری نشان می‌دهد که مستقیماً به منافع ملی و سیاسی مرتبط است. شکایت را از دولت به مردم می‌برند. مردمی بودن «انقلاب» در قالب قدرت مجلس تجسد می‌یابد. مجلس فضای اصلی گفت‌و‌گوست و اراده‌ی مردم را نمایندگی می‌کند. محمدعلی‌شاه ساختمان مجلس را به مثابه کالبد این فضای عمومی به توپ می‌بندد و میرزا جهانگیرخان صوراسرافیل را به مثابه زبان ملت دار می‌زند.

پیشنهاد جمهوری سردار سپه در این دوره مشروطه‌طلبان را از این بابت وحشت‌زده می‌کند که تحت رضاخان اراده‌ی ملت محلی از اعراب نخواهد داشت. اما کاری که محمدعلی‌شاه نتوانسته بود از عهده برآید توسط رضاشاه به انجام می‌رسد. رضاشاه حکومت را مشروطه تحویل می‌گیرد و قانوناً توسط مجلس به قدرت می‌رسد. به ظاهر اتفاقی نیفتاده جز این‌که پادشاهی ضعیف‌النفس با شخصی مقتدر جایگزین شده. و مشروطه‌طلبان هم نگران همین هستند: که پادشاه مشروطه نباید مقتدر باشد. نگران‌اند که سردار سپه عملاً از نخست‌وزیری مؤثر به پادشاهی تشریفاتی بدل شود یا مشروطه را در پای اقتدار قربانی کند.

"افکار عمومی" در دوران پهلوی

رضاشاه برخلاف شاهان قاجار محبوبیت دارد و با جبران ضعف قدرت مرکزی، به‌تدریج خود را از اراده‌ی ملت بی‌نیاز می‌کند. خواست «ملت» (و در صدر آن استقلال و امنیت) را به آن‌ها می‌دهد اما به‌تدریج دیگر نظرشان را نمی‌پرسد. به سرعت و در عرض چندسال هر آن‌چه در دوران مشروطه به دست آورده بود از دست می‌رود.

در این دوران فضاهای مطبوعاتی و سیاسی باز برای افکار عمومی وجود ندارد اما دولت جدید حس ملی‌گرایی را تقویت می‌کند و سازمان‌هایی پا می‌گیرند که بعداً می‌توانند زبان افکار عمومی را شکل بدهند و به کار ببرند. این از لوازم دولت جدید است و زمینه‌های پیدایش‌اش دارد فراهم می‌شود.

اشغال ایران توسط متفقین ابهت این قدرت متمرکز شده را از هم می‌پاشد و دلیل وجودی این محبوبیت را از آن می‌گیرد و نگرانی از عدم استقلال را (این بار در معنای مدرن‌تر «دست‌نشاندگی» در مقابل تمامیت ارضی) بازمی‌گرداند و به صورت بسیار عمیق‌تری گسترش می‌دهد. اکنون که حکومت مرکزی مانند دوران قاجار مجدداً تضعیف شده و مشروعیت‌اش کاهش یافته می‌توان میراث مشروطیت را دوباره ازسرگرفت. گسترش دانشگاه‌ها، مدارس، صنعت چاپ، بالا رفتن سطح سواد و سپس ورود رادیو و تلویزیون در آغاز دوره‌ی پهلوی دوم رسانه‌های لازم را برای افکار عمومی می‌سازد. ادبیات که از دوران قاجار روند مردمی شدن در پیش گرفته همین روند را ادامه می‌دهد. دولت جدید بسیار مشتاق است دستاوردهای خود را برای مردم توضیح بدهد بلکه محبوبیت دوران رضاشاهی را کسب کند هرچند علاقه‌ای ندارد نظر مردم را جز در قالب انشاءهای ستایش‌‌آمیز بشنود. همه مجدداً به سروقت ملت می‌روند.

مصدق که مردم را به صورت جدیدی صدا می‌زند نخستین سیاست‌مداری است که قدرت «افکار عمومی» و رابطه‌ی آن را با ملی‌گرایی دریافته است و می‌تواند آن را در ساختار سیاسی به کار بگیرد. همان دهخدایی که در دوره‌ی قاجار، میرزا جهانگیرخان را کسی می‌دانست که به گناه «قوم نادان» در حسرت ارض موعود جان سپرده اکنون همه را فرامی‌خواند که از «دل و جان» راه مصدق را در پیش بگیرند:

«ای مردم آزاده! کجایید؟ کجایید؟ / آزادگی افسرد بیایید! بیایید!»

مصدق دموکراسی را صرفاً در تعداد آراء نمی‌بیند و راه دسترسی به افکار عمومی را تنها نطق در مجلس نمی‌داند. از صحن دادگاه تا مطبوعات، از تحصن تا سخنرانی در میان مردم یا پشت تریبون‌های خارجی را به کار می‌‌گیرد و برگ برنده‌ی محبوبیت‌اش را به صورت‌های مختلفی بازی می‌کند. دیگر صرفاً‌ صحبت از بلوا و نافرمانی و تقابل ملت و دولت به شکل قاجاری‌اش در میان نیست بلکه این نیرو به سطح نمادین کانالیزه می‌شود و مصدق هم در داخل خود دولت و هم در صحنه‌ی بین‌المللی از این نیرو برای چانه‌زنی استفاده می‌کند و این نیرو را به رگ‌های ساختار سیاسی سرازیر می‌کند. این استراتژی در دوران قاجار به گونه‌ای دیگر به کار می‌رفت: مردم نه در صحنه‌ی نمادین بلکه در عمل باید «زور می‌آوردند». می‌بایست تفنگ به دست می‌گرفتند و به کسانی چون عباس‌میرزا، میرزا کوچک خان یا ستارخان و باقرخان و دلیران تنگستانی می‌پیوستند. در آن زمان غیرت عشایر نقش پررنگ‌تری بازی می‌کرد از نظر «شهر»وند. مصدق از گشودگی فضایی پدیده آمده بهره می‌برد و خودش هم به گسترش این فضا کمک می‌کند.

با حذف مصدق و سرکوب حزب توده، افکار عمومی هم به‌تدریج رقیق می‌شود و مجبور است به زبان استعاره و اشاره بسنده کند. دیگر مصالح ملی به بحث گذاشته نمی‌شود و صرفاً توافقی سلبی میان گروه‌های مختلف وجود دارد. ملت که دیگر نمی‌تواند در آینه‌ی افکار عمومی خودش را ببیند خود را در تضاد با دولت می‌شناسد. همه‌ی هم و غم بر این است که دیو بیرون رود تا بعداً بتوان در مورد چند و چون حکومت فرشته صحبت کرد. انقلاب دارد زیر پوست جامعه شکل می‌گیرد اما «ملت» تصور منسجمی از خود و آن‌چه گروه‌های مختلف می‌خواهند ندارد. و عجیب هم نیست که تا زمانی که انقلاب همه را غافلگیر ‌کند نمی‌توانند به بیرون هم تصور درستی القا کنند. تمامی مجاری متداول افکار عمومی در این دوران سرشار از ریاست. حکومت نمی‌تواند تشخیص بدهد آن‌چه مردم می‌خواهند «منافع ملی» صرف نیست و کافی نیست به آن‌ها نشان بدهد که کشور در حال پیشرفت است؛ آن‌ها مایل‌اند ببینند که در شکل‌گیری این منافع نقش دارند. از آن‌جایی که جریان ملی شکست داده نمی‌شود بلکه حذف می‌شود، محبوبیت‌اش هم مصادره نمی‌شود. مصدق (نه به مثابه شخص، بلکه به عنوان فرصتی برای ابراز وجود مردم) با کنار گذاشته شدن‌اش، ملیت را هم از دولت-ملت می‌برد. هیچ ناظر بیرونی در آن زمان تصوری از حس حقارتی که مردم از عدم مشارکت در فضای عمومی تجربه می‌کنند ندارد. کینه‌ای از دولت شکل می‌گیرد که اساساً ربط زیادی به خوب و بد اقدامات‌اش ندارد. هر اقدامی برای تحکیم ساختار موجود برعکس شکاف میان دولت و ملت را دامن می‌زند. چون اساساً فضای افکار عمومی وجود ندارد راهی هم برای سنجیدن ابعاد این شکاف نیست. تعویض نخست‌وزیران توسط شاه دل هیچ کس را به دست نمی‌آورد چون ملت‌ مدت‌هاست دیگر برسر میز سیاست بازی نمی‌کند.

"افکار عمومی" و اسلام سیاسی

رابطه‌ی جمهوری اسلامی با دموکراسی را در دوره‌ی بعد معمولاً از زاویه‌ی افکار عمومی ندیده‌اند. برای بسیاری از ناظران بیرونی این سه دهه‌ امتداد یک نظام واحد و منسجم است که ملت ثابتی آن را زیسته است. آن‌ که به نظام انقلابی و مردمی می‌گوید غیردموکراتیک باید توضیح بدهد منظورش از دموکراتیک چیست. نظام ایدئولوژیک اساساً رابطه‌اش با مردم را به گونه‌ای دیگر تنظیم می‌کند، مشروعیت‌اش را از جایی دیگر می‌آورد، محبوبیت را به شیوه‌ای متفاوت کانالیزه می‌کند و عقیده را به صورتی دیگر شکل می‌دهد. جمهوری جدید آغازی مردمی دارد و ساختارها و ایده‌های شکل گرفته در دوران قاجار و پهلوی را که هنوز امکان کاربرد تمام و کمال‌شان پیش نیامده امتحان می‌کند و آن‌ها را به‌تدریج با شرایط جدید مطابقت می‌دهد. مفاهیم اسلام سیاسی از دوران قاجار وجود داشته‌اند و در دوره‌ی پهلوی پابه‌پای تحولات سیاسی تحول یافته‌اند اما برخلاف گزینه‌ی ملی هیچ‌گاه در تمامیت پتانسیل سیاسی خود به کار گرفته نشده‌‌اند. ایده‌ی اداره‌ی کشور بر اساس مصالح «ملی» در دوره‌ی پهلوی نیم‌قرن فرصت داشته که توان خود را بیازماید در حالی که مذهب پیش از شکل‌گیری دولت-ملت جدید عملکردهای افکار عمومی را برعهده داشته و زبان سخن گفتن مردم در مورد سامان جامعه به موازات قدرت بوده است.

بعد از انقلاب، مفهوم تازه و نه‌چندان روشن جمهوری به این مفاهیم اضافه می‌شود. جمهوری قرار است سازوکاری باشد که چرخ‌های نظام مردمی—ولی نه لزوماً دموکراتیک—برآن اساس می‌گردد هرچند سهمی برای افکار عمومی در این میان پیش‌بینی نشده‌ است. ساختار مذهبی شیوه‌های دیگری برای این کار می‌شناسد که در آن مردم همزمان هم عوام قلمداد می‌شوند هم سرمایه‌‌های انقلاب.

زبان جدید فضای عمومی

دوران آغاز انقلاب دوران حذف رقبا در صحنه‌ی نمادین است. صداهای بسیار متضاد یا کشور را ترک کرده‌اند یا اگر هم مانده‌اند تریبونی برای سخن گفتن به آن‌ها داده نمی‌شود. اساساً زبان جدیدی برای فضای عمومی تأسیس می‌شود که واژگان تازه و محدودی دارد.

منافع انقلاب در این سال‌ها عاجل‌تر و اضطراری‌تر از آن است که در فضای عمومی به بحث گذاشته شود. همان‌طور که بعد از انقلاب مشروطیت در دوران رضاشاه اتفاق افتاد (و همان‌طور که بسیاری از انقلاب‌ها تجربه می‌کنند) افکار عمومی به نفع تحکیم ساختار جدید کنار زده می‌شود.

تا پایان جنگ، اساساً‌ کسی نظر مردم را نمی‌پرسد اما مشارکت‌شان واجب شمرده می‌شود. «ملت» با جان و دل برای دفاع از مرزها به جبهه می‌شتابد اما قرار نیست بپرسد جنگیدن تا کی و به چه صورتی بجاست. تکثری جز انقلاب و ضدانقلاب معنا ندارد و ارائه‌ی هر گزینه‌ی دیگری، جبهه‌گرفتن با ضدانقلاب است. از آن‌ جایی که همه‌چیز از طریق رهبری حل می‌شود اساساً ساختار حقوقی جمهوری به چالش کشیده نمی‌شود. هنوز روشن نیست که اگر نظامی که طرح‌ریزی شده چرخ‌دنده‌هایش با نیرویی پایین به بالا به گردش درآید چه اتفاقی خواهد افتاد یا اگر قدرت متکثر شود این ساختار سیاسی چه‌گونه آن را کنار هم نگاه می‌دارد.

هنوز افکار عمومی فضای چانه‌زنی سیاسی نیست. صدا و سیما و روزنامه‌ها همگی انقلابی‌اند. نیروی محرکه‌ی کل ساختار از اینرسی حرکتی انقلاب و جنگ تأمین می‌شود و نیاز ندارد اثبات کند که استقلال و آزادی همچنان برقرارند: اثبات کرده است که حاصل شده‌اند. تعاریف «استقلال» و «آزادی» در این زمان در معنایی جهان‌شمول مطرح نیستند بلکه به «استقلال در مقابل» و «آزادی از» ترجمه شده‌اند و هر دو را «دشمن» معنا می‌دهد: استقلال از استکبار و آزادی از نظام ستم‌شاهی. و به همین خاطر هم گروگان‌گیری ۴۴۴ روز و جنگ هشت سال طول می‌کشند: در ساحت نمادین هر دو برکت‌اند. رهبر انقلاب در اواخر سال ۶۷ گفته بود: «هر روز ما در جنگ برکتی داشتیم که در همه صحنه‌ها از آن بهره جسته‌ایم. ما انقلاب‌مان را در جنگ به جهان صادر کردیم. امروز اگر در جهان اسلام تحولی هست، به برکت این جنگ است.» (۴) افکار عمومی نمی‌تواند در واقعیات عاجلی که حیات‌اش را تهدید می‌کند تشکیک کند. امروزه هنوز هم یکی از بزرگترین دستمایه‌هایی که مسئولان بلندپایه برای تهدید کردن یکدیگر دارند تعریف ناگفته‌هایی از ماجرای تسخیر سفارت یا جنگ است که بنیان‌های مشروعیت نمادین نظام را می‌سازد.

تجربه‌های متفاوت در سال‌های پس از انقلاب

صلبیت ساختار حکومتی در این دوران از آن‌جایی که تبلور خواست اکثریت بوده آن چنان احساس نمی‌شود. دیوار، هنگامی مانع به شمار می‌آید که بر سر راه قرار بگیرد نه وقتی که با آن موازی باشد. در مقابل، روشنفکران و گروه‌هایی که از چارچوب تنگ ایدئولوژیک حکومتی آزار می‌بینند فضایی برای به نمایش گذاشتن رنج خود ندارند. به خاطر همین تفاوتِ فضای بازنمایی است که تجربه‌ی این‌ سال‌ها از زاویه‌ی دید ایرانیان داخل و خارج از کشور این‌همه متفاوت است. برای بسیاری از ایرانیانی که این سال‌ها را داخل ایران زیسته‌اند، با وجود مصایب جنگ، این‌ها سال‌های خوب انقلاب است ولو برای برخی محاق بوده باشد.

نکته‌ای بسیار عجیب است که تاریخ انقلاب حتا از دید افکار عمومی امروزین جمهوری اسلامی تیره جلوه می‌کند در حالی که خاطره‌ی این سال‌ها این‌طور نیست. بسیار روشن است که تصویری که از این سال‌ها در ذهن بسیاری از مردم باقی مانده—تصویری که با آن نفس کشیده و زیسته‌اند—با تصویر تاریخی نمی‌خواند. نسل‌ جدید انقلاب وقتی این تاریخ را می‌خواند از سازوکار ناآشنای آن و به‌ویژه سادگی‌اش در مقایسه با نظام پیچیده‌ی امروزی تعجب می‌کند. پیداست که اکنون زبان دیگری برای حرف زدن از وضعیت به وجود آمده و رضایت مردم به زبانی وابسته است که با آن وضعیت خود را می‌خوانند: ساختار اجتماعی بعد از انقلاب بسیار بازتر از دوران پیش از انقلاب است و شخص در این دوران حتا اگر از فرودست‌ترین طبقات باشد اگر با اصول نظام مشکلی نداشته باشد می‌تواند تا هرجایگاهی در نظام صعود کند. تا وقتی که شخص با دیواره‌های ایدئولوژیک مشکلی نداشته باشد حضورش پذیرفته است و خدمتی هرچه‌قدر کوچک از او پذیرفته می‌شود. همه‌ می‌توانند از کشور خود دفاع یا آن را آباد کنند. این‌ها در نظر مردم چیز کوچکی نیست و ناظر بیرونی نمی‌تواند این را ببیند. در هر حال، مهم نیست که بیگانگان در این دوره چه شأنی برای میهنِ اسلامی‌شده قائل‌اند، احترام تک‌تک آحاد ملت در نزد خود و یکدیگر بالا رفته است. حکومت هم مراقب است که تمایزی میان دولتیان و ملت در سطح نمادین بروز نکند و تفاخر پیشین احیاء نشود. حس برابری دست کم در حیطه‌ی نمادین بسیار بیشتر از قبل است و نظام اقتصادی هم با آن همسوست.

هنگامی که در دوره‌ی سازندگی این توازن به هم می‌خورد باز همانند دوران پیش از انقلاب بهبود وضع اقتصادی آن‌قدر تأثیر نمی‌گذارد که تصور شهروندان از وضعیت خود: تبعیض از اقتصاد بیشتر فشار می‌آورد و با وعده‌های پیشین انقلاب در تضاد است. در مقابل، گروهی که از رفاه بهره‌مند شده‌اند و شعارها را برای خود دست‌وپاگیر می‌یابند خودشان‌اند که تغییر کرده‌اند نه شعارها. اما ساختاری سیاسی که بازتاب خواست ملت باشد، باید بتواند تغییرات این خواست را هم نمایندگی کند و برای آن مکانیسم‌هایی اندیشیده باشد.

"افکار عمومی" در دوران پساخمینی

با پایان جنگ و تغییر رهبری، رده‌های بعدی قدرت رنگ می‌گیرند. مجلس دیگر شباهتی به مجلس دوران قاجار ندارد و قدرت آن رنگ باخته است و در عوض این انتخابات ریاست ‌جمهوری است که بدل به معیار اصلی سنجش افکار عمومی و شاخص دموکراسی می‌شود. در سال‌های پایانی جنگ، شکاف راست و چپ در داخل نظام شکل می‌گیرد اما در همان زمان در افکار عمومی بازتاب گسترده‌ای نمی‌یابد و کمتر کسی در میان مردم عادی این ماجرا را پیگیری می‌کند. در عرض چند سال، این شکاف به سرعت بدل به مهم‌ترین مسئله‌ی نظام می‌شود به طوری که به هنگام انتخابات ۱۳۷۶ بخشی از اطلاعات عمومی شده است و اشخاص تحصیل‌نکرده هم می‌دانند که کدام سیاستمدار راست است و کی چپ.

این ساختاری شایان توجه است: جمهوریت در جمهوری اسلامی نه در مجلس جست‌و‌جو می‌شود (قوه‌ی مقننه)، نه در حکومت قانون (قوه‌ی قضاییه)، و نه در قدرت مطبوعات (به مثابه نماینده‌ی افکار عمومی). بلکه آن را در قوه‌ی مجریه و در شخص رئیس‌جمهور می‌یابند. این در حالی است که انقلاب مشروطه تجربه‌ای کاملاً معکوس داشت. از بین انتخابات گوناگون (خبرگان، مجلس، شورای شهر و ریاست‌جمهوری)، این انتخابات ریاست‌جمهوری است که واقعاً سیاسی به حساب می‌آید. گویی نزدیک‌ترین چیزی که به تصویر رئیس‌جمهور در خاطره‌ی تاریخی وجود دارد تصویر امیرکبیر و مصدق و مفهوم تاریخی «وزیر» است. در نوشته‌هایی که آقای هاشمی رفسنجانی درباره‌ی امیرکبیر و حتا ملی شدن صنعت نفت نوشته است می‌توان حتا نوعی همذات‌پنداری دید. و در واقع هموست که ریاست‌جمهوری را بعد از آیت‌الله خمینی به نهادی قدرتمند تبدیل و «نظام‌سازی»‌ را آغاز می‌کند (نقشی که در انتخاب جانشین رهبر، اصلاح قانون اساسی، تأسیس مجمع تشخیص مصلحت نظام، خصوصی‌سازی، باز کردن فضای فرهنگی، تلاش برای رابطه با غرب و نهایتاً حمایت از اصلاح‌طلبان دارد). از جایگاهی راست آغاز می‌کند و زمینه‌ را برای چپ‌ها باز می‌کند اما در نهایت توسط همان‌ها بازخواست و به کنار رانده می‌‌شود تا در نهایت زیر فشار جناح راست مجدداً با‌ آن‌ها سنگر بگیرد. تلاش برای «سازندگی» در این دوران مانند دوران محمدرضاشاه نیاز به چشم مردم برای تأیید پیشرفت‌های کشور دارد و همین گشودن صحنه‌ی بازنمایی است که فضا را می‌گشاید.

نکته‌ای که در این‌جا جلب توجه می‌کند نحوه‌ی تفکیک قوا میان چپ و راست و استفاده‌های گوناگون آن‌ها از مکانیسم‌های مختلف قدرت افکار عمومی است و نحوه‌ی بازتاب این امر در فضای سیاسی.

داستان روی آوردن چپ‌ها به افکار عمومی روایتی روشن است: آیت‌الله خامنه‌ای که حتا پیش از انتصاب به رهبری به جناح راست تعلق دارد (نکته‌‌ی روشنی که چپ‌ها تا آخرین مرحله به امید حفظ بی‌طرفی از اشاره‌ی مستقیم به آن پرهیز می‌کنند) اولین کسی است که شکاف را ایجاد می‌کند و با آغاز «نظارت استصوابی» فرایند چیرگی انتصاب بر انتخاب را از مجرایی شروع می‌کند که قانون هست اما عرف نیست. چپ‌هایی که به این ترتیب از سهم خود از نمایندگی اراده‌ی عمومی بازمانده‌اند (مجمع روحانیون مبارز) و حتا نمی‌توانند بیانیه‌ی اعتراضی خود را در هیچ روزنامه‌ای به چاپ برسانند تصمیم به انتشار روزنامه‌ی سلام می‌گیرند که نخستین شماره‌ی آن ۲۰ بهمن ۱۳۶۹ به چاپ می‌رسد.

این به‌وضوح تکرار همان رویکرد تاریخی است: شکایت بردن از دولت به ملت. روزنامه‌ی سلام ضربه‌ی خود را در دو مورد آشکار وارد می‌کند: در باز کردن پرونده‌ی اختلاس ۱۲۳ میلیارد تومانی و قتل‌های زنجیره‌ای، یعنی مشروعیت اقتصادی و سیاسی نظام. چپ‌ها به این ترتیب جایگاهی منحصربه‌فرد در صحنه‌ی سیاسی اشغال می‌کنند: ایشان تنها منتقدان نظام در داخل نظام‌اند.

دوران اصلاح‌طلبان

به صورت تاریخی و حتا پیش از ظهور روشنفکران، بانفوذترین منتقدان قدرت سیاسی در ایران روحانیون بوده‌اند. پس از انقلاب و با به قدرت رسیدن روحانیت، هیچ صدای مخالفی جز «ضدانقلاب» باقی نمی‌ماند. اصلاح‌طلبان (که برایشان نامی بامسماتر از چپ‌ است) به تازگی عقایدشان شاخص نیستند به این شاخص‌اند که می‌توانند از مشروعیت نظام برای تغییر آن خرج کنند. «قتل‌های زنجیره‌ای» پاشنه‌ی آشیل است: اصلاح‌طلبان به حمایت از حق کسانی برمی‌خیزند که حتا لزوماً با آن‌ها اشتراک عقیده ندارند اما پافشاری بر حقوق‌شان تنش مشروعیت را تا عمق نظام می‌فرستد. تعطیلی روزنامه‌ی سلام به واقعه‌ی ۱۸ تیر می‌انجامد. خشونت به گفتمان مذهبی وصل می‌شود، دانشگاه به مطبوعات به افکار عمومی. محمد خاتمی به واسطه‌ی خاطره‌ی خوبی که از زمان تصدی‌اش بر وزارت فرهنگ در خاطره‌ها مانده با حمایت روزنامه‌نگاران و فرهنگیان برنده‌ی رأی افکار عمومی شده است و قدرت مجلس هم به آن علاوه می‌شود. در حالی که به نظر می‌رسد تمامی جایگاه‌های نمادین فتح شده‌اند تمامی آن‌ها یکایک فرومی‌افتند، آن‌هم از مجرای قانون. محاکمه‌ و عزل شهردار، توقیف مطبوعات، بازداشت روزنامه‌نگاران، رد صلاحیت نمایندگان، و نهایتاً غصب قوه‌ی مجریه. مطالبات تئوریک اصلاح‌طلبان (که در سطح روشنفکری شامل تمامی مقتضیات «جامعه‌ی مدنی» نظیر قانون‌روایی، ثبات اقتصادی، عدالت اجتماعی، آزادی بیان و مطبوعات، قوانین عادلانه و ساختار سیاسی پویا و غیره می‌شود) در عمل هیچ ضمانت اجرایی ندارد در حالی که جناح راست از همان ابتدا این ضمانت را در اختیار گرفته و بهترین استفاده را از قدرت قانون و نیروی انتظامی می‌کند. دموکراسی را در انتخابات می‌یابند و نه در قدرت مطبوعات به عنوان رکن چهارم حکومت یا دادگاه به عنوان تریبون دادخواهی یا مجلس به عنوان اراده‌ی ملت. تا زمانی که «وزیر» هست فروریختن باقی ساختارها واکنشی نظیر آن‌چه پس از انتخابات ۱۳۸۸ اتفاق می‌افتد ندارد.

مناصب انتصابی در اختیار جناح راست است و مناصب انتخابی در اختیار جناح چپ. افکار عمومی در معنای مدرن کلمه سهم جناح چپ می‌شود که از همان ابتدا بر روی آن سرمایه‌گذاری کرده‌ است و آرمان‌های انقلابی (و در صدر همه «بیگانه‌ستیزی») تملک جناح راست. از شعارهای دوران انقلاب (استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی) «آزادی» و «جمهوری» سهم جنبش چپ می‌شود و «استقلال» و «اسلام» سهم جناح راست.

دوران اخیر

تحت ریاست‌جمهوری محمود احمدی‌نژاد، تقریباً هیچ‌چیز از دستاوردهای اصلاح‌طلبان باقی نمی‌ماند بلکه باقی‌مانده‌ی سنگ‌های موازنه هم از میان برداشته می‌شود: تضعیف مجلس تا حد یک فرمانبردار دون‌پایه، بازگرداندن قوانین به حالتی محافظه‌کارانه‌تر از قبل، تضعیف عامدانه‌ی بخش خصوصی و طبقه‌ی متوسط، قدرت گرفتن بی‌سابقه‌ی سپاه پاسداران، تأسیس نهادهای اطلاعاتی موازی، امنیتی شدن فضای اجتماعی، حذف نظارت سازمان برنامه‌ و بودجه، شدت بخشیدن به سیاست‌های خارجی خصمانه‌‌ و الخ. همچنان‌که پس از دوران مصدق رخ داده بود این بار هم داشته‌های جناح چپ تملک نمی‌شود بلکه در مقابل، سایر گزینه‌ها تقویت می‌شوند. به عوض آزادی و جمهوریت از دست رفته، تأکید بر اسلام و استقلال پررنگ می‌شود.

معروف است که یکی از مشکلات نظام‌های کمونیستی را این می‌دانستند که هرچه ضعف اقتصاد سوسیالیستی بیشتر آشکار می‌شد سخت‌گیری نظام هم افزایش می‌یافت چرا که نتیجه می‌گرفتند لابد «کمونیسم واقعی» پیاده نشده و اگر رهبرانی پرهیزگارتر و اصول‌گراتر در صدر امور بودند مشکلات از میان برمی‌خاست. نتیجه، نوعی اصول‌گرایی فزاینده بود.

بدین‌ترتیب آن‌چه تبعات هولناک حذف جناح چپ محسوب می‌شود نه شکست‌خوردن آرمان‌های اصلاح‌طلبی بلکه حذف نقش افکار عمومی از چرخه‌ی قدرت است: تقطیر عنصر جمهوری از ساختار سیاسی. اگر در این سو زمزمه‌ی «جمهوری ایرانی» سربلند می‌کند طرف مقابل مسکوت می‌گذارد که چه جایگزینی را در نظر گرفته است. رویه‌ای آغاز می‌شود که ناگزیر به خشونت می‌رسد و به صورت فزاینده‌ای در آن غرق می‌شود؛ کمرنگ شدن مفهوم شهروند و بازگشت به مفهوم رعیت؛ انتقال قانون از حیطه‌ی نمادین به حیطه‌ی زور عریان؛ بی‌معنا شدن ادبیات سیاسی و از میان برخاستن واسطه‌های دیوان‌سالارانه‌ی زور. این جا سویه‌ی خطرناک «باخت‌»‌ اصلاح‌طلبان خود را نشان می‌دهد: افکار عمومی دیگر میز مذاکره، صحنه‌ی نمایش یا دکه‌ی جمع‌آوری طرفدار به شمار نمی‌آید، حربه‌ی کثیف دیگری و فتنه‌ای قلمداد می‌شود که باید خنثا شود، فضای فاسدی است که باید تعطیل شود. و اتفاقاً تا این لحظه هم بی‌دلیل تحمل شده بود و خلاقیت نافرجام هاشمی بود برای «نظام‌سازی»: امت مدرن نیازی به افکار عمومی ندارد، آرمان‌های خودش را دارد و شیوه‌های خودش را برای شیوع آن. مگر انقلاب ۵۷ از طریق روزنامه‌های پیشرو به سرانجام رسیده بود که تداوم‌اش بدان نیاز داشته باشد؟ این بدان معنا نیست که دولت امت را فراموش کرده باشد: رضایت امت مطرح است، دعوایی بزرگتر از شیوه‌ی پرداخت یارانه‌ها وجود ندارد و پرونده‌ی هسته‌ای حیثیت کشور به شمار می‌آید.

بوی خون در فضا موج می‌زند. بر چنین پس‌زمینه‌ای می‌توان حرکات سیاسی‌ای را فهمید که به صورتی دیگر قابل توجیه نیستند: اعدام سارقان در ملأعام در «خانه‌ی هنرمندان» و بریدن انگشتان دست در مرکز «پایتخت فرهنگی» هیچ تفسیر دیگری ندارد جز نوعی تسویه‌حساب مفهومی با افکار عمومی؛ اشغال مکرر سفارت هیچ توجیه عقلانی دیگر ندارد جز تکرار منطق انقلاب و پنبه کردن رشته‌های هاشمی و اصلاح‌طلبان برای نرم کردن سیاست خارجی؛ ترورهای بی‌سابقه علیه سیاستمداران کشورهای مختلف در گستره‌ای از کشورها و کلنجار با غرب برخلاف مصالح ملی منطقی ندارد جز دهن‌کجی به تلاش‌ها در جهت کم‌کردن آتش بیگانه‌ستیزی؛ حمله‌ی مجدد به کوی دانشگاه در ۲۵ خرداد ۸۸ و رها کردن ادعای بیهوده‌ی وحدت «حوزه و دانشگاه» دلیلی ندارد جز پیوستن دانشگاه به جریان رقیب قدرت؛ تعطیلی ناشران، بازداشت گسترده‌ی روزنامه‌نگاران و توقیف روزنامه‌هایی که مشخص است تأثیری در فضای امنیتی ندارند، ورشکست کردن صنعت نشر، اخراج و بازنشستگی اجباری استادان دانشگاهی که مخاطبان بسیار محدودی دارند آن هم از میان خواص‌ همه نشان از تصمیم برای از ریشه درآوردن «فتنه» دارد؛ این‌ها نه دلایل بلکه متعلقات فضای «اغتشاش‌»‌های سال ۱۳۸۸ هستند و به‌خودی‌خود بی‌ضررند اما فضایی را می‌سازند که گزینه‌ی دیگر قدرت بر آن اتکا کرده‌ است. این کینه‌ی «تمدن» و «فرهنگ» و «هنر» و «مطبوعات» و هرآن‌چیزی که ملازم با افکار عمومی است، نتیجه‌ی گرو کشیدن فرهنگ و افکار عمومی از سوی رقیب است: درست به همان شیوه‌ای که در گذشته چشمان اهالی شهر‌هایی که مقاومت می‌کردند از حدقه درآورده و در طبق چیده می‌شد.

برخلاف تصور، این نوعی ارتجاع و بازگشت به قبل نیست، بربریت نیست بلکه به قدرت رسیدن دستگاهی بسیار مدرن است: خشونت کور دستگاهی که با تسمه‌های تکنولوژیک روزگار نو می‌چرخد، دستگاهی که هرچه جسم و روح را سریع‌تر چرخ کند موفق‌تر است. به راه افتادن سازوکاری که هدف‌اش رفع فرهنگ است: تولید موجودات غیرسیاسی از شهروند، رعایایی که چشم‌شان به دست ارباب است، اولویت بخشیدن به حیات در مقابل زندگی، ساختن نوعی زندگی ذهنی که بدون دولت بی‌معناست، ساختن امتی که نمی‌تواند خود را جز از چشم حکومت ببیند و تصوری از تمامیت خود داشته باشد، تبدیل هر تجربه‌ی زیستی به تجربه‌‌ای حکومتی، ساختن دستگاهی که بیرونی ندارد جز دشمن و ضدانقلاب، تأسیس سازوکاری که چون پدری سختگیر هیچ ملجئی جز خود او وجود ندارد و نهایتاً باید شکایت را به خود او برد. در ادبیات سیاسی غرب، چنین فرایندی تنها یک نام دارد: فاشیسم. در مقابله با آن، حدمیانه باقی نمی‌ماند، حد میانه بلعیده می‌شود، اصلاح‌طلبی بی‌معنا و پوک می‌شود و رادیکالیته تا حد اشباع تکثیر می‌شود. برخلاف تصور، این انتخابی عاقلانه از سوی جناح راست است.

پانویس‌ها:

۱. ماشاءالله آجودانی (۱۳۸۳) مشروطه ایرانی (تهران: نشر اختران)

۲. «در چشم عشقي نفوس مملکت به دو بخش توده مردم گوسپندچران و اشراف تقسيم مي‌شوند و بديهي است که گروه اول نادان و نفهم و قرباني و گروه دوم ويرانگر و خائن و شرور است.» (محمد قائد (۱۳۸۰) عشقي: سيماي نجيب يک آنارشيست (تهران: طرح نو) ص ۱۰۳.)

۳. سید محمدرضا میرزازاده (۱۳۵۷) کلیات مصور میرزاده‌ عشقی (تهران: امیرکبیر)، ص ۳۱۷.

۴. روح‌الله خمینی (۱۳۸۵) صحیفه‌ی امام (تهران: مؤسسه‌ی تنظیم و نشر آثار امام خمینی)، ص ۲۸۳.

ديدار سه چهره اصلاح‌طلب با رهبر جمهوری اسلامی

news-zamaneh — Mon, 18 Feb 2013 09:46:19 +0000

سه چهره اصلاح‌طلب با آيت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ديدار و مذاکره کردند. زمان اين ديدار اعلام نشده است.

روزنامه اعتماد، امروز دوشنبه ۳۰ بهمن‌ماه نوشت: "مجيد انصاری، عضو مجمع تشخیص مصلحت؛ عبدالواحد موسوی لاری، وزیر کشور دولت اصلاح‌طلب محمد خاتمی و اسحاق جهانگيری، وزیر صنایع دولت خاتمی سه نفری بودند که شايد به نمايندگی از اصلاحات رفتند تا گزارش دهند."

مجيد انصاری به اعتماد گفته است اين ديدار در "فضايی مناسب" انجام شد.

آخرين ديدار اصلاح‌طلبان با رهبر ايران مربوط به ۲۶ خرداد ۸۸ بود که در آن نمايندگان کانديداهای معترض انتخابات رياست‌جمهوری شرکت داشتند.

مجيد انصاری که عضو مجمع تشخيص مصلحت است، افزود: "ديداری داشته‌ايم که خوب بود، به هر حال خدمت ايشان رسيديم و در رابطه با مسائل کلی کشور صحبت کرديم."

وی درباره جزئيات اين ديدار گفت: "ملاقات بسيار خوبی بود که درباره جزئيات آن فعلا حرفی نمی‌زنيم اما اصل اين ديدار انجام شده است."

عباس عبدی: اين آغازی است که می‌تواند حفظ شود و در آستانه انتخابات اين ديدارها می‌تواند به تلطيف فضای عمومی ميان طرفين بينجامد

اين عضو مجمع روحانيون مبارز درباره نظرات آيت‌الله خامنه‌ای درباره گزارش‌های ارائه شده تنها به همين که "در چند بند صحبت کرديم" بسنده کرد.

انصاری در عين حال گفت در اين ديدار درباره انتخابات رياست‌جمهوری سال آينده صحبتی نشده و اين ديدار "به هيچ وجه انتخاباتی نبوده است و صرفا‍ً درباره مسائل جاری کشور بوده است."

عبدالواحد موسوی لاری نيز درباره اين ديدار گفت: "درباره بيان جزئيات اين ديدار بايد مشورت‌هايی صورت گيرد که پس از آن می‌توان جزئيات را در اختيار رسانه‌ها قرار داد."

عباس عبدی يکی از فعالان سياسی اصلاح‌طلب نيز به اعتماد گفته است: "به نظر من دوستان اصلاح‌طلب کار بسيار خوبی کرده‌اند که البته دير هم انجام شد."

وی گفت: "اين کار را البته آقای خاتمی و برخی ديگران بايد انجام دهند."

عباس عبدی افزود: "اين آغازی است که می‌تواند حفظ شود و در آستانه انتخابات اين ديدارها می‌تواند به تلطيف فضای عمومی ميان طرفين بينجامد."

ميرحسين موسوی، زهرا رهنورد و مهدی کروبی از رهبران مخالفان دولت نيز از بهمن‌ماه سال ۱۳۹۸ در حصر خانگی هستند.

اعلام کانديداتوری مصطفی کواکبيان در انتخابات رياست جمهوری

news-zamaneh — Fri, 25 Jan 2013 12:36:21 +0000

يازدهمين کنگره حزب مردم‌سالاری با اعلام کانديداتوری مصطفی کواکبيان، دبيرکل اين حزب در انتخابات رياست جمهوری سال ۱۳۹۲ به کار خود پايان داد.

به گزارش خبرگزاری فارس، يازدهمين کنگره حزب مردم‌سالاری بامداد روز گذشته پنج‌شنبه پنجم بهمن‌ماه در مجموعه فرهنگی آدينه، با پيامی از سوی حبيب‌الله عسگر اولادی دبيرکل حزب مؤتلفه اسلامی و حضور چهره‌هايی همچون حسن روحانی عضو مجمع تشخيص مصلحت نظام، علی‌ر‌ضا محجوب دبير خانه کارگر و مسعود پزشکيان نماينده اصلاح‌طلب تبريز در مجلس ايران آغاز شد.

در اين کنگره پس از تعيين شورای مرکزی جديد حزب مردم‌سالاری، مصطفی کواکبيان بار ديگر به‌عنوان دبيرکل اين حزب منصوب شد و در ادامه با رأی اعضای شورای مرکزی به عنوان کانديدای اين حزب در انتخابات يازدهمين دوره انتخابات رياست جمهوری معرفی شد.

اين نماينده اصلاح‌طلب مجلس پيش از برگزاری کنگره حزب مردم‌سالاری با اعلام آن‌که "در جلسات شورای مرکزی حزب بر روی نام من به توافق رسيده‌اند" گفته بود: "بنده از لحاظ انگيزه شخصی چندان تمايلی برای حضور در انتخابات ندارم، نه اين‌که بخواهم ناز کنم اما استدلال‌هايی را هم که برای عدم حضور در انتخابات دارم در جبهه اصلاح‌طلبان گفته‌ام و در جلسه آخر شورای مرکزی هم خواهم گفت. اميدواريم که استدلال ما قبول واقع شود؛ من دلم خوش نيست که نامم کبوتر حرم شود."

ابوالفضل قديانی، عضو ارشد سازمان مجاهدين انقلاب اسلامی و زندانی سياسی: کانديداهای اصلاح‌طلب رياست جمهوری از ابتدا به‌منظور شکست در انتخابات شرکت می‌جويند و در واقع همچون سياه‌لشگران ايفاکننده نقش کتک‌خور در فيلم‌های فارسی عمل می‌کنند

کواکبيان در جمع خبرنگاران در پاسخ به پرسشی در مورد طرح موضوع "اصلاح‌طلبان بدلی" نيز گفت: "به نظر من اصلاح‌طلبان بدلی ساخته جناح راست است و اين در شرايطی است که ما اساساً برای اصلاحات بايد هزينه بدهيم چه کسی حاضر است که بدل اين جريان شود و اساساً ساختن اصلاح‌طلبان بدلی برای اختلاف بين اصلاح‌طلبان است."

"اصلاح‌طلبان بدلی" عبارتی بود که چندی پيش ابوالفضل قديانی، عضو ارشد سازمان مجاهدين انقلاب اسلامی که اينک در زندان قزل‌حصار دوران حبس در تبعيد خود را می‌گذراند به کسانی اطلاق کرد که منتسب به جريان اصلاحات هستند اما بدون پيش‌شرط قصد حضور در انتخابات آينده را دارند.

وی با انتشار يادداشتی از داخل زندان اوين در اين‌باره نوشته بود: "اين‌ها با حضور ناميمون خود می‌خواهند تمرکز و وحدت اصلاح‌طلبان و هوادران جنبش سبز را مخدوش کنند و بر اساس اين استراتژی تنظيم‌شده برای ايشان، کانديداهای اصلاح‌طلب رياست جمهوری از ابتدا به‌منظور شکست در انتخابات شرکت می‌جويند و در واقع همچون سياه‌لشگران ايفاکننده نقش کتک‌خور در فيلم‌های فارسی عمل می‌کنند."

در حاشيه برگزاری کنگره حزب مردم‌سالاری، حسن روحانی، عضو مجمع تشخيص مصلحت نظام و از ديگر چهره‌های نزديک به اصلاح‌طلبان نيز در جمع خبرنگاران در پاسخ به موضوع نامزدی‌اش در انتخابات آينده گفت که "در حال بررسی هستم و با افراد زيادی ديدار داشته‌ام."

وی با بيان آن‌که "بهتر است ديروز را فراموش کنيم و به امروز و فردا بينديشيم." اعلام کرد: "آن‌هايی که اين طرف و آن طرف به گونه‌ای سخن می‌گويند که مردم را از حضور در انتخابات مأيوس کنند خدمتی به مردم نکرده و به منافع ملی صدمه می‌زنند."

حسن روحانی: آن‌هايی که اين طرف و آن طرف به گونه‌ای سخن می‌گويند که مردم را از حضور در انتخابات مأيوس کنند خدمتی به مردم نکرده و به منافع ملی صدمه می‌زنند

روز گذشته برخی رسانه‌ها از جلسه‌ای خبر دادند که چندی پيش حسن روحانی با شماری از مديران و مسئولان دوران رياست جمهوری اکبر هاشمی رفسنجانی در دفتر خود برگزار و با آن‌ها در مورد مسائل مهمی درباره انتخابات آينده مشورت کرده است.

گفته می‌شود روحانی در اين جلسه از ديدار چندی پيش خود با آيت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ايران خبر داده و گفته است که "از رهبری در خصوص شرکتم در انتخابات پرسيدم و ايشان اظهار داشتند بنا ندارند از هيچ فرد و گروهی حمايت کنند و هر کس را شورای نگهبان تأييد کرد می‌تواند وارد انتخابات شود."

طی روزهای اخير دو ديدگاه عمده درباره رويکرد جريان اصلاح‌طلب نسبت به انتخابات آينده در رسانه‌ها مطرح شده است.

شماری از فعالان سياسی اصلاح‌طلب معتقدند که سرنوشت انتخابات آينده به موضوع تعيين تکليف مهدی کروبی و ميرحسين موسوی دو کانديدای معترض به نتايج آخرين انتخابات رياست جمهوری در ايران که در حصر خانگی به‌سر می‌برند گره خورده است و اولويت برای هر گونه فعاليت در اين زمينه، رفع حصر از اين دو چهره شاخص جنبش اعتراضی موسوم به سبز است.

از سوی ديگر برخی صاحب‌نظران و کنشگران سياسی اصلاح‌طلب بر اين باورند که سخن گفتن از پيش‌شرط برای انتخابات آينده، صحيح نيست و برای حل مشکلات و معضلات جامعه و از جمله رفع حصر از رهبران جنبش سبز و آزادی زندانيان سياسی چاره‌ای جز تلاش برای در اختيار گرفتن قدرت اجرايی کشور از طريق مشارکت در انتخابات و معرفی کانديدا وجود ندارد.

خاتمی: می‌گويند اجازه نمی‌دهيم ولی بايد در انتخابات شرکت کنيد

news-zamaneh — Sun, 20 Jan 2013 13:38:36 +0000

يک هفته پس از انتقاد شديد رهبر جمهوری اسلامی ايران از کسانی که بر ضرورت برگزاری "انتخابات آزاد" پافشاری می‌کنند، محمد خاتمی، رئيس جمهوری پيشين ايران بار ديگر بر لزوم برگزاری "انتخابات آزاد" تأکيد کرد.

روز گذشته، تارنمای "بنياد باران"، گزارش داد که محمد خاتمی، رئيس جمهوری پيشين ايران در ديدار با اعضای حزب اراده ملت بار ديگر بر "انتخابات آزاد" تأکيد کرد و با اشاره به منتقدان اين مطالبه گفت: "امروز تا صحبت از انتخابات آزاد می‌شود حمله می‌کنند."

وی با بيان اين‌که "انتخابات آزاد يعنی انتخاباتی که مهندسی نشود"، به اظهارات چندی پيش علی سعيدی، نماينده رهبر جمهوری اسلامی در سپاه پاسداران اشاره کرد و خواستار "برخورد" با وی شد.

خاتمی با بيان آن‌که "بايد اين اطمينان به مردم داده شود که انتخابات مهندسی نمی‌شود." افزود: "حرف‌های خيلی بزرگی زده نمی‌شود آن وقت کسانی که بايد در عرصه انتخابات کاملا بی‌طرف باشند به نفع همين جريانات و به ضرر جريانات ديگر کار می‌کنند."

وی با انتقاد از اظهارات اخير برخی چهره‌های حامی حکومت گفت: "وقتی صراحتاً گفته می‌شود که اجازه داده نمی‌شود جرياناتی در انتخابات شرکت کنند، برای چه بايد شرکت کنند؟ می‌گويند ما اجازه نمی‌دهيم، ولی شما بايد شرکت کنيد ولی آن طوری که ما می‌خواهيم!"

آيت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی به کسانی که مطالبه "انتخابات آزاد" را مطرح می‌کنند هشدار داده بود که "مراقب باشيد اين حرف‌های شما مردم را از انتخابات مأيوس نکند"

خاتمی "انتخابات" را "حق همه" دانست و افزود: "بايد شرکت کرد، منتهی به شرطی که بتوان شرکت کرد."

رئيس دولت موسوم به اصلاحات در ادامه همچنين به اظهارات آيت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی هم اشاره کرد و افزود: "الحمدلله رهبری هم، اظهار کردند که همه انتخابات گذشته آزاد بوده است و مردم شرکت کنند و گفتند که از آزادی و سلامت انتخابات دفاع می‌کنند."

رهبر جمهوری اسلامی ايران هفته گذشته در اظهاراتی، با انتقاد از کسانی که می‌گويند، " انتخابات بايد آزاد برگزار شود"، گفته بود: "مگر بيش از ۳۰ انتخابات سه دهه اخير آزاد نبوده است؟ در کدام کشور انتخابات از ايران آزادتر است؟"

وی به کسانی که اين مطالبه را مطرح می‌کنند هشدار داده بود که "مراقب باشيد اين حرف‌های شما مردم را از انتخابات مأيوس نکند."

اظهارات آيت‌الله خامنه‌ای بيشتر واکنشی به سخنان اکبر هاشمی رفسنجانی، رئيس مجمع تشخيص مصلحت نظام و محمد خاتمی تعبير شد که در ماه‌های اخير بارها لزوم برگزاری انتخابات آزاد را مورد تأکيد قرار داده‌اند.

پس از اظهارات رهبر جمهوری اسلامی، شمار زيادی از چهره‌های شاخص جريان اصولگرای حامی وی و برخی امامان جمعه، به‌طور هماهنگ درخواست‌ها برای "انتخابات آزاد" را محکوم کردند.

احمد جنتی دبير شورای نگهبان قانون اساسی نيز در خطبه‌های نماز جمعه هفته گذشته تهران، "انتخابات آزاد" را "کليدواژه و رمز شورش" خواند و گفت: "کله‌گنده‌ها و شکست‌خورده‌های سياسی امروز از انتخابات آزاد صحبت می‌کنند و يکی از آن‌ها که گردن کلفت‌تر از همه است از مدت‌ها قبل اين موضوع را مطرح کرد و بقيه هم به دنبال آن اين بحث را مطرح می‌کنند."

يازدهمين دوره انتخابات رياست‌جمهوری ايران ۲۴ خرداد ۱۳۹۲ برگزار می‌شود.

مقامات حکومت ايران نگران هستند که اين انتخابات مانند انتخابات رياست‌جمهوری دوره گذشته به بحران تبديل شود.

مخالفان حکومت ايران شيوه انتخابات در جمهوری اسلامی را به دليل تعيين شرايط ويژه برای نامزدهای شرکت در انتخابات که توسط شورای نگهبان بررسی می‌شود غيردمکراتيک می‌دانند و معتقدند تنها گروه معدودی از موافقان حکومت اسلامی که به رهبر آن بايد وفادار باشند می‌توانند در انتخابات شرکت کنند.

چگونگی بررسی صلاحيت نامزدها موضوعی است که از سوی اصلاح‌طلبان حکومت نيز مورد انتقاد قرار می‌گيرد و حتی برخی از اصولگرايان نيز به آن معترض‌اند.

مصطفی تاج‌زاده، از چهره‌های اصلاح‌طلب زندانی، هفته گذشته در رد سخنان اخير رهبر جمهوری اسلامی و مسئولان حکومتی عليه طرح موضوع "انتخابات آزاد" گفت: "بايد قاطع و همه‌جانبه از انتخابات آزاد دفاع کرد."

کنگره سراسری اصلاح‌طلبان به تعويق افتاد

news-zamaneh — Mon, 14 Jan 2013 11:32:01 +0000

کنگره احزاب اصلاح‌طلب در ايران که قرار بود دی‌ماه جای برگزار شود، به تعويق افتاد.

به گزارش بهارنيوز، شورای هماهنگی جبهه اصلاحات در بيانيه‌ای اعلام کرد: "کنگره سراسری که قرار بود از طرف شورای هماهنگی جبهه اصلاحات در روزهای ۲۷ و ۲۸ دی‌ماه جاری برگزارشود، به دليل بروز پاره‌ای موانع و مشکلات به تعويق افتاده است که متعاقبا زمان برگزاری آن به اطلاع عموم خواهد رسيد."

شورای هماهنگی متشکل از ۱۷ حزب و گروه سياسی اصلاح‌طلب است که پس از انتخابات رياست‌جمهوری خرداد سال ۱۳۷۶ شکل گرفته است.

اين شورا در بيانیه خود به "موانع و مشکلاتی" که باعث شده کنگره سراسری اصلاح‌طلبان به تعويق بيفتد، اشاره‌ای نکرده است اما دو روز پیش رسول منتجب‌نيا، عضو حزب اعتماد ملی از احزاب اصلاح‌طلب ايران گفته بود اين کنگره به دليل "شروطی" که برخی مقامات مسئول مطرح کرده‌اند، لغو شده است.

به گفته منتجب‌نيا "اعلام برائت کليه اعضای شورای هماهنگی جبهه اصلاحات از ميرحسين موسوی و مهدی کروبی، پذيرفتن رسمی کليه قوانين جاری در روند انتخابات و روش اجرايی و نظارتی آن و عدم شرکت اجزاب مانند جبهه مشارکت ايران اسلامی و سازمان مجاهدين انقلاب اسلامی در اين کنگره" از جمله پيش‌شرط‌های بوده که مسئولان از شورای هماهنگی جبهه اصلاحات خواسته‌اند، آن‌ها را اجرا کنند.

شورای هماهنگی جبهه اصلاحات: وزرات کشور و ديگر مبادی قانونی و ذيربط، زمينه‌های برگزاری آزاد و توام با امنيت کنگره بزرگ اصلاح‌طلبان را فراهم آورند

با اين حال شورای هماهنگی جبهه اصلاحات در بيانيه‌ خود اعلام کرده "همچنان به تلاش‌های قانونی خود برای گردهمايی ادامه خواهد داد."

اين شورا ابراز اميدواری کرده است که "وزرات کشور و ديگر مبادی قانونی و ذيربط، زمينه‌های برگزاری آزاد و توام با امنيت کنگره بزرگ اصلاح‌طلبان را فراهم آورند."

چند هفته پيش نيز محمد خاتمی، رئيس‌جمهور پيشين ايران ابراز اميدواری کرده بود حکومت ايران با برگزاری کنگره اصلاح‌طلبان موافقت کند.

به گفته خاتمی، "برگزاری اين کنگره می‌تواند خود علامت و نشانه‌ای ولو کوچک از سوی حاکميت برای حضور همه سلايق در انتخابات باشد."

اشاره خاتمی به انتخابات رياست‌جمهوری سال آينده ايران است که روز جمعه ۲۴ خرداد ۱۳۹۲ برگزار می‌شود.

"کنگره اصلاح‌طلبان برگزار نمی‌شود"

news-zamaneh — Sun, 13 Jan 2013 09:15:17 +0000

يک عضو حزب اعتماد ملی گفته است کنگره اصلاح‌طلبان که قرار بوده اواخر دی ماه جاری برپا شود، "برگزار نخواهد شد."

رسول منتجب‌نيا روز شنبه ۲۳ دی ۱۳۹۱ به تارنمای "بهار نيوز" گفت: "هفته گذشته برخی از مسئولان شورای هماهنگی اصلاحات به جلسه‌ای با حضور برخی مقامات مسئول دعوت شدند."

وی توضيح نداده است که منظورش از "مقامات مسئول" چه کسانی يا نهادی هستند.

به گفته اين عضو حزب اعتماد ملی، در اين جلسه از اصلاح‌طلبان خواسته شده تا برای برگزاری همايش سه شرط را بپذيرند.

کنگره اصلاح‌طلبان قرار بود روزهای ۲۷ و ۲۸ دی‌ماه برگزار شود.

منتجب‌نيا گفته است: "اولين شرط، اعلام برائت کليه اعضای شورای هماهنگی جبهه اصلاحات از دو کانديدای اصلاح‌طلبان در انتخابات سال ۸۸ (ميرحسين موسوی و مهدی کروبی) و همچنين اتفاقات پس از آن انتخابات بود به گونه‌ای که حتی از اين شرط، نوعی توبه‌خواهی برداشت می‌شود."

منتجب‌نيا افزود: "شرط دوم اعلام شده، پذيرفتن رسمی کليه قوانين جاری در روند انتخابات و روش اجرايی و نظارتی آن توسط اصلاح‌طلبان بوده است."

رسول منتجب‌نيا: اولين شرط، اعلام برائت کليه اعضای شورای هماهنگی جبهه اصلاحات از دو کانديدای اصلاح‌طلبان در انتخابات سال ۸۸ (ميرحسين موسوی و مهدی کروبی) و همچنين اتفاقات پس از آن انتخابات بود به گونه‌ای که حتی از اين شرط، نوعی توبه‌خواهی برداشت می‌شود

وی درباره سومين شرط گفت: "به اعضای شورا رسما اعلام شد هيچ يک از احزاب منع فعاليت شده (مجاهدين انقلاب اسلامی و مشارکت) حق شرکت در اين همايش را ندارند و به همين دليل نبايد حتی نماينده‌ای به صورت غيرمستقيم از آن‌ها در اين کنگره شرکت داشته باشد."

به گفته منتجب‌نيا، "مسئولان مربوطه" با اعلام اين سه شرط به اصلاح‌طلبان گفته‌اند "در صورت موافقت با آن‌ها ‌می‌توانيد به وزارت کشور مراجعه تا نسبت به صدور مجوز برگزاری همايش اقدام لازم صورت بگيرد."

اين عضو حزب اعتماد ملی گفت: "آن‌گونه که مطلع شده‌ام نمايندگان حاضر از شورای هماهنگی جبهه اصلاحات در اين جلسه، اين شرط‌گذاری و نوع نگاه و تعامل را عملا پيامی در جهت ممانعت از ورود اين شورا به روند انتخاباتی تلقی و ارزيابی نموده و به همين علت از مراجعه بعدی به وزارت کشور نيز تاکنون خودداری نموده‌اند لذا به نظر می‌رسد عملا کنگره در تاريخ اعلام شده، برگزار نشود."

منتجب‌نيا ابراز اميدواری کرده که شرايط برای ورود اصلاح‌طلبان به انتخابات فراهم شود.

محمد خاتمی، رئيس‌جمهور پيشين ايران نيز چندی پيش ابراز اميدواری کرد حکومت ايران با برگزاری کنگره اصلاح‌طلبان موافقت کند.

خاتمی خواهان موافقت حکومت ايران با برگزاری کنگره اصلاح‌طلبان شد

news-zamaneh — Tue, 25 Dec 2012 07:57:15 +0000

محمد خاتمی، رئيس‌جمهور پيشين ايران ابراز اميدواری کرد حکومت ايران با برگزاری کنگره اصلاح‌طلبان موافقت کند.

تارنمای رسمی خاتمی روز دوشنبه چهارم دی گزارش داد وی در ديدار با اعضای ستاد برگزاری کنگره اصلاح‌طلبان گفته است: "برگزاری اين کنگره می‌تواند خود علامت و نشانه‌ای ولو کوچک از سوی حاکميت برای حضور همه سلايق در انتخابات باشد."

کنگره اصلاح‌طلبان قرار است روزهای ۲۷ و ۲۸ دی‌ماه برگزار شود. وزارت کشور و مقامات مسئول ايران هنوز درباره موافقت يا مخالفت با برگزاری اين کنگره سخنی نگفته‌اند.

به گفته محمد خاتمی "اگر شرايط (برای حضور) همه گروه‌ها و دلسوزان که در چارچوب قانون اساسی هستند و با اصل انقلاب و نظام هم‌سويی دارند، مهيا نشود؛ بدون شک انتخابات مطلوبی هم برگزار نخواهد شد."

اشاره خاتمی به انتخابات رياست‌جمهوری سال آينده ايران است که روز جمعه ۲۴ خرداد ۱۳۹۲ برگزار می‌شود.

رئيس‌جمهور پيشين ايران گفته است هنگامی که هنوز اصلاح‌طلبان نمی‌دانند می‌توانند کنگره‌ای برگزار کنند يا نه، "چگونه بايد به حضور پررنگ جريانات سياسی در انتخابات سال آينده اميدوار بود؟"

محمد خاتمی: جريانات و افرادی که دستشان در امر انتخابات باز است؛ مواضعی می‌گيرند که نگرانی‌ها را در جمع کثيری از دوستداران و مدافعان انقلاب دوچندان می‌کنند

وی از فضای سياسی کنونی ايران به‌عنوان "خزان فعاليت‌های سياسی" نام برده و گفت: "بسياری ازجريانات و گروه‌های سياسی وابسته به انقلاب و دارای اصل و ريشه به لحاظ فعاليت در محدوديت و محروميت هستند."

با اين حال خاتمی، شورای هماهنگی جبهه اصلاح‌طلبان را در ايران "يک نقطه اميد" دانست که می‌تواند "مرجع نمايندگی و هماهنگی ميان جريان اصلاحات باشد."

محمد خاتمی همچنين سخنان مسئولان دولتی و حکومتی ايران درباره انتخابات را "نگران‌کننده" ناميد و افزود: "جريانات و افرادی که دستشان در امر انتخابات باز است؛ مواضعی می‌گيرند که نگرانی‌ها را در جمع کثيری از دوستداران و مدافعان انقلاب دوچندان می‌کنند."

به گفته وی "امروز حتی ناظران انتخاباتی هم جانبدارانه برخورد می‌کنند بنابراين آيا نبايد جريان اصلاحات نگران وضعيت موجود و آينده انتخابات باشد؟ بدون شک اين موضع گيری‌ها نمی‌تواند تضمين‌کننده برگزاری يک انتخابات خوب و در تراز جمهوری اسلامی ايران باشد."

ظاهراً اشاره خاتمی به سخنان احمد جنتی، دبير شورای نگهبان قانون اساسی ايران است که گفته بود: "امکانی برای حضور مجدد فتنه‌گران در صحنه انتخابات وجود ندارد." شورای نگهبان، ناظر برگزاری انتخابات در ايران است.

مقامات حکومتی ايران از رويدادهای پس از انتخابات دهمين دوره رياست جمهوری در سال ۱۳۸۸ که در آن به‌مدت نزديک به يک سال نسبت به نتايج انتخابات اعتراضات خيابانی صورت گرفت و ده‌ها نفر کشته و صدها نفر دستگير شدند، به‌عنوان "فتنه" ياد می‌کنند و شرکت‌کنندگان در اين اعتراضات و رهبران آن را "فتنه‌گر" می‌نامند.

اين سخنان جنتی واکنش علی مطهری يکی از نمايندگان مجلس را نيز به دنبال داشت. مطهری در نامه‌ای به احمد جنتی گفت "هيچ مجوزی" برای "رد صلاحيت" ميرحسين موسوی و مهدی کروبی در انتخابات رياست‌جمهوری سال آينده اين کشور وجود ندارد.

علی مطهری خطاب به جنتی نوشت: "اگر مقصود شما افرادی است که جرم آن‌ها در دادگاه صالح اثبات شده و حکم دادگاه موجب محروميت آن‌ها از حقوق اجتماعی است، سخن جناب‌عالی درست است، در غير اين صورت وجاهت قانونی ندارد."

تفاوت اپوزیسیون و غیر اپوزیسیون چیست؟

politics — Sat, 15 Dec 2012 22:59:07 +0000

تعریف و تدقیق یک مفهوم

کورش عرفانی

کورش عرفانی - عمر اپوزیسیون رژیم ایران به اندازه‌ عمر خود رژیم است. از همان روزهای اول پس از انقلاب سال ۱۳۵۷، سلطنت‌طلبان در خارج از کشور مخالفت با حکومت اسلامیِ تازه به قدرت رسیده را آغاز کردند. اما مخالفت با رژیم تازه به طرفداران رژیم کهنه محدود نماند. به تدریج، سایر گروه‌های سیاسی فعال کشور و نیز بخش‌هایی از ایرانیانی که وطن را ترک کرده بودند، مثابله با جمهوری اسلامی را آغاز کردند.

از آن زمان تا کنون یعنی حدود سی و چهار سال، مبارزه علیه نظام جمهوری اسلامی ادامه داشته است. این مبارزه البته فراز و نشیب‌های فراوانی را به خود دیده، اما روند آن هرگز متوقف نشده است. این عمر طولانی شاید برخی از پرسش‌ها را مطرح کند، از جمله این که میزان موفقیت اپوزیسیون ایرانی خارج از کشور چقدر بوده، یا عدم کامیابی آن درخواست عمده‌ خود، یعنی تغییر رژیم در ایران ناشی از چه دلایلی است.

این نوشتار سعی دارد به برخی از عوامل دخیل در پاسخ‌گویی به این سوالات بپردازد، ضمن آن که مدعی همه جانبه‌نگری نیست.

اپوزیسیون چیست؟

یکی از اشکالات ذاتی اپوزیسیون ایرانی عدم تعریف دقیق آن چیزی است که باید به واسطه‌ این واژه و به عنوان معنای آن تداعی شود. اپوزیسیون به طور معمول و در ادبیات سیاسی دو معنا دارد: یکی در جوامع دمکراتیک است که در این صورت، به معنای حزبی است که در مقابل حزب حاکم دولتی و دارای اکثریت، نقش مخالف یا تعدیل‌کننده را در پارلمان ایفا می‌کند. در این مورد، اپوزیسیون تلاش می‌کند که خود را برای انتخابات آتی آماده سازد تا قدرت را با کسب رای اکثریت به دست آورد. در کشورهای غیردمکراتیک اما اپوزیسیون به معنای جمعی از تشکل‌های مخالف است که می‌خواهند رژیم استبدادی را سرنگون یا وادار به تفویض قدرت کنند.

در مورد ایران، معنای دوم صادق است و اپوزیسیون به طور عمده دربرگیرنده‌ مجموعه‌ نیروهایی است که خواهان حفظ نظام جمهوری اسلامی نبوده و تغییر آن را می‌طلبند. این نیروها ممکن است بر سر نوع تغییر نظام، اختلاف نظر یا تفاوت روش داشته باشند اما به هر روی تغییر نظام را ضروری می‌دانند. این خط‌‌کشی اما در سپهر سیاسی ایرانیان خارج از کشور به این روشنی نیست و مردم داخل کشور نیز نمود این ناروشنی را از طریق رسانه‌های سیاسی خارج از ایران می‌بینند. ابهام در آنجا بروز می‌کند که دیگر وقتی نام اپوزیسیون می‌آید، اشاره فقط به نیروهای خواهان «تغییر نظام» نیست، بلکه نیروهای خواهان «تغییر رفتار نظام» را نیز در بر می‌گیرد.

اپوزیسیون و پوزیسیون

ما واژه "اپوزیسیون" را از زبان بیگانه قرض گرفته‌ایم و به نظر می‌آید که این واژه در بسیاری از گفتارها معنای نامتعینی دارد. در برخی متن‌ها رسم شده است که اپوزیسیون (Opposition) را در مقابل کلمه پوزیسیون (Position ) قرار دهند. این تقابل واژگانی اپوزیسیون- پوزیسیون در زبان‌های اروپایی و یا تخصصی چندان مرسوم نیست. پوزیسیون ظاهرا به معنای وضعیت مستقر درک می‌شود. اپوزیسیون موضع مخالفت با موقعیت موجود است. 1]]

از آن جا که دمکراسی اجازه‌ جابجایی منظم و ممکن نیروهای اپوزیسیون وحکومت مستقر را برمبنای اصل کسب اکثریت آراء در یک انتخابات آزاد می‌دهد، اپوزیسیون، به طور منطقی، خواهان حذف نظام حاکم برای کسب قدرت نیست، زیرا می‌داند خود نیز می‌تواند با جلب نظر و حمایت مردم در انتخابات بعدی اختیارات را به دست بگیرد. این در حالی است که در کشورهای غیردمکراتیک، نظام حاکم، قدرت را به هیچ وجه به دیگران واگذار نمی‌کند و خواهان حفظ انحصاری و همیشگی قدرت است. چنین نظامی، به همین دلیل، برای مخالفان خویش راهی جز براندازی آن با هدف کسب قدرت باقی نمی‌گذارد.

بر این مبنا برای شرکت در اپوزیسیون باید به اصل براندازی توجه داشت، زیرا فضا و امکانی برای تغییر گرایش حکومت و کسب قدرت برای مخالفان قابل تصور نیست. به همین دلیل نیز خط «پوزیسیون» (به تعبیر ایرانی کلمه) که می‌خواهد نظام بماند تا شاید قدرت را واگذار کند و راه «اپوزیسیون» که می‌خواهد نظام برود تا قدرت را به دست آورد قابل تمایز است: اپوزیسیون خواهان تغییر رژیم حاکم است و پوزیسیون خواهان حفظ آن.

ابهام در اپوزیسیون ایرانی

در حال حاضر به دلیل ناروشنی معنای این واژه، چارچوب اصلی مفهومی اپوزیسیون مخدوش شده است و بسیاری از جریان‌های پوزیسیون، یعنی موافق با بقای نظام حاکم، در آن حضور تبلیغاتی پیدا کرده‌اند 2]]. آن‌ها این توهم را دامن زده‌اند که بخشی از اپوزیسیون هستند در حالی که به معنای خاص کلمه در پوزیسیون قرار دارند. این ابهام شاید نخستین نکته‌ای است که سبب شده هم اکنون مردم و فعالان سیاسی در داخل و خارج از کشور حیران و سرگردان باشند. در این زمینه است که باید خط روشنی ترسیم شود و اپوزیسیون، به معنای فنی کلمه، موفق شود علی‌رغم تمام تفاوت‌های دیدگاهی یا روشی خود، به صورت خیلی شفاف اصل ضرورت براندازی نظام را به عنوان یک مقوله‌ ذاتی و ساختاری برای خویش ترسیم و تاکید کند. با چنین کاری بسیاری قادر به تشخیص پوزیسیون خواهند بود و آن را از اپوزیسیون تفکیک می‌کنند.

بدیهی است علاوه بر آن‌هایی که از سر ناآگاهی یا کم دانشی به این خلط مبحث دامن می‌زنند رژیم هم بی‌میل نباشد که این عدم تفکیک ادامه یابد تا از کارآیی اپوزیسیون یعنی نیروی برانداز کاسته شود. هشیاری و دقت عمل صاحب‌نظران و نیز برنامه‌سازان رسانه‌ها و فعالان سیاسی در این زمینه لازم و ضروری است تا خط‌های چارچوبی اپوزیسیون به صورت «جامع» و «مانع» عمل کند. «جامع»، یعنی دربرگیرنده‌ هر نیرویی که براندازی و تغییر نظام را می‌خواهد بشود و در این باره استثنایی قائل نشود و «مانع»، یعنی اجازه ندهد که نیروهای مخالف با براندازی نظام، به صرف مخالفت با سیاست‌ها و رفتارهای حکومت، به عنوان اپوزیسیون ارزیابی شوند.

یک تعریف ساده، جامع و مانع

شاید در این راستا بد نباشد که تعریف زیر را که در دل شاخص‌بندی این مفهوم در علوم سیاسی است، بیرون بکشیم. ضمن این که می‌دانیم می‌خواهیم واژه را در مورد کشورهای دیکتاتوری و غیر دمکراتیک به کار بریم: « مجموعه‌ای از نیروهای سیاسی که به دنبال حذف نظام حاکم برای کسب قدرت هستند.»

این تعریف چند عنصر را در خود دارد:

۱) به مجموعه‌ای از نیروها اشاره دارد. یعنی نمی‌تواند به یک سازمان یا حزب مشخص محدود شود و دربرگیرنده‌ طیفی از نیروهاست. چیزی که تمام ادعاهای انحصارطلبانه‌ سیاسی را زیر سوال می‌برد. دیدن اپوزیسیون به مثابه یک طیف اجازه می‌دهد که واقعیت تنوع محتوایی، دیدگاهی، روش‌ها و نیروهای موجود در آن را در نظر بگیریم.

۲) نیروهای سیاسی: این به معنای آن است که ما نمی‌توانیم هر نیرویی را تحت نام اپوزیسیون بازشناسی کنیم. مثلا یک انجمن فرهنگی یا ادبی یا یک جمع شهروندی می‌تواند بخشی از «حامیان» اپوزیسیون محسوب شود اما نه خود اپوزیسیون. زیرا همان‌طور که گفته شد، موضوع بر سر نیروهایی است که می‌خواهند قدرت سیاسی را بگیرند. پس اپوزیسیون باید نیروی سیاسی محسوب شود، یعنی برای کسب قدرت تشکیل شود و مبارزه ‌کند نه فقط برای پایین کشیدن قدرت. برای نیرویی که فقط می‌خواهد نظام حاکم را پایین بکشد اما برای کسب قدرت آماده نیست می‌توان واژه‌های دیگری را یافت. نیروی سیاسی، یک جمع متشکل است و به طور هدفمند و برنامه ریزی شده در پی کسب قدرت است.

برای شرکت در اپوزیسیون باید به اصل براندازی توجه داشت، زیرا فضا و امکانی برای تغییر گرایش حکومت و کسب قدرت برای مخالفان قابل تصور نیست. به همین دلیل نیز خط «پوزیسیون» (به تعبیر ایرانی کلمه) که می‌خواهد نظام بماند تا شاید قدرت را واگذار کند و راه «اپوزیسیون» که می‌خواهد نظام برود تا قدرت را به دست آورد قابل تمایز است: اپوزیسیون خواهان تغییر رژیم حاکم است و پوزیسیون خواهان حفظ آن.

۳) حذف نظام: اپوزیسیون نمی‌تواند روایتی از نظام فعلی را با تغییراتی سطحی بپذیرد. عمق تغییری که می‌طلبد، زیاد است و اگر اجرا شود، چه تحت این نام بیان شود یا خیر، سبب براندازی نظام حاکم و جایگزینی آن با یکی دیگر می‌شود. به همین دلیل، تمام نیروهایی را که تغییراتی سطحی می‌خواهند، باید اصلاح‌طلب و بخشی از «پوزیسیون» دانست. امری که در حال حاضر در صحنه‌ سیاسی ایران واضح است. «اصلاح‌طلبان» در داخل و خارج از کشور در پی تغییر رفتار نظام هستند نه تغییر نظام. 3]]

۴) کسب قدرت: اپوزیسیون به دنبال جایگزین ساختن نیروی حاکم است. به همین دلیل هم نظام کنونی را بر می‌اندازد و از نو قدرت را بازتعریف کرده و در دست خود می‌گیرد. از اینجاست که بحث آلترناتیو بودن اپوزیسیون مطرح می‌شود. اپوزیسیون در معنای فنی خود جایگزین قدرت حاکم است، آن را پایین می‌کشد و خود جایگزین آن می‌شود.

با اتکاء به این تعاریف می‌توان به تدقیق تعریف بالا پرداخت و گفت که اپوزیسیون عبارت است از « چندین تشکل دارای ماهیت سیاسی که تلاش منظم می‌کنند تا رژیم حاکم را به زیر کشند و قدرت را به دست گرفته و یک رژیم جدید تشکیل دهند.»

حال که مشخص ساختیم اپوزیسیون چیست، بد نیست به این مهم بپردازیم که آیا اپوزیسیون باید متحد و یک دست باشد یا خیر. آیا باید به طور لزوم یک اپوزیسیون متحد داشته باشیم؟

اپوزیسیون یعنی مجموعه

باید بدانیم شانس این که اپوزیسیون فقط یک جریان باشد و بس در جهان امروز بسیار کم است. هم چنان که در کشورهای دیکتاتور زده‌ مصر و سوریه و عراق دیدیم، مفهوم اپوزیسیون دربرگیرنده چندین جریان است که هر کدام در دل خود، تشکل‌هایی را در بر دارند. بنابراین باید از تنوع جریان‌ها و تشکل‌ها نام برد. این که آیا این جریان‌ها و تشکل‌ها با هم متحد می‌شوند تا به عنوان یک تن واحد عمل کنند، - باید گفت که این امکان هست - اما یک اجبار نیست. یعنی هم می‌توانیم اپوزیسیون متحد داشته باشیم و هم اپوزیسیون غیرمتحد.

قابل تصور است که اگر جریان‌های یک اپوزیسیون با هم متحد باشند، می‌توانند با انباشت نیروهای خویش به طور موثرتر عمل کنند، اما این به آن معنا نیست که اگر جریان‌های اپوزیسیون متحد نشوند چیزی به اسم اپوزیسیون نیست و یا توان عمل کردن را ندارد. بنابراین نباید برخورد ایده‌آلیستی و یا افسانه‌ای در مورد اتحاد اپوزیسیون داشت. یک اپوزیسیون غیرمتحد نیز می‌تواند به موفقیت برسد. شرط آن این است که جریان یا جریان‌هایی در دل آن اپوزیسیون توان کافی برای پایین کشیدن رژیم حاکم و جایگزینی آن را داشته باشند. در این صورت رفتار مورد انتظار از جانب سایر جریان‌های اپوزیسیون، اگر نه اتحاد با آن جریان موفق و پیشرو، دست کم، همسویی با آن است. تعریف همسویی نیز بسیار کلی است و می‌تواند در برگیرنده‌ هماهنگی کلی و غیرمدیریت‌ شده‌ فعالیت‌ها یا همکاری‌های مشخص و برنامه ریزی شده باشد.

آن چه بسیار مهم است این که یک اپوزیسیون برای موفقیت خویش باید از خنثی کردن تلاش‌ها در میان جریان‌های درون خود پرهیز کند. یعنی اجزاء درون اپوزیسیون، به واسطه‌ اختلاف نظر یا تفاوت سطح کارآیی خویش، با هم دچار تضاد و کشمکش نشوند. در این صورت، تلاش‌های یکدیگر را باطل کرده و بر عمر دشمن مشترک خود، که رژیم حاکم باشد می‌افزایند.

باید بدانیم شانس این که اپوزیسیون فقط یک جریان باشد و بس در جهان امروز بسیار کم است. هم چنان که در کشورهای دیکتاتور زده‌ مصر و سوریه و عراق دیدیم، مفهوم اپوزیسیون دربرگیرنده چندین جریان است که هر کدام در دل خود، تشکل‌هایی را در بر دارند. بنابراین باید از تنوع جریان‌ها و تشکل‌ها نام برد. این که آیا این جریان‌ها و تشکل‌ها با هم متحد می‌شوند تا به عنوان یک تن واحد عمل کنند، - باید گفت که این امکان هست - اما یک اجبار نیست. یعنی هم می‌توانیم اپوزیسیون متحد داشته باشیم و هم اپوزیسیون غیرمتحد.

منطقی‌تر آن است که مبنای محاسبات برای تنظیم رفتار جریان‌ها و تشکل‌های درون اپوزیسیون نسبت به همدیگر در نظر گرفتن حتمی منظور و مقصد مشترک و بعد سایر تفاوت‌ها و افتراق‌ها باشد. در غیر این‌صورت عدم کامیابی اپوزیسیون به عهده‌ی خود اپوزیسیون خواهد بود.

راه‌کار کامیابی اپوزیسیون

اما یک اپوزیسیون به طور کلی و یا یک جریان و تشکل‌های درون اپوزیسیون به طور خاص، برای موفقیت، باید چند اصل را رعایت کند:

۱) تعیین هدف: هر تشکل و جریانی که خود را جزیی از اپوزیسیون می‌داند، باید برای خویش هدف قابل دسترسی را تعریف کند. این همان مقصدی است که قرار است به آن برسد. به طور مثال، در مورد یک جریان سیاسی اپوزیسیون ایرانی، هدف می‌تواند پایین کشیدن رژیم جمهوری اسلامی به قصد برگزاری انتخابات آزاد و استقرار حکومت دمکراتیک در ایران باشد. این هدف باید تا حد ممکن دقیق، روشن و قابل اجرا باشد. رویاپردازی در آن نباشد و شانس تحقق را بر اساس واقعیت توان موجود در تشکل یا جریان پیشنهاد دهنده و نیز بر اساس ظرفیت‌های جامعه، داشته باشد.

۲) تعیین استراتژی: پس از تعیین مقصد باید «نقشه‌ راه» یا همان استراتژی را ترسیم کرد. این راه کلی است که باید مشخص سازد به صورت عمومی قرار است آن جریان و یا تشکل و نیز نیروهایی که می‌تواند بسیج کند از چه مسیری عبور کنند تا به آن هدف دست یابند. به طور مثال، استراتژی آماده سازی و هدایت قیام برانداز و مدیریت دوران گذار.

۳) معرفی تاکتیک‌ها: هر نقشه‌ راهی از تکه‌های کوچکی تشکیل شده است که مراحل مختلف مسیر بلند هستند. مجموع مراحل تاکتیکی در صورت موفقیت و در کنار هم، یکدیگر را تکمیل و طی کردن نقشه‌ راه را ممکن می‌سازند. در مورد اپوزیسیون ایران و هدف و استراتژیی که به عنوان مثال ارائه شد، باید هر یک از مراحل برشمرده‌ بالا را دقیق توصیف کرد: تقویت روحیه مردم، گسترش آگاهی‌ها، سازماندهی نیروها، بررسی شرایط داخلی و خارجی، تدارک اعتراضات عمومی، سازماندهی و هدایت قیام براندازی، مدیریت دوران گذار، برگزاری انتخابات آزاد، شرکت در این انتخابات و نقش‌آفرینی در حکومت آینده. هر یک از این مراحل تاکتیکی باید به مرور زمان و با تکیه بر داده‌های برخاسته از واقعیت‌ها تعریف و تدقیق شوند.

۴) به کارگیری تکنیک‌ها: برای پیاده کردن هر یک از مراحل تاکتیکی فوق باید به اجرای راه‌کارهایی پرداخت که این مهم را ممکن می‌سازند. این راهکارها یا تکنیک‌ها به جزییات فنی برمی‌گردند که یک جریان یا تشکل سیاسی باید قادر به تهیه و تدوین و آموزش و اجرای آن باشد و با در نظرگرفتن بازخوردها، آنها را مورد بازنگری و تدقیق قرار دهد. مثلا در مرحله‌ تاکتیکی، یعنی تقویت روحیه‌ مردم، باید مشخص شود که قرار است چه راه‌کارهایی مورد بهره‌برداری قرار گیرند که این مهم حاصل شود.

پس می‌بینیم که جریان یا تشکلی که می‌خواهد او را به عنوان اپوزیسیون بازشناسی کنند، باید مجهز به تمام این اجزاء و عناصر باشد: هدف و مقصد را تعریف و تعیین کرده باشد، نقشه‌ راه یا استراتژی دستیابی به هدف را بداند، هر مرحله‌ تاکتیکی از این راه طولانی را تعیین کرده باشد و در نهایت، برای موفقیت در هر مرحله، تکنیک‌ها یا روش‌های کاری مناسب را بشناسد و به کار بندد.

سرنوشت عملی اپوزیسیون

با داشتن این شاخص‌ها اینک بهتر می‌توان دانست که در صحنه‌ بسیار شلوغ سیاسی ایران چه جریان‌هایی را می‌‌شود به عنوان اپوزیسیون نام برد و کدام‌ها را باید جدا ساخته و در ردیف «پوزیسیون» (در معنای ایرانی کلمه) قرار داد. این به آن معناست که نمی‌توان هر نیرویی را بر اساس ادعا و باور خویش طبقه‌بندی کرد. باید معیارهای دقیق و فنی داشته باشیم که ارزیابی ما بتواند مستند و دقیق باشد.

بحث اپوزیسیون یک مقوله‌ «محتوایی» و «فنی» است. مقوله محتوا بر می‌گردد به آن چه یک اپوزیسیون یا یک جریان درون آن ارائه می‌دهد. چه دستگاه فکریی دارد؟ جهان بینی و نوع نگرش آن چگونه است؟ چه ارزش‌هایی را پاس می‌دارد و چه آرمان شهری را برای فردای کشور ترسیم می‌کند؟ اما آن چه در نهایت تعیین‌کننده و سرنوشت‌ساز خواهد بود، قدرت آن جریان، برای پیاده کردن بخشی یا تمامی آن چیزی است که می‌گوید. به عبارت بهتر، اپوزیسیون، دست آخر در جریانی تبلور پیدا می‌کند که موفق می‌شود قوی‌تر و کارآتر باشد. طرح‌ها و حرف‌های خود را با پشتوانه‌ اجرایی و عملی به پیش برد و به کرسی بنشاند.

در اینجا یادآور می‌شویم که بحث اپوزیسیون یک مقوله‌ «محتوایی» و «فنی» است. مقوله محتوا بر می‌گردد به آن چه یک اپوزیسیون یا یک جریان درون آن ارائه می‌دهد. چه دستگاه فکریی دارد؟ جهان بینی و نوع نگرش آن چگونه است؟ چه ارزش‌هایی را پاس می‌دارد؟ چه آرمان شهری را برای فردای کشور ترسیم می‌کند؟ در جستجوی چه نوع نظامی است؟ چه سیستم اقتصادی و چه نوع روابط اجتماعی را توصیه می‌کند؟ چه تصویری از آینده‌ی ایران تحت قدرت خویش ترسیم می‌کند.

در این مورد باید گفت که مشابهت‌های زیادی میان اجزاء طیف اپوزیسیون ایرانی وجود دارد. یعنی ما شاهدیم که تقریبا همه‌ آنها به ارزش‌هایی چون آزادی، دمکراسی، سکولاریسم، حقوق بشر، عدالت اجتماعی و... توجه دارند. اختلاف‌ها بیشتر در مورد تعریف دقیق و عملی این ارزش هاست که کمتر بحث می‌شود و نیز در مورد روش پیاده کردن آنها، که نقطه‌ی اصلی اختلاف نظرهاست.

اما به نظر می‌رسد آن چه در ورای این جنبه‌ محتوایی می‌تواند واقعیت اپوزیسیون ایرانی را سمت و سو دهد، توان اجرایی جریان‌های موجود در آن باشد. در یک تحلیل نهایی، بسیاری از ایرانیان با این موقعیت مواجه خواهند شد که جریان‌هایی در اپوزیسیون از جریان‌های دیگر عمل‌گراتر و به این واسطه، دارای شانس بیشتر برای موفقیت هستند. به عبارت دیگر، این که یک جریانی در سخن چه می‌گوید و برای کاری که می‌خواهد بکند، چه گفتمان و شعارهایی را مطرح می‌سازد یک چیز است؛ اما آن چه در نهایت تعیین‌کننده و سرنوشت‌ساز خواهد بود، قدرت آن جریان، برای پیاده کردن بخشی یا تمامی آن چیزی است که می‌گوید. به عبارت بهتر، اپوزیسیون، دست آخر در جریانی تبلور پیدا می‌کند که موفق می‌شود قوی‌تر و کارآتر باشد. طرح‌ها و حرف‌های خود را با پشتوانه‌ اجرایی و عملی به پیش برد و به کرسی بنشاند.

این امر توجه همه‌ ایرانیان علاقه‌مند به تغییر رژیم در ایران را به خود جلب می‌کند. روشن است که در عالم سیاست موضوع ارزش‌ها و اخلاق به شدت تحت تاثیر پراکتیسیسم (عمل‌گرایی Practicism) و پراگماتیسم (مصلحت‌گرایی Pragmatism) قرار دارد. سیاست، عالم قدرت است. هر که قدرت بیشتری دارد موفق به بسیج نیرو و امکانات بیشتری می‌شود و با آنها، باز هم قدرت بیشتری به دست می‌آورد و این روند را تا جایی ادامه می‌دهد که به هدفش دست می‌یابد. این قاعده‌ بازی سیاست است که برخی مواقع درک و پذیرش آن به قدری سخت است که افراد را به انزوا و کناره‌گیری وادار می‌کند. اما در میدان سیاست فقط کسانی پیروزند که می‌مانند و بر اساس قواعد بازی به پیش می‌روند.

اپوزیسیون ایرانی هم از این قاعده مستثنی نیست. شک نیست که در میان تمام جریان‌ها و تشکل‌های موجود در مجموعه‌ نیروهای برانداز که به عنوان اپوزیسیون شناخته می‌شوند، آن جریانی پیروز نهایی خواهد بود که بتواند با قدرت عمل کند، نیروهای سیاسی و اجتماعی را با خویش همراه سازد، توان ایجاد اعتراضات و هدایت آنها را در اختیار داشته باشد، قیام براندازی را برنامه‌ریزی و یا آن را هدایت کند، در دوران گذار نقش به‌سزایی در مدیریت کشور داشته باشد، با تمام توان در انتخابات آتی شرکت کند و گفتمان و عملکردی را از خود نشان دهد تا نظر مثبت اکثریت را جلب کند و به این ترتیب، قدرت حاکمه‌ آینده را از آن خود سازد.

نتیجه‌گیری

در آ‌ن‌چه آمد، تلاش کردیم تعریف روشنی از اپوزیسیون به دست دهیم، شاخص‌های آن را برشماریم و توجه را به واقعیت اپوزیسیون ایرانی جلب کنیم. می‌بینیم که در جبهه‌ براندازان نظام حاکم کنونی یک طیف از جریان‌ها و تشکل‌ها هستند که می‌توانند عمل کنند. برای دانستن میزان شانس آنها باید ببینیم آیا هدف، استراتژی، تاکتیک‌ها و تکنیک‌های لازم را دارند و قادر به اجرای آنها هستند یا خیر. در نهایت این که در میان آنها، جریانی بالاترین شانس را دارد که نه تنها این عناصر را تعریف و تدقیق کرده، بلکه می‌تواند نیروی انسانی و امکانات مادی کافی برای اجرای طرح‌های خود را فراهم کند.

گسترش و به کارگیری دیدها و تمایزبندی‌های فنی از این دست، می‌تواند به آشفتگی حاکم بر وضعیت کنونی پایان دهد و شرایط را برای تامین شفافیت در صحنه‌ سیاسی و تشخیص نیرویی که هر کس می‌خواهد در اپوزیسیون مورد حمایت قرار دهد، مساعد سازد. فراموش نکنیم هیچ جامعه‌ای بدون رسیدن به حد کافی از پیچیدگی فنی و تشخیص درست پدیده‌ها شانس رسیدن به دمکراسی را نخواهد داشت، زیرا دمکراسی، در یک تعریف عمومی، نظام سیاسی متناسب با «تقسیم کار حرفه‌ای و تخصصی» است.

پانویس‌ها:

1]] ما در این جا بر مبنای رایج بودن این تقسیم‌بندی در زبان سیاسی ایرانیان و قابل فهم بودن آن از این تقسیم‌بندی غیرتخصصی بهره می‌بریم. شاید به یک معنا بتوان تقسیم‌بندی را به صورت «اپوزیسیون» و «غیراپوزیسیون» مطرح کرد.

2]] شاید بتوان بخش عمده‌ای از نیروهایی را که تا به حال در سه کنفرانس استکهلم، بروکسل و پراگ شرکت کرده‌اند بنا به گفته خودشان در تمایزبندی خود با نیروهای برانداز نمونه‌ای از «پوزیسیون» بدانیم که در عین حال در محافل و گردهم آیی‌هایی «اپوزیسیون» شرکت دارند و به این واسطه برای بسیاری می‌توانند به عنوان «اپوزیسیون» جلوه کنند.

3]] شخصیت‌های معروف اصلاح‌طلبان بارها تکرار کرده‌اند که به هیچ وجه برانداز نیستند وبا اصل نظام جمهوری اسلامی مشکلی ندارند. هر چند که روایت‌های مختلفی برای بیان این موضوع در پیش می‌گیرند، اما کنه مطلب این است که فقط تغییر رفتار نظام را می‌خواهند نه تغییر نظام را. امری که با توجه به وابستگی ساختاری آنان به نظام قابل درک است.

قبض و بسط سیاسی رژیم در ماه‌های پیش رو

politics — Thu, 13 Dec 2012 21:41:00 +0000

اکبر گنجی

اکبر گنجی - سیر تحولات ایران تا حد زیادی به متغیرهای خارجی وابسته شده است. متغیرهایی که از جمله شامل تحریم‌های فلج کننده، مذاکرات هسته‌ای، مذاکره یا عدم مذاکره‌ با آمریکا، سقوط یا بقای رژیم بشار اسد، امکان سرایت جنگ داخلی سوریه به عراق و لبنان و ترکیه، احتمال حمله‌ نظامی به ایران یا اپوزیسیون‌ سازی مشابه سوریه برای ایران می‌شوند. بدین ترتیب، سخن گفتن از ماه‌های پیش رو، بدون در نظر گرفتن این متغیرها و میزان تأثیرشان در سمت و سوی تحولات، از دقت و صحت تحلیل می‌کاهد.

فرض کنیم ۶ ماه آینده- تا زمان برگزاری انتخابات ریاست جمهوری- شرایط فعلی پایدار بماند و در وضعیت امروز قرار داشته باشیم. آیت‌الله خامنه‌ای به دنبال برگزاری انتخابات ریاست جمهوری در خرداد ۱۳۹۲ با اهدافی به شرح زیر است:

الف- مشارکت حداکثری مردم در انتخابات به منظور مشروع قلمداد کردن نظام.

ب- حفظ آرامش در بالا (کنترل جنگ قدرت جناح‌های رژیم) و پائین (ممانعت از شورش و بسیج اجتماعی).

ج- تضمینی بودن نتیجه/فرآورده‌ انتخابات (رئیس جمهور مطیع رهبری).

ظاهراً هدف اول با هدف دوم و سوم در تعارض قرار دارد. آرامش و نتیجه تضمین شده، نیازمند افزایش فشار و سرکوب است. انتخابات در فضای بسته، غیررقابتی و قطبی نشده نمی‌تواند مشارکت حداکثری پدید آورد. اما مسئله به این سادگی‌ها نیست. واقعیت‌های دیگری نیز وجود دارد که نباید نادیده گرفته شوند. ساختار سیاسی ایران، ساختار سیاسی عراق صدام حسین، لیبی قذافی، مصر حسنی مبارک و کره‌ شمالی نیست.

اولاً: انتخابات حداقل به جنگ قدرت میان اصول‌گرایان تبدیل خواهد شد. جنگ قدرتی که طرفین با وعده‌ها و افشاگری‌ها در بخشی از جامعه شور و حال ایجاد خواهند کرد. حضور کاندیدای احمدی‌نژاد در برابر کاندیدای اصول‌گرایان سنتی چالش‌برانگیز خواهد بود. ضمن آن که جبهه‌ پایداری هم زیربار مشایی نمی‌رود و اگر احمدی‌نژاد بر حضور او اصرار ورزد، ممکن است شاهد حضور سه جریان متفاوت اصول‌گرایان در انتخابات باشیم. احمدی‌نژاد پیش‌بینی‌ناپذیر، ممکن است با ترفندهای تازه شگفتی‌ساز باشد.

ثانیاً: انتخابات طرف سومی هم خواهد داشت. اگرچه امکانی برای نامزدی چهره‌های شاخص

اصلاح‌طلبان (موسوی، کروبی، خاتمی، عبدالله نوری و...) وجود ندارد، اما راه برای کاندیداتوری دیگر اصلاح‌طلبان (عارف، محمدعلی نجفی، اسحاق جهانگیری و...) باز است. به احتمال زیاد سبزها و اصلاح‌طلبان از کاندیداتوری چهره‌های غیراصلی پشتیبانی نخواهند کرد. عارف با این‌که معاون اول محمد خاتمی بود، حمایتی کسب نخواهد کرد. اگر نجفی کاندیدا شود و مورد تأیید شورای نگهبان قرار گیرد، به طور قطع حداقل بخشی از اصلاح‌طلبان از او حمایت خواهند کرد.

انتخابات حداقل به جنگ قدرت میان اصول‌گرایان تبدیل خواهد شد. جنگ قدرتی که طرفین با وعده‌ها و افشاگری‌ها در بخشی از جامعه شور و حال ایجاد خواهند کرد. حضور کاندیدای احمدی‌نژاد در برابر کاندیدای اصول‌گرایان سنتی چالش‌برانگیز خواهد بود. ضمن آن که جبهه‌ پایداری هم زیربار مشایی نمی‌رود و اگر احمدی‌نژاد بر حضور او اصرار ورزد، ممکن است شاهد حضور سه جریان متفاوت اصول‌گرایان در انتخابات باشیم. احمدی‌نژاد پیش‌بینی‌ناپذیر، ممکن است با ترفندهای تازه شگفتی‌ساز باشد.

با توجه به این مقدمات، آیا فضای سیاسی بسته‌تر شده و سرکوب‌ها افزایش خواهند یافت؟ اگر چه شواهد و قرائنی برای این مدعا می‌توان ارائه کرد، اما شواهدی خلاف این مدعا هم وجود دارد.

یکم- روزنامه‌ها، هفته‌نامه‌ها و ماهنامه‌ها: روزنامه‌های اعتماد و آرمان به اصلاح‌طلبان تعلق دارند. روزنامه‌ اصلاح‌طلب بهار نیز به تازگی آغاز به کار کرده است. گفته می‌شود که بهار در خدمت عارف قرار گرفته است، اما تیم گرداننده‌ آن (سعید پورعزیزی، کسری نوری، بهروز گرانپایه و عموزاده‌ خلیلی) از اصلاح‌طلبانند.

هفته‌نامه‌های اصلاح‌طلب مهرنامه، آسمان، اندیشه‌ پویا و نسیم بیداری نیز ماه هاست که در حال انتشار هستند و نه تنها از داخلی‌ها، که از ایرانیان مقیم خارج نیز مقاله منتشر می‌کنند.

دوم- سخنرانی‌ها: اگر چه امکان سخنرانی درمحافل عمومی برای چهره‌های شاخص اصلاح‌طلب وجود ندارد، اما گروه‌های اجتماعی با سید محمد خاتمی، موسوی خوئینی‌ها، عبدالله نوری، هاشمی رفسنجانی و... دیدار کرده و متن سخنان آنان نیز منتشر می‌شود. پیام تصویری محمد خاتمی به مراسم ۱۶ آذر دانشگاه تهران نه تنها در آنجا پخش گردید، بلکه در صفحه‌ روزنامه‌ی اعتماد ۲۱/۹/۹۱ بازنشر شد.

سوم- نزاع بر سر روابط با آمریکا و اشغال سفارت آن کشور در تهران: اخیراً بحث‌های داغی درباره‌ مذاکره‌ با آمریکا و اشغال سفارت آن کشور در سال ۱۳۵۸ در گرفت. مقاله‌های رد و بدل شده میان عباس عبدی و صادق خرازی یکی از آن موارد بود. نظرات ناقدانه‌ صادق طباطبایی [۱] و ابراهیم یزدی [۲] و پاسخ موسوی خوئینی‌ها [۳] سه نمونه‌ دیگر در این خصوص است. نه تنها اشغال سفارت آمریکا به طور ریشه‌ای نقد و رد می‌شود، بلکه گروهی به طور علنی از مذاکره و رابطه‌ با آمریکا حمایت می‌کنند.

چهارم- نفی هژمونی روضه‌خوان‌ها و مداح‌ها: روضه‌خوان‌ها و مداح‌ها در بالا آوردن احمدی‌نژاد ایفای نقش کرده‌اند. پیروزی احمدی‌نژاد موجب شد تا آنان به دنبال هژمونی گفتمان خود بیفتند و تا حدی هم موفق شدند. اخیراً رسول جعفریان در نقد سخنان پناهیان- روضه‌خوان بیت رهبری- که در حضور

آیت‌الله خامنه‌ای ایراد کرده [۴]، گفته است:

«قریب هشت سال است که در این کشور مشتی روضه‌خوان، سردمدار فکر و اندیشه شده‌اند...با این حرف‌ها که نمی‌شود برای کشور راهبرد درست کرد و آینده‌نگری کرد. این‌ها مشتی بافتنی است که به درد اداره‌ مملکت نمی‌خورد... چطور آقای ابطحی در این حکومت زندانی و محدود می‌شود، اما افرادی مثل پناهیان که همان حرفها را، اما در قالب انقلابی می‌زنند و بعد از ظهور صغری، حرف از قواعد ظهور به میان می‌آورند و آماده‌باش می‌دهند، به راحتی فرصت می‌یابند که مدام در سیما مطالب و افکار و اندیشه‌های بی اساس‌شان منتشر شود... این‌که این افراد در محضر رهبری این مطالب را می‌گویند، معنایش این نیست که آن مطالب از نظر ایشان درست است.» [۵]

نقد جعفریان جنجال زیادی برپا کرد و گروهی به دفاع از پناهیان برخاستند، اما نقد "ظهورگرایی" و روضه‌خوان و مداح خواندن سخنران عزاداری رهبری، قابل توجه است.

جمهوری اسلامی دموکراتیک و ملتزم به حقوق بشر نخواهد شد. اما فضا به صورت کنترل شده گشوده‌تر می‌گردد تا مشارکت حداکثری محقق شود. آیت‌الله خامنه‌ای فضای حضور اصلاح‌طلبان را ایجاد خواهد کرد، اما نه برای چهره‌های شاخص یا برای پیروزی آنان در انتخابات. بلکه برای گرم کردن تنور انتخابات و دستیابی به مشارکت حداکثری. این‌ها مقتضای ساختار جمهوری اسلامی، انتخابات و مدعیات است. اگرچه انتخابات آزاد و منصفانه و موثر نیست، اما انتخابات رقابتی میان "خودی"‌هایی که مانند ببر و پلنگ به نزاع می‌پردازند، فضای تنفس برای پائینی‌ها ایجاد می‌کند.

پنجم- نامه‌های سرگشاده به رهبری: نامه‌های سرگشاده‌ زندانیان سیاسی و برخی از فعالان سیاسی داخل کشور به رهبری ادامه دارد. نامه‌ها و فیلم‌های نوری‌زاد و نوشته‌ دکتر ملکی دو نمونه از آنهاست. [۶]

ششم- مناظره‌های تلویزیونی: مناظره‌های تلویزیونی در انتخابات ریاست جمهوری ۸۸ نقش مهمی ایفا کردند. آن تجربه از مدتی قبل به گونه‌ای جدید در حال تکرار است که بازتاب نسبتاً گسترده‌ای هم داشته است. مناظره‌ ابراهیم اصغرزاده و حسین شریعتمداری [۷]، مناظره‌ معصومه‌ ابتکار و روح الامینی [۸] و مناظره‌ صادق زیباکلام و حسین خسروپناه [۹] سه نمونه از این موارد هستند. صدا و سیما وعده داده است که این گونه مناظره‌ها را ادامه دهد. البته زیباکلام حضور دائمی در تلویزیون داشته و از آمریکا و

رضاشاه هم در سیمای جمهوری اسلامی دفاع می‌کند [۱۰]. اصغرزاده و ابتکار در سیمای جمهوری اسلامی از زندانیان سیاسی دفاع کردند.

کاندیداهای ریاست جمهوری هم مناظره‌های تلویزیونی خواهند داشت و کسب رأی، فرد را وادار به نقد وضع موجود و ظاهر شدن در چهره‌ اپوزیسیون می‌کند.

هفتم- مناظره‌های دانشگاهی: مناظره‌های دانشگاهی- با حضور دانشجویان- نیز اخیراً رونق گرفته است. مناظره‌ عباس عبدی و علوی‌تبار[۱۱]، مناظره‌ علوی‌تبار و نبویان [۱۲]، مناظره‌ علوی‌تبار و خسروپناه [۱۳]، مناظره‌ علوی‌تبار و عبدالهیان در قم، مناظره‌ علوی‌تبار با واسطی در مشهد، مناظره‌ مراد ثقفی و حجت‌الاسلام مهدی ابوطالبی در دانشگاه مشهد [۱۴] چند نمونه از این موارد هستند.

مناظره‌ها کمتر سیاسی و بیشتر دینی است. اما گزارش‌ها نشان می‌دهند که برخلاف نظر حکومت، این گونه مناظره‌ها با توجه به هزینه کردن صد درصدی اسلام توسط جمهوری اسلامی، به سود طرف مقابل تمام شده است و سخنان نوگرایان و منتقدان طالب بیشتری پیدا کرده است.

هشتم- نتیجه: جمهوری اسلامی دموکراتیک و ملتزم به حقوق بشر نخواهد شد. اما فضا به صورت کنترل شده گشوده‌تر می‌گردد تا مشارکت حداکثری محقق شود. آیت‌الله خامنه‌ای فضای حضور اصلاح‌طلبان را ایجاد خواهد کرد، اما نه برای چهره‌های شاخص یا برای پیروزی آنان در انتخابات. بلکه برای گرم کردن تنور انتخابات و دستیابی به مشارکت حداکثری.

این‌ها مقتضای ساختار جمهوری اسلامی، انتخابات و مدعیات است. اگرچه انتخابات آزاد و منصفانه و موثر نیست، اما انتخابات رقابتی میان "خودی"‌هایی که مانند ببر و پلنگ به نزاع می‌پردازند، فضای تنفس برای پائینی‌ها ایجاد می‌کند. آیا مخالفان می‌توانند و می‌خواهند از این شرایط برای گذار به دموکراسی استفاده کنند؟

انتخابات ریاست جمهوری به روایت خاتمی و موسوی خوئینی‌ها

politics — Wed, 05 Dec 2012 22:25:05 +0000

اکبر گنجی

اکبر گنجی - ایران از نظر سیاسی در چه شرایطی به سر می‌برد؟ بگذارید از زبان داخلی‌ها و به حکم: "خوش‌تر آن باشد که سر دلبران/ گفته آید از زبان دیگران"، به توضیح وضعیت بپردازیم. آن هم از زبان شخصیت‌هایی که روزی/ روزگاری از چهره‌های قدرتمند جمهوری اسلامی بودند.

یکم- محمد خاتمی در سی ام آبان سال ۱۳۹۱ گفته است: «مگر فلان آقای نظامی یا امنیتی حق دارد درون و بیرون نظام را تعریف کند؟ اینها یعنی چه؟ مثل این که مشکل فقط این است که چه کسی کاندیدا بشود؟ نخیر، آیا اصلا شما [یعنی ما اصلاح‌طلبان] را راه می‌دهند؟... ما می‌خواهیم زندگی کنیم، حرف بزنیم، امنیت داشته باشیم... آنچه برای ما مهم است این است که ما داخل نظامیم، هیچ کس حق ندارد بگوید چه کسی داخل نظام است و چه کسی خارج نظام... آیا کاندیدای اصلاح‌طلبان می‌تواند در این فضا همه‌

حرف‌هایش را بزند یا اگر بزند به انواع اتهامات متهم می‌شود؟... باز هم بر این نکته تأکید می‌کنم که گرچه ما اهل تحریم نیستیم، ولی عدم شرکت و نداشتن کاندیدا به هیچ وجه به معنی خروج از نظام نیست. نباید تحت تأثیر جنگ روانی قرار بگیریم» [لینک].

خاتمی براین باور است که اصلاح‌طلبان اصلی را به انتخابات راه نمی‌دهند، لذا آنها هم کاندیدایی نخواهند داشت. خاتمی وضعیت را آن چنان بسته می‌یابد که مطالبات اصلاح‌طلبان را به "امنیت داشتن" و "زندگی کردن" تقلیل می‌دهد. می‌گوید قدرت سیاسی از آن شما، اما باید امنیت داشته باشیم و زندگی کنیم.

دوم- آیت‌الله موسوی خوئینی‌ها طی دیداری با بخش دانشجویی حزب اسلامی کار- که در ۶/۹/۹۱ انتشار یافت [لینک] - در توضیح وضعیت کشور موارد زیر را بازگو کرده است:

الف- تهمت‌زنی، دروغ‌گویی نظام: مردم به نظام اعتماد ندارند. یکی از دلایل آن، دروغ‌گویی و تهمت‌زنی بی‌شمار است: «این که هی بگویید فلانی بد است، فلانی فتنه‌گر است، فلانی صهیونیست است، فلانی آمریکایی است و فلانی چیست و فلانی چیست و غیره برای شما سودی نخواهد داشت. حتی اگر مردم باور کنند، و البته از بس دروغ گفته‌اید آن را هم باور نمی‌کنند».

ب- میزان اصلاح پذیری نظام: رژیم اصلاح‌طلبان را جاسوس و برانداز به شمار می‌آورد که از سر لطف به آنان اجازه‌ حیات داده است. هیچ نظر اصلاح طلبانه‌ای از آنان را نمی‌پذیرد: «این که اشاره کردید ما برای اصلاح امور به حاکمیّت پیشنهادی بدهیم این کار عملی نیست. آن‌ها ما را برانداز می‌دانند و نسبت به من هم نگاه‌شان این است که به قول سردارشان من آمریکائی هستم و آمریکا به من خط می‌دهد وبه قول یکی از نویسندگان‌شان و سایت‌های خلق‌الساعه و بی‌شمارشان، من افکار مارکسیستی دارم و به "ک گ ب" وصل هستم و البته آنهایی که این تهمت‌ها را می‌زنند همه آزاد هستند و هر روز هم وضعشان بهتر می‌شود. آن وقت من بیایم به آن‌ها بسته پیشنهادی بدهم؟ می‌گویند ما همین که شما را زنده گذاشته‌ایم، لطف کرده‌ایم و ما را به عنوان یک دشمن خطرناک می‌دانند و فکر می‌کنم که اگر روزی بر سر دوراهی سازش با آمریکا یا اصلاح‌طلبان قرار بگیرند، آمریکا را بر ما ترجیح می‌دهند».

پ- شرکت در انتخابات به شرط نفی موسوی و کروبی : آیت‌الله خامنه‌ای اصلاح‌طلبان را فتنه‌گر قلمداد کرده، و پیروانش، توبه از گذشته و بیزاری جستن از میرحسین موسوی و مهدی کروبی را به عنوان شرط کاندیداتوری اصلاح‌طلبان مطرح کرده‌اند.

«می‌گویند اگر می‌خواهید در انتخابات شرکت کنید باید از فتنه ابراز بیزاری بجویید. ابراز بیزاری یعنی چه؟ یعنی از آقایان مهندس موسوی و حجت‌الاسلام کروبی تبری بجوئیم؟ ما خودمان آقای موسوی را به عنوان کاندیدا معرفی کردیم، و او مدعی است رایش را خورده‌اند و هنوز تکلیف این مسئله روشن نشده است. چون یک طرف دعوا را بر کرسی نشانده‌اند وطرف دیگر را در خانه‌اش زندانی کرده‌اند، حالا ما از او برائت بجوییم تا بتوانیم در انتخابات شرکت کنیم و آنان همین داستان را دوباره تکرار کنند... می‌گویند از آقای خاتمی اعلام برائت کنید. تازه ول‌کن هم نیستند. از این سه تا که ابراز برائت کردید می‌گویند از دیگران هم ابراز برائت کنید، از آن‌ها که زندانی هستند هم ابراز برائت کنید وآخرش هم می‌گویند از خودتان و از گذشته‌تان هم اعلام بیزاری کنید. یعنی باید از همه این‌ها ابراز برائت کنید تا شما را قبول کنند. مرده شوی این قبول کردن را ببرد».

برخی مدعای احتمال کاندیداتوری هاشمی رفسنجانی را مطرح کرده و گفته‌اند که او فردی است که اصلاح‌طلبان، اصول‌گرایان سنتی و تکنوکرات‌ها بر سرش اجماع خواهند کرد. به تعبیر دیگر، هاشمی رفسنجانی، "چاره‌ی بیچارگی" جمهوری اسلامی و نجات کشور است. اما وضع هاشمی حتی از ضرب المثل "طرف را به ده راه نمی‌دادند، سراغ خانه‌ کدخدا را می‌گرفت"، نیز بدتر است. برای این که به هاشمی حتی اجازه‌ سفر به زادگاه خودش را هم ندادند تا بداند که نمی‌خواهند در انتخابات نقش‌آفرین باشد.

ت- شرایط خاتمی از زندان بدتر است: اصلاح‌طلبان نه تنها از نظام حذف شده‌اند، بلکه در شرایط بدتر از زندان به سر می‌برند. حال برخی می‌گویند شرایط را بپذیرد، در انتخابات شرکت کنید تا حذف نشوید:

«می‌گویند که اگر در انتخابات شرکت نکنید حذف می‌شوید. از کجا حذف می‌شویم؟ از درون حکومت؟ سال‌ها است که ما را حذف کرده‌اند. آن دو بزرگوار را که در خانه‌شان زندانی کرده‌اند. عده‌ای هم که در زندان به سر می‌برند. کسی هم مثل آقای خاتمی در چنان محدودیت هائی بسر می‌برد که اگر در زندان بود راحت‌تر از این بود. خوب حذف کردن مگر چه معنایی جز این دارد».

ث- انتصابات خامنه‌ای- جنتی: آیت‌الله خامنه‌ای سرنوشت انتخابات را به آیت‌الله جنتی واگذار کرده و مقاصد خود را از طریق او تعقیب می‌کند. سخنان خداوند دارای معیار و معناست، اما مدعیات اینان فاقد ملاک و معناست: «ریش و قیچی دست آقای آیت‌الله جنتی است که بگوید چه کسی صلاحیت دارد و چه کسی ندارد. به کسی هم جوابگو نیست که دلایل تایید یا رد صلاحیت یک فرد را توضیح بدهد. وقتی خدا با انسان حرف می‌زند می‌فهمیم که چرا می‌فرماید این خوب است و آن بد است، ولی مشکل ما این است که نمی‌فهمیم که جناب جنّتی، در دایره‌ی کدام نگاه این را تایید می‌کند و آن را رد می‌کند... آن‌ها می‌گویند همه آزاد هستند، اما در چارچوب نگاه آقای جنتی، و این به نظر ما درست نیست. آقای جنتی بالاخره یک نفر است و نمی‌شود که همه خودشان را با قد و قواره‌ای که آقای جنتی متر می‌کند اندازه کنند و تطبیق دهند».

ج- انتخابات آزاد، یعنی کاندیداتوری مهندس موسوی: شرکت در انتخابات حق مردم و همه‌ گروه‌های سیاسی است، اما انتخابات باید آزاد باشد. وقتی موسوی و کروبی و ده‌ها تن دیگر را زندانی کرده، اصلاح طلبان فاقد رسانه، حق برگزاری نشست سیاسی، امکانات تبلیغاتی و مورد تهاجم تخریبی هستند؛ انتخابات آزاد فاقد معناست. در عین حال، نظام اگر فقط و فقط بپذیرد که موسوی از درون زندان کاندیدا شود، ما آزاد بودن انتخابات را می‌پذیریم:

«انتخابات آزاد آثار و علائمی دارد که اگر مردم آن‌ها را ببینند باور می‌کنند. اما بعید می‌دانم که حکومت تن به یک انتخابات آزاد بدهد. انتخابات آزاد یعنی این که آقای مهندس موسوی هم بتواند کاندیدا شود... حتی لازم نیست برای انتخابات از حصر هم بیرون آورده شود، فقط از داخل حصر منزلش اعلام کاندیداتوری کند. اگر رای آورد از خانه‌اش برود ساختمان ریاست جمهوری و اگر رای نیاورد همانجا بماند. اگر انتخابات آزاد نباشد، هر چقدر هم که ما بگوئیم آزاد است مردم باورشان نمی‌شود».

چ- پیش‌بینی بسته‌تر شدن فضای سیاسی: وضعیت ایران را به مرحله‌ای رسانده‌اند که شرایط روز به روز بدتر و بدتر خواهد شد. حقوق مدنی هرچه بیشتر نادیده گرفته خواهد شد، "هیچ امیدی" به برگزاری انتخابات آزاد وجود ندارد و "بعید" است رژیم تن به چنین امری دهد:

«من با مشاهده وضعیت موجود، هیچ امیدی ندارم که حاکمیت راه را باز کند تا تمام مردم آزادانه مشارکت کنند... با مشاهده این وضعیت متاسفانه می‌بینم که اجازه نمی‌دهند که انتخابات پیش رو انتخاباتی آزاد باشد. چون شرایط برایشان دشوار‌تر شده است. در سال ۸۸ مدیریت کشور به دشواری امروز نبود. همانطور که در سال ۸۴ هم به دشواری سال ۸۸ نبود... مدیریت کشور برایشان دشوار شده است و به روی همدیگر چنگ می‌اندازند و روز به روز هم وضعیت برایشان دشوار‌تر می‌شود و هر چه دشوار‌تر شود برگزاری انتخابات را سخت‌تر می‌کنند، چون احساس می‌کنند آزادی انتخابات سال ۸۸ را هم نمی‌توانند برقرار کنند. چون نگران هستند که از داخل انتخابات آزاد نتیجه‌ای بیرون بیاید که کار را برای آنان مشکل‌تر کند. خدا کند مشکلات کشور کمتر شود و به حد اقل برسد. در غیر این صورت هر روز دایره آزادی‌های مدنی و مشروع تنگ‌تر خواهد شد».

سوم- اجازه ندادن به هاشمی رفسنجانی جهت سفر به زادگاه خود: قرار بود هاشمی رفسنجانی برای مراسم اولین سالگرد درگذشت حجت‌الاسلام والمسلمین محمد هاشمیان- امام جمعه‌ سابق رفسنجان- به آن شهر برود. سخنرانی‌هایی برای او تدارک دیده و اعلام شده بود. شورای تأمین استان اطلاع می‌دهد که قادر به تأمین امنیت برگزاری این مراسم و با حضور هاشمی رفسنجانی نیست. گروه‌های فشار و لباس شخصی‌ها هم تهدیدات خود را آغاز می‌کنند. هاشمی که با ساختار تشکیلاتی و فرماندهی این نوع گروه‌ها به خوبی آشناست، سفرش را لغو می‌کند. هاشمی پیامی برای این مراسم ارسال کرد و در آخر آن نوشت:

این که خاتمی و موسوی خوئینی‌ها می‌گویند با کاندیداهای دسته دوم و سوم اصلاح‌طلبان وارد انتخابات نخواهند شد، این که می‌گویند با "کاندیدای اجاره‌ای" (کاندیدای اصول‌گرایان) وارد انتخابات نخواهند شد، این که می‌گویند کاندیدای اصلاح‌طلبان باید چهره‌های شاخص آنها (موسوی، کروبی، خاتمی، عبدالله نوری) باشد؛ معنایی جز عدم کاندیداتوری نخواهد داشت. برای این که آیت‌الله خامنه‌ای هزینه‌ زیادی بابت حذف اینان از نظام داده است، حال به چه دلیلی باید راه ورود آنان را هموار سازد؟ هاشمی رفسنجانی را به روستایش هم راه ندادند. بقیه‌ افرادی هم که قصد قطعی کاندیداتوری دارند، در انتظار مجوز رهبری به سر می‌برند.

«وظیفه‌ام بود که هم در مراسم اولین سالگرد ایشان حضور یابم و هم در این فرصت، دیدار با بستگان و همشهریان را تازه نمایم؛ دلم می‌خواست و برنامه‌ریزی هم شده بود که بیایم، اما به خاطر فشردگی برنامه‌ها در مرکز و ملاحظاتی که به آن آگاهید و ضرورت پرهیز از هرگونه تنش و اختلاف و گرفتن فرصت از سوءاستفاده‌کنندگان و بدخواهان افراطی، خود را از این سعادت محروم می‌کنم». [لینک]

مراسم با آرامش مطلق- بدون حضور هاشمی- برگزار شد. برخی مدعای احتمال کاندیداتوری هاشمی رفسنجانی را مطرح کرده و گفته‌اند که او فردی است که اصلاح‌طلبان، اصول‌گرایان سنتی و تکنوکرات‌ها بر سرش اجماع خواهند کرد. به تعبیر دیگر، هاشمی رفسنجانی، "چاره‌ی بیچارگی" جمهوری اسلامی و نجات کشور است. اما وضع هاشمی حتی از ضرب المثل "طرف را به ده راه نمی‌دادند، سراغ خانه‌ کدخدا را می‌گرفت"، نیز بدتر است. برای این که به هاشمی حتی اجازه‌ سفر به زادگاه خودش را هم ندادند تا بداند که نمی‌خواهند در انتخابات نقش‌آفرین باشد.

چهارم- دیدار با هاشمی، خاتمی و سید حسن خمینی یعنی نفی اصول‌گرایی و عدم کاندیداتوری: سایت رجانیوز در دهم آذر ۱۳۹۱ طی خبری اعلام کرد که محمد باقر قالیباف- کاندیدای ریاست جمهوری- در ۲۳/۷/۹۱ با هاشمی رفسنجانی و سپس با محمد خاتمی و سید حسن خمینی "ملاقات محرمانه" داشته است. رجانیوز مدعی شده که "به برخی از جزئیات این دیدارها" دسترسی داشته و افزوده که "مدعیان اصول گرایی"، "لازم است مرزبندی صحیح و درستی با اصحاب و حامیان فتنه" داشته باشند. به همین دلیل، قالیباف باید «شخصاً در مورد علت و جزئیات دیدار با خاتمی به عنوان یکی از رئوس فتنه ۸۸، آقای هاشمی از حامیان برخی عناصر فتنه ۸۸ و سید حسن خمینی توضیح دهد.» [لینک]

روابط عمومی شهرداری تهران به سرعت با صدور اطلاعیه‌ای این خبر را تکذیب کرد. اما تکذیبیه دارای نکته‌ بسیار مهمی بود. نوشته‌اند: «متاسفانه برخی رسانه‌های فضای مجازی صرفا برای دست یافتن به بازدید بیشتر و یا به دلیل توهم دشمن‌پنداری بر خلاف صراحت فرمایش رهبر معظم انقلاب که تاکید داشتند رقیب انتخاباتی خود را دشمن اکبر تلقی نکنیم، به هر دروغ و شایعه‌ای متوسل می‌شوند.» [لینک]

گویی خبر دروغ دیدار قالیباف با این سه، مصداق تبدیل قالیباف به "دشمن اکبر" است. مگر دیدار با این سه تن چه جرم بزرگی است که آن را باید این چنین قلمداد کرد؟ رجانیوز مجدداً تأکید کرد که صحت خبرش "محرز" است و نوشت: «چنانچه روشن شود که آقای قالیباف با انگیزه نهی از منکر نسبت به برخی رفتارهای نادرست و همچنین روشن کردن مرزبندی خود با این افراد دیدار کرده است، مایه خوشوقتی دلسوزان انقلاب خواهد بود، اما انجام دیدار محرمانه و خبری نکردن آن با گذشت بیش از یک ماه، موجب بروز شائبه‌هایی می‌شود که رجانیوز پس از گذشت این مدت برای زدودن شائبه‌ها، دست به انتشار این خبر زد تا شاید آقای قالیباف به میدان روشنگری بیایند».

پنجم- نتیجه: این که خاتمی و موسوی خوئینی‌ها می‌گویند با کاندیداهای دسته دوم و سوم اصلاح‌طلبان وارد انتخابات نخواهند شد، این که می‌گویند با "کاندیدای اجاره‌ای" (کاندیدای اصول‌گرایان) وارد انتخابات نخواهند شد، این که می‌گویند کاندیدای اصلاح‌طلبان باید چهره‌های شاخص آنها (موسوی، کروبی، خاتمی، عبدالله نوری) باشد؛ معنایی جز عدم کاندیداتوری نخواهد داشت. برای این که آیت‌الله خامنه‌ای هزینه‌ زیادی بابت حذف اینان از نظام داده است، حال به چه دلیلی باید راه ورود آنان را هموار سازد؟ هاشمی رفسنجانی را به روستایش هم راه ندادند. بقیه‌ افرادی هم که قصد قطعی کاندیداتوری دارند، در انتظار مجوز رهبری به سر می‌برند.

آیت‌الله موسوی خوئینی‌ها گفته است که آقای خاتمی رئیس ماست. خاتمی هم به صراحت خط مشی انتخابات را روشن کرده است: مرزبندی با دو طرف.

مرزبندی با اصول‌گرایان: اگر در انتخابات چهره‌های شاخص اصلاح‌طلبان مجاز به کاندیداتوری نباشند، اصلاح‌طلبان نامزدی نخواهند داشت.

مرزبندی با ساختارشکنان: اصلاح‌طلبان جمهوری اسلامی را قبول داشته و به همین دلیل برخلاف براندازان، انتخابات را تحریم نخواهند کرد.

به تعبیر دیگر، بر این قرار حتی اگر انتخابات ریاست جمهوری رقابت منحصر به کاندیداهای اصول‌گرایان سنتی و اصول‌گرایان رادیکال باشد، سید محمد خاتمی و همفکرانش رأی خود را به صندوق‌ها خواهند ریخت، برای آن که مرزبندی شان با ساختارشکنان روشن باشد و هیچ کس هم نتواند آنها را خارج نظام قلمداد کند.

خامنه‌ای از واقعیت‌پنداری تا واقعیت‌سازی

Thu, 26 Jul 2012 08:22:19 +0000

گفت‌وگوی سراج الدین میردامادی با محمدجواد اکبرین

سراج الدین میردامادی − آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، در دیدار با کارگزاران و مسئولان نظام، وضع اقتصادی و سیاسی حکومتش را مستحکم و در عوض وضع غرب را سست و لرزان توصیف کرده است.

او گفته است: «مشکلات اقتصادی کشورهای غربی با مشکلات اقتصادی کشور ما تفاوت اساسی دارد زيرا مشکلات ما همانند مشکلات گروه کوهنوردی است که در حال حرکت به سمت قله، دچار مشکلاتی می‌شود اما حرکتش همچنان ادامه دارد در حالی که مشکلات اقتصادی غرب همانند اتوبوسی است که در زير بهمن مانده است.»

● گفت‌وگو با محمد جواد اکبرین

در مورد سخنان روز دوم مرداد رهبر حکومت اسلامی با محمد جواد اکبرین، روزنامه‌نگار و دین‌پژوه در پاریس کفت‌وگو کرده‌ام.

تحلیل شما در باره‌ی اظهارات اخیر آیت‌الله خامنه‌ای، به ویژه در حوزه‌ی اقتصادی که مردم در آن مشکلات اقتصادی را به صورت ملموس و عینی مشاهده می‌کنند، چیست؟

محمد جواد اکبرین: به نظر من، مهم‌ترین نکته‌ای که آقای خامنه‌ای در این محور مطرح کرده، مسئله‌ی "واقعیت‌پنداری" است (این تعبیر‌ خودشان است). می‌گوید گزارش‌ها درباره گرانی‌ها و فشارهایی که دارد به مردم می‌آید و گزارش‌هایی که در آنها سقوط اقتصادی کشور مطرح می‌شود، القای غربی‌ها هستند و بخش‌هایی در داخل نظام دچار "واقعیت‌پنداری" شده‌اند و گمان کرده‌اند که این‌ها واقعیت است.

آیت‌الله خامنه‌ای در سخنرانی اخیرشان ده‌ها بار از کلمه‌ی "واقعیت" استفاده کرد و ده‌ها بار از جمله‌ی «واقعیت این است که» استفاده کرد. اگر به این سخنرانی مراجعه کنید، این نکته بسیار جلب توجه می‌کند. می‌توان این‌ برداشت را کرد که آقای خامنه‌ای تصمیم به نوعی واقعیت‌سازی گرفته است. یعنی بر خلاف آن‌چه او واقعیت‌پنداری توصیف می‌کند و غربی‌ها را به القای یک‌سری واقعیت‌ها و بخشی از داخل را به تحت تأثیر غرب قرار گرفتن متهم می‌کند، خود او هم تصمیم دارد یک واقعیت‌سازی کند.

محمدجواد اکبرین:
«واقعیتی که رهبر جمهوری اسلامی تعریف می‌کند، این است که کشور در حال پیشرفت است و به تعبیر ایشان غرب به مراتب ضعیف‌تر شده است. دقیقاً ایشان غرب را به عنوان قدرتی که به مراتب ضعیف‌تر شده، توصیف می‌کند و معتقد است جمهوری اسلامی به مراتب قوی‌تر شده و حتی آن‌قدر قوی شده که می‌تواند سیاست‌های کنترل جمعیت‌اش را تغییر بدهد و جمعیت کشور را افزایش بدهد و مهم‌ترین نکته‌ای که ایشان در این باب مطرح می‌کند این است که می‌گوید: «در گذشته گردنه‌هایی سخت‌تر از این وجود داشت که ما عبور کردیم». در حالی‌که ناظران سه دهه‌ی گذشته‌ی ایران معتقدند که از این گردنه سخت‌تر تاکنون وجود نداشته است.»

واقعیتی که ایشان تعریف می‌کند، این است که کشور در حال پیشرفت است و به تعبیر ایشان غرب به مراتب ضعیف‌تر شده است. دقیقاً ایشان غرب را به عنوان قدرتی که به مراتب ضعیف‌تر شده، توصیف می‌کند و معتقد است جمهوری اسلامی به مراتب قوی‌تر شده و حتی آن‌قدر قوی شده که می‌تواند سیاست‌های کنترل جمعیت‌اش را تغییر بدهد و جمعیت کشور را افزایش بدهد و مهم‌ترین نکته‌ای که ایشان در این باب مطرح می‌کند این است که می‌گوید: «در گذشته گردنه‌هایی سخت‌تر از این وجود داشت که ما عبور کردیم». در حالی‌که ناظران سه دهه‌ی گذشته‌ی ایران معتقدند که از این گردنه سخت‌تر تاکنون وجود نداشته است.

در جایی آیت‌الله خامنه‌ای از «آرمان‌گرایی با واقع‌بینی» سخن می‌گوید. به نظر شما منظور ایشان از این واژه چیست؟

من این واژه را بیشتر دفاع آیت‌الله خامنه‌ای در برابر یک‌سری حملات دوستان‌شان می‌دانم. در گزارش‌های طی روزهای گذشته آمده که برخی، از جمله خطیب نماز جمعه‌ی تهران، آقای صدیقی گفته‌اند که «برخی از مسئولان دارند رهبر را ملامت می‌کنند». معنایش این است که ایشان در میان نزدیکان خودش هم مورد انتقاد قرار گرفته و احتمالاً متهم به آرمان‌گرایی و دوری از واقع‌بینی شده است. بر اساس توصیفی که آقای صدیقی می‌کند، آن‌ها آیت‌الله خامنه‌ای را متهم کرده‌اند به این‌که بر روی شعارهای خودش ایستاده و واقعیت موجود را که سقوط سیاسی و اقتصادی جمهوری اسلامی است، ندیده می‌گیرد.

آیت‌الله خامنه‌ای برای این‌که بگوید که خیر، من آدم واقع‌بینی هستم و برای این‌که بگوید من وضعیت موجود را می‌بینیم و در عین حال آرمان‌گرا هستم، چندین‌بار از ترکیب آرمان‌گرایی و واقع‌بینی در صحبت خودش استفاده کرد. ضمن این‌که البته می‌تواند توصیه‌ای هم به دولت احمدی‌نژاد باشد. دولتی که در برخی از موارد متهم شده به این‌که فقط شعار می‌دهد، عمل نمی‌کند، واقعیت‌ها را ندیده می‌گیرد و سیاست‌هایی را در پیش می‌گیرد که وضعیت اقتصادی را پیچیده‌تر می‌کند.

آیت‌الله خامنه‌ای در بخش دیگری از سخنان خود، سیاست‌های هسته‌ای دوره‌ی اصلاحات را به سختی به چالش کشیده‌اند. ولی شایعاتی در روزها و ماه‌های اخیر مطرح بود مبنی بر این‌که با به بن‌بست رسیدن پرونده‌ی هسته‌ای، آیت‌الله خامنه‌ای تمایل نشان داد‌ه‌اند که آقای هاشمی رفسنجانی و تیم هسته‌ای ایشان و بخشی از اصلاح‌طلبان وارد این عرصه بشوند و آن‌ها کار را بر عهده بگیرند. آیا به نظر نمی‌رسد که این اظهارات مهر بطلانی بر آن شنیده‌ها و شایعات باشد؟

دقیقاً همین‌طور است. از قضا غیبت آقای هاشمی رفسنجانی در نشست مهمی مثل این نشست که همه‌ی کارگزاران نظام حضور داشتند، معنای ویژه‌ای داشت. آقای هاشمی رفسنجانی در سخنرانی‌ها یا مصاحبه‌هایی که در ماه‌های اخیر از ایشان منتشر شده، نسبت به وضعیت کنونی و بحرانی که کشور را به خاطر سیاست‌های حاکم فرا گرفته است، هشدار داده بودند. اما آقای خامنه‌ای در سخنرانی دیروز خود، دو نکته‌ی کلیدی در واکنش به این اظهارات و آن شایعاتی که شما در پرسشتان به آن اشاره کردید، مطرح کرده است:

یکی این‌که آقای خامنه‌ای گفته است: «ما از سال ۸۸ و ماجرای ۱۸ تیر و.. عبور کردیم و بسیار قوی‌تر از سابق شدیم». این به معنای آن است که اعتراضاتی که در گذشته به سیاست‌های حاکم در جمهوری اسلامی مطرح می‌شد را ایشان کماکان ناشنیده گرفته و آن‌ها را بر خلاف برخی از شایعات، مطلقاً به رسمیت نمی‌شناسد و معتقد است که با سرکوب اعتراضات، بسیار هم قوی‌تر شده‌اند.

«من این سخنرانی رهبر جمهوری اسلامی را از جهت تصریحاتی که در آن مطرح شده و با توجه به شایعاتی که در ماه‌های اخیر مطرح بودند، بسیار سخنرانی استراتژیکی می‌دانم و معتقدم که سیاست‌های کلی نظام در مقابل فشارهای هسته‌ای از خارج و اعتراضات داخل، در این سخنرانی تبیین شده و به نظر من، تحلیل‌گران، به ویژه بخش اصلاح‌طلب تحلیل‌گران، باید این سخنان آقای خامنه‌ای را برای حرکت آینده‌ی خودشان جدی بگیرند.»

بخش دومی که مورد تاکید ایشان قرار گرفته، این است که «ما تجدیدنظر نمی‌کنیم». اگر دوران اصلاحات برای برخی الگوست و شایعاتی منتشر شده که دارند به همان روش‌های دوران اصلاحات برمی‌گردند، آقای خامنه‌ای تصریح کرده که آن دوران، دوران تملق نسبت به امریکا و غرب و عقب‌نشینی در برابر آن‌ها بوده است. ایشان گفته که «آن دوران به قدری بد بوده که من خودم مجبور شدم وارد میدان بشوم». معنای این آن است که آقای خامنه‌ای به کلی سیاست‌های دوره‌ی اصلاحات را در عرصه‌ی هسته‌ای قبول ندارد و تصریح هم کرده که تجدیدنظر نمی‌کنند.

من این سخنرانی را از جهت تصریحاتی که در آن مطرح شده و با توجه به شایعاتی که در ماه‌های اخیر مطرح بودند، بسیار سخنرانی استراتژیکی می‌دانم و معتقدم که سیاست‌های کلی نظام در مقابل فشارهای هسته‌ای از خارج و اعتراضات داخل، در این سخنرانی تبیین شده و به نظر من، تحلیل‌گران، به ویژه بخش اصلاح‌طلب تحلیل‌گران، باید این سخنان آقای خامنه‌ای را برای حرکت آینده‌ی خودشان جدی بگیرند.

حتی اگر گزینه‌ی حمله‌ی نظامی هم قوت بگیرد، آیا فکر می‌کنید لحن آیت‌الله خامنه‌ای با همین شداد و غلاظ باقی خواهد ماند؟

گزینه‌ی حمله‌ی نظامی قوت گرفته است! به گمان من نباید گفت «اگر این گزینه قوت بگیرد». تمام نشانه‌های یک تهدید نظامی الان در منطقه مهیاست، در حوزه‌ی رسانه‌ها و در شیوه‌ی تبلیغات رسانه‌های غربی مهیاست و حتی برخی از تحلیل‌گران غرب گفته‌اند که این دوران آن‌ها را به یاد روزهای پیش از برخی تجربه‌های نظامی گذشته انداخته است.

من همیشه در پاسخ به چنین پرسش‌هایی، سخنرانی بیش از یک دهه پیش آیت‌الله خامنه‌ای در تهران را یاد‌آوری می‌کنم. ایشان در آن دوران که در اوج قدرت دولت اصلاحات بود، تصریح کرد که «اگر دشمن بیش از این فشار بیاورد، در ایران صلح امام حسن تکرار نمی‌شود، بلکه ماجرای کربلا تکرار خواهد شد». در این بیش از یک دهه‌ای که از سخنرانی آیت‌الله خامنه‌ای گذشته، برخی از تحلیل‌گران گفته‌اند که شرایط عوض شده است. اما سخنرانی اخیر ایشان نشان می‌دهد که شرایط عوض نشده و آیت‌الله خامنه‌ای در اوج فشارهایی که بر مردم دارد می‌آید، توقعاتی که در خارج از کشور وجود دارد و تهدیدهای نظامی‌ای که وجود دارد، تصریح کرده است که تجدیدنظر نمی‌کند، تصریح کرده این راه را با قوت ادامه می‌دهند و حتی از مردم خواسته صرفه‌جویی پیشه کنند و اقتصاد مقاومتی را جدی بگیرند.

ضمن این‌که آیت‌الله خامنه‌ای در سخنرانی‌ اخیر خود، برای دومین بار در ماه‌های اخیر، تاکید کرده که «ما در شرایط بدر و خیبر قرار داریم» و از مخاطبان خود که مسئولان نظام در آن جلسه باشند، خواسته که شرایط را این‌گونه برای مردم تبیین کنند و واقعیت‌ها را بر اساس محور "بدر و خیبر" برای مردم تدوین کنند. این یعنی ایشان خواسته که سیاست‌های رسانه‌ای هم بر اساس این ایده تبیین شود.

در این ایده یک نکته‌ی مهم وجود دارد و آن این‌که بدر و خیبر جنگ بود و در این جنگ در صدر اسلام، سپاه اسلام پیروز شده است. پس ایشان موقعیت را کاملاً جنگی تایید کرده، معتقد است که در این جنگ پیروز می‌شود و در حال پیروزی است و تجدید‌نظر هم نمی‌کند.

معاون فرهنگی سپاه حضور خاتمی و نوری را در انتخابات منتفی دانست

Sun, 22 Jul 2012 06:16:03 +0000

حميدرضا مقدم‌فر، معاون فرهنگی سپاه پاسداران ايران گفته است تنها اصلاح‌طلبانی می‌توانند در انتخابات رياست‌جمهوری آينده شرکت کنند که در "فتنه ۸۸" نقشی نداشته‌اند.

مقام‌های رسمی ايران از اعتراضات پس از انتخابات بحث‌برانگيز رياست‌جمهوری سال ۱۳۸۸ ايران، به عنوان "فتنه" نام می‌برند.

حميدرضا مقدم‌فر روز شنبه ۳۱ تير ۱۳۹۱ در گفت‌وگو با خبرگزاری مهر از محمد خاتمی، رئيس‌جمهور پيشين ايران به عنوان "ليدر" بخشی از اصلاح‌طلبان "افراطی" نام برد.

معاون فرهنگی سپاه پاسداران گفت: "متأسفانه برخی از اصلاح‌طلبان که در جريان فتنه سال ۸۸ حضور نداشتند، به خاطر رفتار افراطی بخش ديگری از هم طيفی‌های خود که ليدر آن‌ها آقای خاتمی بوده است، آسيب فراوانی ديدند."

وی افزود: "جای تعجب دارد که امروز طيف افراطی اين جريان با کمال پررويی برای حضور در انتخابات رياست‌جمهوری آينده اعلام حضور کرده و حتی برخی از آن‌ها برای نظام نيز شرط و شروط می‌گذارند."

تارنمای کلمه، نزديک به ميرحسين موسوی، يکی از رهبران مخالفان که در بازداشت خانگی به سر می‌برد، در يک تحليل، بخشی از اصلاح‌طلبان را متهم کرد که "فقط به دنبال قدرت هستند

محمد خاتمی و عبدالله نوری دو هفته پيش در نشستی راه‌های حضور در انتخابات رياست‌جمهوری آينده ايران را بررسی کردند.

اما اکنون اين مقام سپاه پاسداران به طور ضمنی می‌گويد اين اصلاح‌طلبان که به گفته او "افراطی" هستند، نمی‌توانند در انتخابات ثبت‌نام کنند.

به گفته معاون فرهنگی سپاه، "بخشی از اصلاح‌طلبان که در جريان فتنه حضور نداشتند و مؤثر نبوده‌اند، می‌توانند در انتخابات شرکت کنند و فعال باشند."

وی گفت: "اين طيف از اصلاح‌طلبان نيز برای حضور در انتخابات بايد مرزبندی‌ها را مراعات کرده، اعلام برائت کنند و اعلام نمايند که رفتار دوستان و هم‌حزبی‌هايشان خيانت به نظام بوده است."

در همين حال تارنمای کلمه، نزديک به ميرحسين موسوی، يکی از رهبران مخالفان که در بازداشت خانگی به سر می‌برد، در يک تحليل، بخشی از اصلاح‌طلبان را متهم کرد که "فقط به دنبال قدرت هستند."

کلمه اشاره نکرده است که منظورش چه گروه‌هايی است. اين تارنما در تحليل " مقاومت مدنی منفی، انفعال نيست"، نوشته است: "اين دسته از اصلاح‌طلبان، تمامی هويت خود را تنها و تنها در حضور در قدرت رسمی تعريف می‌کنند و از بازتعريف خود در قامت کنشگران يک جنبش اجتماعی ناتوان يا گريزان‌اند."

به نوشته کلمه "از همين روست که (اين دسته از اصلاح‌طلبان) با تمسک به برخی تئوری‌های جامعه شناختی منسوخ، برکشيدن شخصيت‌های سياسی در رسانه‌های خود، واقع‌گرا خواندن خود و خيال‌پرداز شمردن کنشگران جنبش سبز، دادن علامت به اقتدارگرايان و در انتظار علامت آنان نشستن، در صدد بازسازی فضای پيش از سال ۸۸ هستند."

يازدهمين دوره انتخابات رياست‌جمهوری ايران به گفته عباس‌علی کدخدايی، سخنگوی شورای نگهبان قانون اساسی، اواخر خرداد يا اوايل تير ۱۳۹۲ برگزار خواهد شد.

"اصلاح‌طلبان در پی پس گرفتن رياست‌ جمهوری از ياران احمدی‌نژاد هستند"

Sat, 07 Jul 2012 06:29:32 +0000

مشاور پارلمانی رئيس مجمع تشخيص مصلحت نظام از تلاش اصلاح‌طلبان برای دستيابی به "نامزد واحد" در انتخابات رياست‌جمهوری ۱۳۹۲ و "جلب آرای حداکثری مردم برای بازپس‌گيری قوه مجريه از ياران احمدی نژاد" خبر داد.

قدرت‌الله عليخانی امروز شنبه ۱۷ تير ۱۳۹۱ به خبرگزاری مهر گفت: "در حال رايزنی با شخصيت‌های سياسی جريان اصلاح‌طلب (برای شرکت در انتخابات رياست‌جمهوری) هستيم اما هنوز به گزينه‌ای دست نيافته‌ايم."

يازدهمين دوره انتخابات رياست‌جمهوری ايران خرداد ۱۳۹۲ برگزار می‌شود.

از محمدرضا عارف به عنوان جدی‌ترين گزينه اصلاح‌طلبان برای شرکت در انتخابات نام برده می‌شود. حسن غفوری‌فرد، عضو شورای مرکزی جامعه اسلامی مهندسين نيز گفته است: "آقای عارف خود هم اعلام کرده است که به احتمال زياد نامزد رياست جمهوری خواهد بود."

از محمدرضا عارف به عنوان جدی‌ترين گزينه اصلاح‌طلبان برای شرکت در انتخابات نام برده می‌شود

به گفته وی نامزدی محمد خاتمی، رئيس‌جمهور پيشين ايران و عبدالله نوری، وزير کشور دولت خاتمی در انتخابات رياست‌جمهوری "بعيد است."

محمدباقر قاليباف، شهردار تهران نيز به احتمال فراوان گزينه نهايی اصولگرايان در اين انتخابات خواهد بود. هر چند از علی لاريجانی، رئيس مجلس نيز به‌عنوان گزينه ديگر اصولگرايان نام برده می‌شود اما وی نامزدی‌اش را برای انتخابات رياست‌جمهوری رد کرده است.

حاميان محمود احمدی‌نژاد، رئيس‌جمهور ايران نيز تلاش می‌کنند تا اسفنديار رحيم‌مشايی را در اين انتخابات کانديدا کنند.

در همين حال از اسحاق جهانگيری و محمدعلی نجفی، دو فعال سياسی نزديک به کارگزاران سازندگی نيز به عنوان کانديدهای احتمالی انتخابات رياست‌جمهوری نام برده می‌شود.

با اين حال مرتضی سجاديان، عضو شورای مرکزی حزب کارگزاران گفت هنوز در حزب کارگزاران در مورد کانديداتوری نجفی يا جهانگيری هيچ‌گونه تصميم‌گيری نشده است.