خیابان

سال ۱۳۹۱ و بی‌پناهی زلزله‌زدگان ورزقان

society — Sun, 24 Mar 2013 09:24:45 +0000

فیروزه رمضان‌زاده

فیروزه رمضان‌زاده - سال ۱۳۹۱ را پشت سرگذاشتیم. در این سال، در حالی که انتشار اخبار بازداشت و شکنجه و اعدام، همواره در صدر اخبار حوزه حقوق انسانی قرار داشت، رسانه‌های ایران اخبار تلخ و ناخوشایند متعددی را نیز در حوزه حوادث غیر مترقبه منعکس کردند.

از میان حوادث یادشده، ازجمله در ساعت شش عصر روز ۲۱ اردیبهشت ۱۳۹۱، پس از اجرای برنامه "خاله شادونه" (ملیکا زارعی، مجری برنامه‌های کودکان تلویزیون ایران) در سالن ورزشی شهدای خرم‌دره، سه کودک در ازدحام خروج کودکان از سالن کشته شدند.

چند ماه بعد، جاده راهیان نور هم طی چند حادثه از دانش آموزان، زخمی و قربانی گرفت. در روز یکم آذرماه سال گذشته، بر اثر واژگون شدن اتوبوس در مسیر اردوی راهیان نور در محور شیراز به گچساران، ۱۴ نفر از دانش آموزان سیستانی زخمی شدند. این در حالی بود که کمتر از سه هفته پیش از این حادثه، اتوبوس راهیان نور در کمربندی شاهرود دچار تصادف شد و طی آن دو تن جان باختند و ۱۵ دانش آموز روانه بیمارستان شدند.

تنها چند روز بعد در ۱۵ آذرماه، در حادثه آتش‌سوزی ناشی از آتش گرفتن بخاری نفتی یک مدرسه ابتدایی در روستای شین‌آباد شهرستان پیرانشهر، نیز ٣۷ دانش‌آموز دختر دچار درجات مختلف سوختگی از ١٠ تا ۶٠ درصد شدند.

مدتی پس از وقوع آتش‌سوزی در این مدرسه، سیران یگانه و ساریا رسول‌زاده، دو تن از دانش‌آموزان بر اثر شدت جراحت‌های وارده جان خود را از دست دادند و مابقی کودکان نیز هنوز با اشکال مختلف عوارض این سانحه دست و پنجه نرم می‌کنند. این در حالی است که پس از وقوع حادثه آتش سوزی در روستای شین آباد، یک مدرسه روستایی دیگر نیز در روستای طبسین واقع در خراسان جنوبی در آتش سوخت و با دخالت مردم محلی، دانش‌آموزان از خطر سوختگی شدید رهایی یافتند. همچنین در آذرماه بر اثر تصادف یک دستگاه تریلر با دو دستگاه مینی‌بوس حامل معلمان زن در جاده بروجن – لردگان، سه تن کشته و شمار دیگری زخمی شدند.

اینها تنها حوادثی است که زیر عنوان «دانش‌آموزان»، «معلمان مدرسه»، «کاروان راهیان نور» و «زلزله» و در پیوند با «نبود زیرساخت های مناسب و ایمن» و «توزیع برابر امکانات لازم در کشور» دسته‌بندی می‌شود. وگرنه تنها بر اساس آمارهای سازمان پزشکی قانونی در زمینه مسمومیت با الکل در هفت ماه نخست سال ۱۳۹۱، تعداد ١٠٢ نفر بر اثر مسمومیت با الکل جان خود را از دست داده‌اند که از این تعداد ٩٣ تن مرد و ٩ تن نیز زن بوده‌اند. تنها در اسفندماه، چهار تن بر اثر مصرف مشروبات الکلی دست‌ساز در سنندج جان خود را از دست دادند. بنابراعلام خبرگزاری مهر گفته می‌شود شمار افراد مسموم شده به بیش از ۵۰ تن رسیده است. اخبار رو به افزایش مرگ و میر در جاده های غیر استاندارد به داستانی تکراری در رسانه های فارسی زبان تبدیل شده است.

در میان همه این حوادث، زمین لرزه ۲۱ مردادماه در ورزقان را باید یکی از تلخ‌ترین حوادث سال ۱۳۹۱ دانست؛ زمین لرزه‌ای که حتی در باکو، پایتخت جمهوری آذربایجان نیز احساس شد و کلی ویرانی و کشته برجای گذاشت. در سال گذشته، بار دیگر زلزله ۵. ۵ ریشتری شامگاه چهارشنبه ۱۵ آذر در شهر زهان در ۱۱۰ کیلومتری بیرجند را لرزاند و باعث مرگ هشت تن شد.

از یک هفته مانده به سال جدید، ساخت و ساز در مناطق زلزله‌زده ورزقان متوقف شد. در مناطق زلزله‌زده آذربایجان هنوز تعداد زیادی از زلزله‌زدگان در انتظار ساخت و تحویل واحد‌های مسکونی در چادر زندگی می‌کنند. همچنین کار ساخت و ساز واحد‌های مسکونی به دلیل برف و سرما متوقف شده است.

الله وردی دهقانی، نماینده ورزقان در مجلس شورای اسلامی در این زمینه گفته است که هنوزساخت تعداد زیادی از واحدهای مسکونی در مناطق زلزله‌زده آغاز نشده است یا تکمیل نشده‌اند.

مسئولان ایران آمار دقیقی از شمار کشته‌شدگان زلزله ورزقان ارائه نکرده‌اند. رئیس سازمان مدیریت بحران، شمار قربانیان را ۲۵۳، وزارت بهداشت ۳۰۶و پزشکی قانونی ۱۶۹تن اعلام کرده‌اند. در حالی که بر اساس اعلام سازمان جمعیت هلال احمر، ۱۶ هزار مراسم ترحیم برای درگذشتگان این زمین‌لرزه برگزار شده است.

اکنون هفت ماه از زلزله آذربایجان شرقی گذشته است و زلزله‌زدگان سرمای پاییز و زمستان را هم به جان خریدند و نه تنها وعده‌های مسئولان دولتی در مناطق زلزله‌زده «مطابق برنامه» پیش نرفت، بلکه ساخت وساز در این مناطق نیز متوقف شد. اکنون در ورزقان یکی از مناطق زلزله‌زده شمال غرب ایران، شهری که تاکنون نزدیک به پنج هزار لرزه را به خود دیده است، دیگر ساخت وسازی دیده نمی‌شود. آن‌ها که به خانه‌های ترک خورده و نیمه‌کاره آمدوشد داشتند به خاطر زلزله چهار و هفت ریشتری هفتم بهمن‌ماه در کانکس‌های سرد و فلزی پناه گرفته‌اند.

طویله برای بچه‌های ما مهم‌تر است

بنا بر آنچه خبرگزاری میراث فرهنگی (سی‌اچ‌ان) در ۲۱ اسفندماه نوشته است، از یک هفته مانده به سال جدید، ساخت و ساز در مناطق زلزله‌زده ورزقان متوقف شد. در مناطق زلزله‌زده آذربایجان هنوز تعداد زیادی از زلزله‌زدگان در انتظار ساخت و تحویل واحد‌های مسکونی در چادر زندگی می‌کنند. همچنین کار ساخت و ساز واحد‌های مسکونی به دلیل برف و سرما متوقف شده است.

الله وردی دهقانی، نماینده ورزقان در مجلس شورای اسلامی در این زمینه گفته که هنوزساخت تعداد زیادی از واحدهای مسکونی در مناطق زلزله‌زده آغاز نشده است یا تکمیل نشده‌اند.

یکی از دانشجویان ساکن شهر اردبیل که خود را مریم معرفی می‌کند بار‌ها با دوستانش به این مناطق سرکشی کرده است. وی در این زمینه می‌گوید: «هنگام وقوع زلزله و پس از آن اجناسی نظیر بخاری برقی و هیتر در ورزقان بسیار گران شد. با شروع سرما چادر دیگر پاسخگو نبود، مجبور شدیم کانکس را از بازار سیاه با قیمت دو برابر بخریم. مسئولان دولتی به زلزله‌زدگان قول وام داده‌اند و چهار میلیون سفته گرفته‌اند، ولی هنوز از وام خبری نیست. این درحالی است که مسئولان دولتی در سرشماری تعداد کانکس‌هایی را که با کمک چند فرد خیر خریداری شده‌اند به حساب دولت گذاشته‌اند.»

مریم که ماه گذشته به مناطق زلزله‌زده رفته است می‌افزاید: «بیشتر خانه‌ها فقط تا دیوار بالا رفته بودند. ساخت و ساز‌ها بیشتر در مناطق نزدیک‌تر و مرکزی به خاطر این‌که جلوی دید مردم هستند پیشرفت بیشتری داشتند، اما هستند روستاهای دورافتاده صددرصد ویران شده‌ای که مشکلات بیشتری دارند.»

به گفته این دانشجو، «درهمان ابتدای وقوع زلزله، طویله‌هایی در اختیار دامداران قرار داشت که محل زندگی زنان و کودکان شد چون گرم‌تر از چادر بودند و مردم ترجیح می‌دادند برای محافظت از گرگ‌ها و سگ‌های ولگرد بیابان در این طویله‌ها ساکن شوند. زلزله‌زدگان با استفاده از گونی و وسایل این‌چنینی برای دام‌های خود طویله می‌سازند. وقتی از آن‌ها علت را می‌پرسیم می‌گویند بچه ما مهم‌تر است از گاوی که قادر نیستیم علوفه‌اش را تامین کنیم.»

نگرانی زلزله‌زدگان از بالا رفتن نرخ برق

یکی از اعضای جمعیت‌های دانشجویی که تاکنون در امدادرسانی به مناطق زلزله‌زده آذربایجان شرقی فعالیت داشته است می‌گوید: «نزدیک به ۳۰ درصد از مناطق زلزله‌زده کامل شده است. تعدادی نیز از راه دور آمدند و از پرتو وقوع زلزله صاحبخانه شدند. آنهایی که خانه‌شان واقعاً خراب شده بود پاسوز آن‌ها شدند. برخی از خانواده‌ها در این میان شاید حدود ۳۰ درصد ازخانه‌های خود را قابل سکونت کردند. سازمان‌های مسئول هم سرما را بهانه کرده‌اند و کارها را نیمه‌کاره رها کردند تا بعد از عید، امیدواریم بودجه بعد از عیدشان تامین شود.»

این روز‌ها که اخبار نوسان نرخ ارز، بالا و پایین رفتن قیمت سکه و طلا، افزایش یارانه‌های دولت و دغدغه مردم برای خرید آجیل و لباس نو و همچنین مسائلی چون انتخابات و نوع برخورد رئیس‌جمهور ایران در مراسم خاکسپاری هوگو چاوز- رئیس‌جمهور ونزوئلا- در کانون توجه قرار دارد، کمتر کسی از حال و روز زلزله‌زدگان آذربایجان شرقی در آستانه فرارسیدن سال نو یاد می‌کند.

این فعال دانشجویی می‌افزاید: «البته همه در روستا‌ها و شهر‌ها کانکس گرفتند و تقریباً کسی نیست که در چادر زندگی کند، ولی به گفته خود اهالی منظقه برخی از خانواده‌های زلزله‌زده چادر‌ها را همچنان برپا داشته‌اند و در چادر مانده‌اند تا از کمک‌های مردمی که خیرین به منطقه می‌برند استفاده کنند و خود را نیازمند نشان بدهند.» وی با بیان این‌که «همه خانواده‌ها در کانکس وسایل گرمایشی دارند» توضیح می‌دهد: «فعلاً گفته‌اند هزینه برق رایگان است مگر اینکه اخیراً دولت تصمیم دیگری گرفته باشد.»

محمد یکی از خبرنگارانی که به تازگی از مناطق زلزله‌زده بازدید کرده است با اشاره به منع شدن خبرنگاران از مصاحبه با پژوهشگران موضوع زلزله می‌گوید: «پس از وقوع زلزله اخیر در بهمن‌ماه راه‌های ارتباطی بسته شده بود. تلفن‌ها قطع شد و موبایل‌ها آنتن نمی‌دادند. چند روز پیش هم دوباره بارندگی و برف در ارتفاع‌ها آغاز شده است.»

وی می‌افزاید: «زلزله‌زدگان برای گرمایش دچار مشکل بودند چون مجبور بودند با هیترهای برقی خود را گرم کنند. از این رو مبالغ برق آن‌ها بسیار بالا رفته و امیدوارند تا عید بخشودگی معافیت از پرداخت هزینه‌های برق شامل آن‌ها شود.»

عقیل ستارلو در وبلاگ خود با انتشار تصویری از یک نانوایی که محل زندگی تعدادی از زلزله‌زدگان شده است نوشته است: «تعجب نکنید تصویر بالایی نانوایی روستای جوشین است که در اثر زلزله صاحب نانوایی خانه خود را از دست داده و به دلیل اینکه به وی و بسیاری از اهالی این روستا کانکس داده نشده است نانوایی را تعطیل کرده و از آن به عنوان نشیمن استفاده می‌کنند.»

وی در بخش دیگری از وبلاگ خود نوشته است: «قرار نبوده تا نم باران زد، دستپاچه شویم و زود چتری از جنس پلاستیک روی سر‌ بگیریم که مبادا مثل کلوخ آب شویم .قرار نبوده اینقدر دور شویم و مصنوعی، ناخن‌های مصنوعی، دندان‌های مصنوعی، خنده‌های مصنوعی، آواز‌های مصنوعی، دغدغه‌های مصنوعی... هر چه فکر می‌کنم می‌بینم قرار نبوده ما این چنین با بغل دستی‌هایمان در رقابت‌های تنگانگ باشیم تا اثبات کنیم موجود بهتری هستیم این همه مسابقه و مقام و رتبه و دندان به هم نشان دادن برای چیست؟»

لازم است در این‌جا شعارهای محمود احمدی‌نژاد را پس از وقوع زلزله یادآوری کنیم، شعارهایی که در آستانه نزدیک شدن به یازدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری فراموش شده است:

- تا پایان آبان ماه باید همه مردم مناطق زلزله زیر سقف منازل باشند.
- وام دو میلیون تومانی بلاعوض به زوج‌های جوان زلزله زده اهدا شود.
- در بازسازی مناطق زلزله زده استان آذربایجان شرقی رکودی در جهان ثبت شد که به راحتی قابل شکستن نیست و اگر هم روزی شکسته شود در ایران، اتفاق خواهد افتاد.
- لازم است تجارب ارزشمندی که در زمینه احداث و بازسازی مناطق زلزله‌زده این استان به دست آمده در عرصه مدیریتی کشور مستندسازی شود تا برای مدیریت حوادث و بحران‌ها در آینده قابل استفاده باشد.
- مناطق زلزله‌زده به کارگاه وسیع سازندگی تبدیل شده است.

این روز‌ها که اخبار نوسان نرخ ارز، بالا و پایین رفتن قیمت سکه و طلا، افزایش یارانه‌های دولت و دغدغه مردم برای خرید آجیل و لباس نو و همچنین مسائلی چون انتخابات و نوع برخورد رئیس‌جمهور ایران در مراسم خاکسپاری هوگو چاوز- رئیس‌جمهور ونزوئلا- در کانون توجه قرار دارد، کمتر کسی از حال و روز زلزله‌زدگان آذربایجان شرقی در آستانه فرارسیدن سال نو یاد می‌کند.

ما هیچ، ما نگاه

society — Thu, 28 Feb 2013 13:01:44 +0000

گزارش از میان مردم درباره مشکلات اقتصادی و خرید شب عید- بخش نخست

پارسا محمدی

پارسا محمدی - «خیلی از مردم الکی می‌نالند. هی می‌گویند نداریم، بدبختیم، بیچاره‌ایم و ... ولی دروغ می‌گویند. حسابی خرید می‌کنند و خوش هستند. بعضی می‌گویند چشم ]زخم[ می‌خوریم اگر بگوییم ]پول[ داریم، اما خیلی از مردم به نالیدن و ادای بدبخت‌ها را درآوردن عادت کرده‌اند.

یکسری آدم مثل ما واقعاً نداریم. نه که خرید نمی‌کنیم. منتظریم تا دولت پول بدهد. یارانه‌ها را بریزند و این عیدی احمدی‌نژاد را هم بدهند، می‌رویم خرید می‌کنیم. لباس برای بچه‌ها، میوه و شیرینی عید، هر چقدر وسع‌مان برسد. ما فعلاً آمده‌ایم تماشا کنیم. مردم خوش هستند ما هم با خوشی مردم خوشیم. انشاء‌الله همه مردم داشته باشند و رو سفید باشند. خدا یک گشایشی هم به کار ما بکند. الحمد‌الله تا حالا هر جوری بوده ساختیم. با کم و زیادش ساختیم. گرانی است، همه گرفتارند، بلکه رژیم بی‌خیال هسته‌ای بشوند و اوضاع مملکت بهتر شود.»

نسرین خانم با دو دختر کوچک‌اش در خیابان مشغول نگاه کردن مغازه‌هاست. دست یکی از آنها پفک و دست دختر دیگر، یک بیسکوییت ویفر است. با اینکه از سر و وضع او اینطور برداشت می‌شود که شاید وضع و روزگار خوبی ندارند، اما خوش‌بین است و نسبت به مردم دیگر کمتر آه و ناله می‌کند.

وضعیت: شب عید

محمد با همسر و فرزند ۱۲ ساله‌اش به خیابان آمده است. می‌گوید: «وضعیت خیابان‌ها وضعیت شب عید است. ترافیک، شلوغی و رفت و آمد مردم. هر چقدر به عید نزدیک بشویم شلوغ‌تر می‌شود. مجرد هم که بودم از راه رفتن توی شلوغی شب عید خوشم می‌آمد. اهل مزاحمت مردم و نامربوط بازی نبودم، فقط از خوشحالی مردم، رفت و آمد و اینها خوشم می‌آمد. هر سال با خانم‌‌‌ می‌آییم برای خرید. غذا بیرون می‌خوریم، بالاخره باید فرقی با روزهای معمولی داشته باشد.

قیمت پسته در ایران سر به فلک گذاشته است. به دلیل کاهش سیصد درصدی ارزش ریال در برابر طلا و ارزهای خارجی، اکنون تولیدکنندگان محصولات کشاورزی و صنعتی ترجیح می‌دهند هر محصولی که تولید می‌کنند را صادر کنند و معادل دلاری آن را دریافت کنند.

با این وضعیت که هر روز اوضاع خراب‌تر می‌شود باید استفاده کنیم. امروز نخریم، فردا اصلاً نمی‌توانیم بخریم. امروز نخوریم، فردا اصلاً نمی‌توانیم بخوریم. درست است که شب عید است و قیمت‌ها بالاست، اما قبل عید با بعد عید فرقی نمی‌کند. قیمت‌ها بالا می‌ماند. من هرچقدر درآمد داشته باشم اجناس می‌خرم و ذخیره می‌کنم برای مصرف خانه. عمده به صرفه است. یک مدت آدم خیالش راحت است که همه‌چیز در خانه دارد. خرید دانه‌ای و جزئی به صرفه نیست. چهار روز یکبار قیمت‌ها بالا می‌رود.»

سود در آشغال‌فروشی است

رحیم آقا در بازار قدیمی شهر مغازه لباس‌فروشی دارد. حسابی از دست وضعیت کاسبی گله و شکایت دارد.

می‌گوید: «این هم از کاسبی شب عید ما! امسال وضعیت کاسبی خیلی خراب بود. امید داشتیم با فروش شب عید جبران کنیم، اما بازار حال و روز خوبی ندارد. مردم فقط نگاه می‌کنند و قیمت می‌پرسند. نسبت به شب عید پارسال اصلاً فروشی به حساب نمی‌آید.

وضع مردم خوب نیست، این وسط آشغال فروش‌ها سود می‌کنند. من اشتباه کردم جنس خوب آوردم. گران است و مردم قدرت خرید ندارند. تازه جنس اعلا نیاوردم. یک چیز متوسط. جنس‌های آشغال و بنجل خریدار بیشتری دارد چون ارزان است. پدر و مادرها می‌خواهند چیزی بخرند و صدای بچه‌های‌شان را بیاندازند. هرچقدر با قیمت کمتر بهتر. دیگر فکر نمی‌کنند جنس بنجل کم عمر می‌کند و دوباره مجبور هستند خرید کنند. مردم چاره ندارند. پیش خودشان می‌گویند از این ستون به آن ستون فرج است. شب عید را هم رد می‌کنیم حالا لازم شد چند ماه دیگر دوباره خرید می‌کنیم. جیب مردم خالی‌تر از این است که بتوانند مبلغ بالا خرید کنند. خدا خواسته است برای دولت چین. این دوخت شلوار چینی است، این دوخت شلوار ایرانی است. جلوی آدم کور هم بگذاری با دست کشیدن می‌فهمد این شلوار مفت به درد نمی‌خورد، اما مردم این جنس را می‌خرند چون ارزان است.»

بازار داغ چشمک‌ها و عشوه‌ها

در هر پاساژ و بازار کوچک و بزرگی در کنار جمعیت زیادی که برای خرید و گشت و گذار آمده‌اند، تعدادی زیادی دختر و پسر که اغلب در اکیپ‌های سه تا پنج نفره هستند وجود دارد. بیشتر آنها قصد خرید ندارند و ظاهراً به امر دیگری مشغول هستند.

مهدیه خانم که از یک آجیل فروشی‌ در جنوب شهر خارج شده است درباره خرید خود می‌گوید: «هنوز یارانه و عیدی نداده‌اند. کمی پول مانده بود، گفتم کمی تخمه و شیرینی و آب‌نبات بخرم . حالا دولت که ریخت به حساب، چیزهای دیگر هم می‌خرم... عیدی بدهند یا ندهند پسته نمی‌خرم. دولت چادر زده کیلویی ۳۰ هزار تومن می‌فروشد، اما همین هم برای ما خیلی گران است. به جایش می‌دهم برای بچه‌هایم گوشت می‌خرم. پسته نخوریم، نمی‌میریم. گوشت را چند وعده می‌کنم خودم و بچه‌هایم می‌خوریم؛ چرا بدهم پسته که برود توی شکم مهمان؟»

پسرها معمولاً خیلی آرام به دنبال گروهی از دختران می‌افتند و سعی می‌کنند به طریقی سر صحبت را با آنان باز کنند. کاغذهایی حاوی شماره تلفن به آنها می‌دهند و سعی می‌کنند پسر‌هایی خوشمزه و شاد جلوه کنند. گاهی اوقات با خنده‌ای از طرف مقابل روبه‌رو می‌شوند و گاهی با بی‌اعتنایی‌هایی که منجر به تغییر مسیر پسرها و تعقیب سوژه‌های جدید می‌شود. بازار چشمک‌ها، عشوه‌ها، طنازی‌ها و شوخی‌ها و خنده‌ها داغ است. میزان مزاحمت‌ها با توجه به شلوغی جمعیت و حال و روزی که از خیابان‌های ایران دیده و شنیده می‌شود و مورد شکایت زنان و دختران است، پایین است گرچه امکان ندارد در طی یک خیابانگردی یک ساعته حداقل با موردی از آزارهای بدنی و جنسی روبه‌رو نشد.

ماشین‌ها و ماموران پلیس در نزدیکی مراکر خرید، اماکن و خیابان‌های پر تردد و بازارها حضور پر رنگی دارند و طی هشت مورد مشاهده مستقیم اینطور برداشت کردم که پلیس در مواردی که مربوط به ادعای اذیت و آزار است بیشتر طرف دختران و زن‌ها را می‌گیرد و با مرد‌ها و جوانان برخورد می‌کند. در شش مورد پلیس اقدام به تذکر، توقف چند دقیقه‌ای برای دور شدن شاکی و اجبار افراد مورد شکایت قرار گرفته به تغییر مسیر، قناعت کرد، اما در دو مورد به دلیل وجود شاهد و میزان عصبانیت مادرانی که همراه دختران خود به خرید آمده بودند ماجرا به بازداشت ختم شد.

جدای از موارد اذیت و آزار، اکثریت تلاش‌ها برای این نوع ارتباط‌گیری همراه با شوخی، خنده و رضایت طرفین است. طی چند مورد تعقیب شاهد آن بودم که گاهی همراهیِ با فاصله دختران توسط پسران بیش از ۳۰ دقیقه یا یک ساعت ادامه می‌یابد، اما چهره‌های خندان دو طرف ماجرا نشان می‌دهد مسئله برای آنان رنگ و بوی "تفریح" و "تفاوت" دارد.

چهل هزار... پنجاه هزار، ای لعنت به شما و این مملکت‌تان

عزیز آقا به همراه پسر خود محسن به خرید آمده است. به قدری عصبانی است که جرئت نمی‌کنم از او بپرسم چرا با همسر خود به خرید نیامده است؟

به دنبال خرید یک شلوار معمولی برای محسن هستند، اما مشکلی پیش آمده است: «از ساعت سه عصر تا حالا داریم مغازه‌ها را می‌گردیم که برای این پسر یک شلوار بخرم. شب عید است و توقع دارد نو نوارش کنیم. اوضاع کارخانه به هم ریخته و سه ماه است حقوق نداده‌اند. مرتیکه عوضی با زن و بچه‌اش عید می‌خواهند بروند دوبی بعد حقوق ما را نمی‌دهد. پسر همسایه باجناق‌اش توی قسمت ما کار می‌کند. مادرش از زن باجناق‌اش شنیده. اخبار می‌گفت بلیت طیاره خیلی گران شده. بلیت طیاره واجب‌تر است یا حقوق ما؟

رفتم از یک از رفیق‌هایم ۵۰ هزار تومان قرض کردم. گفتم چند بسته ماکارانی بخرم و یک شلوار برای این پسر. هر کجا که می‌رویم می‌گویند چهل هزار، چهل و پنج هزار، پنجاه هزار. ای لعنت به شما و این مملکت‌تان. خیلی چیزها را جلوی این بچه نمی‌شود گفت به خدا دلم پر از درد است. چهار روز در هفته اضافه‌کار اجباری است تا ساعت هشت شب. این همه بار کجا می‌رود؟ اگر وضع کارخانه خوب نیست چرا تولید می‌کنند؟ نسیه که نمی‌دهند، می‌فروشند و پولش را می‌گیرند.

یک ذره آبرو داشتیم توی در و همسایه و آشنا، دارد به باد می‌رود. از همه قرض کرده‌ام. هی می‌گویم امروز حقوق می‌دهند، فردا حقوق می‌دهند. خجالت می‌کشم توی محل راه برم. سرم جلوی طلبکارها پایین است. حالا مردم یک ماه حرف نزنند، دوماه حرف نزنند، سه ماه حرف نزنند، بالاخره که صدای‌شان در می‌آید. مردم شب عید پول‌شان را می‌خواهند. این درست نیست. این وضع مملکت‌داری نیست. این مسلمانی نیست. من که کار می‌کنم و جان می‌کنم ندارم برای بچه‌ام شلوار بخرم بعد بچه‌های علاف و معتاد و مزلف این بی‌همه چیز با پولی که مال ماست می‌روند با طیاره دوبی دنبال بی‌ناموسی. این آخوند‌ها همه را مثل خودشان مفتخور و عوضی بار آورده‌اند.»

دعوای همیشگی زن و شوهر‌ها

انگار جر و بحث همسران با یکدیگر درباره خرید کردن، جزو ثابت خرید شب عید مردم ایران است. شما می‌توانید همینطور که از در پیاده‌رو‌ها و راهروی پاساژ‌ها از کنار مردم عبور می‌کنید از هر طرف جملات و گفت‌وگوهایی در این زمینه بشنوید:

رحیم آقا فروشنده یک لباس‌فروشی: «وضع مردم خوب نیست، این وسط آشغال فروش‌ها سود می‌کنند. من اشتباه کردم جنس خوب آوردم. گران است و مردم قدرت خرید ندارند. تازه جنس اعلا نیاوردم. یک چیز متوسط. جنس‌های آشغال و بنجل خریدار بیشتری دارد چون ارزان است. پدر و مادرها می‌خواهند چیزی بخرند و صدای بچه‌های‌شان را بیاندازند. هرچقدر با قیمت کمتر بهتر. دیگر فکر نمی‌کنند جنس بنجل کم عمر می‌کند و دوباره مجبور هستند خرید کنند. مردم چاره ندارند.»

زن خطاب به مرد: آبی درباریه بهتر بود یا اون زیتونیه؟
مرد: نمی‌دونم

یعنی چی نمی‌دونم؟
− تو می‌خوای بپوشی، خودت باید انتخاب کنی.

پس تو اینجا چکاره‌ای؟
− خوب من پولش را می‌دم.

داری منت می‌ذاری؟
− چه منتی؟ چرا گیر بی‌خود می‌دی؟ لباس خودته. خودت رنگش را انتخاب کن.

حالا چی می‌شه تو هم نظر بدی؟
− اون آبیه.

الآن داری منو از سر خودت وا می‌کنی؟
− ای بابا. چرا اینقدر اذیت می‌کنی؟ موشک که نمی‌خوای هوا کنی. یه لباس می‌خوای بخری.

***

«تا شما زن‌ها در دنیا هستید جیب کاسب جماعت بی پول نمی‌ماند. هرچی جنس آشغال و به درد نخور می‌گذارند جلوی‌تان به خاطر رنگ و برق‌اش می‌خرید. جنس ندارند اینها. چرا عقل شما به چشمتان است؟»

***

«یعنی هر سال که با تو می‌آیم خیابان به غلط کردن می‌افتم. لیاقت نداری. هی می‌گم لباس خوشگل برات انتخاب کنم، شیک و پیک باشی، اما مثل بینواها دست می‌گذاری روی لباس اُملی‌ها. من زنم، من می‌فهمم چه لباسی خوشگله، چه لباسی خوشگل نیست. چی جنس داره، چی جنس نداره. بی سلیقه تو ۴۰ سال‌ات بیشتر نیست چرا باید مثل پیرمرد‌ها لباس بپوشی؟»

***

«احمد اگر می‌خواهی از اولش همینجوری غز بزنی، من تنها برم خرید. تخم مرغ که نمی‌خواهیم بخریم اولین مغازه دست می‌کنی توی جیب‌ات. ناسلامتی خرید شب عیده. آدم چهارجا میره یه جنس خوب و شیک پیدا می‌کنه. عادت کردی هر گونی‌ای می‌بینی می‌خوای به جای پیراهن بکنی تن‌ات. ما هیچ با هم تفاهم نداریم. من خوش خیال را ببین زور می‌زنم تو را جلوی بقیه بالا ببرم.»

***

«من نمی‌دونم مریم، خودت هر کاری دوست داری بکن. من ]پول‌ها را[ دادم دست خودت که بعداً نگی کم آمد و اِل شد و بل شد. خودت حساب و کتاب کن و هر چیزی دوست داری بخر. فکر کن من خرم و اومدم فقط بارکشی. هیچی از من نپرس، مغزم را هم سیاه نکن. هر کجا دوست داری برو، هرچی دوست داری بخر، فقط آخرش نگی پول کم آمد. به جان مریم یک قران هم اضافه‌تر از پولی که دادم بهت، نداریم. »

۱۳ عدد فیش بالای یک میلیون تومان

قیمت پسته در ایران سر به فلک گذاشته است. به دلیل کاهش سیصد درصدی ارزش ریال در برابر طلا و ارزهای خارجی، اکنون تولیدکنندگان محصولات کشاورزی و صنعتی ترجیح می‌دهند هر محصولی که تولید می‌کنند را صادر کنند و معادل دلاری آن را دریافت کنند.

حاج‌آقاشمس، آجیل‌فروش: «حاج سعید "..." سال قبل به خاطر انجیر خشک ورشکست شد. ۵۰ تن بار خریده بود، اما روی دست‌اش بلند شدند. کسی که بار ۲۸۰ تنی داشت قیمت را شکست و حاجی را به خاک سیاه نشاند. بنده خدا بعد عمری کاسبی الآن خانه‌نشین شده. ماجرای پسته از انجیر خطرناک‌تر است. کسی که سهم داخل را توی مشت‌اش دارد، دست‌اش در خارج و صادرات هم هست. نمی‌شود رقابت کرد.»

جنون صادرات محصولات از ایران سبب کاهش عرضه بعضی کالا‌ها و جهش قیمت آنان در کشور شده است. بعد از افزایش قیمت مواد غذایی به دلیل افزایش قیمت محصولات و مصنوعات پلاستیکی −به دلیل صادرات بی‌رویه پتروشیمی‌ها− اکنون قیمت پسته که به گفته مسئولان سالیانه به اندازه ۱۲ برابر تولید داخلی در کشور تولید می‌شود مردم را شوکه کرده است.

قیمت پسته نوع اکبریِ تازه و سالم به ۴۵ تا ۵۷ هزار تومان و قیمت پسته خندان صادراتی تا ۷۵ هزار تومان رسیده است. تلویزیون جمهوری اسلامی و مقامات مربوطه دولتی قیمت مرغوب‌ترین پسته ایران در بازارهای جهانی را ۳۰ تا ۳۵ هزار تومان اعلام کرده‌اند و می‌گویند دلیل قیمت دو برابری پسته را در داخل کشور نسبت به بازار خارج کشور درک نمی‌کنند.

آجیل‌فروشی‌ها همچنان فروش دارند. تعداد ۱۰۲ برگ کاغذ پرداخت صندوق که جلوی در ورودی و پیاده رو اطراف سه آجیل فروشی لوکس دور انداخته ‌شده‌اند را جمع کرده و در فرصت مناسب به گرفتن میانگین آن‌ها پرداختم. به طور متوسط این ۱۰۲ مشتری هر یک بالای ۴۰۰ هزار تومان آجیل خریده‌اند. در بین فیش‌ها ۱۳ عدد فیش بالای یک میلیون تومان دیده می‌شوند.

اوضاع در پایین شهر متفاوت است. مغازه‌ها مثل هر سال پر از آجیل هستند، اما مثل سال‌های گذشته مملو از مشتری نیستند. حتی در پایین شهر نیز پسته خریدار دارد، اما در نایلون‌های بیش از نیمی از مشتریانی که از آجیل‌فروشی‌های جنوب شهر خارج می‌شوند اقلامی مانند "بادام"، "پسته"، "بادام هندی" و غیره وجود ندارد و بیشتر حجم نایلون‌ها را انواع تخمه، شیرینی‌های نوع خشک و شکلات‌های ارزان قیمت تشکیل می‌دهد.

مهدیه خانم که از یک آجیل فروشی‌ در جنوب شهر خارج شده است درباره خرید خود می‌گوید: «هنوز یارانه و عیدی نداده‌اند. کمی پول مانده بود، گفتم کمی تخمه و شیرینی و آب‌نبات بخرم . حالا دولت که ریخت به حساب، چیزهای دیگر هم می‌خرم... عیدی بدهند یا ندهند پسته نمی‌خرم. دولت چادر زده کیلویی ۳۰ هزار تومن می‌فروشد، اما همین هم برای ما خیلی گران است. به جایش می‌دهم برای بچه‌هایم گوشت می‌خرم. پسته نخوریم، نمی‌میریم. گوشت را چند وعده می‌کنم خودم و بچه‌هایم می‌خوریم؛ چرا بدهم پسته که برود توی شکم مهمان؟

منصور فروشگاه لبنیات دارد. می‌گوید: «به خدا اگر دست خودم بود محال بود حتی یک دانه پسته بخرم. زورم به زنم نمی‌رسد. حوصله دعوا ندارم. آمد پول بی‌زبان دخل را برداشت رفت آجیل خرید.

عزیز آقا، کارگر: «یک ذره آبرو داشتیم توی در و همسایه و آشنا، دارد به باد می‌رود. از همه قرض کرده‌ام. هی می‌گویم امروز حقوق می‌دهند، فردا حقوق می‌دهند. خجالت می‌کشم توی محل راه برم. سرم جلوی طلبکارها پایین است. حالا مردم یک ماه حرف نزنند، دوماه حرف نزنند، سه ماه حرف نزنند، بالاخره که صدای‌شان در می‌آید. مردم شب عید پول‌شان را می‌خواهند. این درست نیست. این وضع مملکت‌داری نیست. این مسلمانی نیست.»

پسته را صادر می‌کنند. گاو را قاچاق می‌کنند. زعفران مثقالی خداد تومان. بنزین آزاد ۷۰۰ تومان... آخر این چه وضعی است؟ هر چیزی خودمان در کشور داریم و باید ارزان باشد از بقیه دنیا گران‌تر است. تلویزیون نشان داد یک انبار را با پنج هزار تن پسته گرفته‌اند. پنج هزار تن تن یعنی پنج میلیون کیلو. یک خاور پسته الآن ۴۰۰ میلیون تومان قیمت دارد. می‌دانی پول پنج هزار تن پسته یعنی چقدر؟

دروغ به مردم می‌گویند که می‌خواهیم پسته‌ها را حراج کنیم، اما تبلیغات است. قربان شکل‌ات بشوم مگر در این مملکت من و شما از این پول‌ها داریم. کسی که پول خریدن پنج هزار تن پسته دارد، تعزیرات و قانون را با جایش می‌خرد. مرد می‌خواهد دست به این پسته‌ها بزند. مطمئن باشید مال یک گردن کلفتی است که پشت قضیه ایستاده. ما بالاخره موی‌مان را در این بازار سفید کرده‌ایم. می‌دانیم گردن کلفت‌های بازار چطوری معامله می‌کنند و دمشان به کجا گره خورده است.»

شرمنده آشنا و همسایه هستم

حاج آقا شمس از آجیل‌فروشان قدیم بازار است. سرش را پایین انداخته است و می‌گوید: «شرمنده آشنایان و همسایه‌ها هستم. مشتری 30 ساله می‌آید در مغازه دست و دلش می‌لرزد وقتی می‌خواهد سفارش بدهد. مردم دست خالی می‌روند از مغازه بیرون. می‌ترسم برکت و روزی مغازه از بین برود.

کار، دست عمده‌فروشان قدیم نیست. بازار دست کسانی افتاده که راه و رسم تجارت را بلد نیستند. هر جنسی دست یک نفر است و قیمت‌‌ همان است که او می‌گوید. رقابت نیست. حجم زیاد خرید می‌کنند برای همین کسی که سرمایه متوسط دارد جرئت نمی‌کند بیاید توی گود.

حاج سعید «...» سال قبل به خاطر انجیر خشک ورشکست شد. ۵۰ تن بار خریده بود، اما روی دست‌اش بلند شدند. کسی که بار ۲۸۰ تنی داشت قیمت را شکست و حاجی را به خاک سیاه نشاند. بنده خدا بعد عمری کاسبی الآن خانه‌نشین شده. ماجرای پسته از انجیر خطرناک‌تر است. کسی که سهم داخل را توی مشت‌اش دارد، دست‌اش در خارج و صادرات هم هست. نمی‌شود رقابت کرد. به فرض که کسی ۶۰۰ میلیون پول یک‌بار پسته بدهد، یک روزه ورشکست‌اش می‌کنند. با قیمت بازی می‌کنند. قیمت که بشکند، کسی که تمام دار و ندارش‌‌ همان ۶۰۰ میلیون است از ترس ضرر بیشتر بار را می‌دهد به کسی که بار عمده دارد و قیمت را شکسته و از بازار بیرون می‌رود.

معلوم نیست عمده فروش‌های امسال از کجا پیدایشان شده؟ جلوی ماجرا‌‌ همان خرده‌پاهای قدیم بازار هستند که همه می‌دانند نفر اصلی نیستند. پشت این‌ها چه کسی قایم شده؟ الله اعلم. وقتی عمده فروش و کاسب چند سال با یکدیگر کار کرده باشند با کم و زیاد هم می‌سازند، ولی آدم غریبه معذوریت آشنایی ندارد که کاسب را به خاطر دیر و زود چک و موعد پرداخت، زمین نزند.

پسته تازه دانه درشت را خریدم کیلویی ۴۲ هزار تومان و می‌فروختم کیلویی ۵۶ هزار تومان. تعزیرات اعلام کرد پسته را بالای ۳۰ هزار تومان نفروشید. پسته‌ها را جمع کردم و این پسته‌ها را ریختم داخل مغازه. تازه نیستند. به مشتری هم می‌گویم که آخرت خودم را نسوزانده باشم. پسته خریدار خودش را از دست داده، کسی هم که می‌خرد یا اعیان است که از‌‌ همان بار تازه به قیمت بالا می‌برد یا اگر از بار کهنه می‌برد برای این است که فقط می‌خواهد داخل آجیل شب عید بریزد و جلوی مهمان با سیلی صورتش را سرخ نگهدارد.»

فرهنگ‌های گرم و سرد

society — Fri, 22 Feb 2013 09:23:14 +0000

فروغ تمیمی

فروغ تمیمی - تحقیق درباره تفاوت‌های فرهنگی و رفتاری یکی از مباحث مهم در مطالعات مردم‌شناسانه و میان فرهنگی است. بر این اساس ویژگی‌های رفتاری، مردم چهار گوشه دنیا را می‌توان با هم مقایسه و برای درک هرچه بیشتر تفاوت‌های رفتاری به کار گرفت.

«خیرت هوفست‌ای ده» Geert Hofstade، جامعه‌شناس برجسته هلندی تحقیقات مفصلی در بیش از ۵۰ کشور درباره فرهنگ‌های ملی و تأثیر آن بر نحوه انجام کار و اشتغال در سازمان‌های متفاوت انجام داده است. در اهمیت کار او این نکته قابل ذکر است که از کتاب‌ها و مقالات او نزدیک به ۸۵ هزاربار در آثار سایر متخصصان نقل قول شده است. ازجمله نظرات او درباره تاثیر ویژگی‌های فرهنگ ملی در نحوه کار و مدیریت افراد در سازمان‌های چند ملیتی بسیار مورد توجه قرار گرفته‌اند.

در دنیای امروز که درصد مهاجرت میان قاره‌ای در مقایسه با سده‌های پیشین به شدت افزایش یافته، نیاز به دانستن درباره عادات، ارزش‌ها و رسوم غیر بومی اهمیت به‌سزایی پیدا کرده است. به‌خصوص برای افرادی که برای کار و تحصیل به ممالک دیگر سفر می‌کنند یا با افرادی از ملیت‌های دیگر ازدواج کرده‌اند. داشتن دانش کافی در مورد ویژگی‌های فرهنگی تازه می‌تواند نقش بسزایی در موفقیت فرد در جامعه جدید داشته باشد.

آگاهی از فرهنگ جامعه میزبان می‌تواند افراد را از پیشداوری‌های شتابزده و سوء تفاهم‌های رایج دربرخورد با عادات غیرخودی برحذر دارد.

درمورد پیشداوری‌های رایج درمورد اقوام دیگر چه می‌دانیم؟ برای نمونه در سفرنامه‌ها یا قصه‌ها اغلب خوانده و یا درگفتگوهای روزانه شنیده‌ایم که خلق و خوی مردم نه تنها متأثر از ارزش‌های مذهبی و فرهنگ بومی است، بلکه با میزان سردی یا گرمی هوا هم رابطه‌ای مستقیم دارد. به این تعبیر در سرزمین‌های گرم و آفتاب‌خیز جهان مردم خونگرم، گروه‌گرا، پرجنب وجوش و احساساتی‌تر و بالعکس شهروندان کشورهای نیمکره شمالی، با صفاتی از قبیل فردگرا، خونسرد، خویشتن‌دار و منطق‌گرا‌تر معرفی می‌شوند. اما آیا واقعا می‌توان رابطه مستقیمی میان درجه گرمی وسردی هوا و نوع رفتار مردم برقرار کرد؟

درمورد پیشداوری‌های رایج درمورد اقوام دیگر چه می‌دانیم؟ برای نمونه درسفرنامه‌ها یا قصه‌ها اغلب خوانده و یا درگفتگوهای روزانه شنیده‌ایم که خلق و خوی مردم نه تنها متأثر از ارزش‌های مذهبی و فرهنگ بومی است، بلکه با میزان سردی یا گرمی هوا هم رابطه‌ای مستقیم دارد. به این تعبیر در سرزمین‌های گرم و آفتاب‌خیز جهان مردم خونگرم، گروه‌گرا، پرجنب وجوش و احساساتی‌تر و بالعکس شهروندان کشورهای نیمکره شمالی، با صفاتی از قبیل فردگرا، خونسرد، خویشتن‌دار و منطق‌گرا‌تر معرفی می‌شوند.

در یک نامه مشهور به قلم توماس جفرسون، رئیس جمهور آمریکا در سال ۱۷۸۵ میلادی به مارکیز Chastelux او رفتار مردم سرزمین‌های شمال و جنوب ایالات متحده را با دقت تشریح کرده و در مورد تأثیر آب و هوا بر رفتار مردم آمریکا نوشته است. او دربخشی از آن نامه نوشته است: «در ایالات شمالی مردم منطقی، مستقل و سخت کوشند. هم چنین نگران آزادی و استقلالشان، و اجرای دقیق عدالت درباره دیگران هستند. شمالی‌ها کنجکاو، زرنگ و هم از نظر مذهبی خرافی و خشکه مقدس‌اند.»

توماس جفرسون درباره مردم ایالات جنوبی آمریکا می‌نویسد: «درجنوب مردم خونگرم، دست و دلباز شهوانی، تنبل و بی‌ثبات‌اند. برای داشتن آزادی جوش می‌زنند، اما خود این آزادی را از دیگران دریغ می‌دارند.»

جفرسون حتی تا آنجا پیش می‌رود که می‌گوید این خصایل هرچه از جنوب به سوی شمال پیش برویم کم رنگ‌تر خواهند شد و حتی یک مسافر کنجکاو می‌تواند ارتفاع و سمت وسوی جغرافیایی را از روی نوع خصوصیات مردمی که در نواحی مختلف در مسیر سفرش زندگی می‌کنند دریابد.

تاثیرآب و هوا در زندگی انسان اغلب در علوم زیستی بررسی شده‌اند، اما در مطالعات جامعه‌شناختی و فرهنگی هم از نظر‌ها دور نمانده است.

خارجی آشنا

سارا لنیر Sara Lanier یک پژوهشگر معاصر آمریکایی در کتابش به نام «خارجی آشنا» راهنمای درک فرهنگ در آب و هوای گرم و سرد[۱] نتیجه سال‌ها مطالعه و تجربه زندگی در پنج قاره را منتشر کرده است. او که اصلاً ‌زاده جنوب ایالات متحده آمریکاست، در خاورمیانه بزرگ شده و سال‌ها در شمال اروپا و امریکای لاتین زندگی کرده است.

سارا لنیر از عادات عموم و ارزش‌های اجتماعی در نواحی مختلف بر مبنای گرمی یا سردی هوا می‌نویسد و با مثال‌های ساده از زندگی روزمره نشان می‌دهد که آداب رفتاری مردم در مناطق گرم از چه ویژگی‌های مشترکی برخوردارند، و تفاوتشان با هنجارهای رایج در مناطق سرد چیست؟ او می‌پرسد آیا زمستان‌های طولانی و سرد یا هوای مطبوع و گرم می‌توانند تأثیری در میزان نوع برخورد اجتماعی مردم داشته باشند؟

سارا در این بررسی قصد ندارد ارزش‌های فرهنگی آب و هوای گرم را بر سرد یا بالعکس تبلیغ یا ترجیح دهد. بلکه تنها خواهان نشان دادن تفاوت‌های رفتاری در مناطق گرم و سرد در میان مردمی با پیشینه‌های ارزشی متفاوت است تا بتواند توجه خواننده را به اهمیت درک این تفاوت‌ها جلب کند. این نویسنده با تاکید برتفاوت‌های فردی میان افراد، رفتار اجتماعی مردم در یک کشور خاص را با مملکت دیگری مقایسه می‌کند.

یکی از ویژگی‌های رفتاری در مناطق گرم اهمیت حفظ روابط اجتماعی میان افراد است. به این معنی که اغلب روابط مردم با در و همسایه گرم و چاق سلامتی‌ها طولانی است. مغازه‌ای در جنوب آمریکا یا در قاهره را در نظر بگیرید. مشتری پس از سلام وعلیک، احوالپرسی و ردوبدل کردن آخرین خبرهای محله با فروشنده در مورد چیزی که می‌خواهد بخرد سئوال می‌کند. حفظ ظاهر و دوستانه رفتارکردن در فرهنگ‌های گرم بسیار اهمیت دارد، اما در فرهنگ‌های سرد تاکید اصلی بر دادن اطلاعات درست و دقیق درباره موضوع مورد نظر است و نه مقدمه‌چینی طولانی برای رسیدن به اصل موضوع.

در این تامل و تعمق نویسنده در تعریف ویژگی‌های رفتاری در «فرهنگ‌های گرم و سرد» نتایجی مشخص را تدوین می‌کند. ازجمله او در چند زمینه ارزش‌های رفتاری را مقایسه می‌کند. به عقیده او در درجه اول تاکید اصلی در «فرهنگ‌های گرم» تمرکز بر «حفظ روابط» میان افراد است، در حالی که در فرهنگ‌های سرد، محور اصلی روابط «تقسیم وظایف و بازدهی هر فرد» یا غلبه «ضوابط بر روابط» متمرکز شده است.

به این مفهوم مردم اروپای شمالی اغلب با تاکید بر یک ویژگی بارز یعنی داشتن «بازدهی و فعالیت مفید» با صفت «سرد» توصیف می‌شوند. به همین ترتیب مردم در جنوب ایالات متحده با ویژگی گرم و هم «مردم‌دار» مشخص می‌شوند. به این معنی که «حفظ روابط بر ضوابط» در آن نواحی تقدم دارند.

سارا لنیر پس از مطالعه فرهنگ‌های به اصطلاح «گرم و سرد» تقسیم‌بندی جغرافیایی جالبی را نیز ارائه می‌کند. به این ترتیب مردم مناطق گرم و همچنین ساکنان مناطق سرد فارغ از آنکه در چه قاره یا کشوری زندگی کنند ویژگی‌های رفتاری مشابهی را نشان می‌دهند.

به عقیده او شباهت‌های فرهنگی و اجتماعی قابل توجهی میان مردم آمریکای لاتین با شهروندان شهرهای جنوبی در ایالات متحده آمریکا هست. به همین ترتیب یهودیان اروپایی الاصل اسراییل که در گروه «فرهنگ‌های سرد» قرار می‌گیرند، رفتارهای مشابهی با مردم پروتستان هلند در شمال اروپا دارند و می‌توان میان آن‌ها و یهودیانی که اصل و نسبی خاورمیانه‌ای دارند تفاوت‌های رفتاری مشخصی را مشاهده کرد.

به این ترتیب نویسنده معتقد است که مردم کانادا، شمال ایالات متحده امریکا، شمال اروپا، بخش اروپایی اسراییل، مردم سفیدپوست در نیوزیلند، استرالیا، جنوب برزیل، آفریقای جنوبی و دیگر نواحی در افریقا و هم سفیدپوستان اروپایی مهاجردر آرژانتین در بخش «فرهنگ‌های سرد» قرار می‌گیرند.

نکته مهم آنکه بعضی از نواحی سرد مانند روسیه در این گروه قرار ندارند. نویسنده معتقد است که ویژگی‌های رفتار اجتماعی مردم در این بخش از جهان به دلیل غلبه شیوه تولید کشاورزی در طی قرون رفتار و عادات روس‌ها را شبیه به مردم مناطق گرم کرده است. همچنین مردم بومی آلاسکا، نواحی سردسیر آند در آمریکای لاتین و بومیان ساکن دامنه هیمالایا هم در تقسیم‌بندی ذکر شده قرار نمی‌گیرند.

سارا لنیر در ادامه مردم آسیا، جزایر اقیانوس آرام، امریکای جنوبی (به استثنای بخش اروپایی آرژانتین و برزیل)، آفریقای شمالی و سیاه، کشورهای حوزه مدیترانه (به جز مهاجران اروپایی در اسراییل)، خاورمیانه و کشورهای بالکان را در دسته «فرهنگ‌های گرم» قرار می‌دهد.

برای مثال یک آمریکایی که در ایالت جورجیا متولد شده است به سارا می‌گوید: «وقتی برای کار در شرکتی به فیلیپین رفتم از همان لحظه ورود خودم را درخانه‌ام حس می‌کردم. فیلیپینی‌ها هم مثل همشهریان من مهمان‌نواز، بدون دیسپلین، گرم و سرحال بودند.»

سارا لنیر مردم آسیا، جزایر اقیانوس آرام، امریکای جنوبی (به استثنای بخش اروپایی آرژانتین و برزیل)، آفریقای شمالی و سیاه، کشورهای حوزه مدیترانه (به جز مهاجران اروپایی در اسراییل)، خاورمیانه و کشورهای بالکان را در دسته «فرهنگ‌های گرم» قرار می‌دهد.

گفتیم که یکی از ویژگی‌های رفتاری در مناطق گرم اهمیت حفظ روابط اجتماعی میان افراد است. به این معنی که اغلب روابط مردم با در و همسایه گرم و چاق سلامتی‌ها طولانی است. مغازه‌ای در جنوب آمریکا یا در قاهره را در نظر بگیرید. مشتری پس از سلام وعلیک، احوالپرسی و ردوبدل کردن آخرین خبرهای محله با فروشنده در مورد چیزی که می‌خواهد بخرد سئوال می‌کند. حفظ ظاهر و دوستانه رفتارکردن در فرهنگ‌های گرم بسیار اهمیت دارد، اما درفرهنگ‌های سرد تاکید اصلی بر دادن اطلاعات درست و دقیق درباره موضوع مورد نظر است و نه مقدمه‌چینی طولانی برای رسیدن به اصل موضوع. در مغازه‌ای هلندی در شهر لاهه سلام علیک و احوالپرسی و گفتگوی مفصل درباره همه اخبار محله و هوا رایج نیست. به همین دلیل وراجی نیم ساعته یک امریکایی اهل جورجیا که برای خریدن سیگار آمده، برای یک مغازه‌دار هلندی اغراق‌آمیز و زیادی است. یا برای هلن که اصلاً اهل مادرید است، قیافه جدی فروشنده هلندی بیش از حد معمول سرد و بی‌تفاوت به نظر می‌آید؛ به‌خصوص که جواب‌هایش هم خیلی کوتاه و سریع هستند.

سارا لنیر در این بررسی ویژگی‌های رفتاری فرهنگ‌های گرم و سرد را در چند حوزه از هم تفکیک می‌کند. او با تکیه بر تفاوت‌های فردی میان انسان‌ها از بخشی از خصوصیات جمعی رفتاری نام می‌برد. در این تقسیم‌بندی او این موارد را برمی‌شمرد:

در فرهنگ‌های گرم متمرکز بر روابط:

- حفظ ظاهر و برخورد دوستانه در روابط روزمره ارجحیت دارند.

- آشکارکردن احساسات و عواطف مهم‌اند و جامعه در کلیت خود احساس‌گراست.

- در روابط روزمره توجه به وقت و بازدهی هرچه بیشتر در روابط کاری اغلب اولویت ندارند.

- برخورد و گفت‌وگوی صریح مرسوم و معمول نیست که در ارتباط افراد فوراً وارد اصل مطلب شوند. به همین خاطر مقدمه چینی لازم هست.

در فرهنگ‌های سرد مبتنی بر اجرای وظایف:

- جامعه در کلیت خود تقسیم وظایف و اجرای دقیق ضوابط را ارج می‌نهد.

- در ارتباط فردی دادن اطلاعات دقیق و درست خیلی اهمیت دارد. مقدمه چینی‌ و از این شاخ به آن شاخ پریدن مرسوم نیست.

- جامعه درکلیت خود سعی در کنترل احساسات دارد و منطق‌گراست.

به عنوان سخن آخر بد نیست یک مثال ساده از برخورد دو دوست با فرهنگ‌های گرم و سرد مطرح کنیم: سارا لنیر از هلن دوست هلندی‌اش می‌پرسد نظرت راجع به مدل جدید موی من چیست؟ هلن در پاسخ سعی می‌کند دقیق و مشروح راجع به مدل موی سارا و اینکه به او می‌آید یا نه، حرف بزند. هلن فکر می‌کند که باید رک و پوست کنده نظرش را بگوید و می‌گوید که این مدل مو صورتت را بزرگ‌تر نشان می‌دهد. او توجهی به این موضوع ندارد که این حرف سارا را ناراحت می‌کند یا نه. سارا در واکنش می‌گوید: «خوشم نیامد که این حرف را زدی» و هلن جواب می‌دهد: «چرا ناراحت شدی؟ خودت از من خواستی که نظرم را درباره مدل موهایت بگویم و نظر من ربطی به شخص تو ندارد. فقط مربوط به مدل مویت است.»

پانویس:

[۱](Foreign to Familiar: A Guide to Understanding Hot - And Cold - Climate Cultures)

آرزوهای کوچک و بزرگ یک جامعه

society — Sat, 16 Feb 2013 13:50:51 +0000

گزارش از میان مردم

پارسا محمدی

اول برایم شعری می‌خواند از لنگستون هیوز: «بگذارید این وطن دوباره وطن شود/ بگذارید دوباره همان رویایی شود که بود.»

بعد می‌گوید:« اهل ادبیات هستید یا نه؟ مرحوم عارف قزوینی تصنیفی دارد، حتماً شنیده‌اید:
از خون جوانان وطن لاله دمیده/ از ماتم سرو قدشان سرو خمیده/ در سایه گل بلبل از این غصه خزیده/ گل نیز چو من در غمشان جامه دریده.

چقدر در این سال‌ها از این لاله‌ها پر پر شده؟ چندهزار؟ چندهزار، هزار؟ از زمان بابک و آبتین تا جنگ اول و دوم. از تنگستانی‌ها و مشروطه‌چی‌ها تا پر پر شده‌های قبل و بعد انقلاب. در حیرتم از خشکی این زمین که با همه این خون‌ها سیراب نشده. موقع قدم زدن روی این خاک پاهای آدم می‌لرزد که نکند روی گور بی نشان یکی از این لاله‌ها پا گذاشته باشد. به قول خیام: این خاک که زیر پای هر حیوان است/ موی صنمی و عارض جانانی است.

دلم می‌خواهد وقتی ایران و ایرانی روی آزادی را دید از پایین تا خود قله دماوند راه بکشیم و اسم یک یک این لاله‌ها را سنگچین این راه کنیم تا یادشان، تا راهشان، تا زحمات‌شان فراموش نشود. نباید فراموش کنیم که آزادی ما به چه قیمت سنگینی بوده است. باید نسل آینده بداند که برای ترقی و پیشرفت این ممکلت چه لاله‌هایی خون خودشان را نثار کرده‌اند. گرچه غم بزرگی است گمنام بودن بسیاری از این شهدا.» این را یک محمد مرادی معلم بازنشسته تاریخ می‌گوید.

***

رویاها، آرزوها و امیدها را می‌توان جرقه ابتدایی همه داشته‌ها و ساخته‌های غیر غریزی انسان و گروه‌های انسانی معرفی کرد. آیا توانایی انسان برای پرواز کردن از رویای پرواز آغاز نشده است و هر آنچه یک ملت، یک جامعه، یک قوم، یک نژاد و یک جنس را برای مبارزه‌ای جمعی می‌انگیزاند از رویای تغییر در «وضعیت نامطلوب» سرچشمه نگرفته است؟

رویاها، آرزوها و امیدها را می‌توان جرقه ابتدائی همه داشته‌ها و ساخته‌های غیر غریزی انسان و گروه‌های انسانی معرفی کرد. آیا توانایی انسان برای پرواز کردن از رویای پرواز آغاز نشده است و هر آنچه یک ملت، یک جامعه، یک قوم، یک نژاد و یک جنس را برای مبارزه‌ای جمعی می‌انگیزاند از رویای تغییر در "وضعیت نامطلوب" سرچشمه نگرفته است؟

رویای رای دادن یک زن در جامعه‌ای که فقط مردها در آن حق رای دارند، رویای استفاده از آبخوری سفیدپوستان توسط سیاهپوستان، رویای سرنگونی دیکتاتورها، رویای آزادی، رویای کشف حقیقت جهان، رویای رسیدن به آزادی، رویای کاهش ساعات کاری ۱۸ و ۱۲ ساعته به هشت ساعت کار روزانه، رویای صلح، رویای خلع سلاح اتمی و هزاران رویای دیگر از این دست هستند.

نمونه‌ای از این دست رویاها، رویای سیاهپوستان آمریکا است. "رویایی دارم" (به انگلیسی: I Have a Dream)‏ نام یک سخنرانی ۱۷ دقیقه‌ای از مارتین لوترکینگ است که در ۲۸ اوت ۱۹۶۳ در گردهمایی بزرگ طرفداران تساوی حقوق سیاهپوستان و سفیدپوستان در برابر بنای یادبود لینکلن در واشنگتن دی سی ایراد شد. پنج سال پس از این سخنرانی مارتین لوترکینگ ترور شد و تحقق رویای خویش را به چشم ندید، اما این "رویا" تا حدود زیادی به واقعیت پیوست.

شاید بد نباشد گشتی در جامعه ایران بزنیم و از رویاهای مردم ایران سئوال کنیم. رویاهایی که به صورت خودآگاه و ناخودآگاه به برآیند حرکت یک جامعه سمت و سو خواهند داد. رویاهای مردم یک جامعه می‌تواند بازتابی از بن مایه فکری آنها و داشته‌ها و نداشته‌های آن جامعه باشد.

حق تحصیل

۲۷ ساله و به نوعی پادوی یک موسسه مالی و اعتباری است. «م» دانشجوی اخراجی یکی از دانشگاه‌های ایران است و دلیل اخراج خود را فعال سیاسی عنوان می‌کند. غم بزرگی در پشت عباراتی که بر زبان جاری می‌کند پنهان است. می‌گوید: «من به رشته خود علاقه داشتم. می‌دانم که بسیاری از دانشجویان در ایران از رشته تحصیلی خود لذت نمی‌برند و به اجبار تحصیل خود را در رشته‌هایشان ادامه می‌دهند، اما من رشته‌ام را دوست داشتم. دلم می‌خواهد بتوانم دوباره به دانشگاه بروم و این کار ناتمام را تمام کنم. کار من باید طراحی و پیشرفت صنعت کشور باشد نه جابه‌جایی اسناد مالی و نقد کردن چک‌های دیگران.

یک دانشجوی اخراجی: «دلم می‌خواهد همه بچه‌هایی که از دانشگاه اخراج شده‌اند دوباره به دانشگاه برگردند. دلم می‌خواهد بچه‌هایی که دلشان می‌خواست در ایران ادامه تحصیل دهند و در کشور خودمان مشغول به کار شوند به ایران برگردند...»

وقتی می‌بینم کسانی درس خود را تمام کردند و در مقطع ارشد و دکتری درس می‌خوانند که لیاقت و علاقه بودن در این جایگاه را ندارند دلم می‌شکند. دانشگاه جای کسانی است که با تلاش، کوشش و استعداد خودشان پذیرفته شده‌اند نه بسیجی‌ها و سهمیه‌ای‌ها. فقط من نیستم. چند سال است بهترین استعداد‌های کشور پشت در گزینش وزارت علوم و دانشگاه‌ها مانده‌اند. اگر لیاقت علمی نداشتند الآن بعضی از آنها در بهترین دانشگاه‌های آمریکا و اروپا نبودند. پس لیاقت علمی دارند، اجازه سیاسی ندارند. دلم می‌خواهد همه بچه‌هایی که از دانشگاه اخراج شده‌اند دوباره به دانشگاه برگردند. دلم می‌خواهد بچه‌هایی که دلشان می‌خواست در ایران ادامه تحصیل دهند و در کشور خودمان مشغول به کار شوند به ایران برگردند...»

مثل کشورهای خارجی...

«این همه پول نفت. این همه بخور بخور در مملکت. این همه دزدی و رشوه. کاش مملکت ما هم مثل کشورهای خارجی صاححب داشت و به مردم می‌رسیدند. دخترم می‌خواست الآن مثل همسن و سال‌هایش عروس شده باشد. بچه‌دار شده باشد، اما افتاده توی رخت خواب.
به خدا گیس داشت تا سر کمرش. همه‌اش با شیمی درمانی ریخت. صورت‌اش زرد شده. انگار نه انگار که جان دارد.

به حق ابوالفضل خیر به زندگی نبینند. پول دوا و داروی بچه‌ام را گدایی می‌کنم، این‌ها اندازه یک بانک دزدی می‌کنند. بیمارستان‌های اینجا مثل سلاخ‌‌خانه است. آدم سالم می‌رود تو، مریض بیرون می‌آید. هر وقت می‌نشینم پای تلویزیون توی فیلم‌های خارجی بیمارستان‌ها را می‌بینم، گریه می‌کنم. همه جا تمیز، دکتر‌های خوب، همه جور دستگاه و دارو دارند. چرا ما اینجوری نیستیم؟ قربان بزرگی خدا بروم انگار ما بنده‌هایش نیستیم.»

با صدای بلند گریه می‌کند و حرف می‌زند. دلم می‌خواهد دست بگذارم روی شانه‌اش و آرامش کنم، اما او یک زن است، من یک مرد و اینجا ایران. در حال کلنجار رفتن با خودم هستم که به خودم می‌آیم و سردی و زبری دستان او را در دستانم احساس می‌کنم. تقریباً دارد ناخن‌هایش را درون گوشت من فرو می‌کند. تمام وجود این زن درد است. تنها آرزویش این است که "خدا به همه بیماران سرطانی و به دختر او شفا بدهد" و "در خانه هیچ بنی بشری بیمار نباشد".

احیای یک امپراتوری

صاحب یک بوتیک در یکی از پاساژهای حوالی میدان ونک می‌گوید: «دلم می‌خواهد کشوری قدرتمند داشته باشیم. چیزی که واقعاً بودیم. بحرین مال ما بوده. نصف بیشتر این کشورهای عربی مال ما بوده. مصر مال بوده. آفتاب در کشور ما هیچ وقت غروب نمی‌کرده. ایران اینقدر بزرگ بوده که وقتی آفتاب در یک جایش غروب می‌کرده، یک جای دیگرش روز بوده است.

صاحب یک بوتیک: «دلم می‌خواهد کشوری قدرتمند داشته باشیم. چیزی که واقعاً بودیم. بحرین مال ما بوده. نصف بیشتر این کشورهای عربی مال ما بوده. مصر مال بوده. آفتاب در کشور ما هیچ وقت غروب نمی‌کرده. ایران اینقدر بزرگ بوده که وقتی آفتاب در یک جایش غروب می‌کرده، یک جای دیگرش روز بوده است.»

اقتدار ما ایرانی‌ها به قدری بوده که پادشاه کشورهای دیگر جلوی پادشاه کشور ما زانو می‌زدند، اما حالا اینقدر پست و ضعیف شده‌ایم که کشورهایی که تا دیروز از سایه ما می‌ترسیدند برای ما خط و نشان می‌کشند. مردم ایران می‌توانند تمدن ۲۵۰۰ ساله خودشان را دوباره زنده کنند. در همین حاکمیت ضد ایرانی و آخوندی، پیشرفت‌های ما خیره کننده است. جزو ۱۰ کشور جهان هستیم که می‌توانیم ماهواره به فضا پرتاب کنیم. مدال طلای المپیاد‌های علمی را می‌بریم. باور کنید ما ایرانی‌ها می‌توانیم دوباره همه چیز را از اول بسازیم و آقای دنیا بشویم.»

در خیابان که راه می‌روم...

۲۵ ساله است و چهره‌ای بسیار زیبا دارد. لباس‌هایی ساده بر تن و آرایش خیلی ملایمی دارد. به جز یک کیف شخصی، دو کلاسور پر از کاغذ همراه دارد. منشی یک شرکت است و برای آنکه حقوق بیشتری داشته باشد کارهای نرم‌افزاری شرکت را در خانه انجام می‌دهد و مقداری پول اضافه بر حقوق منشی‌گری دریافت می‌کند.

او می‌گوید: «آرزو زیاد داردم. درباره خودم و خانواده. درباره کشورم. درباره آینده. یکی از آرزوهایم این است که زشت بودم، یعنی قیافه‌ام معمولی بود. در همه جای دنیا به زیبایی احترام می‌گذارند، یک ویژگی مثبت است، اما در ایران دردسر است. بعضی‌ها از دخترها از این وضعیت راضی هستند، کنار آمده‌اند. تعارف که نداریم بعضی با همین شرایط دنبال موقعیت هستند و خودشان را بالا می‌برند.

هر روز باید از خانه بیرون بروم و از جلوی در خانه، در مترو، در خیابان، در محل کار و همه جا مدام همه نگاه می‌کنند. نمی‌توانم یک دقیقه راحت باشم. متلک انداختن، مزاحمت و این چیزها یک طرف است و اینکه همه، همه جا نگاهت می‌کنند یک طرف دیگر است. مردها همه جای دنیا از زن‌ها یک چیز می‌خواهند ولی خوب قانون هست. پلیس جلوی مزاحمت را می‌گیرد. در اینترنت خواندم که در کشورهای اروپایی اگر یک مرد بیشتر از دو بار از یک زن خواستگاری کند، زن می‌تواند به دلیل مزاحمت از او شکایت کند ولی در ایران پلیس‌ها بدتر از همه هستند. وقتی از جلوی گشت ارشاد رد می‌شوم هیچ کاری با من ندارند چون بهانه‌ای برای گیر دادن به من ندارند، اما پلیس‌های مرد نگاه می‌کنند. بدتر از مرد‌های دیگر نگاه می‌کنند. به خدا آدم اذیت می‌شود.

در شرکت وضعیت بهتر از این نیست. همکاران مرد بی دلیل و با هزار بهانه به من مراجعه می‌کنند. بیشتر وقت‌ها کاری ندارند و دنبال بهانه برای دید زدن و باز کردن سر حرف هستند. بی شعور‌ها همگی متاهل هستند. من هم می‌توانم از زیبایی‌ام استفاده کنم و حقوق خودم را دو برابر کنم، اما دلم می‌خواهد مردهای ایران یاد بگیرند درست رفتار کنند. یک جوری بشه که چشم و دلشان سیر بشود. بفهمند همه زندگی فقط این چیزها نیست. توی تاکسی باید خودم را مچاله کنم کنار در ماشین. بعضی از مردها بدتر می‌کنند. هی پای‌شان را بازتر می‌کنند تا بلاخره نوک زانویشان هم شده به زن بغل دستی بخورد. چه لذتی دارد این کار؟

یک دختر جوان: «دلم می‌خواهد مردهای ایران یاد بگیرند درست رفتار کنند. یک جوری بشه که چشم و دلشان سیر بشود. بفهمند همه زندگی فقط این چیزها نیست. توی تاکسی باید خودم را مچاله کنم کنار در ماشین. بعضی از مردها بدتر می‌کنند. هی پای‌شان را بازتر می‌کنند تا بلاخره نوک زانویشان هم شده به زن بغل دستی بخورد. چه لذتی دارد این کار؟»

زن‌ها نمی‌توانند به خاطر اضافه کرایه تاکسی با راننده بحث کنند. نقطه ضعف زن‌ها را می‌دانند. شروع به می‌کنند به فحش‌های بد دادن. مردم هم مثل اینکه فیلم سینمائی باشد فقط نگاه می‌کنند. وقتی یک راننده تاکسی به یک مسافر خانم فحش رکیک می‌دهد توی چشم مردهای دیگر یک برقی است انگار دارند فیلم پورنو نگاه می‌کنند. لذت می‌برند. خیلی وقت‌ها پول زور از من گرفتند ولی به خاطر اینکه به من فحش ندهند چیزی نگفته‌ام. مردها عقده‌های‌شان را از همه چیز سر زن‌ها خالی می‌کنند. ای کاش مردها در جامعه ما به سلامت در نگاه و رفتار برسند.

از اینترنت ایران کلافه‌ام...

۲۸ ساله و طراح سایت‌های کامپیوتری است. در شرکتی که کار می‌کند به اینترنت پر سرعت دسترسی دارد، اما به گفته خودش در خانه هنگامی که با اینترنت کار می‌کند "دچار شکنجه روحی می‌شود".

«سرعت اینترنت به قدری پایین است که تا مجبور نباشم بیرون شرکت از اینترنت استفاده نمی‌کنم. اسمش این است که سرعت ۵۱۲ است، اما دروغ است. پهنای باند کافی ندارند. هزینه استفاده از سرویس‌های بهتر زیاد است. برای من که بیشتر کارهایم در شرکت است صرف نمی‌کند.
هر چند وقت یکبار هم که وضعیت اینترنت را به هم می‌ریزند. قبلاً می‌گفتند که لنگر کشتی کابل را پاره کرده است، الآن نمی‌دانم چه خبر است. شاید به خاطر ۲۲ بهمن یا ۲۵ بهمن است.

هفته پیش مقداری از کار را به خانه بردم تا شب روی آن کار کنم. فیلترشکن‌هائی که داشتم مدام قطع و وصل می‌شدند. با خودم گفتم فقط کارهای شرکت را انجام می‌دهم و کارهای شخصی را می‌گذارم برای فردا، در شرکت. فیلتر شکن را قطع کردم و برای کارم شروع به سرچ کردم. همه سایت‌ها را فیلتر کرده‌‌اند. مدت‌ها بود بدون فیلتر شکن کار نکرده بودم. تقریباً از بعد از انتخابات ۸۸ دیگر عادت کرده‌ام وقتی به اینترنت وصل می‌شوم اول فیلترشکن ران می‌کنم. قبلاً از هر صفحه سرچ گوگل یک یا دو لینک بدون فیلتر بیرون می‌آمد، اما آلان تقریباً همه لینک‌ها فیلتر است. تعجب می‌کنم که چرا سایت‌هایی که سیاسی یا پورنوگرافی نیستند را هم فیلتر کرده‌‌اند.

دوست من در کشور استرالیا با سرعت ۱۲ مگا بایت بر ثانیه دانلود می‌کند. شما فکر می‌کنید آرزو حتماً باید طلا، پول، ماشین و این چیزها باشد، اما باور کنید اینترنت پر سرعت در ایران خودش یک آرزوی بزرگ است. می‌دانید چقدر کارها ساده‌تر می‌شود؟ همه چیز در دسترس است. ۹۰ درصد وقتی که ما ایرانی‌ها در اینترنت تلف می‌کنیم به خاطر سرعت پایین اینترنت است. وقتی سرعت اینترنت بالا باشد خیلی سریع کار خودت را می‌کنی و بلند می‌شوی و می‌روی دنبال کارهای دیگر ولی ما ایرانی‌ها مجبوریم پای کامپیوتر چرت بزنیم. تا یک صفحه کامل بالا بیاید شروع می‌کنیم با بازی‌های ویندوز بازی کردن. بی جهت روی فایل‌ها کلیک کردم. بعد از یک مدت عادت می‌کنیم. زندگی نسل ما شده بی خود پای کامپیوتر نشستن.»

در این سن و سال آرزو داشتن یعنی...

«۵۳ سال عمر کرده‌ام و سه تا بچه دارم. همیشه آرزو داشته‌ام که توی خانه‌ای زندگی کنم که مال خودم باشد. مستاجری تا یک سن و سالی عار نیست. جوان‌ها زندگی تشکیل می‌دهند و با تلاش خودشان، کمک پدر و مادر، وام و پس‌انداز برای خودشان صاحبخانه می‌شوند، اما بدترین چیز دنیا موی سفید داشتن و خانه نداشتن است. موقع قرارداد نوشتن در بنگاه، جوانی که نصف سن مرا ندارد با یک لحن بدی می‌پرسد که حاج آقا چندتا بچه دارید؟ انگار بچه داشتن جرم است. انگار خودشان بچه هیچکس نبوده‌اند. باز جا افتاده‌ها محترم رفتار می‌کنند. جوری حرف نمی‌زنند که آدم خجالت بکشد.

یک طراح وب سایت: «شما فکر می‌کنید آرزو حتماً باید طلا، پول، ماشین و این چیزها باشد، اما باور کنید اینترنت پر سرعت در ایران خودش یک آرزوی بزرگ است. می‌دانید چقدر کارها ساده‌تر می‌شود؟ همه چیز در دسترس است. ۹۰ درصد وقتی که ما ایرانی‌ها در اینترنت تلف می‌کنیم به خاطر سرعت پایین اینترنت است. وقتی سرعت اینترنت بالا باشد خیلی سریع کار خودت را می‌کنی و بلند می‌شوی و می‌روی دنبال کارهای دیگر.»

روزگار وارونه‌ای است. بنگاهی که قرار داد بسته‌ایم صحبت شد که صاحبخانه ما ۱۸ واحد مسکونی در نواب دارد و کرایه می‌گیرد. ما به خاطر اینکه بچه داریم خانه اجاره‌ای پیدا نمی‌کنیم بعد یک سری آدم برج دارند، خانه چند هزار متری دارند، بیست تا خانه با هم دارند. مملکت اگر مملکت درستی باشد نباید اینقدر شکاف باشد.

یک عمر زحمت کشیدم و دار و ندار خودم را یک خانه پیش خرید کردم. ده سال قسط دادم به امید اینکه بالاخره صاحبخانه می‌شوم. کلاهبرداری کردند. هر واحد را به ۳، ۴ نفر فروخته بودند. پول‌ها را برداشتند و رفتند امارات. خیلی پیگیری کردیم. صاحب شرکت سپاهی بود. می‌توانستند بگیرند (دستگیر کنند) و بیاورند ایران، اما کارشکنی کردند. طرف را فراری دادند. جوری زمین خوردیم که دیگر کمرمان راست نشد. نزدیک ۷۰۰ نفر بودیم که چند ماه می‌رفتیم دادسرا و برمی‌گشتیم. کسی به داد ما نرسید.

در این سن و سال آرزو داشتن یعنی اینکه در زندگی شکست خورده‌ای. شده است دیگر، چه کنم؟
آرزوی من این است که یک روزی دولتی داشته باشیم که به هر خانواده‌ای یک خانه برای زندگی بدهد. این همه خانه در ایران هست. به هر خانواده‌ای حداقل یکی می‌رسد، اما درست تقسیم نشده. خانه جای زندگی است، اما در ایران جنس تجارت شده. عامل دلالی شده.

برای خودم آرزویی ندارم

«تقصیر خود ما بود. دست و بال ما بسته بود. نمی‌توانستیم بچه‌ها را زیاد نگهداریم. کارد بخورد به این شکم گرسنه و این جیب خالی. دختر دسته گلم را دادم دست یک معتاد مفنگی. وضع و روزشان از ما بهتر است اما پولی که از قاچاق باشد برکت ندارد. نفرین همه پدر و مادرها پشت سرش است. همیشه به یک بهانه‌ای دخترم را سیاه و کبود می‌کند. به حق "پنج تن آل عبا" دستش قلم شود.
برای خودم هیچ آرزویی ندارم. زندگی ما از اول تا امروز سگ دو زدن بوده. امروز و فردا سرمان را می‌گذاریم و می‌میریم. از ما گذشته آرزویی داشته باشیم. چیزی برای خودم نمی‌خواهم فقط دلم می‌خواهد خدا یک راه نجاتی جلوی پای دخترم بگذارد. الهی این مواد مخدر از روی زمین برداشته شود.
هرچه به آقا جعفر می‌گویم طلاقش را بگیریم و نجاتش بدهیم اجازه نمی‌دهد. می‌گوید خوبیت ندارد. زنِ بی مرد به فساد می‌رود. می‌گوید در و همسایه برایمان حرف در می‌آورند. هرچه می‌گویم گور پدر حرف مردم، طفل معصوم دارد از دست می‌رود؛ گوش نمی‌کند.»

می‌گویند و می‌روند

آدم‌هایی هستند که به دنبال گوشی شنوا برای شنیده شدن هستند. آنقدر پر هستند که فقط لازم است بگویی: «ببخشید! یک لحظه ممکن است وقت شما را بگیرم» تا از همه چیز برای شما حرف بزنند. نیازمند درد و دل کردن هستند. کسان دیگری نیز هستند که یا حوصله حرف زدن ندارند یا برای گفتن حرف هایشان و فکر کردن به رویاهای خود «وقت» ندارند. جملات زیر نمونه‌هایی از آرزوهای آنانی است که می‌گویند و می‌روند و یا در حال راه رفتن حرف می‌زنند:

− آرزویم این است که روزی جرئت خودکشی کردن پیدا کنم.
− آرزو دارم بر می‌گشتم به دوازده سال قبل و با پسری که عاشقم بود ازدواج می‌کردم.
− آرزو می‌کنم استقلال دوباره قهرمان آسیا بشود.
− دلم می‌خواهد از خدمت معاف شوم.
− یک ویلای بزرگ با استخر، خدمتکار، دریاچه، اسب و همه چیز
− اینکه هزار تا سکه بهار آزادی داشته باشم.
− جلوی در خانه ما یک ایستگاه مترو بزنند.
− دلار ارزان بشود.
− آمریکا زودتر به ایران حمله کند.
− آقای خاتمی دوباره رئیس جمهور شود.
− محمود احمدی‌نژاد را بگیرند و ببرند ۳۵۰
− فقط یه بوگاتی!
− برداشتن تحریم‌ها
− ارزانی!
− ظهور امام زمام

− آزادی میر حسین موسوی
− داشتن یک کار درست و حسابی
− یه پول قلمبه
− چرا فقط یکی باید باشه؟

− یه لب تاپ اپل خوشگل
− سفر دور دنیا
− آزادی
− شوهر پولدار
−بچه‌ام سالم به دنیا بیاد و خوشبخت بشه
− کارت بنزین هزار لیتری
− اینکه دنیا نابود بشه
− انقلاب
− یه زیر زمین پر از مشروب خوب و گرون
− فرانسه زندگی کنم
− گرین کارت آمریکا داشته باشم
− مردم ما آدم باشن.
− تمدن
− وضع اقتصادی خوب
− آرامش

علی‌هویج و ممد بستنی

society — Tue, 05 Feb 2013 13:19:02 +0000

اکبر فلاح‌زاده - به گزارش ایسنا، معاون امور اسناد هویتی سازمان ثبت ‌احوال، با اشاره به رویکرد اسلامی ایرانیان در انتخاب نام در طول صد سال گذشته، اظهار کرد: «در طول عمر سازمان ثبت‌ احوال، یعنی طی ۹۴ سال گذشته، بیشترین نام پسران به ترتیب فراوانی، محمد، علی، حسین و مهدی بوده است. ضمن اینکه بیشترین نام دختران در این دوره زمانی، فاطمه، زهرا، مریم و معصومه است.»

وی آمار فراوانی نام در سال جاری تاکنون را هم اعلام کرد و گفت: «از ابتدای امسال تاکنون بیشترین فراوانی نام پسران به ترتیب به امیرعلی، امیرحسین و ابوالفضل اختصاص دارد و نام‌های فاطمه، زهرا و نازنین زهرا هم فراوان‌ترین اسامی دختران بوده است.»

بنا به همین گزارش،‌ سال گذشته سومین نام دارای بیشترین فراوانی در میان دختران، "ستایش" بود که امسال تاکنون نام «نازنین زهرا» این رتبه را به خود اختصاص داده است.

به گفته این مقام دولتی، یکی از معضلات سازمان ثبت ‌احوال با ایرانیان خارج کشور، انتخاب نام است: «والدینی که در خارج کشور صاحب فرزند می‌شوند، معمولاً نام‌هایی را انتخاب می‌کنند که تناسبی با "فرهنگ ایرانی، اسلامی ما" ندارد و این قضیه گاهی موجب می‌شود که فرزندان با رسیدن به سن جوانی نام خود را متناسب فرهنگ و هویت ایرانی، اسلامی خود تغییر دهند.»

وی که آشکارا به چیزی با عنوان «فرهنگ و هویت ایرانی، اسلامی» می‌بالید، تعریفی از آن ارائه نداد. همچنین نگفت که کسانی که نام‌هایشان همه مطابق همین «فرهنگ و هویت ایرانی، اسلامی» است، چرا در جریان زندگی کم‌کم اسم‌های دیگری روی خودشان می‌گذارند. اکثر این افراد در زمان حاکمیت جمهوری اسلامی در ایران به دنیا آمده و مطابق همین «فرهنگ ایرانی، اسلامی» رشد کرده است و پرورش یافته‌اند.

کسانی که تحت عنوان «اراذل و اوباش» هر از چندی توسط نیروی انتظامی دستگیر و روی جرثقیل دور گردانده می‌شوند، اغلب در شناسنامه اسامی مطابق با «هویت ایرانی، اسلامی» دارند، اما در تنگنای شرایط زندگی در ایران اسلامی رفته رفته اسم‌های دیگری پیدا می‌کنند: «مرتضی گربه، علی هویج، سعید سوسکه، برادران دالتون، شیطان پرست، سعید موذی، فرشید ببعی، ممد تیغ زن، میلاد تخم مرغ، موش سیاه، علی خالدار، فرشاد دنبه، میلاد دراز، اکبر موتور، امیر غربتی، مجید کثیف و ممد بستنی» از این جمله‌اند.

کسانی که تحت عنوان «اراذل و اوباش» هر از چندی توسط نیروی انتظامی دستگیر و روی جرثقیل دور گردانده می‌شوند، اغلب در شناسنامه اسامی مطابق با «هویت ایرانی، اسلامی» دارند، اما در تنگنای شرایط زندگی در ایران اسلامی رفته رفته اسم‌های دیگری پیدا می‌کنند: «مرتضی گربه، علی هویج، سعید سوسکه، برادران دالتون، شیطان پرست، سعید موذی، فرشید ببعی، ممد تیغ زن، میلاد تخم مرغ، موش سیاه، علی خالدار، فرشاد دنبه، میلاد دراز، اکبر موتور، امیر غربتی، مجید کثیف و ممد بستنی» از این جمله‌اند.

این اسامی در حضور فرمانده انتظامی تهران بزرگ، حسین ساجدی‌نیا، در جمع خبرنگاران در «مراسم نشان‌ دادن اراذل و اوباش در ملاء عام در فلکه چهارم خزانه تهران» قرائت شده است.

هر چند نام خود فرمانده نیروی انتظامی «مطابق فرهنگ و هویت ایرانی، اسلامی» است، اما از هویت سایر ماموران نیروی انتظامی که «اراذل» را به تماشای مردم گذشته‌اند، خبری در دست نیست. اینان نه تنها نام‌شان که چهره‌شان را هم مانند جلادان پوشانده‌اند. با این حال می‌شود حدس زد که همگی نام‌هایشان حسن، حسین، تقی، نقی و امثالهم، «مطابق فرهنگ و هویت ایرانی، اسلامی» باشد.

از اینها گذشته «فرحناز جیب‌بر» هم که همین چند روز پیش در میدان تجریش دستگیر شده، به‌علاوه «اراذل و اوباشی» که به تازگی «در سری نهم» دستگیری‌ها دور گردانده شده‌اند، اسامی مشابهی داشته‌اند.

این افراد توسط کسانی دستگیر شده‌اند که با لباس شخصی یا اونیفورم نیروی انتظامی در جریان سرکوب جنبش سبز مردم را در خیابان‌ها کتک می‌زدند، شیشه ماشین‌هایشان را می‌شکستند یا اینکه آنها را با ماشین زیر می‌گرفتند و اگر زنده دستگیر می‌شدند، در کهریزک به آنها تجاوز می‌کردند.

دستگیری اراذل توسط اوباش

اگر نگاهی به دستگیری «اراذل و اوباش» توسط همین ماموران نیروی انتظامی که سر و صورتشان را مانند آن روزها پوشانده‌اند، بیاندازیم، می‌شود گفت که «اراذل» توسط اوباش دستگیر شده‌اند.

این به اصطلاح «اراذل» به «خفت‌گیری، پخش مواد، سرقت و مزاحمت» متهم شده‌اند. بعضی از آنها برای گذاران زندگی آماده هر کاری هستند. منتهی چون در ایران اسلامی کار شرافتمندانه‌ای پیدا نمی‌کنند، به هر کار دیگری هم دست می‌زنند و گاهی جان پایش می‌گذارند: چندی پیش در یکی از روستاهای شهرستان شازند، جنازه مرد ٣٥ ساله‌ای (تقریباً هم سن نظام جمهوری اسلامی) پای تیر چراغ برق پیدا شد. او از تیر چراغ برق بالا رفته بود تا سیم برق بدزدد.

باورش مشکل است، اما به گزارش رسانه‌های دولتی «در بررسی‌های به عمل آمده مشخص شد فرد جانباخته از اهالی روستاهای همجوار بوده و در حال سرقت سیم برق دچار برق گرفتگی شده و جان خود را از دست داده است. همچنین در بررسی جسد این فرد آثار سوختگی ناشی از برق گرفتگی در صورت وی کاملاً مشهود بود. .. در بررسی از محل حادثه نیز آلات و ادوات سرقت از جمله انبر، سیم چین، انبردست پیچ گوشتی و همچنین کابل‌های قطع شده فشار قوی کشف شد.»

یکی از معضلات سازمان ثبت ‌احوال با ایرانیان خارج کشور، انتخاب نام است: «والدینی که در خارج کشور صاحب فرزند می‌شوند، معمولاً نام‌هایی را انتخاب می‌کنند که تناسبی با "فرهنگ ایرانی، اسلامی ما" ندارد و این قضیه گاهی موجب می‌شود که فرزندان با رسیدن به سن جوانی نام خود را متناسب فرهنگ و هویت ایرانی، اسلامی خود تغییر دهند.»

همچنین به گفته فرمانده انتظامي شهرستان نکا «سيم کابل دو رشته‌ای تعداد ۱۱ تير برق فشار ضعيف در مسير روستای تجرخيل از سوی تعدادی سارق به سرقت رفته است». مردم چون چیز درخوری برای دزدیدن پیدا نمی‌کنند، سیم برق می‌دزدند. بنا به گزارشی دیگر، یک کارمند و انباردار اداره برق هم در محلی دیگر سیم‌های برق ضبط شده از دزدان را از انبار در آورده، دوباره به سلف‌خرها می‌فروخته‌اند.

تمام این بخت برگشته‌ها اسامی «مطابق با فرهنگ و هویت ایرانی، اسلامی» داشته‌اند. تمام خبرنگارانی هم که در چند روز گذشته دستگیر شده‌اند نام‌هایی مطابق با «فرهنگ و هویت ایرانی، اسلامی» داشته‌اند، و معلوم نیست چرا با این وجود دستگیر شده‌اند.

افرادی که هویت‌شان معلوم است، توسط افرادی که هویت‌شان نامعلوم است، دستگیر می‌شوند. بنا به بیانیه «سربازان گمنام امام زمان» دستگیری‌های دیگری نیز در راه است و برادران در حال تدارک مقدمات آن هستند.

ناصر جیگرکی، شعبون بی‌مخ، رمضون یخی، هفت کچلون، طیب، اسمال تیغ زن و امثالهم نیزهمگی نام‌های مطابق با «فرهنگ و هویت ایرانی، اسلامی» داشته‌اند که بعد در افت و خیز تحولات اجتماعی به نام‌های دیگر معروف شده‌اند. بخشی از آنان قبل از انقلاب و بخشی دیگر در جریان انقلاب و بعد از آن به خدمت استبداد در آمده‌اند.

اینان قسمتی از آن چیزی را شکل می‌دهند که «معاون امور اسناد هویتی سازمان ثبت ‌احوال» با غرور از آن با عنوان «فرهنگ و هویت ایرانی، اسلامی» یاد می‌کند.

در اینکه چیزی به اسم «فرهنگ و هویت ایرانی، اسلامی» مبهم و متناقض است، حرفی نیست. موضوع اما این است که متاسفانه این بخش از هویت ما با زور و قلدوری بخش فرهیخته جامعه ما را زیر سیطره خود گرفته است. نگرانی هم از همین است.

افزایش سرطان در ایران

society — Mon, 04 Feb 2013 10:05:41 +0000

به بهانه روز جهانی سرطان (چهارم فوریه)

نعیمه دوستدار

نعیمه دوستدار- «سبک زندگی‌تان را عوض کنید تا سرطان نگیرید.» این توصیه‌ای است که متخصصان سرطان به مردم سراسر جهان می‌کنند.

بر اساس این توصیه، اگر رژیم غذایی افراد از سبزیجات و میوه‌‌های تازه و سالم و مواد غذایی طبیعی با کمترین اثر مواد شیمیایی تامین شود، اگر بتوانند در هوای پاک نفس بکشند، اگر امکان ورزش و تفریح کافی برایشان مهیا باشد و از استرس و فشارهای روانی به دور باشند، احتمال گرفتار شدن‌شان در چنگ سرطان کمتر می‌شود.

در ایران اما تعیین سبک زندگی آسان نیست. کنترل وضعیت بهداشتی آب و هوا و تغذیه از دست مردم خارج است و در پیچیده‌ترین شرایط محیطی و اجتماعی، اکنون مردم ایران با یک تهدید بزرگ مواجه‌اند: بالا رفتن آمار سرطان.

چهارم فوریه روز چهانی سرطان است و در این روز علاوه بر انتشار آمار و اطلاعات مربوط به روند دورمان و پیشگیری از سرطان در سازمان‌ها و نهادهای مرتبط، تلاش می‌شود توجه مردم و جامعه جهانی به این بیماری و راه‌های کنترل آن جلب شود.

پیش‌بینی می‌شود که در سال ۲۰۲۰، تعداد افراد مبتلا به این بیماری به ۱۵ میلیون نفر برسد و ۱۰ میلیون از عوارض آن بمیرند. همچنین، مرگ و میر در کشورهای در حال توسعه تا ۷۰ درصد افزایش خواهد یافت. متخصصان معتقدند که ۳۵ تا ۴۰درصد سرطان‌ها با تغییر سبک زندگی قابل کنترل است. ایجاد تغییر در تغذیه، کاهش آلودگی هوا و مراقبت‌های محیطی و پایه‌ای می‌تواند باعث کاهش سرطان شود.

سازمان بهداشت جهانی گزارش داده که بیش از ۱۳ میلیون نفر در جهان به سرطان مبتلا هستند. هشت میلیون مرگ و میر بر اثر سرطان ثبت شده که ۷۰ درصد آن‌ها در کشورهای کمتر توسعه یافته اتفاق افتاده است.

پیش‌بینی می‌شود که در سال ۲۰۲۰، تعداد افراد مبتلا به این بیماری به ۱۵ میلیون نفر برسد و ۱۰ میلیون از عوارض آن بمیرند. همچنین، مرگ و میر در کشورهای در حال توسعه تا ۷۰ درصد افزایش خواهد یافت. متخصصان معتقدند که ۳۵ تا ۴۰درصد سرطان‌ها با تغییر سبک زندگی قابل کنترل است. ایجاد تغییر در تغذیه، کاهش آلودگی هوا و مراقبت‌های محیطی و پایه‌ای می‌تواند باعث کاهش سرطان شود.

در پیوند با این موضوع، فرهاد سمیعی، دبیر علمی همایش سرطان و پیشگیری که هفتم بهمن در ایران برگزار شد، گفته است: «هر چه کشورهای پیشرفته با توجه به توسعه سبک زندگی سالم میزان نسبی سرطان را کنترل کرده‌اند، اما درصد بروز سرطان به کشورهای کمتر توسعه منتقل شده است.»

او همچنین نسبت به در راه بودن سونامی سرطان در ایران هشدار داده است: «افزایش سرطان در ایران به دو علت صنعتی شدن و تغییرات هرم جمعیتی بوده است، به طوری که بعد از انقلاب کشور ما جوان‌تر شد و طبق آمار جهانی که تشدید موارد سرطان را تا سال ۲۰۲۰ به صورت افزایش ۱۶ درصدی پیش‌بینی می‌کند در ایران به بیش از ۲۰ درصد خواهد رسید.»

این دو دلیل اما تنها دلایل افزایش آمار سرطان در ایران نیستند و نشانه‌های روشنی از تاثیر عوامل محیطی دیگر هم در این مورد وجود دارد. اواخر دی‌ماه، حمید رضا میرزایی، نایب رئیس انجمن رادیوتراپی ایران، در گفت و گو با باشگاه خبرنگاران از کالاهای بی‌کیفیت چینی، پارازیت‌ها، آلودگی هوا و محصولات کشاورزی آلوده به عنوان چهارمنبع اصلی سرطان در ایران نام برد.

هوای سرطان‌زا

اینکه آلودگی هوای کلان‌شهرهای ایران، باعث افزایش رو به گسترش سرطان در میان ایرانیان شده، خبری است که گه‌گاه در کلام برخی از مقام‌های مسئول ایران شنیده می‌شود.

حال ثابت شده است که میزان زیاد سرب موجود در هوای شهرهای بزرگ، به خاطر ترافیک سنگین، اثر مستقیم در ابتلا به سرطان دارد. آلودگی سرب، نخست روی مغز استخوان اثر می‌گذارد و کودکان از این نظر آسیب پذیرتر هستند. از طرفی، دستگاه تنفسی بزرگسالان نیز در سال‌های اخیر بیشتر دچار سرطان شده که ناشی از این آلودگی سرب است.

چندی قبل، مدیرعامل مراکز معاینه فنی خودرو در تهران گفته بود آلودگی هوای تهران باعث رشد جهشی سرطان‌ها در تهران شده است و پزشکان از این جهش، شوکه شده‌اند. این مقام مسئول از مصوبه مجلس در دادن مهلت پنج ساله معافیت از معاینه فنی برای خودروهای صفر کیلومتر انتقاد کرده بود. کیفیت پایین بنزین تولید داخل و تاثیر آن بر آلودگی هوای شهرهای بزرگ هم موضوع دیگری است که برخی از کارشناسان به آن اشاره کرده‌اند.

در همین زمینه، دکتر قوام نصیری، رئیس سابق مرکز تحقیقات سرطان دانشگاه مشهد، به خبر آنلاین گفته است: «در سال‌های اخیر، سرطان‌های مغز استخوان در اطفال و سرطان‌های ریه در بزرگسالان افزایش شدیدی داشته که ما یکی از علل آن را آلودگی هوا می‌دانیم.»

او که استاد رادیوتراپی و آنکولوژی دانشگاه علوم پزشکی مشهد است، گفته «نقش ریزگردهای عربی» در بروز سرطان شهروندان مطالعه نشده، ولی آلودگی هوای شهرها که ناشی از سوخت فسیلی است، در افزایش سرطان‌های مغز استخوان و ریه موثر بوده است.

به گفته این متخصص، سرطان اندام‌های دیگری مانند گوارش و مثانه نیز در سال‌های اخیر افزایش یافته است، اما درباره ارتباط آن با آلودگی هوا، باید تحقیق بیشتری انجام شود. با این حال ثابت شده است که میزان زیاد سرب موجود در هوای شهرهای بزرگ، به خاطر ترافیک سنگین، اثر مستقیم در ابتلا به سرطان دارد. آلودگی سرب، نخست روی مغز استخوان اثر می‌گذارد و کودکان از این نظر آسیب پذیرتر هستند. از طرفی، دستگاه تنفسی بزرگسالان نیز در سال‌های اخیر بیشتر دچار سرطان شده که ناشی از این آلودگی سرب است.

نسرین، ۳۷ساله، ساکت تهران است و سه ماه پیش پدرش را به دلیل سرطان از دست داده است. او می‌گوید: «پدرم نه سیگاری بود، نه عادت‌های غلط داشت. در خانواده‌مان هم کسی تا به حال سرطان نگرفته بود. سرطان ریه در شش ماه از پا درش آورد. دکترها می‌گویند دلیلش آب و هواست.»

در کنار این موضوع، عده‌ای نیز ریزگردهایی را که از کشورهای همسایه غربی وارد ایران می‌شود در ابتلا به سرطان موثر می‌دانند. برخی گزارش‌ها می‌گویند این ریزگردها حاوی برخی قارچ‌ها و مواد آلاینده خطرناک است که روی رویشگاه‌های گیاهی و کشتزارها ته‌نشین می‌شود و بر انسان و دام اثر می‌گذارد.

سبزی نخورید، سرطان می‌گیرید!

هرچند توصیه می‌شود مصرف سبزیجات در کاهش ابتلا به سرطان موثر است، اما این توصیه را در ایران نباید چندان جدی گرفت. خبرسازترین بحث‌ جدید درباره عوامل ایجاد سرطان در ایران، موضوع محصولات کشاورزی است.

در شرایطی که مردم ایران با دشواری‌های جدی اقتصادی مواجه‌اند، تحمیل هزینه‌های سنگین درمان سرطان، هم به اقتصاد خانواده لطمه می‌زند هم به اقتصاد کلان جامعه. فشارهای سنگین روانی و نبودن احساس امنیت و رفاه نیز، عامل خزنده و پنهانی است که ایرانیان بیشتری را گرفتار سرطان می‌کند؛ چرا که سرطان تنها بیماری جسم نیست، بیماری روح هم هست.

محمد دهقان، عضو هیئت رئیسه مجلس ایران، چندی پیش اعلام کرد که یک سوم عامل سرطان‌ها از باقیمانده سموم و کودهای شیمیایی در محصولات کشاورزی ناشی می‌شود. او گفته که بنا بر اظهار نظر رسمی کارشناسان، وضعیت محصولات کشاورزی از نظر میزان باقیمانده سموم، کودهای شیمیایی و فلزات سنگین نگران‌کننده است و ایران رتبه اول سرطان معده را در دنیا دارد. وزارت بهداشت ایران هم به طور رسمی اعلام کرده که در آینده، تعداد مبتلایان به سرطان بیشتر هم خواهد شد که یک سوم آن مربوط به محصولات کشاورزی است.

این نماینده مجلس اعلام کرده که به دلیل اینکه وزارتخانه‌های جهاد کشاورزی و بهداشت و درمان ساز و کار دقیقی ندارند، محصولات مرجوعی آلوده و صادر شده، دوباره بین مردم توزیع می‌شود. این در حالی است که مسئولیت کنترل این موضوع برعهده وزارت بهداشت است، اما این وزارتخانه تاکنون اقدام اساسی برای جلوگیری از توزیع و مصرف محصولات کشاورزی ناسالم انجام نداده است.

استفاده بی‌رویه از سموم و کودهای شیمیایی در محصولات کشاورزی، عامل دیگری است که باعث افزایش آمار سرطان در ایران شده است و حتی اخباری وجود دارد مبنی بر اینکه محصولات آلوده صادراتی مرجوع ‌شده، به جای معدوم شدن، بین مردم توزیع می‌شود و به دلیل نبود نظارت، مردم نیز این محصولات را مصرف می‌کنند.

همچنین گفته می‌شود در تولید محصولات کشاورزی از سموم تقلبی، از رده خارج شده و قاچاق چینی هم استفاده می‌شود. به عنوان نمونه، برخی از سم‌ها مثل د.د.ت هنوز در تولید برخی از میوه‌ها در ایران مورد استفاده قرار می‌گیرد، در حالی که بیش از ۲۰ سال است مصرف آن ممنوع شده است.

در مقابل این حقایق تکان‌دهنده، مردم ایران انتخابی ندارند؛ تنها گزینه موجود برای آنها استفاده از محصولات ارگانیک است که به گفته یک شهروند ۴۱ساله، به آن هم اعتمادی نیست: «از کجا معلوم که اینها واقعا ارگانیک باشند؟ اگر هم ارگانیک باشند، برای همه ممکن نیست از این محصولات تهیه کنند. همه جا این محصولات را ندارد، اگر هم داشته باشد، گران است و با این اوضاع اقتصادی مردم قدرت خریدش را ندارند.»

سوء عملکرد دولت در کنترل و پیشگیری از سرطان، موضوعی است که با کمترین واکنش جدی از سوی مسئولان مستقیم وزارت‌خانه‌های بهداشت و کشاورزی مواجه شده و در شرایطی که مردم ایران با دشواری‌های جدی اقتصادی مواجه‌اند، تحمیل هزینه‌های سنگین درمان سرطان، هم به اقتصاد خانواده لطمه می‌زند هم به اقتصاد کلان جامعه. فشارهای سنگین روانی و نبودن احساس امنیت و رفاه نیز، عامل خزنده و پنهانی است که ایرانیان بیشتری را گرفتار سرطان می‌کند؛ چرا که سرطان تنها بیماری جسم نیست، بیماری روح هم هست.

جهان و بحران بیکاری

society — Sat, 02 Feb 2013 08:00:36 +0000

در گفت‌وگو با بهروز فراهانی، فعال کارگری و آشنا به مسائل اقتصادی

بهنام دارایی‌زاده - «هرکس حق دارد کار کند، کار خود را آزادانه برگزیند، شرایط منصفانه و رضایت‌بخشی را برای کار خود خواستار باشد و در برابر بیکاری، حمایت شود.» این بند نخست از ماده‌ ۲۳ اعلامیه‌ جهانی حقوق بشر است.

حق کار، صرفاً نیز اعلامیه‌ جهانی حقوق بشر منعکس نشده است و با جزئیات بیشتری، به طور مشخص‌تر در "کنوانسیون حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی" به آن پرداخته‌اند. علاوه بر این، در متن قانون اساسی بسیاری از کشورها هم به حق کار و تکلیف دولت‌ها در این زمینه اشاره شده است.

برابر مفاد این کنوانسیون، دولت‌ها موظف هستند حق انتخاب آزادنه‌ کار را به رسمیت بشناسند و شرایط لازم را برای تأمین این حق فراهم آورند. با این همه، به نظر می‌رسد آنچه در واقعیت بیرونی حاکم است، از این نظر یک بی‌حقوقی کامل و نگران کننده است.

گفت‌وگو با بهروز فراهانی را می‌توانید از طریق فایل صوتی زیر گوش کنید:

هفته‌ پیش، سازمان بین‌المللی کار "ILO" گزارش سالانه‌‌ خود را از روند اشتغال در جهان منتشر کرد. بر پایه‌ این گزارش، تنها در ظرف سال ۲۰۱۲ میلادی که بسیاری از کارشناسان آن را سال پایان بحران مالی این چند سال‌ اخیر نامیده‌اند، ۳۹ میلیون نفر در سراسر جهان، کار خود را از دست داده‌اند. یعنی روزانه بیش از ۱۰۸ هزار نفر بیکار شده‌اند. این رقم، چهار میلیون بیش از سال ۲۰۱۱ است و یک‌ چهارم این میزان هم در کشورهایی گزارش شده است که به اصطلاح "توسعه‌یافته" تلقی می‌شوند. در همین گزارش، به نکته مهم دیگری نیز اشاره شده است: بر پایه این گزارش: یک‌ سوم از جویندگان کار، یک سال یا بیش از یک سال است که در جست‌وجوی کارند و کاری نیافته‌اند.

برای آگاهی از جزئیات بیشتر این گزارش، با بهروز فراهانی فعال کارگری و آشنا به مسائل اقتصادی در پاریس گفت‌وگویی انجام داده‌ایم.

هفته‌ گذشته سازمان بین‌المللی کار، گزارش سالانه‌ خود را از روند اشتغال در جهان منتشر کرد. آیا ممکن است به مهم‌تریم داده‌های این گزارش، اشاره‌ای داشته باشید؟

بهروز فراهانی: سازمان جهانی کار، هفته گذشته آماری در جمع‌بندی از وضعیت کار و اشتغال در جهان در سال ۲۰۱۲ منتشر کرد.

بهروز فراهانی: این سخن مشهوری است که "سرمایه‌داری بدون بحران معنا ندارد". به هرحال، هر جایی که این سرمایه‌داری رشدی کرده است، به خاطر مکانیسم‌های درونی خودش، ترمزهایی را جلوی خودش می‌گذارد و بحران‌هایی را ایجاد می‌کند. اگر به تاریخ سرمایه‌داری بعد از جنگ جهانی دوم نگاه کنید، شاهد بحران‌های کوچک و بزرگ در نقاط مختلف کشورها خواهید بود.

بر اساس این گزارش، رکورد بیکاری جهان، در این سال شکسته شده است. طبق آمار داده شده، ۱۹۷ میلیون نفر (یعنی نزدیک به ۲۰۰ میلیون نفر) بیکار هستند که از این تعداد، ۴۰ درصد از جوانان زیر ۲۵ سال بیکار هستند.

در این گزارش آمده است که این روند، تا سال ۲۰۱۶ می‌تواند ادامه یابد و به تعبیری بیکاری همینطور افزایش پیدا خواهد کرد. اگر به آمار حتی کشورهای صنعتی پیشرفته، در اروپا و آمریکا هم که نگاه کنید، متوجه خواهید شد که نرخ بیکاری یا تعداد بیکاران به طور مداوم افزایش پیدا می‌کند.

به این نکته هم باید اشاره شود که این آمار، «تقریبی» است. از سویی دیگر، به خاطر مکانیسم‌های ثبت شمار بیکاران در این کشورها، بخش مهمی از بیکارها دیگر «بیکار» به حساب نمی‌آیند. چون در کشورهای صنعتی پیشرفته، کسانی را که تا دوره‌هایی باید از حقوق بیکاری استفاده کنند، جزو بیکار به حساب می‌آورند و از یک حد معینی که بگذرد و طولانی‌تر بشود، اسم آنان از فهرست خط می‌خورد و دیگر جزو بیکاران به حساب نمی‌آیند.

اگر ما این آمار را آن طوری که اقتصاددانان آلترناتیو نگاه می‌کنند، نگاه کنیم، در واقع، باید این آمار بیکاری را تقریباً دو برابر کرد. ولی حتی همین آمار رسمی و روند افزایش آن، نشان‌دهنده‌ این است که ما با فاجعه‌ بیکاری در جهان به طور کلی و در کشورهای صنعتی پیشرفته به طور مشخص رو‌به‌رو هستیم.

همانطوری که خودتان نیز اشاره کردید و در این گزارش هم آمده است، افزایش نرخ بیکاری، محدود به کشورهای به اصطلاح توسعه‌نیافته نیست و در کشورهای توسعه‌یافته هم این روند ادامه داشته است و بر پایه این گزارش، یک‌ چهارم این افزایش نرخ بیکاری در کشورهای به اصطلاح توسعه‌‌یافته است. ارزیابی شما از این آمار در این کشورها چیست؟

این سخن مشهوری است که "سرمایه‌داری بدون بحران معنا ندارد". به هرحال، هر جایی که این سرمایه‌داری رشدی کرده است، به خاطر مکانیسم‌های درونی خودش، ترمزهایی را جلوی خودش می‌گذارد و بحران‌هایی را ایجاد می‌کند. اگر به تاریخ سرمایه‌داری بعد از جنگ جهانی دوم نگاه کنید، شاهد بحران‌های کوچک و بزرگ در نقاط مختلف کشورها خواهید بود.

آنچه اما در این کشورهای صنعتی پیشرفته اتفاق افتاده، این است که به دنبال رشد سه دهه‌ بعد از جنگ دوم که به آن ۳۰ سال پرافتخار یا ۳۰ سال طلایی ‌می‌گویند؛ یعنی رشدی که بر ویرانه‌های جنگ جهانی دوم و نابودی نیروهای تولیدی و اساساً شهرها و وسایل تولید در این کشورها پا گرفت، در اواخر دهه‌ هفتاد و اوایل دهه‌ هشتاد، روند حرکت عمومی اقتصادی در این کشورها عوض شد.

از آغاز دهه‌ هشتاد به این سو، ما دائماً با افزایش ظرفیت تولیدی در این کشورها به خاطر انقلاب‌های تکنولوژیک، کامپیوترها، دستگاه‌های اوتومات و غیره روبه‌رو هستیم و هرچه می‌گذرد، رشد تکنیک باعث می‌شود که قدرت تولید بالا برود و در عین حال بیکاران هم در این کشورها زیادتر شده‌اند.

اگر از جنگ جهانی دوم تا آخر دهه‌ هفتاد، ما با آن چیزی که اقتصاددانان به آن "موج بلند رونق" می‌گویند، روبه‌رو بودیم، از دهه‌ هشتاد به این طرف، وارد دورانی شدیم که به آن "موج بلند رکود" می‌گویند. این به این معنا است که جهت عمومی حرکت اقتصاد به طرف رکود می‌رود و به ‌رغم اینکه در این موج بلند، «بحران» می‌آید و دوباره «رونق» خواهد آمد، طول زمان رونق کوتاه است و طول زمان بحران طولانی‌تر می‌شود

واقعیت این است که ما با یک «بیکاری ساختاری» در این کشورها روبه‌رو هستیم. از آغاز دهه‌ هشتاد به این سو، ما دائماً با افزایش ظرفیت تولیدی در این کشورها به خاطر انقلاب‌های تکنولوژیک، کامپیوترها، دستگاه‌های اوتومات و غیره روبه‌رو هستیم و هرچه می‌گذرد، رشد تکنیک باعث می‌شود که قدرت تولید بالا برود و در عین حال بیکاران هم در این کشورها زیادتر شده‌اند.

سازمان جهانی کار می‌گوید که ۲۸ میلیون از این حدود ۲۰۰ میلیون بیکاری که امروز در جهان هستند دیگر کار پیدا نخواهند کرد و برای آنان مقوله‌ جدیدی درست کرده‌اند به اسم "کارگران نا امید". به این معنی که برای این‌ها دیگر کاری پیدا نخواهد نشد.

الان به تدریج، بحران این سال‌های اخیر دارد ضعیف می‌شود، ولی چشم‌انداز "خروج از بحران" را در کوتاه‌مدت هیچکسی پیش‌بینی نمی‌کند؛ و این پدیده جدید است. این پدیده‌ "بحران ساختاری" و اینکه بخش بزرگی از این بیکاران، دقیق‌تر بگویم بخش هرچه بزرگ‌تری از این بیکاران امروزی، ممکن است هرگز کار پیدا نکنند، واقعیتی است که از جنگ جهانی دوم به این طرف، با آن روبه‌رو نبودیم.

یکی از محوری‌ترین نکاتی که در این گزارش به آن اشاره شده، بیکاری جوانان است. برپایه این گزارش، جمعیتی معادل ۷۴ میلیون جوان (در نهایت تا ۲۴ سال)، بیکار هستند. با توجه به این ، وضعیت، فکر می‌کنید پیامدهای اجتماعی این نرخ بالای بیکاری جوانان چیست؟

این مسئله فوق‌العاده جدی است. یعنی بازندگان اصلی این بحرانی که الان وجود دارد و این مسئله‌ "بیکاری ساختاری" که حاکم است ، جوانان، کارگران موقت و سالمندان بالای ۵۰-۵۵ سال هستند.

بازندگان اصلی این بحرانی که الان وجود دارد و این مسئله‌ "بیکاری ساختاری" که حاکم است، جوانان، کارگران موقت و سالمندان بالای ۵۰-۵۵ سال هستند. بیش از۵۰ درصد جوانان بین ۱۶ تا ۲۵ سال در اسپانیا و یونان بیکار هستند. در کل کشورهای اروپایی، نرخ بیکاری در جوانان از ۲/۱۶ درصد در سال ۲۰۰۸ یعنی آغاز بحران، به ۷/۲۳ درصد در نوامبر ۲۰۱۲ رسیده است که باز هم افزایش پیدا کرده است.

بیش از۵۰ درصد جوانان بین ۱۶ تا ۲۵ سال در اسپانیا و یونان بیکار هستند. در کل کشورهای اروپایی، نرخ بیکاری در جوانان از ۲/۱۶ درصد در سال ۲۰۰۸ یعنی آغاز بحران، به ۷/۲۳ درصد در نوامبر ۲۰۱۲ رسیده است که باز هم افزایش پیدا کرده است.

این آمار به این معناست که برای کسانی که وارد بازار کار می‌شوند، کار وجود ندارد و رشد اقتصادی آن قدر کند است که قادر به ایجاد کار جدید نیست. برای همین هم هست که سازمان جهانی کار می‌گوید تا سال ۲۰۱۶ بیکاری افزایش پیدا خواهد کرد و بعد از آن هم بیکاری ترمیم نخواهد شد. یعنی نه تنها این‌ها نمی‌توانند نیروی فعلی را جذب کنند، بلکه نیرویی را که هرسال وارد بازار کار می‌شود و این جوانان بیکار مشخصه‌ آن‌ها هستند، چه با دیپلم چه بدون دیپلم، آینده‌ای برای جذب کار در این کشورها برای خود نمی‌بینند.

جوامع اروپایی برای اولین بار بعد از جنگ جهانی دوم در وضعیتی هستند که هر لحظه می‌تواند اعتراض‌های این جوانان (بیکاران جدید) و در کنار آن‌هایی که دیگر نمی‌توانند کار پیدا کنند (به اصطلاح کارگران ناامید) می‌تواند به مبارزات اجتماعی علیه نظامی که در آن زندگی می‌کنیم،. دامن بزند. چنانچه ما در یونان و اسپانیا شاهد این طغیان‌های کارگران جوان و بیکاران هستیم.

برخی از سازمان‌های بین‌المللی، نظیر صندوق بین‌المللی پول، از افزایش نرخ رشد اقتصاد جهانی صحبت می‌کنند و در آمارهای اخیرشان، داده‌های امیدبخشی را اعلام می‌کنند. به نظر شما، چرا به ‌رغم رشد تقریباً سه و نیم درصدی اقتصاد جهانی، کماکان شاهد بالا رفتن نرخ بیکاری هستیم؟

اولاً به این آماری که داده می‌شود، مقداری باید با احتیاط نگاه کرد، مثل همین آماری که نسبت به نرخ بیکاری داده می‌شود.

ما در چین که به نوعی تبدیل شده به "کارخانه‌ جهان"، شاهد رشد هفت، هشت و بالای ۹درصدی هستیم، ولی این بحران، باعث می‌شود که نرخ رشد در چین هم کاهش پیدا کند. برای نمونه در این سال‌های اخیر ما شاهد بسته شدن هزاران کارخانه در چین بودیم که در ابعاد این کشور به معنی ده‌ها میلیون بیکار خواهد بود.

فراموش هم نکنیم که رشد سرمایه‌داری به طور کلی "ناموزون" است. این به این معنا است که در عین حال که در بخش‌هایی از جهان، مثل آمریکا و اروپا ما وارد بحران هستیم و نرخ رشد رو به پایین می‌آید و در بعضی از جاها حتی وارد رکود می‌شویم، یعنی نرخ رشد اقتصادی منفی است [مثل اسپانیا، یونان و تا حدودی فرانسه و ایتالیا و دوره‌ای هم انگلستان که رشد اقتصادی‌ آنها منفی ۳/۱ بود. طبق آمار، شاخص‌ها چنین هستند که اگر طی یک دوره‌ سه ماهه نرخ رشد اقتصادی منفی باشد، می‌گویند وارد رکود شده است].

در همان حال، ما در چین که به نوعی تبدیل شده به "کارخانه‌ جهان"، شاهد رشد هفت، هشت و بالای ۹درصدی هستیم، ولی این بحران، باعث می‌شود که نرخ رشد در چین هم کاهش پیدا کند. برای نمونه در این سال‌های اخیر ما شاهد بسته شدن هزاران کارخانه در چین بودیم که در ابعاد این کشور به معنی ده‌ها میلیون بیکار خواهد بود. یعنی این بحران در آن‌جا هم تأثیر می‌گذارد، اما بدون این‌که آن‌جا را وارد رکود کند.

وقتی شما مجموعه‌ این آمار را می‌گیرید، طبیعتاً می‌توانید برسید به اینکه "نرخ رشد اقتصادی در حال تغییر است" و می‌توان امیدوار بود که به آرامی از بحران خارج بشویم سرمایه‌داری تا ابد در بحران نمی‌ماند. همواره در این بحران‌ها، عده‌ای به خاک سیاه می‌نشینند، عده‌ای برای همیشه از تولید بیرون رانده می‌شوند و دیگرانی که قوی‌تر از این‌ها هستند، بقیه را می‌خورند. در شرکت‌های سرمایه‌داری هم قانون همین است. واقعیت این است تغییر نرخ رشد آنقدر ناچیز است که قادر به ترمیم این بیکاری نیست و این اولین بار است که بعد از دهه‌ هشتاد، ما با چنین پدیده‌ای روبه‌رو می‌شویم.

آیا سازمان بین‌المللی کار در گزارش خود، راهکاری هم ارائه داده است؟

سازمان بین‌المللی کار نسبت به اینکه چگونه می‌شود از پس این بیکاری برآمد، راه‌حل ویژه‌ای نداده است. اما در همین گزارش، اشاره می‌کند که سیاست‌های "ریاضت اقتصادی" که از جانب دولت‌های اروپایی دارد به کار گرفته می‌شود، کمکی به حل مسئله نخواهد کرد. یعنی می‌خواهم بگویم که موج اعتراض به این سیاست‌ها که می‌خواهد "هزینه‌ بحران" موجود را روی کارگران و حقوق‌بگیران ثابت سرشکن کند، حتی در بین اقتصاددانان سازمان جهانی کار هم مورد اعتراض است.

این فقط اقتصاددانان چپ و سوسیالیست‌ها نیستند که به این سیاست اعتراض می‌کنند و می‌گویند این کاری که شما دارید می‌کنید، بیکاری ساختاری را بدتر خواهد کرد و آینده را تیره و تار خواهد کرد، بلکه سازمان جهانی کار هم در همین گزارش خود به این مسئله اشاره می‌کند، اما به طور مشخصا سازمان جهانی کار اصولاً در گزارش‌هایی که می‌دهد، برنامه‌ معینی برای اشتغال ارائه نمی‌دهد، صرفاً اشاراتی به این گوشه و آن گوشه می‌کند.

امپراتوری «عرق سگی» در ایران

society — Wed, 30 Jan 2013 08:03:50 +0000

گزارشی از ایران

ناصر کرامتی- یک خبره در زمینه مسکرات تجربیات خود را اینگونه در اختیار ما می‌نهد: «در تهران مشروب شیشه‌ای (مشروبات ساخت کارخانه) فراوان است. در شهرستان کمتر مصرف می‌شود. پیدا می‌شود، اما قیمت بالایی دارد. یکبار که مهمان بچه‌های تهران بودیم شیشه مشروب را برای یادگار با خودمان آوردیم. اینجا قیمت کردیم بیشتر از دوبرابر تهران می‌فروختند. شهر ما مشروب شیشه برای مهمانی کلاس بالا و مالِ خیلی پولدارهاست! همه بیشتر «عرق سگی» می‌خورند.

این را هم از ما داشته باش که عرق سگی شهرستان خیلی بهتر از عرق سگی تهران است. هربار که تهران عرق سگی خوردیم سردرد گرفتیم. ساقی‌های تهران «ترامادول» می‌ریزند توی عرق. چه به گیرایی باشه و چه به مطمئنی از لحاظ کور نشدن و این حرف‌ها، عرق سگی شهرستان از تهران بهتره. البته به جز شمال که بنداز، بنداز است. ما که می‌رویم شمال فکر می‌کنن ما توریستیم، نمی‌دانند ما هم مثل خودشان بچه شهرستانیم. همچین جنس آشغال به قیمت بالا به آدم می‌ندازن که سیبیل بابای آدم آتش می‌گیره!»

***

به گزارش خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، «بررسی آمارهای سازمان پزشکی قانونی در زمینه مسمومیت با الکل نشان داده است که در هفت ماهه نخست سال جاری ١٠٢ تن بر اثر مسمومیت با الکل جان خود را از دست داده‌اند که از این تعداد ٩٣ تن مرد و ٩ تن نیز زن بوده‌اند. این در حالی است که در مدت مشابه سال گذشته تنها ۴۸ مورد مرگ ناشی از مسمومیت با الکل در ایران به ‌ثبت رسیده بود که ۴۵ تن از آن‌ها مرد و سه تن زن بوده‌اند.»

در این گزارش که حاصل گفت‌وگو با تعدادی جوان از چهار استان مختلف ایران است، سعی شده تا نظرات آنان درباره استعمال یا عدم استعمال مشروبات الکلی، نوع مشروب مورد مصرف و نوع نگاه و برخورد آن‌ها به خطر استفاده از مشروبات «دست‌ساز» منعکس شود.

سجاد – ۲۲ ساله

من هم دلم می‌خواهد شامپاین ۴۰۰ هزار تومانی بخورم، اما پولش را ندارم. حالا ما عرق سگی می‌خوریم و تعریف می‌کنیم ولی دروغ چرا؟ ما هم دلمان له‌له می‌زند برای مشروب شیشه‌ای با کلاس.

بررسی آمارهای سازمان پزشکی قانونی در زمینه مسمومیت با الکل نشان داده است که در هفت ماهه نخست سال جاری ١٠٢ تن بر اثر مسمومیت با الکل جان خود را از دست داده‌اند که از این تعداد ٩٣ تن مرد و ٩ تن نیز زن بوده‌اند. این در حالی است که در مدت مشابه سال گذشته تنها ۴۸ مورد مرگ ناشی از مسمومیت با الکل در ایران به ‌ثبت رسیده بود که ۴۵ تن از آن‌ها مرد و سه تن زن بوده‌اند.

اولاٌ اینکه نیست. دوماً اینکه گران است. سوماً اینکه اگر باشد تقلبی است! یکی از بچه‌ها آمده بود شیرینی ماشین خریدن‌اش را بدهد، رفته بود مشروب شیشه خریده بود. کلی همه حال کردیم که بالاخره ما هم مشروب شیشه می‌خوریم. هنوز شیشه‌ها را ندیده بچه‌های سر اینکه کی شیشه خالی را ببرد خانه دعوا شده بود.

وقتی شیشه را باز کردیم، دیدیم قطره‌چکان پلاستیکی گلوی شیشه نیست. ما که ندیده بودیم، ولی یکی از بچه‌ها که دیده بود، گفت امکان ندارد مشروب شیشه سر نداشته باشد. انگار سر شیشه را کنده بودند و مشروبش را با عرق سگی یا اتانول پر کرده بودند. یه کمی مزه می‌داد، اما فرقی با عرق سگی نداشت. یک و نیمی (بطری ۵. ۱ لیتری نوشابه یا آب معدنی) عرق سگی ۱۵ تومان (۱۵ هزار تومان) است. ‌‌نهایت خیلی عرق سفارشی باشد ۲۰ تومان. شیشه یک لیتری را پر کرده بودند عرق سگی و اسانس، بعد ۱۴۵ هزار تومان فروخته بودند.

زهرا – ۲۶ ساله

مشروب حرام است. برای زن‌ها حرام‌تر است! از مرد‌ها نمی‌شود سو استفاده کرد اما از زن‌ها سوء استفاده می‌کنند. مشروب اختیار و عقل انسان را از بین می‌برد. دختر‌ها را می‌برند در مهمانی‌ها به آن‌ها مشروب می‌دهند تا از آن‌ها سو استفاده کنند.

خدا گفته است حرام است. علم پزشکی هم می‌گوید به بدن آسیب می‌زند. سلول‌های مغز را از بین می‌برد و کبد را زرد می‌کند و از کار می‌اندازد. مشروب عامل شکم در آوردن هم هست که برای یک زن باعث زشتی و کاهش اعتماد به نفس است.

مشروب خوردن در مرد‌ها باعث عربده کشیدن و کارهای زشتی می‌شود که آبرو و شخصیت مرد را از بین می‌برد. مردانی که مشروب می‌خورند زن و بچه خود را کتک می‌زنند و با قمار زندگی خود را از دست می‌دهند.

ایمان – ۲۵ ساله

ما یک آشنای ارمنی داریم که سال‌هاست فقط از او مشروب می‌گیریم. عرق کشمش و کنیاک‌های خوبی دارد. ویسکی قوطی و مشروب شیشه هم دارد، ولی ما نمی‌گیریم. آدم مطمئن و با شرفی است. جنسی که به ما می‌دهد خودش و خانواده‌اش هم می‌خورند. برای همین امکان ندارد مشکل داشته باشد یا خطرساز باشد.

سحر: من همیشه با پدرم مشروب می‌خورم. اولین‌بار که با پدرم مشروب خوردم، آداب مشروب خوردن را یادم گرفتم. تا به حال هیچ وقت مست نشده‌ام و فکر نمی‌کنم در آینده هم مست کنم. پدرم به من یاد داده است روی خودم کنترل داشته باشم.

من خبر کور شدن چند نفر در اهواز را شنیده‌ام. وقتی چوب انگور را نگیرند یا از الکل صنعتی یا الکل طبی دارای تلخ کننده‌های شیمیایی مصرف کنند به بدن آسیب می‌زند. این جنایتی است که باید حکومت جواب آن را بدهد. شما رنگ آبی دوست نداری، من دارم. شما مشروب نمی‌خوری، من می‌خورم. وقتی حکومت اجازه نمی‌دهد هرکس با اعتقادات خودش زندگی کند نتیجه این می‌شود که الکل تقلبی را به جای مشروب به خورد جوان‌ها می‌دهند و آن‌ها را کور می‌کنند.

نسرین – ۲۸ ساله

من فقط مشروب پلمپ مصرف می‌کنم. بیشتر قوطی و بعضی وقت‌ها شیشه. مشکل مشروبات تقلبی در مشروبات دست‌ساز است. مشروب کارخانه شاید جنس خوبی نباشد، اما مشکل بیمارستان و این چیز‌ها ایجاد نمی‌کند. کم می‌خورم، اما جنس مطمئن می‌خورم. به جای اینکه هر روز عرق دست‌ساز بخورم، آخر هفته‌ها قوطی مصرف می‌کنم. احتیاط شرط عقل است. خوشمزه‌تر از عرق هم هست.

علی‌اکبر – ۲۷ ساله

نظر من را بخواهید خود حکومت الکل مسموم بین جوان‌ها پخش می‌کند تا بعضی کور شوند یا بمیرند و بقیه بترسند و الکل مصرف نکنند. تا حالا شنیده‌اید تریاک تقلبی یا شیشه تقلبی کسی را کشته باشد؟ چرا فقط الکل تقلبی مردم را می‌کشد؟ مگر مواد مخدر مثل مشروب ممنوع نیست؟ مگر مواد شیمیایی داخل مواد مخدرهای جدید، خطرناک‌تر نیست؟

جوانی که مشروب بخورد می‌آید توی خیابان عربده می‌زند، اما جوان تریاکی و هروئینی و شیشه‌ای می‌رود گوشه خرابه یا توالت چرت می‌زند. این حکومت روی مواد مخدر زنده است. الکل آزاد شود کار این حکومت به یک هفته نمی‌کشد. فکر کردید فرق نسل قبلی که انقلاب کرد با نسل ما که همین انقلاب دارد آن را می‌... چیه؟

مریم – ۳۰ ساله

میثم: خدا در قرآن می‌گوید که در شراب منافعی است اما زیان‌های آن از منافع‌اش بیشتر است. شاید یکی از منافع آن لذت خوردن است. کسی که شراب می‌خورد حتماً از آن لذت می‌برد که می‌خورد، اما علم خدا می‌گوید که ضررهای خوردن شراب بیشتر از لذت آن است.

من اندازه مناسب می‌خورم. در حد سه یا چهار پیک. نمی‌دانم اینقدر هم آدم را کور می‌کند یا نه. نمی‌دانم. تا به حال به این فکر نکرده‌ام که ممکن است مشروب بخورم و کور بشوم. در مهمانی همه می‌خورند، من هم می‌خورم. تا به حال ندیدم کسی از بچه‌ها کور بشود یا مشکل پیدا کند. البته حالت تهوع و سرگیجه جزو مشکل نیست. عادی است.

من خودم هیچ وقت تهیه نمی‌کنم. نمی‌شناسم. وقتی مشروب بخواهم زنگ می‌زنم به آشناهای مرد. آن‌ها بهتر از مشروب سر در می‌آورند.

ابوالفضل – ۲۴ ساله

ایران فقط یک امپراتور داره، اون هم کورش کبیره. مشروب هم توی ایران یک امپراتور داره اونم عرق سگیه. حکومت که عوض بشه باید مارک عرق سگی را هم مثل شراب شیراز مارک جهانی و معروف کنیم. ژاپنی‌ها یک مشروب دارن به اسم ساکی که فقط خودشون می‌تونن بخورن، ما ایرانی هم یه مشروب داریم به اسم عرق سگی که فقط خودمون می‌تونیم بخوریم.

سحر – ۱۸ ساله

من همیشه با پدرم مشروب می‌خورم. اولین‌بار که با پدرم مشروب خوردم، آداب مشروب خوردن را یادم گرفتم. تا به حال هیچ وقت مست نشده‌ام و فکر نمی‌کنم در آینده هم مست کنم. پدرم به من یاد داده است روی خودم کنترل داشته باشم.

به مشروبی که پدرم می‌خورد اعتماد کامل دارم. شراب، ویسکی، ودکا و عرق کشمش را وقتی می‌خرد شب قبل از اینکه من و برادرم بخوریم، خودش امتحان می‌کند. مادرم اهل مشروب نیست. نماز می‌خواند ولی به ما اعتراضی نمی‌کند. فقط می‌گوید ظرف‌ها را بعد از استفاده آب بکشید. ما به احترام او این کار را انجام می‌دهیم.

میثم – ۲۲ ساله

خدا در قرآن می‌گوید که در شراب منافعی است اما زیان‌های آن از منافع‌اش بیشتر است. شاید یکی از منافع آن لذت خوردن است. کسی که شراب می‌خورد حتماً از آن لذت می‌برد که می‌خورد، اما علم خدا می‌گوید که ضررهای خوردن شراب بیشتر از لذت آن است [اشاره میثم به آیه ۲۱۹ سوره بقره از کتاب قرآن است که می‌گوید: یَسْأَلُونَکَ عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَیْسِرِ قُلْ فِیهِمَا إِثْمٌ کَبِیرٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ وَإِثْمُهُمَا أَکْبَرُ مِن نَّفْعِهِمَ.گزارشگر]

خیلی از احکام اسلام بوده است که بعد از هزار و ۴۰۰ سال با علم فیزیک، پزشکی و نجوم ثابت شده است. مثل حرام بودن گوشت خوک که دانشمندان غربی تائید کردند در گوشت خوک نوعی کرم وجود دارد. شک نکنید با پیشرفت علم، روزی دلیل اصلی حرام بودن خوردن شراب مانند گوشت خوک مشخص می‌شود.

محمد تقی – روحانی

نصرت: وقتی کوه می‌روم گاهی اکیپ‌هایی می‌آیند و مشروب می‌خورند. از نظر ایمنی و کوهنوردی این کار اشتباه است. هوشیاری در کوهنوردی شرط اصلی است. شاید چون جایی را ندارند در کوه می‌خورند. یک چیزی را که هیچ وقت نمی‌فهمم این است که چرا وقتی هم سن و سال‌های من یا بزرگ‌تر از من، مشروب می‌خورند اینقدر داد می‌زنند و عربده‌کشی می‌کنند؟ چرا خارجی‌ها مشروب می‌خورند مثل این‌ها داد و بیداد نمی‌کنند؟

حاج آقا ببخشید اینکه در قرآن نوشته شده شراب منافعی دارد، ضررهائی هم دارد ولی ضررهای آن از منافع آن بیشتر است، اشاره به چه منافعی در شراب دارد؟

− این آیه شریفه مربوط به حرمت استعمال است نه بیان منافع. خداوند متعال در این آیه امر به حرام بودن شرب خمر می‌فرمایند.

بله در جریان هستم. اما نوشته شده منافعی هم دارد. کنجکاوم این منافع را از نظر قرآن بدانم.

− منفعت به آن شکل که مد نظر خواص باشد نیست. منفعت از نظر عوام است. فرض بفرمائید کسی از منافع استعمال دخانیات بگوید. دخانیات نفعی برای انسان ندارد. سراسر ضرر و آسیب است. حالا یک فرد عامی پیدا می‌شود و می‌گوید استعمال آن (دخانیات) عامل رفع خستگی یا آرامش قوای روحی است. با یک فرد عامی که نمی‌شود بحث علمی کرد. چشم پوشی می‌کنند و می‌گویند: «شما درست می‌گوئید. منافعی دارد اما در کل مضرات آن غالب بر منافع آن است.»

یعنی خدا در این آیه با زبان و منطق مردم عامی صحبت کرده است؟

− اعوذ بالله. وجود مطلق باری تعالی از نیاز و صفات مخلوقات مبرا است.

متوجه نشدم. قرآن مگر حرف‌های خدا نیست؟

− قرآن کریم معجزه پیامبر خاتم و آخرین راهنمایی خداوند برای سعادت بشر است.

حاج آقا چرا اذیت می‌کنید؟ بلاخره قرآن حرف‌های خدا هست یا نیست؟

− بیتابی نکن مسلمان. هست.

خوب در این آیه خداوند منافعی در شراب تشخیص داده است یا مانند مثال سیگار به زبان و منطق مردم عامی حرف زده است و منافعی در شراب نیست؟

− علوم قرآنی علوم پیچیده‌ای است. نیاز به سال‌ها طلبگی دارد. برای درک چنین سئوال‌های دقیقی باید به تفاسیر معتبر رجوع کنید.

حاج آقا در تفسیر «المیزان» و تفسیر «نمونه» هیچ توضیحی برای این سئوال داده نشده است. اگر پیدا می‌کردم که از شما سئوال نمی‌کردم.

− پیر شده وقتی در تفاسیر برجسته‌ای مانند تفسیر المیزان و تفسیر نمونه جواب این سئوال نیست توقع دارید من حقیر چه جوابی برای این سئوال داشته باشم؟

یعنی شما نمی‌دانید؟

− شماره‌تان را به من بدهید. بنده از اساتید حوزه سئوال می‌کنم و خدمت شما تماس می‌گیرم.

زینب – ۲۷ ساله

من گزارش ایسنا را خوانده‌ام. سئوالی که ذهنم را مشغول کرده این است که چرا بیشترین آمار مرگ و میر مربوط به استان‌های مرزی (آذربایجان‌ شرقی، کردستان، خراسان و کرمانشاه) است؟ در استان‌های مرزی قاچاق مشروب راحت است و من همیشه شنیده‌ام که مشروب در شهرهای مرزی ارزان و فراوان است.

مانی: معلوم است کسی که ساقی است دلش برای مصرف‌کننده نمی‌سوزد. دنبال سود خودش است. هرچه دستشان برسد می‌ریزند توی بطری دست مردم می‌دهند. قرص خواب‌آور، قرص اعصاب، اتانول، آب و خلاصه هر چیزی که بتوانند را می‌ریزند. وقتی مشروبی را مصرف می‌کنم که خودم درست کرده‌ام مزه‌اش از مشروب‌های چند صد دلاری هم بهتر است. خستگی از تنم بیرون می‌رود. نصف کیف‌اش به این است که آدم خودش درست کند.

من باور نمی‌کنم در کردستان که همه می‌گویند مشروب را کنار جاده می‌فروشند و از آنجا به کل ایران قاچاق می‌شود کسی عرق دست‌ساز مصرف کند. فکر می‌کنم اگر هم در کردستان کسی برای خودش مشروب درست کند اینقدر حرفه‌ای هست که با مشروب خودش کور نشود یا دچار مرگ نشود. مشروب بین کرد‌ها عادی است. اگر در جایی مردم با مشروب آشنا نباشند ممکن است نتوانند جنس تقلبی و اصل را تشخیص بدهند، اما در کردستان عجیب است.

حسین – ۱۹ ساله

پدرم مشروب می‌خورد. وقتی بطری نصفه داخل کمد باشد کمی از آن برای خودم برمی‌دارم. شب‌ها قبل از خواب می‌خورم. هر وقت می‌خورم خواب راحتی دارم. وقتی می‌خورم خواب نمی‌بینم. اول‌ها از مزه‌اش بدم می‌آمد. همیشه مزه بدی دارد ولی یکبار پدرم یک شیشه‌ای خریده بود که مزه توت فرنگی می‌داد. خوردن‌اش خیلی کیف داد.

مادرم یک سری استکان و ظرف برای پدرم جداگانه در کمد گذاشته. می‌گوید نجس است. پدرم خودش می‌خورد، اما اجازه نمی‌دهد ما بخوریم. می‌گوید برای شما زود است. یکبار مچ ما را گرفت و چنان کتکی خوردیم که تا چند روز همه جای بدنم درد می‌کرد. کتک برادر کوچک‌ترم را هم به من زد. گفت تقصیر تو است. تو این را دنبال خودت کشانده‌ای. خبر ندارد حسن (برادر کوچک) به خودش رفته است. دو سال از من کوچک‌تر است اما راحت‌تر از من قورت می‌دهد. من هنوز از مزه‌اش بدم می‌آید اما سِر شدن لب‌ها و زبان را خیلی دوست دارم.

نصرت – ۲۱ ساله

معلم دبیرستان ما تعریف کرد که یکبار فردی مشروب خورده بود و زیاد خورده بود. حال‌اش بد می‌شود و در خیابان بالا می‌آورد. سگ‌ها و گربه‌ها دور استفراغ او جمع می‌شوند. وقتی مردم می‌روند که به او کمک کنند و او را از زمین بلند کنند، می‌بینند بلند، بلند می‌خندد. از او می‌پرسند چرا می‌خندی؟ به استفراغ خود اشاره می‌کند و می‌گوید من یادم می‌آید این‌ها را خورده باشم، اما هر چقدر فکر می‌کنم یادم نمی‌آید این سگ‌ها و گربه‌ها را کی خورده‌ام!

چیزی که حال آدم را بد کند یا باعث شود آدم‌ها عصبانی و بد اخلاق بشوند چیز خوبی نیست. توی فیلم‌های خارجی دیده‌ام که مشروب می‌خورند، با هم می‌خندند، می‌رقصند، شادی می‌کنند اما در ایران هرکس را دیده‌ایم که مشروب می‌خورد یک کار بدی هم دنبالش می‌کند. همسایه‌ای داریم که هر شب مست می‌کند و زن و بچه‌اش را می‌زند. پلیس می‌آید او را می‌برد، اما دو روز دیگر خانواده‌اش زیر کتک هستند.

وقتی کوه می‌روم گاهی اکیپ‌هایی می‌آیند و مشروب می‌خورند. از نظر ایمنی و کوهنوردی این کار اشتباه است. هوشیاری در کوهنوردی شرط اصلی است. شاید چون جایی را ندارند در کوه می‌خورند. یک چیزی را که هیچ وقت نمی‌فهمم این است که چرا وقتی هم سن و سال‌های من یا بزرگ‌تر از من، مشروب می‌خورند اینقدر داد می‌زنند و عربده‌کشی می‌کنند؟ چرا خارجی‌ها مشروب می‌خورند مثل این‌ها داد و بیداد نمی‌کنند؟

بهرنگ – ۲۶ ساله

به جز ده روز اول ماه محرم و یک ماه رمضان، اگر مشروب باشد می‌خورم. به نظر من اشکالی در نماز درست نمی‌کند.

بهناز: مشروب بد نیست، ممکن است آن را بد مصرف کنند. خانواده من با مشروب مخالف هستند. هرکس باید از یک نفر یا یک جایی مشروب خوردن را یاد گرفته باشد. چون ما از همه پنهان می‌کنیم و بزرگتر‌ها فقط سرکوفت می‌زنند، خودمان امتحان می‌کنیم. از دوستانمان یاد می‌گیریم. آن‌ها هم مثل ما.

حرام بودن شراب کار آخوندهاست. دعوای شیعه و سنی است. می‌گویند زمان پیامبر شراب حرام نبوده و یکبار عمر سر نماز مست بوده و نماز را اشتباه خوانده است. پیامبر هم شراب را حرام کرده. من بار‌ها مشروب خورده‌ام و نماز هم خوانده‌ام، تا حالا نشده نمازم را اشتباه بخوانم یا جمله‌ها را اشتباه بگویم. خود عرب‌ها که اینقدر متعصب هستند مشروب می‌خورند. این آخوند‌ها کاسه داغ‌تر از آش هستند.

مانی – ۲۵ ساله

معلوم است کسی که ساقی است دلش برای مصرف‌کننده نمی‌سوزد. دنبال سود خودش است. هرچه دستشان برسد می‌ریزند توی بطری دست مردم می‌دهند. قرص خواب‌آور، قرص اعصاب، اتانول، آب و خلاصه هر چیزی که بتوانند را می‌ریزند.

وقتی مشروبی را مصرف می‌کنم که خودم درست کرده‌ام مزه‌اش از مشروب‌های چند صد دلاری هم بهتر است. خستگی از تنم بیرون می‌رود. نصف کیف‌اش به این است که آدم خودش درست کند.

بهناز – ۲۳ ساله

مشروب بد نیست، ممکن است آن را بد مصرف کنند. خانواده من با مشروب مخالف هستند. هرکس باید از یک نفر یا یک جایی مشروب خوردن را یاد گرفته باشد. چون ما از همه پنهان می‌کنیم و بزرگتر‌ها فقط سرکوفت می‌زنند، خودمان امتحان می‌کنیم. از دوستانمان یاد می‌گیریم. آن‌ها هم مثل ما.

در یک مهمانی چند نفر اینقدر لوس‌بازی در آوردند و همه را اذیت کردند که به خودم قول دادم دیگر مشروب نخورم. توهین، داد و بیداد، حرکات زشت، حرف‌های مستهجن به بهانه مستی، اذیت و آزار دستی... هیچکس آرامش نداشت. چندماه مشروب نخوردم و جایی که می‌دانستم مشروب هست نمی‌رفتم. تا اینکه در یک مهمانی دخترانه وسوسه شدم و خوردم. عالی بود. فهمیدم عیب از مشروب نیست از آدم‌هایی است که برای مشروب خوردن انتخاب می‌کنم.

کیارش – ۲۶ ساله

به دلیل اعتقادات دینی مشروب نمی‌خورید؟

− اعتقادی نیست. دوست ندارم بخورم. خوشم نمی‌آید.

می‌ترسید؟

− نه ترس نیست. شاید هم باشد.

ترس از چه چیزی؟

− اینکه خدایی وجود داشته باشد؟

شما نماز هم می‌خوانید؟

− نه

چطور به خاطر اینکه ممکن است خدا وجود داشته باشد مشروب نمی‌خورید، اما از ترس وجود او نماز نمی‌خوانید؟

− قرار نشد اذیت کنید. هرکس اعتقادات خودش را دارد. باید به عقاید دیگران احترام گذاشت. اگر کسی مشروب بخورد تا زمانی که مزاحم دیگران نشود من به او اعتراضی ندارم. دیگران هم نباید به مشروب نخوردن من کاری داشته باشند.

باور کنید قصد من توهین به شما یا اذیت کردن شما نیست.

− می‌دانم. کلی گفتم. ببینید خیلی از انتخاب‌های آدم دلیل عقلی ندارد. به فرض شما یک لباس را بیشتر از لباس‌های دیگر دوست دارید. احساس است. دلیل ندارد.

شما فکر می‌کنید خوردن مشروب خوب است یا بد؟

− خوردن یا نخوردن چیزی که نمی‌تواند خوب یا بد باشد. سبزی یا آب که نیست که خوردن‌اش برای بدن مفید یا ضروری باشد. من فکر می‌کنم آدم مشروب نخورد بهتر است.

شما الان حکم صادر کردید. قضاوت کردید. وقتی انسان حکم صادر می‌کند یا قضاوت می‌کند در حال ارزشگذاری یا ارزش‌سازی است. انتخاب یک رنگ، لباس یا غذا حداقل در ظاهر مسئله انتخاب شخصی است اما شما درباره خوردن یا نخوردن مشروب حکم کلی صادر می‌کنید. تفاوت این دو چیست؟

− بدن یک سیستم منظم است. نباید با مواد مصنوعی چرخه طبیعی این سیستم را به هم زد.

شما وقتی داروی پزشکی، داروی تقویتی، یک میوه جدید مثل کیوی، نوشابه گازدار یا هزار چیز دیگر را می‌خورید نظم این چرخه طبیعی به هم نمی‌خورد؟

− دارو برای بازگشت چرخه طبیعی بدن به حالت عادی است که در اثر بیماری به هم ریخته است.

«درد» و «تب» مکانیسم طبیعی بدن برای آگاهی از یک مشکل یا حل یک مشکل است. شما تا به حال از داروی مسکن یا تب‌بر استفاده نکرده‌اید؟

− شما چه اصراری دارید که من مشروب بخورم؟

− من هیچ اصراری به مشروب خوردن یا نخوردن شما ندارم. داریم بحث منطقی می‌کنیم.

من نمی‌خواهم با شما بحث منطقی کنم.

− مشکلی نیست. ببخشید که مزاحم شما شدم و ببخشید اگر شما را ناراحت کردم.

− خواهش می‌کنم.

سرمایه اجتماعی، توسعه اجتماعی

society — Tue, 22 Jan 2013 11:47:16 +0000

احمد علوی*

احمد علوی - یکی از ویژگی‌های پیشرفت، توسعه اجتماعی و رشد پایدار اقتصادی در زمان ما سرمایه اجتماعی است. به باور اقتصاددان‌های پسامدرن و بخصوص آنانی که اقتصاد اجتماعی و همچنین اقتصاد سازمان را به کاوش گذاشته‌اند، همین سرمایه است که منبع انباشت اصلی رشد و توسعه اقتصادی است.

بر همین اساس است که کشورهایی مثل کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس که به واسطه دسترسی به رانت نفتی در مقیاس بین‌المللی، دارای درآمد سرانه بالا هستند، توسعه یافته تعریف نمی‌شوند. حال آنکه کشورهایی که به مراتب دارای درآمد سرانه پایین‌تری هستند توسعه یافته تعریف می‌شوند. ساختمان‌های بلند و شیک دیگر ملاک توسعه اقتصادی نیست. بلکه این رفتار حکومت و سایر نهادها و گروه بندی های اجتماعی با شهروندان، با مجرمان، دگرباشان، مهاجران، اقلیت‌ها، زنان، کودکان و محیط زیست است که نماد پیشرفت تلقی می‌شود. شاخص نهایی موفقیت نهادهای اقتصادی، آموزشی و پرورشی رفتار مناسب حکومت و شهروندان در پیوند با موضوعاتی است که یاد شد.

منظور از سرمایه اجتماعی‌‌ همان سرمایه اعتماد عمومی متقابل در شکل سازمان‌های داوطلبانه مردمی است که پیدایش آن‌ها به افزایش ارزش در اشکال مادی و غیر مادی می‌انجامد. یک انجمن فرهنگی، یک جنبش حقوق بشری، یک انجمن حمایت از حقوق کودکان، حقوق زنان، انجمن حمایت از مصرف‌کننده یا سرمایه‌گذاران مصداق‌های گوناگون سرمایه اجتماعی هستند.

سرمایه اعتماد عمومی متقابل

گسترش انجمن‌های حمایت از حقوق کودکان و زنان از آنجا که به ایجاد امنیت و آسایش کمک می‌کنند، جلوی افزایش هزینه‌های ناامنی را می‌گیرد و به دلیل کاهش جرایم، سطح زندگی و رفاه را بالا می‌برد. جنبش محیط زیست از آنجا که به بهبود محیط زیست کمک می‌کند موجب کاهش هزینه‌های درمانی می‌شود و کارآمدی در این مورد افزایش ارزش افزوده را ممکن می‌شود و رشد اقتصادی را تسهیل می‌کند.

متاسفانه آمار مربوط به شاخص‌های یاد شده بسیاری از کشورهای در حال توسعه اعتبار زیادی ندارد، چون دستکاری می‌شوند، یا اساسا آمار مربوطه تهیه نمی‌شود. خود نبود آمار معتبر و به روز و دقیق از پیامدهای توسعه نیافتگی است. در اینجا باید به یک نکته اشاره کنم که معمولا از دید اقتصاددان‌های کلاسیک و پوزیتویست و یا ساختارگرا دور می‌ماند و آن تاکید روی سرمایه غیر پولی و غیر مالی است.

رسانه‌های مستقل که بخش دیگری از سرمایه اجتماعی هستند با نظارت بر نهادهای قدرت، فساد مدیریت را کاهش می‌دهند و این نیز به افزایش ارزش افزوده می‌انجامد. توضیح آنکه کاهش ریسک و مخاطره و کارآمدی تولید ازجمله عوامل مهمی هستند که با مدیریت مناسب آن‌ها رشد پایدار امکان‌پذیر می‌شود.

افزایش ارزش افزوده به شیوه‌های گوناگون امکان‌پذیر است. با کاهش ریسک و مخاطره که موجب ثبات، جذب سرمایه، کاهش هزینه سیاسی و اجتماعی و کارآمدی تولید می‌شود. سرمایه اجتماعی برای بقا نیازمند نهادینه شدن و بازتولید و انباشته شدن است. جوامع امروزین معمولاً به سه بخش نهاد قدرت (دولت)، نهاد دارایی و درآمد (بخش خصوصی) و بخش سوم یعنی بخش اجتماعی، جامعه مدنی، یا بخش داوطلبانه طبقه‌بندی می‌شود. این بخش سوم‌‌ همان بخشی است که از انباشت و تراکم سازمان‌های مستقل از دولت و بخش خصوصی تشکیل شده و ازجمله کارکردهای آن تولید، بازتولید و تراکم و ذخیره سرمایه اجتماعی است. همین بخش است که با تاکید بر ارزش‌های پیشرفته بر دو بخش دیگر نظارت و آن‌ها را به نقد می‌گذارد و کنترل می‌کند. پیشرفتگی جوامع دارای رابطه مستقیم با پیشرفت این بخش دارد. بی‌دلیل نیست که جوامع فقیر و توسعه نیافته نیز با کاستی و ناتوانی همین بخش مشخص می‌شوند.

اقتصاددان‌ها برای اینکه مفاهیم عمومی و انتزاعی را کاربردی کنند، معمولاً از شاخص‌های خاصی استفاده می‌کنند. آن‌ها معمولاً با روش‌های کمَی کار می‌کنند بنابراین علاقه دارند مفاهیم را ساده و مشخص کنند. این روش به آن‌ها این امکان را می‌دهد تا بتوانند اولاً به مقایسه عملکرد یک جامعه معین در طول دوره خاص بپردازند و ثانیاً مقایسه میان اقتصاد‌ها و جوامع امکان پذیر شود، اما بدون مشکل هم نیست. چون همه واقعیت روزمره اقتصادی قابل بیان به زبان کمی یا قالب مدل‌های ساده نیست. این شاخص‌های توسعه البته ثابت و یکنواخت نیستند، اما می‌توانند به عنوان یک تصویر و خط‌کش ساده برای ارزیابی میزان توسعه کشور‌ها مورد استفاده قرار گیرند. یک جامعه توسعه یافته بنا به ادبیات اقتصادی پذیرفته شده امروز که معمولاً در میان موسسه‌های بین ‌المللی مانند بانک جهانی هم به کار گرفته می‌شود با ویژگی‌های زیر تعریف می‌شود:

سطح مرگ و میر محدود نوزدادن و کودکان، نرخ افزایش جمعیت پایین، افزایش میانگین طول عمر، نرخ باسوادی بالا و دسترسی به آموزش، افزایش سطح زندگی و مصرف و همچنین دسترسی عموم به حداقل‌های زندگی مانند خوراک، مسکن و بهداشت، میانگین درآمد سرانه بالا، سهم بالای زنان در بازار کار، نرخ بیکاری پایین، نرخ بالای بهره‌وری سرمایه، صنایع و نیروی کار، رشد اقتصادی مناسب، سهم صنعت در تولید ناخالص داخلی بالا و حضور در بازارهای بین‌المللی. البته غالب این شاخص‌ها کامل نیستند و قابل انتقاد هم هستند. بنابراین باید به شاخص‌ها موارد دیگری را افزود. ازجمله مواردی که باید افزوده شود عبارتند از: جلوگیری از کار کودکان، بیمه و تامین اجتماعی فراگیر، شکاف طبقاتی محدود، فساد مدیریت محدود، سهم بودجه خدمات عمومی مانند آموزش و پرورش و بهداشت در بودجه دولت، بالا بودن سهم تولید دانش و پژوهش در تولید ناخالص داخلی، دسترسی عموم به رسانه‌های مستقل و غیر دولتی همچون اینترنت، احترام به حقوق بشر و حقوق شهروندی.

این جهانی شدن و این زمانی شدن

برای بررسی موارد مختلف اجتماعی نباید تنها از یک یا چند شاخص استفاده کرد، بلکه لازم هست مجموعه‌ای از شاخص‌ها را به همراه یکدیگر به کار بگیرند. چون در این صورت امکان فریب آماری کاهش می‌یابد و احیاناً تحولاتی که در پس آمار است گویا‌تر یا خوانا‌تر می‌شود.

متاسفانه آمار مربوط به شاخص‌های یاد شده بسیاری از کشورهای در حال توسعه اعتبار زیادی ندارد، چون دستکاری می‌شوند، یا اساسا آمار مربوطه تهیه نمی‌شود. خود نبود آمار معتبر و به روز و دقیق از پیامدهای توسعه نیافتگی است. در اینجا باید به یک نکته اشاره کنم که معمولا از دید اقتصاددان‌های کلاسیک و پوزیتویست و یا ساختارگرا دور می‌ماند و آن تاکید روی سرمایه غیر پولی و غیر مالی است.

با بهتر شدن اوضاع بشر در جوامع پیشرفته‌تر حتما معیارهای حداقل فعلی دگرگون خواهد شد چون امکانات و سطح توقع بشر نیز افزایش خواهد یافت. مثلا تا ۳۰ سال پیش شفافیت و نبود فساد مدیریت جزو شاخص‌های توسعه یافتگی به شمار نمی‌آمد. امروز هر چند بانک جهانی آن را به طور مستقیم و رسمی به عنوان یک شاخص توسعه به شمار نیاورده اما اغلب موسسه‌های بین‌المللی مهم برای ارزیابی شاخص ریسک کشور‌ها و رتبه‌بندی بیمه کردن سرمایه‌گذاری و با تجارت کشور‌ها از آن استفاده می‌کنند. چون بر این باورهستند که میان توسعه یافتگی و شفافیت و نبود فساد مدیریت یک رابطه مستقیم وجود دارد.

پژوهش‌های تجربی انجام شده نشان می‌دهد که همواره میان توسعه اجتماعی و اقتصادی و افزایش سرمایه اجتماعی یعنی سرمایه اعتماد و همچنین سرمایه انسانی، سرمایه نهادی و سرمایه ساختاری یک همبستگی مثبت وجود دارد. به عبارت دیگر شرط یک توسعه همه‌جانبه و حقیقی افزایش سرمایه اجتماعی، انسانی، نهادی و ساختاری است. اگر بخواهیم بر اساس این شاخص‌ها به درجه توسعه در ایران بپردازیم، متاسفانه ایران در رده بندی توسعه جایگاه مناسبی ندارد. نه از نظر شاخص‌های کمی اخص و اقتصادی وضعیت ایران مطلوب است و نه از نظر شاخص‌های دیگر. اگر شاخص‌های دیگری همچون دمکراسی یا رعایت حقوق بشر و حقوق شهروندی را مد نظر قرار دهیم اوضاع نامناسب‌تر جلوه می‌کند. البته همانطور که گفتم توسعه امری نسبی و بلند مدت است. بنابراین با افزایش توسعه در میان کشورهای پیشرفته‌تر باید انتظار داشت که معیار‌های دیگری که مواردی از آن ذکر شد افزوده شود. مثلاً دسترسی به رسانه‌های مستقل، تکثر سیاسی و مذهبی، ثبات سیاسی و اقتصادی و یا میزان جهانی شدن هر چند در حال حاضر جزو معیارهای توسعه نیست ولی نشانه‌های توسعه‌یافتگی هست. بنابراین عجیب نخواهد بود اگر تا چند سال دیگر آنگاه که مسائلی مانند گرسنگی یا نابرابری میان زن و مرد و یا بیکاری از کودکان حل شد، معیارهای دیگری هم مد نظر قرار گیرد.

جهان اجتماعی ما ذات و ساختار متصلب و جامدی ندارد. به همین دلیل بهبود آن را حد و مرزی نیست. با بهتر شدن اوضاع بشر در جوامع پیشرفته‌تر حتما معیارهای حداقل فعلی دگرگون خواهد شد چون امکانات و سطح توقع بشر نیز افزایش خواهد یافت. مثلا تا ۳۰ سال پیش شفافیت و نبود فساد مدیریت جزو شاخص‌های توسعه یافتگی به شمار نمی‌آمد. امروز هر چند بانک جهانی آن را به طور مستقیم و رسمی به عنوان یک شاخص توسعه به شمار نیاورده اما اغلب موسسه‌های بین‌المللی مهم برای ارزیابی شاخص ریسک کشور‌ها و رتبه‌بندی بیمه کردن سرمایه‌گذاری و با تجارت کشور‌ها از آن استفاده می‌کنند. چون بر این باورهستند که میان توسعه یافتگی و شفافیت و نبود فساد مدیریت یک رابطه مستقیم وجود دارد.

مفهوم دیگری که با توسعه دارای همپوشی است، مدرنیته است. مدرنیته را می‌شود این جهانی شدن و این زمانی شدن نیز تعریف کرد که شرط مهم توسعه است. مدرنیته را معمولا عقل گرائی، انسان گرائی (اومانیسم)، آزاد اندیشی (لیبرالیسم)، فردگرائی (اندیویدوالیسم)، برابری، تاکید بر علوم تجربی و صنعت و در ‌‌نهایت و گرایش به بهبود زندگی و پیشرفت توصیف می‌کنند. وبر در کنار این خصوصیات تاکید می‌کند که این دوره زمانه رمز زدایی دنیای کهن است.

درک مدرن از جهان و انسان، یعنی آنکه به جای پرداختن به دوران طلایی گذشته و شاهان و پیامبران کهن، باید دغدغه ما مشکلات امروزمان باشد و به جای پرداختن به جهانی که در دوردست‌هاست، خواه لاهوت و خواه جهان آخرت، می‌بایست مشکلات اساسی امروز را در دستور کار گذاشت و به آن‌ها فکر کرد. چون بشر دیگر نمی‌خواهد در دیروز زندگی کند. او دیگر نمی‌خواهد توجه خود را به واقعیت‌های غیر ملموس جهان دور دست بدهد. او دیگر فهمیده به جای جهان لاهوت باید دنیای واقعی خودش را کاوش و کنکاش کند. چون جهان دور دست لاهوت و آخرت موضوع علم تجربی و ملموس بشر نیست. میدان حقیقی و نخست دانش بشر حل مشکلات واقعی زندگی اوست. همین نگاه بشر را از گذشته به حال و از بالا به پایین می‌آورد. توسعه هم از همین دگرگونی نگاه و نگرش شروع می‌شود. چون پیامد این درک از توسعه یعنی بهتر کردن زندگی انسان. بهتر کردن امکان بقای او. شکوفا کردن توانایی‌های پنهان او برای از بین بردن مشکلات زندگی دنیوی او. به همین دلیل است که دانش کلام و مناقشات لاینحل و بدون اثر مستقیم روی زندگی فراموش می‌شود و علوم طبیعی و تجربی که با زندگی این جهانی و این زمانی انسان پیوند خورده شکوفا می‌شود. به دنبال همین امر است که جنبش نوسازی یا نوزایی در اروپا متولد می‌شود و نوید زندگی دیگر و بهتری را در همین جا و همین امروز می‌دهد.

انسان‌گرایی، فردگرایی، واقع‌گرایی

از دیگر اجزای اندیشه توسعه، انسان‌گرایی، فردگرایی، واقع‌گرایی و عینی‌گرایی و همچنین قانونمندی، تامین حقوق شهروندی همراه است. چون توجه انسان از دیروز به امروز و از جهان لاهوت به خود انسان متمرکز می‌شود. چنین انسانی به قول فرانسیس بیکن می‌خواهد جهان را دگرگون کند و به عنوان جانشین خداوند در زمین آن را بسازد.

برخی عادت کرده‌اند که هیچ مسئولیتی نپذیرند. مصرف‌کننده هستند. توسعه اقتصادی و اجتماعی انسان تولیدگر و مسئولی می‌خواهد که در امور اجتماعی مشارکت کند. در کشورهای توسعه یافته اغلب مردم عضو چندین سازمان شهروندی غیر دولتی هستند و بدون این مشارکت البته چرخ توسعه از کار باز می‌ایستد. اصلاً یکی از شرایط مهم فرایند توسعه که فرآورده آن هم هست همین مشارکت عمومی است. مشارکت عمومی رابطه تنگاتنگی با کارایی جامعه و همچنین حکومت از سویی و مشروعیت نظام سیاسی از سوی دیگر دارد.

اینجاست که ساختن جهان بر اساس نگرش مدرنیسم و پیشرفت در زندگی با مفهوم توسعه دارای همپوشی می‌شود. در اینجا این پرسش ضروری است که اگر قرار است با ظهور مدرنیته انسان از گذشته به آینده سفر کند و گذشته و میراث گذشتگان که سنت نام گرفته است را‌‌ رها کند، چه نسبت‌هایی میان سنت و مدرنیته متصور می‌شود؟ همانگونه که آمد هیچ سنتی نه مطلقاً نا‌مطلوب و نه مطلقاً نامطلوب است. سنت‌هـای نیک حتی می‌تـواننـد با آسان‌سازی دگرگونی و بسترسـازی به بومی‌سازی مدرنیته کمک کنند. مثلاً سنت دانش‌اندوزی در گذشته ما می‌تواند مشوق کنجکاوی و پرسش شود و مدرنیته را کم هزینه‌تر کند. به طور کلی سه درک از رابطه و نسبت میان مدرنیته و سنت مورد گفت‌وگو قرار گرفته است. نخست رویکرد مکانیکی توسعه و مدرنیته را یک روند خطی دانسته و رابطه میان آن‌ها را با تضاد و طرد توصیف می‌کند. بدین ترتیب پذیرش و آمدن یکی به معنی نفی دیگری است.

در رویکرد دوم که تفریدی است، هر جامعه‌ای دارای شیوه معین و خاص توسعه است. بنابراین می‌توان هم سنتی بود و هم مدرن. بر اساس رویکرد دیالکتیکی اما مدرنیته از دل سنت بیرون آمده و تفکیک آن‌ها چندان ساده و مفید نیست. به گمان من این راهکار سوم با تجربیات ما سازگاری بیشتری دارد. هرچند ممکن است در مواردی برای رویکرد اول و دوم هم دلایلی پیدا کرد. به عقیده برخی از جامعه‌شناسان مانند گیدنـز Giddens سنت‌ها در فرآیند مدرنیته و تجدد از بین نمی‌روند، بلکه نقش و جایگاه خود را تغییر می‌دهند و حتی ممکن است تاثیر خود برای تثبیت نظم اجتماعی از دست ندهند[۱]. نکته‌ای را نباید فراموش کرد و پیش از این هم به آن اشاره شد، ورود به دنیای مدرن مانند یک جراحی بزرگ است و پیامدهای غیر مترقبه و ‌گاه از نظر عده‌ای نامطلوب خاص خود را دارد. یک تلاشی اجتماعی رخ می‌دهد. خانواده شکل دیگری پیدا می‌کند. دیگر فرزندان والدین را اطاعت نمی‌کنند. چون فرزندان دارای حقوق اجتماعی خاص خود هستند. توقع شهروندان بالا می‌رود و سر هر ریال با دولت چانه می‌زنند. حکمرانی دشوار می‌شود. سازمان‌های گوناگون شهروندی مانند سازمان حمایت از مصرف کننده، سندیکا‌ها، انجمن مهاجران، انجمن مستاجران، سازمان معلولیان و غیره به طور روزمره در حال مذاکره با بدنه اجتماعی و طرفه‌های ذی ربط هستند برای اینکه حقوق خود را بگیرند. رسانه‌ها مثل شبح دنبال سیاستمداران هستند و دنبال پیدا کردن اشتباهات آن‌ها هستند.

در چنین شرایطی رابطه معلم و شاگرد هم عوض می‌شود. شاگردان دیگر با اسم کوچک استادان و معلم‌ها را صدا می‌زنند. حتی مقامات رسمی را هم آنگونه که مثلا در سوئد رسم است همدیگر را با اسم کوچک در رسانه‌های گروهی صدا می‌زنند. اداره مالیات دیگر روحانی و غیر روحانی یا کشیش و غیر کشیش نمی‌شناسد، چون درآمد و مالیات همه را محاسبه و مطالبه می‌کند. چون همه در مقابل قانون برابر هستند. حقوق و درآمد همه افراد کشور برای بررسی در دسترس رسانه‌هاست. بالاخره یک ولوله دائمی در جریان است. یک اصلاح و رفرم دائمی. به قول یکی از اقتصاددان‌های معروف توسعه شومپی‌تر Schumpeter یک تخریب سازنده[۲]. درست مثل بدن انسان که دائما در حال مرگ و آفرینش است. این وضع به مذاق برخی ازجمله اصحاب قدرت و کسانی که راحتی را در سکون می‌بینند چندان جذاب نیست.

برخی عادت کرده‌اند که هیچ مسئولیتی نپذیرند. مصرف‌کننده هستند و تولید کننده هم نیستند. توسعه اقتصادی و اجتماعی انسان تولید و مسئولی می‌خواهد که در امور اجتماعی مشارکت کند. مشارکت در عرصه عمومی جامعه یعنی همان تولید خدمات اجتماعی است. در کشورهای توسعه یافته اغلب مردم عضو چندین سازمان شهروندی غیر دولتی هستند و بدون این مشارکت البته چرخ توسعه از کار باز می‌ایستد. اصلاً یکی از شرایط مهم فرایند توسعه که فرآورده آن هم هست همین مشارکت عمومی است. مشارکت عمومی رابطه تنگاتنگی با کارایی جامعه و همچنین حکومت از سویی و مشروعیت نظام سیاسی از سوی دیگر دارد. این سه، یعنی مشارکت عمومی، کارایی سیاسی و مشروعیت، از چالش‌های حکومت جوامع توسعه نیافته هستند. بنابراین اگر بخواهم خلاصه کنم توسعه و مدرن شدن مجموعه‌ای از امکانات و تهدید‌ها، بسته‌ای از ظرفیت‌ها و چالش‌هاست و نباید بر این دوگانگی آن چشم پوشید.

*احمد علوی، پژوهشگر و استاد اقتصاد در دانشگاه‌های سوئد

پانویس:

Anthony Giddens, Baron Giddens (born 8 January 1938)-۱

Joseph Alois Schumpeter (8 February 1883 – 8 January 1950)-۲

حکومت ایران و نقض حقوق دراویش

society — Fri, 18 Jan 2013 18:02:28 +0000

در گفت‌وگو با فرهاد نوری از فعالان حقوق دراویش ایران

بهنام دارایی‌زاده - برخوردهای امنیتی و قضائی با دگراندیشان در ایران، تنها محدود به نیروهای سکولار نمی‌شود. از همان سال‌های نخست پای‌گیری نظام جمهوری اسلامی، بهاییان، فعالان سنی‌مذهب و حتی دراویش، تحت فشارهای مختلف قرار گرفته‌اند.

این فشارهای امنیتی، اگرچه در دوره‌های مختلف، اندکی کم یا زیاد شده، اما در طی این سال‌ها، همواره تداوم داشته‌ است. در سال‌های اخیر و به طور مشخص از هنگام روی کار آمدن دولت محمود احمدی‌نژاد در سال ۱۳۸۴، بارها به مراکز و محافل دراویش گنابادی[۱] حمله شده است و فعالان آن دستگیر و روانه‌ بازداشتگاه‌های مختلف شده‌اند.

مقامات قضائی ایران، از جمله محسنی اژه‌ای، سخنگوی قوه‌ قضائیه، در چند نوبت، اعلام کرده‌اند که "درویشی" جرم نیست و کسی به واسطه‌ آن دستگیر نمی‌شود. با این همه، فعالان حقوق دراویش، روایت دیگری دارند و به استناد متن کیفرخواست‌ها یا برگه‌های احضاریه، می‌گویند که نفس تعلق به فرقه‌های مختلف درویشی، در ایران می‌تواند جرم تلقی ‌شود.

گفت‌وگوی بهنام دارایی‌زاده با فرهاد نوری را از طریق فایل صوتی زیر گوش کنید:

بر اساس آنچه در خبرها اعلام شده بود، قرار بود از روز ۲۷ دی، تا نهم بهمن ماه، طی چند جلسه در شعبه‌ پانزدهم دادگاه انقلاب تهران به ریاست قاضی صلواتی، به اتهام وکلایی رسیدگی شود که موکلان‌شان، درویش بوده‌اند و خود نیز فعالیت‌ها یا گرایش‌هایی در همین زمینه داشته‌اند.

دو روز پیش از تاریخ اعلام شده، یعنی روز سه‌شنبه ۲۵ دی‌ماه اما دادگاهی بدون اعلام قبلی، تشکیل شد و وکلای زندانی یادشده، در اعتراض به "روند غير قانونی بازداشت و مقدمات محاکمه، از جمله سلب حق مطالعه پرونده از سوی خود و وکلايشان" از حضور در آن خودداری کردند.[۲]

به گزارش وب سایت مجذوبان نور، اين زندانيان ۲۴ ساعت بعد، یعنی عصر روز سه‌شنبه ۲۶ دی‌ماه توسط مأموران وزارت اطلاعات به سلول انفرادی منتقل شدند.

در گفت‌وگو با فرهاد نوری از فعالان حقوق دراویش، نخست درباره‌ این پرونده‌ خاص پرسیده‌ایم و در ادامه، به واکنش‌های فعالان و مراکز مختلف حقوق بشری، نسبت به نقض حقوق دراویش در ایران پرداخته‌ایم.

در حال حاضر، چه تعداد از وکلا و فعالان حقوق دراویش در زندان‌های ایران هستند؟

فرهاد نوری - در حال حاضر، هفت تن از مدیران سایت "مجذوبان نور" و وکلای دراویش از شهریور سال گذشته در بند ۳۵۰ زندان اوین محبوس هستند و چهار تن از دراویش دیگر نیز در شهرهای دیگر زندانی هستند که حکم‌های دیگری داشته‌اند؛ ولی دو نفرشان مربوط به پرونده‌ای هستند که به "پرونده‌ سایت مجذوبان نور" معروف شده است.

فرهاد نوری: در این چند سال گذشته، سئوال اساسی خود دراویش هم همین بوده که قانون اساسی می‌گوید درویشی جرم نیست. خود مقامات هم در مصاحبه‌های‌شان گفته‌اند که جرم نیست؛ ولی در عمل می‌بینیم که دراویش هم بایکوت خبری هستند، هم حسینیه‌شان تخریب می‌شود و هم از کار و استخدام در ادارات منع می‌شوند.

این هفت نفر آقایان حمیدرضا مرادی، مصطفی دانشجو، فرشيد يداللهی، رضا انتصاری، اميد بهروزی، امير اسلامی و افشين کرم‌پور هستند و آقایان کسری نوری و صالح مرادی نیز در شیراز زندانی‌اند. یک نفر در زندان مشهد و یک نفر نیز در زندان خرم‌آباد نگهداری می‌شوند که اتهام‌های دیگری داشته‌اند، اما به حلقه‌های دراویش مربوط هستند و در حال گذراندن دوره‌ حبس‌شان هستند.

آیا این افرادی که ازشان نام بردید و به طور مشخص وکلای دادگستری هستند، خودشان در زمره‌ دراویش هستند؟ به عبارتی، آیا آنها نزدیکی فکری و اعتقادی خاصی با موکلان‌شان دارند؟

بله؛ تمام این افرادی که الان در زندان هستند و مخصوصاً چهار نفری که وکیل دادگستری هستند، جزو دراویش هستند و دو نفرشان به دلیل اینکه پرونده‌ دراویش را در ارتباط با تخریب حسینیه‌ شریعت قم برعهده داشتند، پروانه‌ وکالت‌شان باطل شده است.

آیا اطلاع دارید که عنوان اصلی اتهام آن‌ها چیست؟

این دراویش بیش از پنج عنوان اتهامی دارند که عبارتند از "توهین به رهبری"، "اجتماع و تبانی علیه امنیت ملی"، "تشویش اذهان عمومی"، "نشر اکاذیب" و "عضویت در گروهک انحرافی". غیر از این اتهام‌ها، در کیفرخواست‌شان یک اتهام دیگر نیز با عنوان "اقدام علیه امنیت ملی از طریق عضویت در فرقه‌ ضد امنیتی" آمده است. به صورت کلی می‌توان گفت که دراویش و سلسله‌ درویشی را در کل "ضد امنیتی" معرفی کرده‌اند.

در جای دیگری از کیفرخواست هم "همراهی این افراد با فتنه‌ ۸۸ و اقدام به براندازی" به عنوان اتهام مطرح شده است. در صورتی که دراویش از آقای کروبی به عنوان کاندیدایی که شورای نگهبان تائیدشان کرده بود، دفاع کردند و خط سیاسی خاصی ندارند. چون دراویش معتقدند که سیاست از دین جداست.

دادستان بر پایه این کیفرخواست، برای دراویش درخواست اشد مجازات را کرده است و تاکنون نیز دو، سه بار تاریخ دادگاه مشخص شده، ولی دادگاه برگزار نشده است. چون وکلا و مدیران سایت، با توجه به اینکه آئین دادرسی‌شان، به صورت قانونی دنبال نشده بود، در جلسه‌های دادگاه شرکت نکردند... برای نمونه، قاضی صلواتی اجازه‌ ملاقات این دراویش را با وکلای‌شان و همین‌طور اجازه مطالعه‌ پرونده‌ توسط وکلا را نمی‌دهد.

پیشتر مقامات قضائی ایران اعلام کرده بودند که "درویشی جرم نیست". با این حساب فکر می‌کنید به چه سبب برخوردهای قضائی- امنیتی با دروایش، کماکان در ایران ادامه دارد؟

در این چند سال گذشته، سئوال اساسی خود دراویش هم همین بوده که قانون اساسی می‌گوید درویشی جرم نیست. خود مقامات هم در مصاحبه‌های‌شان گفته‌اند که جرم نیست؛ ولی در عمل می‌بینیم که دراویش هم بایکوت خبری هستند، هم حسینیه‌شان تخریب می‌شود و هم از کار و استخدام در ادارات منع می‌شوند.

متأسفانه مجامع بین‌المللی بیشتر دنبال افرادی هستند که نام و نشان دارند یا وکلایی که شناخته شده هستند یا به دلیلی، از طریق فضای نت یا به هر دلیل دیگری معروف می‌شوند. آقای احمد شهید البته در چند گزارش گذشته‌شان که در مورد حقوق بشر در ایران منتشر شده است، به طور مشخص از نقض حقوق دراویش در ایران هم نام برده‌اند.

یا این‌که خانه‌های‌شان پلمپ می‌شود یا به شکل غیرقانونی از سوی وزارت اطلاعات، احضار تلفنی می‌شوند و در عمل می‌توان گفت که این اتهاماتی که به دراویش زده می‌شود، مانند سایر اتهاماتی است که به اتهامات "امنیتی" معروف هستند. هر موقعی که جمهوری اسلامی دلش بخواهد، اتهامی را به فردی می‌زند و لازم نیست که آن فرد حتماً درویش باشد، بلکه می‌تواند دانشجو، بهایی، مسیحی و زرتشتی باشد یا اصلاً شخصی باشد که هیچ ارتباطی با هیچ جای خاصی ندارد، ولی یک سری اتهاماتی مانند "اقدام علیه امنیت ملی" و... را به او می‌زنند.

در ارتباط با این کیفرخواستی هم که برای این دراویش داده شده، باید از مقامات پرسید که چرا عبارت "عضویت در فرقه‌ ضد امنیتی" آمده است؟ به این ترتیب می‌توان گفت عضویت در فرقه‌ ضد امنیتی، یعنی اینکه تمام دراویش اتهام‌شان اقدام علیه امنیت ملی است. چون "اقدام علیه امنیت ملی از طریق عضویت در فرقه‌ ضد امنیتی" به عنوان اتهام آمده است و این سئوال را باید خود مقامات جواب بدهند که این مسئله به چه صورت است: آیا درویشی جرم است یا نه؟

شما خودتان از فعالان حقوق دراویش هستید و با این محافل هم آشنایی دارید. آیا اطلاعی دارید که شمار تقریبی دراویش ایران در حال حاضر چه تعداد است؟

آمار دقیقی نمی‌توانیم بدهیم. چون دراویش سازمان یا مؤسسه یا نهادی نیستند که بخواهند کار آماری انجام دهند، ولی در ایران حداقل بین سه تا پنج میلیون درویش داریم که شاید فقط از سلسله‌ نعمت‌الله گنابادی نباشند.

عضویت در فرقه‌ ضد امنیتی، یعنی اینکه تمام دراویش اتهام‌شان اقدام علیه امنیت ملی است. چون "اقدام علیه امنیت ملی از طریق عضویت در فرقه‌ ضد امنیتی" به عنوان اتهام آمده است و این سئوال را باید خود مقامات جواب بدهند که این مسئله به چه صورت است: آیا درویشی جرم است یا نه؟

دراویش سایر سلاسه و فرق درویشی نیز در ایران هستند. آمار دقیقی از تعداد دراویش در دست نیست، ولی پیش‌بینی ما همین شماری است که مطرح کردم. چون در مجالس درویشی در اکثر شهرهای بزرگ ایران، اگر کسی بخواهد آمار بگیرد، فکر می‌کنم همین حد یا حتی کمی بیشتر شرکت دارند.

آیا تاکنون مجامع حقوق بشری و به طور مشخص احمد شهید، گزارشگر ویژه‌ حقوق بشر، موضع خاصی در قبال تضییع حقوق دراویش در ایران داشته‌ است؟

متأسفانه مجامع بین‌المللی بیشتر دنبال افرادی هستند که نام و نشان دارند یا وکلایی که شناخته شده هستند یا به دلیلی، از طریق فضای نت یا به هر دلیل دیگری معروف می‌شوند. آقای احمد شهید البته در چند گزارش گذشته‌شان که در مورد حقوق بشر در ایران منتشر شده است، به طور مشخص از نقض حقوق دراویش در ایران هم نام برده‌اند. ما نیز ماهیانه گزارش‌هایی را، همراه اسناد و مدارکی که داریم به دفتر ایشان ارسال می‌کنیم. در گزارش نهایی‌ای که ایشان می‌خواهند منتشر کنند، به صورت کلی، تمام نقض حقوق دراویش، مخصوصاً در سال‌های ۹۰ و ۹۱ مکتوب خواهد بود که امیدواریم زودتر منتشر شود.

به هر روی اما، دراویش در این ارتباط، کمی مظلوم واقع شده‌اند. چون پوشش خبری، پوشش رسانه‌ای و حمایت‌هایی که از مسائل سیاسی در داخل ایران می‌شود، از دراویش نمی‌شود. شاید هم بتوان گفت با توجه به اینکه دراویش اهل سیاست نیستند، به نقض حقوق‌شان در ایران هم زیاد پرداخته نمی‌شود.

پانویس:

۱- پيشينه دراويش گنابادی به شاه نعمت‌الله ولی، عارف قرن نهم هجری قمری که هم‌اکنون آرامگاهش در شهر ماهان در نزديکی کرمان است، بر می‌گردد .نور علی تابنده، قطب دراويش نعمت‌اللهی گنابادی است که طرفدارانش از او به نام "مجذوب‌علی شاه" ياد می‌کنند. وی در سال‌های ۱۳۵۷ تا ۱۳۵۹ در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان حج و زيارت و دادگستری مشغول به کار بوده است. رسانه‌های ايران چندسالی است که بنا به دستور شورای عالی امنيت ملی اين کشور از پوشش دادن اخبار دراويش گنابادی منع شده‌اند./ زمانه

۲- انتقال دراويش زندانی به انفرادی در حالی اتفاق افتاده است که شماری از آن‌ها دستور پزشکی برای بستری شدن داشته‌اند. تارنمای کلمه نوشته است: "در مسير اعزام آن‌ها به بيمارستان با اعمال نفوذ قاضی صلواتی در حوزه‌ای که قانوناً به وی ارتباطی ندارد، اعزام آن‌ها مشروط به پوشيدن لباس فرم زندان و زدن دستبند و پابند می‌شود، در پی اين اقدام، اين دراويش از انتقال به بيمارستان خودداری کردند."/ زمانه

بزهکاران؛ حاشیه‌نشینان رانده شده

society — Sun, 13 Jan 2013 17:24:32 +0000

حمید مافی

حمید مافی - «چراغ که قرمز شد، دو موتور سوار رسیدند، خونسرد قمه را زیر گلوی راننده گذاشتند و هرچه که داشت گرفتند، منتظر ماندند تا چراغ سبز شود و بعد هم راه‌شان را کشیدند و رفتند. نه کسی اعتراض کرد و نه پلیسی در کار بود. انگار همه می‌ترسیدند که دخالت کنند. شاید هم برای همه عادی شده است.»

این‌ها را مهرزاد از این روزهای تهران روایت می‌کند و می‌گوید: «انگار زورگیران خیالشان راحت است که برخوردی با آن‌ها صورت نمی‌گیرد. با اعتماد به نفس کار خودشان را انجام می‌دهند، بدون اینکه نگران دستگیر شدن باشند. شهروندان عادی هم در بهترین حالت تنها تماشاچی صحنه هستند و تلاش می‌کنند که خود گرفتار نشوند.»

پلیس اما همین هفته عکس‌هایی از بازداشت زورگیران در تهران را منتشر و دستگاه قضایی برای دو متهم زورگیری حکم اعدام صادر کرد تا دیگران بترسند. رئیس دستگاه قضائی از برخورد قاطع با زورگیران خبر داده است و فرمانده پلیس پایتخت هم اعلام کرده است: پلیس برای تامین امنیت شهروندان با برهم زنندگان نظم اجتماعی به شدت برخورد خواهد کرد.

زورگیر‌ها از کجا آمده‌اند؟

زور گیری در ایران پدیده تازه‌ای نیست، حکایت عیاران و طراران ریشه در گذشته تاریخی دارد. گاهی که دولت مرکزی مقتدر شده و امنیت را برقرار کرده است، طراران گوشه نشین شده‌اند و هر‌گاه که دولت مرکزی رو به ضعف نهاده، این راهزنان بوده‌اند که قد کشیده و نظم جامعه و امنیت شهروندان را تهدید کرده‌اند.

بر اساس گزارش‌های اعلام شده از سوی مرکز آمار ایران و بانک مرکزی، شاخص فلاکت در ایران هم افزایش یافته است. این شاخص که از افزودن نرخ بیکاری به نرخ بیکاری به دست می‌آید در یک سال گذشته ۲. ۷ درصد افزایش یافته است. نرخ بیکاری در تابستان امسال به ۳. ۱۲ درصد و نرخ تورم هم در آذر ماه به ۴. ۲۷ درصد رسیده که بیانگر شاخص فلاکت ۷. ۳۹ درصدی است. این در حالی است که ماهنامه اقتصاد ایران نرخ تورم را ۳۷ درصد و نرخ بیکاری را ۱۴ درصد برآورد کرده که نشان دهنده شاخص فلاکت ۵۱ درصدی است.

حالا دوباره راهزن‌ها برگشته‌اند، اما نه در گذرگاه‌های جاده‌ای و دور از چشم دیگران که عیان و در روز روشن شهروندان را عریان می‌کنند و بار خود را می‌بندند. آن هم در شرایطی که فضای جامعه بیش از هر زمان دیگری پلیسی و امنیتی است و مقام‌های اجرایی بر استقرار امنیت در جامعه تاکید دارند. چه اتفاقی افتاده است؟ زورگیران از کجا آمده‌اند و چرا به یک باره زورگیری این همه رونق گرفته است؟ آیا آنچه این روز‌ها در جامعه ایران رخ می‌دهد، پیامد بحران اقتصادی است که گریبانگیر جامعه ایران شده است؟

احمد علوی، اقتصاد‌دان و استاد دانشگاه در سوئد معتقد است که مسائل اقتصادی در افزایش زورگیری و بزهکاری در جامعه موثر است. به گفته او، «میان رفاه اقتصادی و بزهکاری یک رابطه منطقی وجود دارد. هر‌گاه سطح رفاه اجتماعی افزایش پیدا کند، میزان بزهکاری کاهش می‌یابد.»

او می‌گوید: «بزهکاران و افرادی که اقدام به زورگیری می‌کنند، معمولاً در یک شرایط فلاکت‌بار و زیر خط فقر مطلق قرار دارند. این افراد از تامین با ثبات و پایداری برخوردار نیستند. برای همین در مدل تصمیم‌گیری آن‌ها هزینه و ریسک بزهکاری کمتر از هزینه واقعی آن، احساس می‌شود. این افراد معمولا چیزی برای از دست دادن ندارند، برای همین اقدام به بزه، هزینه‌ای بر آن‌ها تحمیل نمی‌کند و حتی ممکن است که یک درآمد کوتاه مدت هم به دنبال داشته باشد.»

اگرچه دولت از اعلام خط رسمی خط فقر خودداری می‌کند و آمار دقیقی از جمعیت زیر خط فقر در ایران وجود ندارد، اما یک کار‌شناس اقتصاد در گفت‌و‌گو با تارنمای اقتصاد ایرانی، گفته است که «۲۰ تا ۲۵ میلیون نفر تهیدست شهری در ایران زندگی می‌کنند.» کمال اطهاری تعداد تهیدستان در استان تهران را نزدیک به سه میلیون نفر برآورد کرده و گفته است: «این افراد معمولاً از حق بیمه تامین اجتماعی و حداقل معاش برخوردار نیستند.»

بر اساس گزارش‌های اعلام شده از سوی مرکز آمار ایران و بانک مرکزی، شاخص فلاکت در ایران هم افزایش یافته است. این شاخص که از افزودن نرخ بیکاری به نرخ بیکاری به دست می‌آید در یک سال گذشته ۲. ۷ درصد افزایش یافته است. نرخ بیکاری در تابستان امسال به ۳. ۱۲ درصد و نرخ تورم هم در آذر ماه به ۴. ۲۷ درصد رسیده که بیانگر شاخص فلاکت ۷. ۳۹ درصدی است. این در حالی است که ماهنامه اقتصاد ایران نرخ تورم را ۳۷ درصد و نرخ بیکاری را ۱۴ درصد برآورد کرده که نشان دهنده شاخص فلاکت ۵۱ درصدی است.

احمد علوی، معتقد است: «هرچه افراد بیشتر در ورطه فلاکت‌بار پیش بروند، هزینه ریسک بزهکاری برایشان پایین می‌آید و احتمال بزهکاری بالا می‌رود. بر همین اساس زورگیر‌ها و افرادی که مرتکب جرایم این چنینی می‌شوند، معمولاً چیزی برای از دست دادن ندارند و هزینه این گونه بزهکاری‌های برای آن‌ها سنگین نیست. این افراد در ‌‌نهایت ممکن است که دستگیر شوند و به زندان بروند که آنجا هم از غذا و جای گرم و امنیت نسبی بیشتری برخوردارند. از همین رو مشاهدات تجربی نشان می‌دهد که در فصل‌های سرد سال معمولاً ورودی بزهکاران به زندان افزایش می‌یابد.»

انتقام حاشیه‌نشینان

اگر چه دولت مدعی است که در سال‌های گذشته سیاست‌های حمایت از محرومان را به اجرا گذشته و شکاف طبقاتی در جامعه کاهش یافته است، اما بانک مرکزی ایران در گزارشی که تابستان امسال منتشر کرد، نسبت به افزایش شکاف طبقاتی در جامعه هشدار داد. این بانک اعلام کرد که افزایش نرخ تورم، اثرگذاری یارانه‌های نقدی را از بین برده است و با افزایش نرخ تورم، شکاف طبقاتی هم افزایش می‌یابد.

بانک مرکزی ایران در گزارشی که تابستان امسال منتشر کرد، نسبت به افزایش شکاف طبقاتی در جامعه هشدار داد. این بانک اعلام کرد که افزایش نرخ تورم، اثرگذاری یارانه‌های نقدی را از بین برده است و با افزایش نرخ تورم، شکاف طبقاتی هم افزایش می‌یابد.

احمد علوی می‌گوید: «افزایش شکاف اجتماعی به کاهش حس همبسته بودن و تقویت احساس پرت‌شدگی شهروندان می‌انجامد. شهروندان حاشیه‌نشین معمولاً به منابع رفاه همچون تخصص، سرمایه، قابلیت‌های فردی و شبکه‌های اجتماعی دسترسی ندارند و خارج از روابط عادی اجتماعی قرار دارند.»

او ادامه می‌دهد: «وقتی شکاف طبقاتی در جامعه آنقدر زیاد می‌شود که افرادی خارج از فرایند تولید و توزیع ثروت قرار می‌گیرند، حس همبستگی این افراد و جامعه از میان می‌رود و یک من و تو به وجود می‌آید که یک نفرت کور فردی را جایگزین نفرت طبقاتی می‌کند.»

به گفته این کار‌شناس مسائل اقتصاد اجتماعی، «عدم احساس همبسته بودن با جامعه به کاهش اعتماد متقابل می‌انجامد. نه فرد به جامعه احساس اعتماد و همبستگی دارد و نه جامعه یاریگر فرد است و به او اعتماد دارد. در نتیجه این فرایند به کاهش سرمایه اجتماعی می‌انجامد.»

او معتقد است: «هنگامی که فرد خود را در فلاکت می‌بیند، جامعه هم با برخوردهای خشن به کاهش اعتماد متقابل و سرمایه اجتماعی کمک می‌کند و همین زمینه را برای حس انتقامجویی و یا برخورد خشونت‌آمیز از سوی او فراهم می‌کند.»

بازتولید بزهکاری

دادگاه انقلاب جمهوری اسلامی ایران دو متهم به زورگیری را به محاربه و اعدام محکوم کرده است. رسانه‌های حکومتی ایران این اقدام قوه قضائیه را تحسین برانگیز خوانده‌اند. دادستان کل کشور گفته است که دستگاه قضائی در برخورد با زورگیران و اراذل و اوباش هیچگونه تساهلی نخواهد داشت.

مهناز پراکند: «محاکمه این افراد در دادگاه انقلاب خلاف قوانین و معاهدات بین‌المللی است که ایران هم آن‌ها را پذیرفته. همچنین خلاف قوانین جزایی ایران است. این افراد در بد‌ترین حالت اقدام به سرقت همراه با اذیت و آزار دیگران کرده‌اند که جزای آن در قوانین کاملاً مشخص است.»

مهناز پراکند، وکیل دادگستری می‌گوید: «این شیوه برخورد، نه تنها پاسخگو نیست، بلکه خلاف قوانین و مقررات قضائی و حقوقی در ایران است. چراکه اگر قرار بود با این شیوه برخورد، ناامنی‌های اجتماعی و بزهکاری کنترل شود، هر سال شاهد اجرای آنچه طرح برخورد با اراذل و اوباش خوانده می‌شود، نبودیم.»

او می‌گوید: «محاکمه این افراد در دادگاه انقلاب خلاف قوانین و معاهدات بین‌المللی است که ایران هم آن‌ها را پذیرفته. همچنین خلاف قوانین جزایی ایران است. این افراد در بد‌ترین حالت اقدام به سرقت همراه با اذیت و آزار دیگران کرده‌اند که جزای آن در قوانین کاملاً مشخص است.»

این حقوقدان معتقد است که «مجازات باید به جلوگیری و عدم تکرار جرم بیانجامد و زمینه جرم را از بین ببرد، اما با این شیوه برخورد نه تنها زمینه جرم از بین نمی‌رود، بلکه امکان بازتولید جرم و جنایت را بالا می‌برد و بزهکاران دوباره به چرخه بزهکاری باز می‌گردند.»

احمد علوی هم دیدگاهی همسان با مهناز پراکند دارد: «بزهکاران وقتی به زندان می‌روند، در چرخه بازآموزی و شبکه‌های اجتماعی بزهکاران قرار می‌گیرند و پس از خروج از زندان دوباره به چرخه بزهکاری باز می‌گردند.»

او می‌گوید: «میان افزایش رفاه اجتماعی و سطح درآمد افراد و کاهش جرایم و بزهکاری رابطه منطقی وجود دارد. هر‌گاه سطح درآمد‌ها افزایش پیدا کند، میزان بزهکاری کاهش پیدا می‌کند. به خاطر اینکه هزینه بزهکاری در سطح درآمدی مناسب بالا است و ریسک اقدام بزهکارانه هم بالا می‌رود.»

هراس از شورش کور

مجلس شورای اسلامی، اجرای مرحله دوم هدفمندی یارانه‌ها را به خاطر آنچه شرایط ویژه اقتصادی خوانده شده است، متوقف کرد. پیش از این فرماندهان نظامی از مسئولان اجرایی خواسته بودند که تدابیر ویژه‌ای برای کنترل ناآرامی‌های اقتصادی به کار بگیرند. بحران در واحدهای تولیدی ایران و افزایش نرخ تورم در جامعه، نگرانی از بروز شورش‌های کور را تقویت کرده است.

احمد علوی معتقد است از دل گروه‌های بزهکار، گرایش سیاسی علیه حکومت به وجود نمی‌آید. شبکه بزهکاران در بهترین شرایط یک حالت هرمی دارند که ستم از بالا به پایین صورت می‌گیرد و این افراد سایر شهروندان را مورد ستم قرار می‌دهند و توانایی درخواست مطالبات خود از حکومت را ندارند.

احمد علوی اما معتقد است از دل این گروه‌های بزهکار، گرایش سیاسی علیه حکومت به وجود نمی‌آید. شبکه بزهکاران در بهترین شرایط یک حالت هرمی دارند که ستم از بالا به پایین صورت می‌گیرد و این افراد سایر شهروندان را مورد ستم قرار می‌دهند و توانایی درخواست مطالبات خود از حکومت را ندارند.

او عدم قرار گرفتن در فرایند اجتماعی شدن، قرار نگرفتن در فرایند آموزش سیاسی، پایین بودن سرمایه اجتماعی، کمتر بودن مجازات جرایم عادی از جرایم سیاسی و فرار از مسئولیت را از عوامل موثر بر عدم شکل‌گیری گرایش سیاسی علیه حکومت در میان این گروه‌ها می‌داند و می‌گوید: «این افراد آنقدر تحقیر شده‌اند که ممکن است به عقبه حکومت تبدیل شوند. چرا که به نوعی لمپن هستند و در بسیاری از موارد با حکومتگران شباهت دارند. برای همین حکومت برخی موارد از این افراد به عنوان نیروی سرکوب استفاده می‌کند.»

احمد علوی می‌گوید: «این افراد در شرایط عادی به خاطر ناساخت یافتگی جامعه، رفتار سازمان یافته‌ای ندارند و به همین خاطر امکان جذب آن‌ها از سوی حاکمیت بیشتر است، اما چنانچه جنبش اجتماعی نیرومندی شکل بگیرد، امکان پیوستن آن‌ها به گروه‌های مخالف وجود دارد.»

آلودگی هوا، پارازیت و باروری

society — Fri, 11 Jan 2013 10:59:26 +0000

نعیمه دوستدار- ایرانیان اکنون برای بقای نسل با چالش‌های تازه‌ای روبه‌رو هستند؛ از یک طرف شرایط اقتصادی و اجتماعی تصمیم را برای بچه‌دار شدن سخت کرده است و از طرف دیگر به دلیل شرایط محیطی، با نوعی ناباروری تحمیلی مواجه شده‌اند.

بحران آلودگی هوا هرچند سلامت مردم را به شکل عام تهدید می‌کند، اما اثر خاص آن بر میزان باروری و سقط جنین هم در پژوهش‌های جدید مورد تاکید قرار گرفته است. متخصصان معتقدند که آلودگی هوا و گرد و غبار، باعث ناباروری زنان و عقیمی مردان می‌شود.

به جز آلودگی‌‌ هوای شهرهای بزرگ، پدیده گرد و غبار (ریزگردها) که در سال‌های اخیر هوای استان‌های مختلف را در ایران آلوده کرده نیز باعث اثرات شدید بر باروری زنان و افزایش عقیمی مردان شده است و پژوهش‌ها نشان می‌دهند که ذرات گرد و خاک معلق در هوا، کارکرد دستگاه تناسلی و تولید مثل در زنان و مردان را مختل می‌کند. همچنین میزان سقط جنین و مرده‌زایی در هوای آلوده چندین برابر می‌شود.

هوایی که جنین را می‌کشد

خبری که باز با بالارفتن آلودگی هوا درهفته‌های اخیر منتشر شد، نگران‌کننده‌ است. یک استاد دانشگاه در آخرین پژوهش‌های خود به تاثیر مخرب آلودگی هوا بر جنین‌ها پرداخته و اعلام کرده است که آمارها از افزایش ۳۰ درصدی سقط جنین و اختلالات ژنتیکی بر اثر آلودگی هوا حکایت دارند.

به طور معمول، از هر هزار تولد، دو نوزاد در ایران مبتلا به اختلالات کروموزومی هستند که با افزایش آلودگی هوا این میزان به ۲۴درصد می‌رسد؛ به این معنی که آمار تولد نوزادان با نقص ژنتیکی با پدر و مادر کاملاً سالم بیشتر شده و منشا همه این‌ها آلودگی هواست.

دکتر سعید دستگیری، در گفت‌وگو با خبرگزاری مهر گفته است: «بررسی‌ها نشان می‌دهد که میزان آلودگی هوای تهران از نظر فلزات سنگین، همچون میزان بمباران‌هاست و غلظت فلزات سنگین در هوای پایتخت با میزان فلزات سنگین آزاد شده در هوا پس از بمباران برابری می‌کند.»

متخصصان باروری، فاکتورهای مختلفی را در بروز اختلالات کروموزومی و بیماری‌ها و معلولیت‌های مادرزادی دخیل می‌دانند که عوامل محیطی مانند آلودگی هوا، پارازیت‌ها، امواج و اشعه‌ها در این گروه قرار می‌گیرند.

دکتر دستگیری تاکید کرده است: «آمارها نشانگر این مسئله هستند که مواجه با آلاینده‌هایی موجود در هوا همچون سرب و آرسنیک و دیگر فلزات سنگین و نیز در معرض اشعه و پارازیت قرار گرفتن تا ۳۰ برابر خطر تولد نوزاد معلول و عقب مانده ذهنی را افزایش می‌دهد.»

به طور معمول، از هر هزار تولد، دو نوزاد در ایران مبتلا به اختلالات کروموزومی هستند که با افزایش آلودگی هوا این میزان به ۲۴درصد می‌رسد؛ به این معنی که آمار تولد نوزادان با نقص ژنتیکی با پدر و مادر کاملاً سالم بیشتر شده و منشا همه این‌ها آلودگی هواست.

دکتر جواد زرگوشی، فوق تخصص کلیه و مجاری ادرار در ایران نیز این موضوع را در گفت‌و گویی با ایسنا تایید کرده و گفته است: «پژوهش‌های اخیر که نتایج آنها در چندین مقاله در ژورنال‌های معتبر طب زناشویی و باروری منتشر شده، نشان می‌دهند که آلودگی هوا با مختل شدن سلامت جنین، تولد نوزادان کم وزن، عدم رشد مناسب جنین و نارس بودن نوزادان همراه است و تمامی این عوارض در هوای پاک بسیار کمتر رخ می‌دهند.»

موسس پایگاه پژوهش‌های تندرستی خانواده و طب زناشویی محمد زکریای رازی، همچنین تاکید کرده که تعداد اسپرم مردانی که در نواحی با هوای آلوده کار و زندگی می‌کنند به مراتب کمتر از مردانی است که از هوای پاک برخوردارند.

دکتر صارمی، فوق تخصص زنان، زایمان و نازایی نیز گفته براساس یافته‌های پژوهش‌های انجام شده در داخل و خارج کشور، آلودگی‌های محیطی به ویژه آلودگی هوا در سال‌های اخیر سبب کاهش تعداد اسپرم در مردان می‌شود که یکی از دلایل افزایش ناباروری از سوی مردان شناخته شده است.

در تحقیقی که دکتر دستگیری، محقق اپیدمولوژی انجام داده، آمارهایی به دست آمده است که نشان می‌دهد در ایران، یک مورد از هر سه مورد اختلالات ژنتیکی مادرزادی، ناشی از آلودگی هوا و پارازیت‌های موجود است و همچنین این آلودگی‌های محیطی تا ۳۰ درصد خطر سقط جنین را در کشور افزایش داده است.

سه ماه پیش از بارداری، سه ماه اول و سه ماه دوم آن زمان‌های طلایی و مهمی هستند که بیشترین مراقبت‌ها باید در آن دوران انجام شود، اما آیا ممکن است که زنان و مردان از آلودگی هوا و پارازیت‌ها فرار کنند؟

پارازیت انداختن روی باروری

با اینکه وزارت بهداشت ایران در مورد تاثیر پارازیت‌ها بر سلامت انسان تاکنون گزارشی منتشر نکرده است، اما متخصصان همچنان در مورد آثار این امواج روی سلامت مردم هشدار می‌دهند. به عقیده آنها این امواج بر سلامت انسان و سلول‌های بدن تاثیر منفی می‌گذارند و بیماری‌های مختلف با منشا ناشناخته ایجاد می‌کنند.

میزان سقط غیرعمدی جنین در فروردین تا مرداد سال ۸۹ در این مرکز درمانی ۳۸ مورد گزارش شده که در مدت مشابه سال ۹۰، این آمار به ۶۷ مورد و در سال ۹۱ به ۱۱۴ مورد افزایش یافته است. به گفته رئیس مرکز صارم، آمار بارداری‌های خارج از رحم در این مدت نیز از ۹ مورد در سال ۸۹ به ۱۳ مورد در سال ۹۰ و ۱۶ مورد به سال ۹۱ رسیده که آمار‌ها بیانگر سیر صعودی این عارضه است.

اگر روزگاری زنان نگران بودند که استفاده زیاد از تلفن همراه می‌تواند اثر نامطلوبی بر جنین‌شان بگذارد و با کم کردن میزان استفاده از تلفن همراه اثر میدان مغناطیسی ایجاد شده را کم می‌کردند، حالا برای فرار از امواج پارازیت‌های ماهواره‌ای کار زیادی از دست‌شان بر نمی‌آید. این در حالی است که امروز، پارازیت‌های ماهواره‌ای از دلایل مهم سقط جنین هستند.

تحقیقاتی که در موسسات تحقیقات باروری در ایران انجام شده است،‌ اثر نگران‌کننده عوامل محیطی را ثابت می‌کند. به عنوان نمونه، دکتر ابوطالب صارمی، رئیس مرکز تحقیقات سلولی صارم گفته است: «به نظر می‌رسد با توجه به افزایش پارازیت‌ها و امواج الکترومغناطیسی در محیط اطراف، شاهد افزایش آمار سقط جنین بوده‌ایم.»

میزان سقط غیرعمدی جنین در فروردین تا مرداد سال ۸۹ در این مرکز درمانی ۳۸ مورد گزارش شده که در مدت مشابه سال ۹۰، این آمار به ۶۷ مورد و در سال ۹۱ به ۱۱۴ مورد افزایش یافته است. به گفته رئیس مرکز صارم، آمار بارداری‌های خارج از رحم در این مدت نیز از ۹ مورد در سال ۸۹ به ۱۳ مورد در سال ۹۰ و ۱۶ مورد به سال ۹۱ رسیده که آمار‌ها بیانگر سیر صعودی این عارضه است.

رئیس مرکز تحقیقات سلولی صارم، استرس، آلودگی هوا و تغذیه نامناسب را از عوامل اصلی بارداری خارج از رحم در جوامع شهری می‌داند و معتقد است: «به نظر می‌رسد آنچه سبب افزایش ناگهانی بارداری‌های خارج از رحم طی مدت مورد پژوهش شده، تاثیر امواج پارازیت است.»

تشعشعات در اطراف محیط زندگی چه در قالب آلودگی‌های صوتی یا پارازیت‌ها، می‌توانند روی سیستم اعصاب سمپاتیک و پاراسمپاتیک بدن و به ویژه روی لوله‌های رحمی تاثیر منفی بگذارند و سبب حرکت‌های نامنظم دودی لوله‌ها برای انتقال جنین به داخل رحم شوند. رشد جنین در داخل لوله‌های رحمی – به جای رحم- سبب حاملگی خارج رحمی می‌شود که در صورت تاخیر در مراجعه یا تشخیص دیر هنگام، خطر مرگ سریع را برای مادر ایجاد می‌کند.

افزایش آمار ناباروری در کشور به ویژه در میان مردان، از پیامدهای دیگر امواج الکترومغناطیسی است. این امواج سلول‌های جنسی مردان را تحت تاثیر قرار می‌دهد و نقص سلول‌های جنسی و ناباروری را در مردان به دنبال دارد. همچنین این امواج بر کیفیت تخمک و اسپرم نیز آثار منفی می‌گذارد.

انکار مسئولان

با وجود انتشار اخباری از این دست، موضع‌گیری‌های رسمی از طرف مقامات وزارت بهداشت ایران تاکنون همواره با ابراز تردید همراه بوده است و در آغاز انتشار اخباری از این دست، حتی مورد انکار قرار گرفته است.

در زمینه آلودگی‌ هوا نیز، مسئولان ایرانی، جز تعطیل کردن اداره‌ها و مدارس و اعلام آمارهای متناقض از میزان مرگ و میر، اقدام موثر دیگری انجام نمی‌دهند و در نتیجه، سلامت ایرانیان به شکل عمومی و به شکل خاص در زمینه باروری، به خطر افتاده است.

چندی پیش هم عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس ایران گفت که پارازیت‌های ماهواره‌ای هیچگونه اثر مخربی بر سلامت مردم ندارد و مسائلی که در زمینه بروز سقط جنین، ناباروری و ... در مورد این امواج مطرح می‌شود، نادرست و غیرکارشناسانه است.

اواخر آبان گذشته، کمیسیون بهداشت مجلس ایران با حضور مسئولانی از وزارت بهداشت، نیروهای مسلح و مخابرات جلسه‌ای تشکیل داد. در این جلسه که دستورش بررسی مضر بودن پارازیت‌های ارسالی به ماهواره‌ها بر سلامت مردم بود، مسئولان تاکید کردند که ارسال پارازیت‌ها هیچ مشکلی برای سلامتی مردم ایجاد نمی‌کند. یکی از نمایندگان مجلس ایران، محمدحسین قربانی، در گفت‌وگو با مهر درباره ارسال پارازیت‌های ماهواره‌ای و مخرب بودن این امواج گفته بود: «این پارازیت‌ها قطعاً مانند امواج رادیویی است که توسط گیرنده‌های تلویزیونی می‌تواند تصویر و صدا را ارسال کند و به طور قطع، پیام مخربی در حوزه سلامت ندارند.»

در زمینه آلودگی‌ هوا نیز، مسئولان ایرانی، جز تعطیل کردن اداره‌ها و مدارس و اعلام آمارهای متناقض از میزان مرگ و میر، اقدام موثر دیگری انجام نمی‌دهند و در نتیجه، سلامت ایرانیان به شکل عمومی و به شکل خاص در زمینه باروری، به خطر افتاده است.

پر کردن یک جای خالی

society — Mon, 07 Jan 2013 12:35:54 +0000

حمید رضایی - «یک روز خانه پدر و مادرش مهمان بودیم. می‌گفتیم و می‌خندیدیم. خیلی خوش می‌گذشت. از اینکه خانواده‌اش مرا دوست داشتند احساس امنیت می‌کردم. بعد از نهار رفتارش تغییر کرد. با بقیه می‌گفت و می‌خندید، اما وقتی من نگاه‌اش می‌کردم اخم می‌کرد.

چند بار او را کنار کشیدم و دلیل ناراحتی‌اش را پرسیدم، اما گفت چیزی نیست. وقتی برگشتیم به خانه لباس‌هایم را عوض کردم و رفتم دستشویی. وقتی بیرون آمدم هنوز لامپ را خاموش نکرده بودم که محکم زد توی صورتم. صورتم خیس بود. بیشتر از دردش، قلبم را شکست. هر چقدر خواستم حرف بزنم گریه امانم نداد. فقط گفت: «دفعه آخر‌ت باشد جلوی خواهر‌هایم می‌چسبی به من و بغل‌ام می‌کنی. نمی‌توانی جلوی خانواده‌ام مثل هرزه‌ها رفتار نکنی؟»‌ همان موقع فهمیدم که امکان ندارد با این مرد روزگار خوبی داشته باشم و خوشبخت شوم.»

این جملات را زنی ۲۴ ساله بر زبان می‌آورد. کمی بیش از چهار سال از ازدواج او گذشته است و به عقیده او، شوهرش «معمولی‌ترین» رفتارهای او را رفتارهای «هرزه»‌ها و «تن‌فروش‌ها مقایسه می‌کند.

این زن جوان می‌گوید: «کم کم از خندیدن ترسیدم. هربار می‌خندیدم بدنم می‌لرزید. بی‌شرف چندبار به خاطر اینکه بلند خندیده بودم محکم توی صورتم زده بود. همه دختر‌ها و زن‌های فامیل فهمیده بودند. شده بودم دو تا آدم جدا از هم. وقتی شوهرم بود یک آدم بودم و وقتی نبود یک آدم دیگر.»

علاوه بر «خیانتکار بودن شوهر»، «فقر و مسائل مالی» که در بخش‌های پیشین (اینجا، اینجا و اینجا و اینجا) مورد بررسی قرار گرفت، «فقدان محبت از سوی همسر»، «نا‌امیدی» و «احساس تنهایی» از دیگر عواملی هستند که سبب می‌شوند زنان با مردانی به جز همسران خود وارد رابطه عاطفی یا جنسی شوند.

خشونت و بی‌تفاوتی

معمولاً می‌گویند که «زنان تشنه محبت هستند» و با کسب محبت و توجه، احساس اعتماد به نفس در آنان تقویت می‌شود.

این ادعا از جهتی درست و از جهتی نادرست است. در این زمینه نباید مردان و زنان را از یکدیگر جدا کرد. کدام مرد یا زنی است که نیاز به محبت دیگران نداشته باشد یا از توجه دوستان و آشنایانش احساس اعتماد به نفس نکند و امید به زندگی در او تقویت نشود؟

اعمال خشونت از طرف زن و مرد و نیز بی‌تفاوتی زن یا مرد به همسران خود در یک رابطه زناشویی از دیگر عوامل پرقدرت در تشویق قربانی خشونت و بی‌تفاوتی (چه زن و چه مرد)، به طلاق یا یافتن امنیت، آرامش، لذت و توجه در پیوند با افرادی به جز همسر خویش است.

زنان و مردانی که به صورت مستمر مورد محبت همسران خود قرار می‌گیرند، «معمولاً» احتمال خیانت (ورود به روابط عاطفی و جنسی خارج از چهارچوب زناشویی، بدون هیچ قضاوت پیشینی) در آن‌ها بسیار کم است. در جامعه امروز ایران که پیروی از مُد‌ها و رقابت در این زمینه با سرعت مسابقه‌های فرمول یک در جریان است زنان و مردانی که به مطابق بودن خود با مد‌ها اهمیت می‌دهند، در برابر تغییرات فیزیکی خود نیاز به کسب تائید دیگران دارند. اهمیت تائید شدن از سوی افراد نزدیک (اعضای خانواده و فامیل به خصوص افراد غیر همجنس، همسر، دوستان و غیره) بسیار بیشتر و تاثیرگذار‌تر است. زنان زیادی در آستانه میان سالگی با ترس از پیری درگیر می‌شوند و نیاز روانی شدیدتری به توجه، تائید همسر و کسب اعتماد به نفس پیدا می‌کنند.

۱ - از نظر مالی تامین بودم اما مهری وجود نداشت!

معمولاً می‌گویند که «زنان تشنه محبت هستند» و با کسب محبت و توجه، احساس اعتماد به نفس در آنان تقویت می‌شود. این ادعا از جهتی درست و از جهتی نادرست است. در این زمینه نباید مردان و زنان را از یکدیگر جدا کرد. کدام مرد یا زنی است که نیاز به محبت دیگران نداشته باشد یا از توجه دوستان و آشنایانش احساس اعتماد به نفس نکند و امید به زندگی در او تقویت نشود؟

شغل شوهر شما چیست؟

_ یک شرکت خصوصی دارد.

مشکل شما با شوهرتان از کجا شروع شد؟

_ هیچ کمبودی از نظر مالی نداشتم. نه اینکه بگویم هر چیزی را که می‌خواهم دارم. نه. ولی بیشتر چیزهایی را که می‌خواهم را دارم. وقتی به «الف» می‌گویم چیزی را می‌خواهم اگر در توانش باشد مخالفت نمی‌کند. اوایل فکر می‌کردم حوصله جر و بحث با من را ندارد، اما بعد فهمیدم که نه. کلاً با پول خرج کردن من مشکل ندارد. مشکل من این است که خودش نیست. تا دیر وقت کار می‌کند و وقتی می‌آید خانه، حتی اگر تلفن زدن و کارهای شرکت را با خودش نیاورد، فقط وقت می‌کند کارهای معمولی را انجام دهد. بعد هم می‌خوابد.

با او در این زمینه صحبت کرده‌اید؟

_ خیلی صحبت کردم. هیچ فایده‌ای نداشت.

یعنی به صحبت‌های شما توجه نکرد؟

_ خیلی خوب گوش می‌داد. فقط می‌گفت «چشم»، «خسته بودم عزیزم»، «ببخشید این مدت کار زیاد است و نمی‌توانم به کارهای دیگر برسم» و از این حرف‌ها، اما باز هم رفتارش تغییری نمی‌کرد.

چرا اینقدر بی‌تفاوت است؟

_ اتفاقاً اصلاً هم بی‌تفاوت نیست. هر بار با او حرف می‌زنم، فردایش برایم هدیه هم می‌خرد. نمی‌دانم. اینطوری بار آمده! شخصیت‌اش این است. خودش هم راضی است.

سعی کردید از کسی مشاوره بگیرید؟

_ یکبار به «الف» گفتم بیاید با هم برویم مشاوره. زنگ زده بودم و وقت هم گرفته بودم. نه نگفت، اما اینقدر ناراحت شد که خودم آن را کنسل کردم.

چرا ناراحت شد؟

_ اول فکر می‌کردم او هم از آن آدم‌هاست که فکر می‌کند رفتن پیش مشاور و روان‌شناس مال آدم‌های دیوانه است، ولی بعد متوجه شدم به او برخورده است. به کلی عصبی شده بود. فکر می‌کرد من آدم قدرنشناسی هستم. دیدم دارد جدی جدی دیوانه می‌شود. از خیرش گذشتم.

چه زمانی تصمیم گرفتید با فرد دیگری وارد رابطه شوید؟

_ سال‌های اول ازدواج خودم را با خرید، تکمیل وسایل خانه، تغییر دکور، مهمانی گرفتن و مهمانی رفتن، فیلم دیدن، کتاب خواندن و غیره مشغول کرده بودم. کمی که جلو‌تر رفتیم برای من غیر قابل تحمل شده بود. من ازدواج کرده بودم ولی شوهرم به جای آنکه نیازهای روحی‌ام را تامین کند فقط تامین کننده مالی من بود. حوصله‌ام سر می‌رفت. همه دوستانم به من حسادت می‌کردند؛ از اینکه شوهرم اینقدر مرا آزاد گذاشته است و همه چیز برایم می‌گیرد. حتی یکی از دوستانم وسط یک مهمانی خودمانی زنانه، به زور شماره شوهرم را گرفت تا با او دوست شود. داشتیم می‌خندیدیم که جدی، جدی زنگ زد. من هم بدم نیامد. گفتم شاید مشکل از من است و از من خوش‌اش نمی‌آید. لااقل می‌فهمیدم مشکل از کجاست. دوستم زنگ زد و دلبری کرد، اما شوهرم گوشی را قطع کرد و سنگ روی یخ شد. هرچه می‌گذشت نا‌امید‌تر می‌شدم.

ببخشید که می‌پرسم. شوهرتان مشکل جنسی ندارد؟

_ نه. معمولی بود. هفته‌ای، دو هفته‌ای، ماهی یکبار با هم رابطه جنسی داریم. نه بد است و نه خوب. معمولی است.

فردی که الآن با او دوست هستید چیزهایی را که می‌خواهید به شما می‌دهد؟

_ اولی فرق می‌کرد ولی بعدی‌ها فقط برای مدت کوتاهی جواب می‌دهند.

اولی چه فرقی داشت؟

_ اولی دوست پسرِ قبل از ازدواج‌ام بود. توی جشن تولد یکی از دوستانم دوباره او را دیدم. طبق معمول شوهرم سر کار بود و من تنها رفته بودم.

چطور شد که با او دوست شدید؟

_ مدام مرا نگاه می‌کرد. وقتی فهمید تنها هستم آمد جلو و سر صحبت را باز کرد. حرف‌های قدیمی، خاطرات قدیمی، خلاصه گذشته دوباره برایم زنده شد. پسر خوبی بود و مرا خوب می‌فهمید. باهم ازدواج نکردیم چون اهل ازدواج نبود، اما به من توجه می‌کرد. پسر بامحبتی بود. وقتی مهمانی تمام شد آمد و گفت اگر اشکال ندارد می‌خواهم شماره‌ات را داشته باشم. من هم شماره‌ام را دادم. اول فکر نمی‌کردم به اینجا بکشد. خود من که به هیچ وجه توی ذهنم همچنین چیزی نبود. بعد از چند روز اولین اس.‌ام. اس را داد. زنگ می‌زد. صحبت می‌کردیم. کم کم دیگر عادت کرده بودم که هر روز با هم صحبت کنیم. بعد هم که باقی مسائل.

با او رابطه جنسی هم داشتید؟

_ بعد از اینکه دوباره با هم دوست شدیم؟

بله.

_ ما قبل از ازدواج هم با هم سکس داشتیم، اما خوب من باکره بودم. یه جور مهرورزی بود. بعد از ازدواج که با هم دوست شدیم با‌‌ همان کارهای قدیمی دوباره شروع شد.

از نظر خود شما مشکلی نداشت؟ راحت با این رابطه کنار آمدید؟

_ یک کار نیمه تمام بود که باید تمام می‌شد. باید بگویم یک چیز در شخصیت رضا اما عوض نشده بود. بعد از سکس خیلی به من توجه می‌کرد. قبل از ازدواج هم از این قسمت رابطه‌مان خیلی راضی بودم.‌‌ همان موقع هم به خاطر همین کارش مطمئن بودم مرا فقط به خاطر سکس نمی‌خواهد. برایم کتاب می‌خواند. کوچک‌ترین تغییری در آرایشم را می‌فهمید و همیشه از من تعریف می‌کرد.

چرا از همسرتان جدا نشدید؟

_ دلم نیامد. خیلی بی‌معرفتی است. وقتی با رضا دوست شدم به خودم شک کردم که به خاطر ثروت شوهرم از او جدا نمی‌شوم. فکر می‌کردم دارم از او سوء استفاده می‌کنم. حالا می‌دانم که اینطوری نیست. الآن هم هر چقدر که بخواهد و به من راه بدهد برایش مایه می‌گذارم. باور کنید دلم می‌خواهد آرامش داشته باشد.

فرزند هم دارید؟

_ نه. اوایل می‌گفت کارش را تازه شروع کرده است و باید خودش را جا بیاندازد. می‌گفت وقت برای بچه داشتن نیست. حالا برنامه‌ریزی کرده است برای بعد سفر نوروز تا سعی کنیم و بچه‌دار بشویم. این این یکی را نمی‌دانم باید چه کنم. هر بار یه این فکر می‌کنم اعصابم به هم می‌ریزد.

۲- زندگی با کسی که هیچ وقت نیست

اعمال خشونت از طرف زن و مرد و نیز بی‌تفاوتی زن یا مرد به همسران خود در یک رابطه زناشویی از دیگر عوامل پرقدرت در تشویق قربانی خشونت و بی‌تفاوتی (چه زن و چه مرد)، به طلاق یا یافتن امنیت، آرامش، لذت و توجه در پیوند با افرادی به جز همسر خویش است.

شغل شوهر شما چیست؟

_ راننده ماشین سنگین.

یعنی همه‌اش به خاطر این است؟

_ بله

مگر شما نمی‌دانستید که شغل او چیست؟

_ می‌دانستم اما فکرش را هم نمی‌کردم اینطوری باشد.

چقدر به شما سر می‌زند؟

_ تقریباً هیچ وقت خانه نیست. فقط وقتی می‌خواهد از اینجا بار بگیرد می‌آید خانه. یا وقتی عروسی فامیل یا مجلس ختمی، چیزی باشد. آرزویش این بود تریلی (کِشنده) بخرد. می‌گفت باید خوب کار کند تا بتواند ماشین بخرد و زندگی خوبی داشته باشیم. وقتی هم که تریلی خرید حالا افتاده توی قسط دادن. هی می‌گویم یک شوفر (راننده) بگیر، یکی در میان بار‌ها را بده تا او ببرد، اما قبول نمی‌کند. می‌گوید شوفر‌ها دلسوز ماشینی نیستند که از خودشان نیست. دلش برای ماشین‌اش می‌سوزد، اما برای من نه.

چند سالگی ازدواج کردید؟

_ ۱۸ سالگی

پس آلان ۱۹ سال از زندگی مشترک شما می‌گذرد؟

_ بله.

اولین بار چه زمانی با فرد دیگری به جز شوهرتان دوست شدید؟

_ دو، سه سال پیش بود.

چه شد که تصمیم گرفتید با فرد دیگری رابطه بگیرید؟

یک روز به خودم گفتم بدبخت مگر چند سال دیگه جزء آدم به حساب می‌آیی؟ می‌شود ۴۰-۴۵ سال‌ات و مریضی و پیری شروع می‌شود و کسی هم محل سگ به تو نمی‌گذارد. یک روز که منتظر تاکسی بودم و بوق زدن‌ها شروع شد، فکر کردم سوار شوم. اول خجالت کشیدم. فکر می‌کردم همه نگاهم می‌کنند. بعد فهمیدم آنقدر‌ها هم توی چشم نیستم. با خودم گفتم ماشین بیشتر از یک نفر (تک سرنشین) خطرناک است. چند ماشین رد شد. آخر سر یک پسری بود قیافه‌اش نمی‌خورد که آدم عوضی باشد. مو‌هایش بلند بود. خوشم آمد. سوار شدم.

بعد؟

_ بعد با هم حرف زدیم. مدام زبان‌ می‌ریخت. چند ساعت الکی چرخیدیم و حرف زدیم. می‌خواست آب میوه بخوریم، اما گفتم توی ماشین راحت‌ترم. بعد مرا برد نزدیک خانه پیاده کرد. دو تا چهار راه بعد از خانه پیاده شدم که خانه را یاد نگیرد. موقع پیاده شدن گفت شماره تلفن بده. گفتم دفعه بعد. شماره‌ات را بده خودم اگر خواستم زنگ می‌زنم.

زنگ زدید؟

_ آره. چهار روز بعد زنگ زدم که فکر نکند خبری است.

شما فرزند هم دارید؟

_ بله. دو تا پسر

چند ساله هستند؟

_ ۱۶ و ۱۸ ساله

فکر نمی‌کنید سن و سال بچه‌ها طوری است که اگر بفهمند ضربه روحی می‌خورند و مشکل برای شما درست می‌شود؟ حالا شوهرتان در خانه نیست، بچه‌ها که هستند.

_ به جهنم که ضربه می‌خورند. این دو تا هم از تخم و ترکه پدرشان هستند. حداقل او از این دو تا آدم‌تر است. فقط خوره پول دارند. مدام ولگردی می‌کنند. رفیق بازی می‌کنند. از دست‌شان آسایش ندارم. دست روی من بلند می‌کنند. وقتی پدر بالای سر بچه نباشد بهتر از این نمی‌شود. یک بار نیامدند از من بپرسند: «حالت خوب است؟»، «مشکلی نداری؟»، «چرا غمگینی؟» و... فقط سئوالشان از من این است: «غذا چی داریم؟»، اصلاً نمی‌گویند مادرمان هم آدم است.

۳- اسم این هم زندگی است؟

علاوه بر «خیانتکار بودن شوهر»، «فقر و مسائل مالی»، «فقدان محبت از سوی همسر»، «نا‌امیدی» و «احساس تنهایی» از دیگر عواملی هستند که سبب می‌شوند زنان با مردانی به جز همسران خود وارد رابطه عاطفی یا جنسی شوند.

مگر در دوران نامزدی متوجه این بی‌حوصلگی نشدید؟

_ نه! ما دوره نامزدی کوتاهی داشتیم. آن دوره هم این شکلی نبود. هر چه از ازدواج ما گذشت این حالت‌اش شدید‌تر شد.

مثلاً چه کارهایی می‌کرد؟

_ حوصله مهمانی نداشت. حوصله سینما نداشت. حوصله تلویزیون نداشت. حوصله خیابان رفتن نداشت. کار می‌کرد و برمی‌گشت خانه و یک ریز غُر می‌زد. همیشه مرا تنها می‌فرستاد خانه مادرم و خودش به بهانه‌ای خانه می‌ماند. اول فکر کردم معتاد است یا کاری می‌کند. بعد دیدم که نه. سکوت و تنهایی را دوست دارد. می‌گیرد می‌خوابد.

یعنی آدم تنبلی است؟

_ نه. اتفاقا خیلی هم کار می‌کند. فقط دنبال سکوت و تنهایی است. فکر کنم یک مشکل روحی دارد. چند بار رفتیم پیش دکتر مغز و اعصاب، اما فقط آرامبخش داد.

چرا تصمیم گرفتید با فرد دیگری وارد رابطه شوید؟

_ شوهرم هر وقت می‌خواست با من بخوابد اینقدر می‌گفت و حرف می‌زد تا راضی‌ام کند، اما وقتی کارش تمام می‌شد دوباره دنبال سکوت بود. اجازه نمی‌داد من حرف بزنم. یعنی جواب نمی‌داد. من با خودم حرف می‌زدم. بار‌ها به او گفته‌ام تو که اینجوری هستی چرا ازدواج کردی؟ می‌گوید: تقصیر پدر و مادرم است. مجبورم کردن.

چرا طلاق نمی‌گیرید؟

_ برای اینکه همه مرا محکوم می‌کنند. می‌گویند کار و درآمد که دارد. خانه دارد. سیگاری نیست. معتاد نیست. دست بزن ندارد. وقتی می‌گویم اصلاً مرا درک نمی‌کند و بی‌حوصله است همه به من می‌خندند. زن‌ها می‌گویند: «بهتر! خوب است ۲۴ ساعته با اعصاب‌ات بازی کند؟» و مرد‌ها می‌گویند: «گیر مرد نا‌اهل نیافتاده‌اید. شما باید یک شوهر معتاد گیرتان می‌افتاد تا قدر این زندگی که دارید را بدانید.» نمی‌دانم چرا این‌ها نمی‌فهمند که اسم این زندگی نیست.

زندگی یعنی چی؟

_ یعنی اینکه کسی تو را بفهمد. دوست‌ات داشته باشد. وقتی غمگین می‌شوی بفهمد. برای حرف‌هایت گوش شنوایی باشد. برایت شخصیت قائل باشد. اینکه زندگی نیست با کسی که رسماً به تو می‌گوید مزاحمش هستی زیر یک سقف باشید. وقتی نیاز جنسی دارد، یادش می‌افتد که من هم هستم. جز برای سکس مرا برای چیز دیگری نمی‌خواهد. من نمی‌توانم با کسی که دوست‌اش ندارم رابطه جنسی داشته باشم. من شوهرم را دوست ندارم. هربار در رابطه جنسی حس می‌کنم به من تجاوز شده است.

کسانی که با آن‌ها رابطه جنسی دارید شما را دوست دارند؟ شما آن‌ها را دوست دارید؟

_ می‌فهمم منظورتان چیست. خودم می‌دانم، اما همین کسانی که مرا فقط به خاطر سکس می‌خواهند توجه‌شان به من از شوهرم خیلی بیشتر است. این جوان‌ها برای سکس همه کاری می‌کنند و همه دروغی می‌گویند، اما حداقل ارزش این رابطه را می‌فهمند و برای اینکه آن را از دست ندهند به او توجه می‌کنند.

آیا حرف‌های شما برای این جوانان اصلاً مهم هست؟

_ بین این‌ها هم آدم عوضی زیاد پیدا می‌شود اما بعضی از آنها خیلی خوب‌ هستند. وقتی مشکلی داری، یا غمگینی یا اعصاب‌ات خورد است سعی می‌کنند تو را بفهمند. مثل آدم بزرگ‌ها رفتار می‌کنند. می‌خواهند مسئولیت‌پذیری خودشان را به رخ بکشند. از حرف زدن و گفت‌وگو کردن خسته نمی‌شوند. ارزش لذت‌های کوچک را می‌فهمند. وقتی از آن‌ها درباره چیزی نظر می‌خواهی سرد و بی‌تفاوت جواب نمی‌دهند. شنیده شدن خواسته زیاد بزرگی نیست. هست؟

کاهش ارزش ریال، فقر و شیوع دله‌دزدی

society — Mon, 31 Dec 2012 08:56:17 +0000

عزیز خسروشاهی - «آدم یاد دوران قتل‌های زنجیره‌ای می‌افتد. مقامات ارشد وزارات اطلاعات به صورت محرز اقدام به شکنجه و قتل فعالان سیاسی و نویسندگان ایران کرده بودند. در ابتدا می‌خواستند چند قاچاقچی را اعدام کنند و قتل‌ها را گردن آن‌ها بیاندازند. بعد از کش و قوس فراوان بالاخره وزارت اطلاعات چهار قتل از صد‌ها مورد قتل را پذیرفت. روزنامه‌ها و رادیو‌ها پر شده بود از پیام تبریک مقامات حکومت به هم. رهبر از وزارت اطلاعات تشکر می‌کرد، رئیس‌جمهور از رهبری تشکر می‌کرد. خودشان کشته بودند، خودشان خبر داشتند، خودشان توافق کردند، آخر کار خودشان هم به یکدیگر تبریک می‌گفتند.

این حرف‌ها مرا یاد‌‌ همان دوران انداخت. خودشان نشسته‌اند و تصمیم گرفته‌اند سوبسید‌ها را حذف کنند، ارزش پول ما را کم کنند و به خوبی از فقر و فلاکتی که نتیجه آن است با خبر بوده‌اند. الآن هم مقصران با افتخار در نقش استاد دانشگاه برای مردم سخنرانی می‌کنند.

اگر می‌گفتند «نمی‌دانستیم اینطوری می‌شود»، آدم دلش نمی‌سوخت. می‌گفتیم فرمانده پلیس هم یک بی‌سوادی است مثل همه مدیران دیگر جمهوری اسلامی که کاری غیر از خرابکاری بلد نیستند، اما حرف‌های او نشان می‌دهد حکومت به خوبی از تبعات کاری که کرده با خبر بوده است. یا برایشان وضعیت زندگی مردم مهم نبوده یا زندگی مردم را به پای برنامه‌های خود مثل غنی‌سازی و جنگ با آمریکا و این چیز‌ها قربانی کرده‌اند.»

به گفته فرمانده ناجا «از اوایل مهرماه و با افزایش قیمت‌ها وقوع «سرقت خرد» افزایش یافته است به گونه‌ای که در مهرماه شاهد افزایش ۱۰ درصدی و در آبان ماه شاهد افزایش ۲۰ درصدی جرایم خرد بوده‌ایم.» او سرقت خرد را تا «سرقت با ارزش مالی زیر صدهزار تومان» تعریف کرده است. در ادبیات عامه مردم از این نوع سرقت با عنوان «دله دزدی» یا «آفتابه دزدی» یاد می‌شود.

این گفته‌های یکی از فعالان سیاسی ایران در واکنش به یک مصاحبه است. سردار اسماعیل احمدی‌مقدم، فرمانده پلیس ایران چندی پیش در حاشیه همایش روسای پلیس امنیت اخلاقی در پاسخ به پرسش خبرنگاران گفته است: «افزایش اخیر قیمت‌ها موجب افزایش سرقت خرد شده است.»

وی با بیان اینکه نوسان‌های اقتصادی تاثیر زیادی بر بروز و ظهور جرایم خرد دارد، گفته است: «وقتی فاز اول هدفمندی یارانه‌ها آغاز و یارانه‌ها پرداخت شدند ما شاهد افول این نوع جرایم بودیم، اما این افزایش قیمت‌های اخیر موجب افزایش سرقت در حوزه خرد شده است.»

به گفته فرمانده ناجا «از اوایل مهرماه و با افزایش قیمت‌ها وقوع «سرقت خرد» افزایش یافته است به گونه‌ای که در مهرماه شاهد افزایش ۱۰ درصدی و در آبان ماه شاهد افزایش ۲۰ درصدی جرایم خرد بوده‌ایم.»

البته آقای احمدی‌مقدم به یک نکته مهم نیز اشاره کرده است: «واقعیت در جرایم خرد بیش از اعداد ثبت شده است چرا که مردم به دلایلی از شکایت در بحث سرقت‌های خرد امتناع می‌کنند.»

فرمانده پلیس ایران سرقت خرد را تا «سرقت با ارزش مالی زیر صدهزار تومان» تعریف کرده است. در ادبیات عامه مردم از این نوع سرقت با عنوان «دله دزدی» یا «آفتابه دزدی» یاد می‌شود.

مانی – فروشنده لباس‌های زنانه

پاساژ عصر‌ها خیلی شلوغ می‌شود و من و همکارانم حداقل هفته‌ای یک مورد از این دزدی‌ها داریم. از وقتی دلار گران شده، هم کاسبی ما به هم ریخته و هم تعداد این دزدی‌ها افزایش یافته است. قبل از گرانی دلار، مغازه‌های پاساژ و کل صنف ما پر بود از جنس‌های متنوع در همه سایز‌ها، اما با شرایط جدید از تنوع جنس‌هایمان کم شده است و گاهی مجبور هستیم برای آنکه جنس روی دست ما نماند، سایزهای کم مشتری را نخریم که البته قیمت‌ خرید ما بالا می‌رود.

سردار اسماعیل احمدی‌مقدم، فرمانده پلیس ایران چندی پیش در حاشیه همایش روسای پلیس امنیت اخلاقی در پاسخ به پرسش خبرنگاران گفته است: «افزایش اخیر قیمت‌ها موجب افزایش سرقت خرد شده است.» وی با بیان اینکه نوسان‌های اقتصادی تاثیر زیادی بر بروز و ظهور جرایم خرد دارد، گفته است: «وقتی فاز اول هدفمندی یارانه‌ها آغاز و یارانه‌ها پرداخت شدند ما شاهد افول این نوع جرایم بودیم، اما این افزایش قیمت‌های اخیر موجب افزایش سرقت در حوزه خرد شده است.»

بیشترین دزدی مشتری‌ها از مغازه من، لباس زیر است. خانم‌ها کلاً به لباس زیر علاقه دارند. این را چون کار ماست و اطلاع دارم خدمت شما عرض می‌کنم. این‌ها چیزهایی هستند که بسیاری از آقایان بی‌خبر هستند. قیمت سِت شورت و سوتین زنانه نسبت به لباس‌های مردانه بالاست. بعضی خانم‌ها و دخترهای جوان به خرید لباس زیر متنوع یکجوری اعتیاد دارند. بعضی هم شاید احتیاج دارند و درآمد خودشان یا خانواده اجازه خرید به آن‌ها نمی‌دهد. به نوعی برای زندگی آن‌ها جنس غیر ضروری است و اولویت ندارد. برای همین دزدی لباس زیر زنانه شایع است.

ماه گذشته در شلوغی پاساژ و اوج مراجعه مشتری متوجه شدم دو دختر جوان چند سِت لباس زیر را لای پالتوی خود پنهان کرده‌اند. خیلی آرام درب مغازه را بستم و زنگ زدم ۱۱۰. اول داد و بیداد کردند و سعی کردند موضوع را ناموسی کنند تا من بترسم و آن‌ها را‌‌ رها کنم. خیلی فحاشی کردند و مرا متهم کردند که به آن‌ها نظر سوء دارم. بالاخره بعد از ۴۵ دقیقه پلیس آمد. فیلم دوربین مداربسته را نشان ماموران دادم. وقتی دختر‌ها فیلم را دیدند زدند زیر گریه و شروع کردند به التماس کردن که اگر پدرمان بفهمد ما را می‌کشد، پدر ما خیلی غیرتی است و از این حرف‌ها.

اینقدر گریه و زاری کردند تا واقعاً دل من سوخت. خیلی ناراحت شدم وقتی کارت دانشجویی نشانم دادند. زمانی دانشجو احترام و شخصیت داشت. جوان‌های ما الآن همگی یا دانشجو هستند یا مدرک دانشجویی دارند، اما بیکار هستند. دانشگاه آزاد با شهریه‌های بالایش مرکز فساد و مجرم‌پروری شده است. خیلی از دختر‌ها و پسر‌ها برای اینکه شهریه دانشگاه آزاد را تامین کنند دست به دزدی می‌زنند، خودفروشی می‌کنند، مواد خرید و فروش می‌کنند. چند مورد را خودم می‌دانم و چند مورد را آشنایان برایم تعریف کرده‌اند.

محمد – دندان پزشک

مدتی قبل در کلینیک ما تمام روکش پلاستکی لامپ‌های جعبه‌ای را دزدیده بودند. وزن چندانی ندارند شاید هرکدام ۲۰۰ گرم وزن داشته باشند. در ارتفاع سه متری بدون چهارپایه باید روی دوش هم رفته باشند. روکش پلاستیکی لامپ‌های هر چهار طبقه را دزدیده بودند. نگهبان گفت کار یک نفر معتاد بوده است. پیگیری نکردیم چون ارزشی نداشت.

ناصر – کارمند اداره امور مالیاتی

دزدی، دزدی است. ما عادت داریم با ظاهر کار‌ها، ماهیت آن‌ها را عوض کنیم. وقتی همکارانم را می‌بینم که از اداره خودکار، چسب نواری، کاغد سفید و لوازم التحریر به خانه می‌برند من نمی‌توانم اسمی غیر از دزدی روی کار آن‌ها بگذارم.

دزدی فقط بالا رفتن از دیوار مردم یا اختلاس و برداشتن پول نیست. از ندادن باقی پول مردم، از ۱۰۰ تومان و ۲۰۰ تومان پول خرد باقیمانده مشتری مغازه و بانک و تاکسی است که برای همه دزدی سه هزار میلیارد تومانی عادی می‌شود. در هر مملکتی این اختلاس شده بود کل حکومت به هم می‌ریخت، ولی در ایران برای همه عادی است. با هیجان برای هم تعریف می‌کنند. دله دزدی قسمتی از کار همه شده است. در پمپ بنزین‌ها، در اداره‌ها، در نانوایی‌ها در همه جا به یک نوعی.

عبدالله – نگهبان پارکینگ یک مجموعه ورزشی

از در باک و قالپاق ماشین گرفته تا زین دوچرخه و چراغ راهنما را می‌دزدند. نمی‌دانم واقعاً زین دوچرخه را چه کسی می‌خرد یا چراغ راهنما را چه کسی می‌خرد، ولی می‌دزدند. دست خیلی‌ها کج شده است.

علی – کارگر شهرداری: هفته قبل رفته بودند توالت عمومی ضلع شرقی پارک و مایع دستشویی همه جاصابونی‌ها را خالی کرده بودند. من که شاخ درآوردم. دیده بودم شیر آب یا شلنگ دستشویی را بدزدند، اما مایع دستشویی را ندیده بودم. کار کدام بدبختی بوده که مایع دستشویی را برده است خانه و پول نداشته بخرد خدا می‌داند؟ مایع دستشویی را که نمی‌شود فروخت. کار هرکس بوده از ما بدبخت‌تر بوده.

بچه کوچک دزدی می‌کند. معلوم نیست نیاز دارند یا نیاز ندارند. دله دزدی دیگر قبح گذشته را ندارد. شده است زرنگی و تفریح. یکبار کارم تمام شده بود و داشتم می‌رفتم خانه. جلوی در یک بچه ۱۰-۱۲ساله را دیدم که زین یک دوچرخه را دزدیده بود و با خود می‌برد. می‌دانستم وضع مالی خوبی دارند. تا موقعی که پدرش دنبال او آمد با زین دوچرخه بازی کرد و بعد آن را انداخت داخل جوی آب. معتاد‌ها و ولگرد‌ها هم که برای مواد همه کاری می‌کنند. صبح تا شب دنبال کمی پول برای مواد خریدن هستند. هر چیزی دستشان بیاید می‌دزدند. برخی از بچه‌های خانواده‌های فقیر هم گاهی وسایل کوچک را می‌زدند و آن‌ها را به قیمت پایین می‌فروشند. منظورم البته همه مردم نیست‌ها. سوء تفاهم نشود، اما این دله‌دزدی‌ها در همه طبقات هست.

علی – کارگر شهرداری

هفته قبل رفته بودند توالت عمومی ضلع شرقی پارک و مایع دستشویی همه جاصابونی‌ها را خالی کرده بودند. من که شاخ درآوردم. دیده بودم شیر آب یا شلنگ دستشویی را بدزدند، اما مایع دستشویی را ندیده بودم. کار کدام بدبختی بوده که مایع دستشویی را برده است خانه و پول نداشته بخرد خدا می‌داند؟ مایع دستشویی را که نمی‌شود فروخت. کار هرکس بوده از ما بدبخت‌تر بوده.

اگر شیرآلات را دزدیده بودند می‌گفتیم کار معتادهاست برای جنس (مواد مخدر) خریدن، اما دزدی مایع دشتشویی کار معتاد‌ها نیست. مردم از گرانی دیگر خسته شده‌اند. همینطور پیش برود دیگر بدبخت، بیچاره‌ها اگر مرده داشته باشند آن را تحویل هم نمی‌دهند. قیمت چهار کیلو گوشت می‌شود یک گرم طلا. مردم ندارند که بخورند.

ساسان – دانشجو

پسر عموی مرا فقط به جرم سرقت نبرده‌اند. در پرونده موضوع آدم‌ربایی قید شده. یکی از دوستان پولدار این جمع، بچه‌ای را نشان داده و گفته است اسکیتی که به پا دارد یک میلیون و دویست هزار تومن ارزش دارد و مشتری دست به نقد برای آن وجود دارد.

پسر عموی من و دوستانش شوخی، شوخی سر صحبت را باز کرده‌اند که برویم آن پسر را بزنیم و اسکیت را بدزدیم. ۱۴ نفر بوده‌اند. پسر را در گوشه پارک گرفته‌اند و ترسانده‌اند. اسکیت را گرفته‌اند. ماجرا شوخی بوده. اسکیت را دوباره جلوی خود پسر پرت کرده‌اند، اما آن پسر ترسیده و فرار کرده است. اسکیت دست آن‌ها مانده است. آگاهی همه آن‌ها را گرفته است. اگر قاضی برای آن‌ها اتهام آدم‌ربایی را تائید کند دیگر هیچ کاری نمی‌شود برایشان کرد.

مگر کل این پول چقدر بوده که یک جوان کاری بکند که زندگی، اسم خانواده، آبرو و آینده‌اش تباه شود؟ تازه تقسیم بر ۱۴ که پول تو جیبی یک ماه یک بچه مدرسه‌ای می‌شود. حالا آقای خامنه‌ای فتوا می‌دهد که باید زاد و ولد بیشتر شود. این حال و روز جوان‌هایی مثل من است. من مدرک دانشگاه را بگیرم و سربازی بروم چه آینده‌ای دارم که بچه‌هایی که هنوز به دنیا نیامده‌اند داشته باشند؟

شاید فکر کنید چون پسر عموی من است اینگونه می‌گویم، اما واقعاً وضعیت هم سن و سال‌های من چقدر باید بد باشد که به چنین کاری فکر کنند و آن را انجام بدهند؟ این نشان می‌دهد که فشار زندگی از فشار وجدان و اخلاق و حتی ترس بیشتر است. پسر عموی من و دوستانش اگر کار و امید برای زندگی داشتند حاضر نمی‌شدند ریسک کنند. یعنی یک جوان دانشگاه و سربازی رفته نباید صدهزار تومان پول توی جیبش باید و عار داشته باشد از اینکه دست به این کار‌ها بزند یا حتی به این کار‌ها فکر کند؟

علی – کارمند بانک

دله دزدی که زیاد شده. قبلاً هم بود اما خوب الآن بیشتر شده. ارزش پول ملی که پایین آمد دزدی همه‌چیز توجیه اقتصادی دارد. حساب کنید یک بسته آدامس خارجی از سوپرمارکت بدزدند سه، چهار هزار تومان پول آن است. قبلاً دزدی از سوپر مارکت کار بچه‌ها بود. چیزی بر می‌داشتند و می‌رفتند خودشان می‌خوردند، اما اگر کسی یک جعبه آدامس خارجی بدزدد و در قطار‌های مترو نصفه قیمت بفروشد کلی سود کرده است.

علی کارمند بانک: هفته پیش پدرم از شهرستان زنگ زده بود و اتفاقی صحبت یک باغ خانوادگی در روستا شد. گفت دو پسر کوچک یک خانواده فقیر را به جرم «گردو دزدی» گرفته‌اند. از دیوار باغی بالا رفته بودند و یک کیسه نایلونی را تا نصفه گردو کرده بودند که گیر افتاده‌اند. گردو‌ها را می‌برده‌اند تمیز می‌کرده‌اند و در آب نمک به مسافر‌ها می‌فروخته‌اند. چون قبلاً پرونده این شکلی داشته‌اند حکم زندان گرفته‌اند.

هفته پیش پدرم از شهرستان زنگ زده بود و اتفاقی صحبت یک باغ خانوادگی در روستا شد. گفت دو پسر کوچک یک خانواده فقیر را به جرم «گردو دزدی» گرفته‌اند. از دیوار باغی بالا رفته بودند و یک کیسه نایلونی را تا نصفه گردو کرده بودند که گیر افتاده‌اند. گردو‌ها را می‌برده‌اند تمیز می‌کرده‌اند و در آب نمک به مسافر‌ها می‌فروخته‌اند. چون قبلاً پرونده این شکلی داشته‌اند حکم زندان گرفته‌اند. پدرم و چند نفر دیگر برای ریش سفیدی رفته بودند، اما شاکی رضایت نداده و گفته بود به درختان باغ او صدمه زده‌اند و آن‌ها را شکسته‌اند. باید تنبیه شوند.

این افراد باید تنبیه شوند، اما فرستادن دو پسر بچه به زندان به جز اینکه دزدی بزرگ‌تر یاد بگیرند سودی ندارد. زندان جای اصلاح بچه‌ها نیست.

ایوب – انتظامات یک شرکت بزرگ صنعتی

آن دیوار را می‌بینید آنجا؟ با ماشین بخواهی از سر تا ته آن بروی ده دقیقه طول می‌کشد. برای ما یک پست جدید درست کرده‌اند. بیرون کارخانه و پشت آن دیوار. نوبت هرکس که بیافتد باید در سرما و گرما پیاده این دیوار را چند مرتبه در ساعت شیفت‌اش برود و بیاید.

کارگر‌ها هر چیزی را دستشان بیاید پرت می‌کنند آنطرف دیوار. سنگ فرز، سنباده، پیچ گوشتی (پیچ گشتی)، آچار، الکترود، دستکش، کفش ایمنی، ضایعات و خلاصه از شیر مرغ تا جان آدمیزاد. دوربین گذاشتند، اما فایده نداشت. کلاه می‌کشند روی سرشان یا ماسک می‌زنند، شب می‌آیند سراغ چیزهایی که پرت کرده‌اند. لاشخور هم هست. نان خشکی‌ها و دوره‌گرد‌ها و معتاد‌ها فهمیده‌اند و روز‌ها کنار این دیوار می‌گردند تا چیزی پیدا کنند. بعضی وقت‌ها بین کارگرهایی که این چیز‌ها را پرت کرده‌اند و لاشخور‌ها دعوا می‌شود.

می‌دانی آقا، چیزی هم نمی‌شود گفت. مردم گرسنه‌اند. نصف این نیرو‌ها قراردادی هستند. امروز کار دارند و فردا ندارند. پیمانکار عوض می‌شود و همه این کارگر‌ها عوض می‌شوند. طرف ۴۷-۴۸ سال دارد، دختر بزرگ دارد، پسر سرباز دارد، اما نه خانه دارد و نه حقوق درست و حسابی. با خودشان فکر می‌کنند کارخانه‌ای به این بزرگی به جایی بر نمی‌خورد یک جفت دستکش یا چندتا آچار کم بشود.

ما خیلی جا‌ها می‌بینیم ولی به روی خودمان نمی‌آوریم. پیرمرد موسفید را بگیریم که چه؟ بگوییم صفحه (صفحه سنگ فرز) دزدیده است؟ پرونده می‌کنند و نفرین زن و بچه‌اش دامن ما را می‌گیرد. بعضی وقت‌ها که مسئول بالای سر ماست یا زیر فشار هستیم دیگر چاره‌ای نداریم ولی همه این‌ها درد است. فقر است. نداری است. کسی که کاری می‌کند و نان ندارد بخورد، با کسی که معتاد و تنبل و مفتخور است فرق دارد.

دیوار دزدی

اجرای حد در صورت تعدد جرم سرقت در قوانین اسلامی به این ترتیب است: در سرقت اول؛ قطع چهار انگشت دست راست سارق از انتهای انگشتان. برای بار دوم؛ پای چپ سارق از پایین برآمدگی آن به‌نحوی که نصف قدم و مقداری از محل مسح باقی بماند قطع می‌شود. در مرتبه سوم؛ سارق به حبس ابد محکوم می‌شود. درمرتبه چهارم در زندان اگر سارق مرتکب سرقت شود، اعدام می‌شود.

معمولاً تصوری که از دیوار در ذهن شکل می‌گیرد چیزی شبیه حصار برای تعیین یک محدوده و جداسازی آن محدوده و انباشته‌های آن به منظور حفاظت و ممانعت از ورود افراد غریبه یا مردم عادی است. به طور طبیعی یکی از کارکردهای دیوار، حفاظت ملک و اجناس در برابر دزد‌ها است. شاید برای بسیاری از افراد موضوع جدیدی باشد وقتی بشنود «سرقت دیوار» خود یکی از رشته‌های فعالیت سارقان است.

حاج رضا – فروشنده لوازم ساختمانی

می‌خندی؟ بله باید هم برای شما خنده دار باشد. فکر بدبختی مردم را که نمی‌کنید. ببین مملکت به چه فلاکتی افتاده که مردم از دست این کراکی‌ها و شیشه‌ای‌ها و گشنه‌ها آسایش ندارند. دیوار را می‌آیند می‌دزدند. یک نیسان و پتک، کلنگ، تیشه، قلم و ۲-۳ نفر آدم.

باغ‌ها یا مرز زمین‌های خارج از دید و فاصله‌دار از جاده را نشان می‌کنند و شبانه می‌روند سراغ دیوار‌ها. مخصوصا دیوارهای تازه‌چین (تازه احداث شده) که ملات آن سست است و راحت خراب می‌شود. دیوار را خراب می‌کنند و آن را تکه تکه بار ماشین می‌کنند. می‌برند آجر‌ها را یکی، یکی در می‌آورند و می‌فروشند. آجر دانه‌ای ۱۵۰ بود که دیوار می‌دزدیدند حالا گران‌تر هم شده است. دیگر با این وضع کسی جرئت ندارد برای ملک‌اش حصار و دیوار بکشد. برای اینکه دزد به مال آدم نزند دورش دیوار می‌کشند، وقتی دیوار را می‌دزدند باید چکار کرد؟ برای دیوار پاسبان گذاشت؟ والله می‌ترسیم برای دیوار‌ها پاسبان بگذاریم این‌ها بیایند و پاسبان‌ها را هم بدزدند.

مجازات اسلامی

در کتاب دینی مسلمانان _ یعنی قرآن_ در آیه ۳۸ از سوره مائده مجازات سرقت را چنین آورده است: «وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ فَاقْطَعُواْ أَیْدِیَهُمَا جَزَاء بِمَا کَسَبَا نَکَالًا مِّنَ اللّهِ وَاللّهُ عَزِیزٌ حَکِیمٌ». دست‌های مرد و زن دزد را قطع کنید که مجازات مذکور کیفر اعمال آنان است. مجازاتی که از جانب خداوند متعال تعیین شده و خداوند توانای بی‌همتا است و همه شئون را از حکمت انجام می‌دهد.

اجرای حد در صورت تعدد جرم سرقت در قوانین اسلامی به ترتیب زیر است:

۱- در سرقت اول؛ قطع چهار انگشت دست راست سارق از انتهای انگشتان.

۲- برای بار دوم؛ پای چپ سارق از پایین برآمدگی آن به‌نحوی که نصف قدم و مقداری از محل مسح باقی بماند قطع می‌شود.

۳- در مرتبه سوم؛ سارق به حبس ابد محکوم می‌شود.

۴- درمرتبه چهارم در زندان اگر سارق مرتکب سرقت شود، اعدام می‌شود.

برای کسب اطلاعات بیشتر درباره قوانین قرآنی و اسلامی درباره سرقت می‌توانید به این لینک‌ها (1،2،3،4،5) مراجعه کنید.

زورگیری؛ قربانی، مجرم و پلیس

society — Tue, 25 Dec 2012 17:53:03 +0000

عزیز خسرو شاهی - «وقتی کارخانه تعطیل شد چهارماه با قرض کردن از فامیل، دوست و آشنا، با نان خالی شکم زن و بچه‌های خودمان را سیر کردم، اما فایده نداشت. خیلی دنبال کار گشتم. نمی‌خواهم مظلوم‌نمایی کنم. به خدا دروغ نمی‌گویم. بیایید با هم برویم تک تک جاهایی را که برای پیدا کردن کار رفتم و دست خالی برگشتم را نشانتان بدهم.

زن و بچه‌ام را گذاشتم پیش عمویم و دنبال کار تا تهران هم رفتم. هیچ فایده‌ای نداشت. پولی که در می‌آوردم خرج زندگی خودم تنها در تهران را هم جواب نمی‌داد. صبح تا ظهر موتور پسرعمویم را می‌گرفتم و مسافرکشی می‌کردم. موتور را هم مامور‌ها گرفتند و خواباندند. بیمه نداشت. همین اصغر [هم‌جرم وی/ گزارشگر] پسرش مشکل معده داشت. بچه‌ای که هنوز مدرسه نمی‌رود قدر یک بیمار سرطانی خرج دارد. نه بیمه‌ای، نه حمایتی، هیچ چیزی هم برای آدم‌های بدبخت و بیچاره نیست.

دیگر خسته شدیم. با هم جمع شدیم تا ببینیم چه خاکی به سرمان می‌توانیم بکنیم. پسر خاله اصغر سابقه‌دار بود. گفت با موتور می‌رویم و کلاه ایمنی می‌گذاریم، پولدار‌ها را خفت می‌کنیم. شناسایی نمی‌شویم، راه فرار با موتور باز است. دلمان را قرص کرد که شروع کنیم. ما نه پدرمان دزد بود نه مادرمان. ما کار می‌کردیم. اگر کار بود به خدا کار می‌کردیم. اگر چاره داشتیم نه خودمان را می‌انداختیم زندان و نه زن و بچه‌هامان بی‌کس و تنها آواره می‌شدند.»

محمد یکی از کسانی است که به جرم زورگیری با سلاح سرد توسط پلیس آگاهی تهران بازداشت شده است و با دستبند و پابند در سالن دادگستری منتظر است تا قاضی سرنوشت او و خانواده‌اش را با صدور یک حکم مشخص کند.

***

چندی پیش فیلم یک دوربین مدار بسته در رسانه‌های فارسی‌زبان خبرساز شد. در این فیلم چند موتور سوار با سلاح سرد اموال یک شهروند ایرانی را در روز روشن و در ملاء عام به زور می‌گیرند. انتشار این فیلم در رسانه‌های اینترنتی و اخبار صدا و سیمای جمهوری اسلامی موجی از واکنش‌های مختلف را ایجاد کرد.

مقامات مسئول در جمهوری اسلامی ایران سعی می‌کنند با توسل به تهدید و به میان کشیدن حکم «اعدام»، صورت مسئله افزایش خشونت، جرم و جنایت در ایران را برای مدتی پاک کنند؛ مسئله‌ای که عوامل متعدد اقتصادی، فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و روانی در آن دخیل است و با اندک تاملی می‌توان فهمید راه حل بلندمدت آن جواب دادن خشونت فردی با خشونت دولتی اعم از اعدام، گرداندن مجرمان در شهر، شلاق و غیره نیست.

آقای لاریجانی رئیس قوه قضائیه در خصوص انتشار این فیلم (با موضوع زورگیری) واکنش نشان داد. او در ابتدای سخنان خود به اعلام موضع رئیس‌جمهور آمریکا در به رسمیت شناختن مخالفان سوریه اشاره کرد و با تاکید بر اینکه آمریکایی‌ها و متحدان آن‌ها در منطقه از مدت‌ها قبل در عمل، مخالفان سوریه را به رسمیت شناخته بودند و این مسئله جدیدی نیست، گفت: «غربی‌ها بویژه آمریکا از ماه‌ها قبل با ارسال سلاح و پول و امکانات در عمل تندرو‌ترین گروه‌های تروریستی را در سوریه مسلح کردند.» وی سپس گفت: «چنین اتفاقاتی (زورگیری) در کشور اسلامی ما تکان‌دهنده است و حسب موازین شرعی و قانونی مصوب، تفاوتی میان بکارگیری سلاح سرد یا گرم وجود ندارد و در حکم محاربه و مجازات آن نیز اعدام است.»

این اولین بار نیست که مقامات مسئول در جمهوری اسلامی ایران سعی می‌کنند با توسل به تهدید و به میان کشیدن حکم «اعدام»، صورت مسئله افزایش خشونت، جرم و جنایت در ایران را برای مدتی پاک کنند؛ مسئله‌ای که عوامل متعدد اقتصادی، فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و روانی در آن دخیل است و با اندک تاملی می‌توان فهمید راه حل بلندمدت آن جواب دادن خشونت فردی با خشونت دولتی اعم از اعدام، گرداندن مجرمان در شهر، شلاق و غیره نیست.

چندی قبل سردار اسماعیل احمدی‌مقدم، فرمانده پلیس ایران در حاشیه همایش رؤسای پلیس امنیت اخلاقی با اشاره کوتاه اما نادر به تاثیر عوامل اقتصادی و سیاسی گفته بود: «افزایش اخیر قیمت‌ها موجب افزایش سرقت خرد شده است.»

وی با بیان اینکه نوسان‌های اقتصادی تاثیر زیادی بر بروز و ظهور جرایم خرد دارد، گفته بود: «وقتی فاز اول هدفمندی یارانه‌ها آغاز و یارانه‌ها پرداخت شدند ما شاهد افول این نوع جرایم بودیم، اما این افزایش قیمت‌های اخیر موجب افزایش سرقت در حوزه خرد شده است.» مقامات جمهوری اسلامی معمولاً به جای پرداختن به ریشه معضلات اجتماعی آن‌ها را با استدلال «در غرب نیز چنین خشونت‌هایی وجود دارد» عادی جلوه می‌دهند.

گزارش زیر گفت‌وگو با چند نفر از مردم ایران است که تجربه «خفت شدن» یا دست زدن به عمل زورگیری را داشته‌اند.

مجید – برادر یک اعدامی

زنده شدن دوباره این ماجرا برای ما سخت است. هر خبری که می‌شود احساس می‌کنم مردم چپ چپ به من و خانواده‌ام نگاه می‌کنند. شاید خیلی وقت‌ها ‌فکر و تخیل (خیال) می‌کنم، اما بچه که نیستم، بعضی نگاه‌ها ‌واقعی است. انگار هر خبر زورگیری توی تلویزیون نشان می‌دهند کار برادر من است.

مجید، برادر یک اعدامی: خدا از سر تقصیراتش بگذرد. فکر می‌کنید او مادرزاد، قاتل بود؟ یک بدبختی بود مثل همه جوان‌های دیگر این مملکت. مغرور بود برای همین به هیچکس نمی‌گفت پول لازم دارد. اگر من و بقیه برادر‌هایم پول می‌دادیم قبول نمی‌کرد. دلش می‌خواست کاری داشته باشد و کاسبی بشود برای خودش اما به این راه افتاد. با یکی دیگر از بچه‌های محل می‌رفتند با قمه سراغ افراد با سر وضع خوب (پولدار). ما اصلاً روحمان خبردار نبود.

خدا از سر تقصیراتش بگذرد. فکر می‌کنید او مادرزاد، قاتل بود؟ یک بدبختی بود مثل همه جوان‌های دیگر این مملکت. مغرور بود برای همین به هیچکس نمی‌گفت پول لازم دارد. اگر من و بقیه برادر‌هایم پول می‌دادیم قبول نمی‌کرد. دلش می‌خواست کاری داشته باشد و کاسبی بشود برای خودش اما به این راه افتاد.

با یکی دیگر از بچه‌های محل با قمه می‌رفتند سراغ افراد با سر وضع خوب (پولدار). ما اصلاً روحمان خبردار نبود. سرهنگ آگاهی خودش به من گفت برادرت حتی یک مورد زورگیری از زن نداشته است. همگی مرد بوده‌اند. می‌خواهم بگویم آدمی نبود که چشم روی معرفت و شرف بسته باشد. با اینکه آلوده این کار شده بود، اما به زن جماعت کاری نداشت.

یک بار در اتوبان قزوین- رشت در راه برگشت از مسافرت تصمیم گرفته بودند مسافر روی صندلی شوفر را خفت کنند. راننده از زیر صندلی قمه کشیده بود و شانه رفیق‌اش را زده بود. برادر من هم ترسیده بود و چاقو را فرو کرده بود توی تن راننده. اینقدر ترسیده بودند که وسایل خودشان را از صندوق عقب ماشین برنداشته بودند. راننده مرد و جرم برادرم شد قتل و اشرار.

خیلی رفتیم برای رضایت، اما دادستانی سنگ‌اندازی کرد. گفتند حتی اگر رضایت بگیرید از جنبه عموم داخل می‌شویم و اعدام می‌کنیم. آخر کار هم بدون اینکه به ما بگویند اعدامش کردند و به ما گفتند بیایید جنازه‌اش را تحویل بگیرید. نمی‌گویم با پول همه چیز حل می‌شود. پول برای خانواده عزیز از دست داده مرهم نمی‌شود. گفتیم راهی پیدا کنیم که خانواده آن راننده خدا بیامرز محتاج کسی نشوند، برادر ما هم در زندان تنبیه شود، اما قوه قضائیه غیر از کشتن کار دیگری بلد نیست.

سارا – قربانی

از ساعت هشت صبح تا ساعت نه شب سر کار هستم. رئیس شرکت کار داشته باشد یا حساب‌ها ‌به هم ریخته باشد گاهی تا ساعت ده شب هم طول می‌کشد. تابستان‌ها ‌زیاد بد نیست، اما پاییز و زمستان کابوس است. همیشه که تاکسی خط دار نیست. ساعت نه یا ده شب که نمی‌توانم یک ساعت منتظر تاکسی شوم. مجبورم سوار مسافرکش‌های شخصی بشوم.

سارا، قربانی: تلویزیون ایران کارش شده اوباش پروری. هر سال مسابقه قوی‌ترین مردان ایران را نشان می‌دهند و پسرهای جوان را تشویق می‌کنند به هیکل گنده کردن و وحشیگری. فکر می‌کنید اراذل و اوباش و زورگیر‌ها چه کسانی هستند؟ همین بدنساز‌ها و پسرهایی که باشگاه رزمی می‌روند. بیکاره‌هایی که هرچه هیکلشان بزرگ می‌شود عقل و شعورشان آب می‌رود.

برای من و خیلی از کسانی که می‌شناسم (زن‌ها) مزاحمت پیش آمده است. هر روز. در تاکسی، خیابان، مترو، مغازه. همه جا. دزدی هم مثل مزاحمت است. مرد‌ها دعوا می‌کنند و کتک کاری راه می‌اندازند، اما ما نمی‌توانیم. برای همین بیشتر کیف ما زن‌ها ‌را می‌دزدند و شب‌ها ‌جلوی ما را می‌گیرند.

برادرم یک تیغ موکت بری به من داده بود تا در کیفم بگذارم و اگر لازم شد استفاده کنم، اما اینقدر ترسیده بودم که جیغ هم نمی‌توانستم بکشم. دو پسر جوان با بازوهای بزرگ شبیه بدنساز‌ها با موتور جلویم پیچیدند و چاقو گذاشتند زیر گلویم. کیف پول، موبایل، مدارکم و کارت‌های بانکی‌ام را بردند. رمز کارتم را هم گرفتند و گفتند اگر رمز اشتباه باشد از روی مدارک می‌آیند دنبالم. من هم از ترس رمز را دادم.

روزی که این اتفاق اتفاد چند زن و مرد از فاصله چند متری من گذشتند، اما هیچکدام برای کمک به من جلو نیامدند. فکر کنم حتی به پلیس زنگ نزده بودند که شارژ موبایلشان مصرف نشود.

فکر نمی‌کنم آن دو زورگیر فقیر بودند. یکی از آن‌ها با ادکلن دوش گرفته بود. کسی که پول ندارد باشگاه بدنسازی نمی‌تواند برود و از این پودرهای بدنسازی نمی‌تواند بخرد. برادر من زمانی از این پودر‌ها می‌خرید، هر بسته‌اش هفتاد هزار تومان بود.

تلویزیون ایران کارش شده اوباش پروری. هر سال مسابقه قوی‌ترین مردان ایران را نشان می‌دهند و پسرهای جوان را تشویق می‌کنند به هیکل گنده کردن و وحشیگری. فکر می‌کنید اراذل و اوباش و زورگیر‌ها چه کسانی هستند؟ همین بدنساز‌ها و پسرهایی که باشگاه رزمی می‌روند. بیکاره‌هایی که هرچه هیکلشان بزرگ می‌شود عقل و شعورشان آب می‌رود. چند بار در روزنامه خوانده‌ام که قهرمان‌های بدنسازی یا قوی‌ترین مردان ایران به جرم مواد مخدر یا سرقت و کتک زدن مردم بازداشت شده‌اند. خیلی دلشان می‌سوزد این وحشیگری را از تلویزیون خودشان جمع کنند.

حامد – دانشجو

خوابگاه‌های دانشجویی شکارگاه خفتگیر‌هاست. با موتور اطراف خوابگاه‌های دانشجویی گشت می‌زنند و کسی که کیف لپ تاپ همراه داشته باشد را با چاقو خفت می‌کنند.

حامد، دانشجو: خوابگاه‌های دانشجویی شکارگاه خفتگیر‌هاست. با موتور اطراف خوابگاه‌های دانشجویی گشت می‌زنند و کسی که کیف لپ تاپ همراه داشته باشد را با چاقو خفت می‌کنند. لب تاپ، پول، ماشین حساب، هر چیزی را که فکرش را کنید با خود می‌برند.

لب تاپ، پول، ماشین حساب، هر چیزی را که فکرش را کنید با خود می‌برند. خیلی از این لپ‌تاپ‌ها قستی است و با وام دانشجویی و سختی خانواده‌ها خریداری شده است. هنوز اقساط‌ تمام نشده آن‌ها را در چند ثانیه می‌دزدند. تا به حال حتی یکی از دزدهای اطراف خوابگاه را هم نگرفته‌اند.

دوستان من در خوابگاه‌های دانشگاه شریف، امیرکبیر، خواجه نصیر و دانشگاه تهران بار‌ها خفت شده‌اند. بعضی بچه‌ها چاقو خورده‌اند. حراست دانشگاه که مدام به لباس دختر‌ها، سیگار کشیدن پسر‌ها، مطالب نشریات و رفتار بچه‌ها در اردو‌ها گیر می‌دهد، به زورگیری که می‌رسد می‌گوید به ما مربوط نیست.

یک شب یکی از بچه‌های خوابگاه رفته بود سر کوچه تخم مرغ بخرد. یک معتاد با سرنگ تهدید کرده بود که او را ایدزی می‌کند و پنج هزار تومان پول تخم مرغ و نان را گرفته بود. بیچاره دوستم با دمپایی رفته بود تخم مرغ بخرد.

یکی دیگر از بچه‌های خوابگاه را خفت کرده بودند، اما فقط هزار تومان پول همراه داشته. او را برده بودند جلوی عابر بانک و اینقدر زده بودند تا برایشان از عابر بانک ۵۰ هزار تومان پول زندگی یک ماه‌اش را گرفته بود.

حسن – زورگیر سابق

والله سرگذشت ما کمی عجیب و غریب است. ما یک سال کار (زورگیری) می‌کردیم. در آمد خوبی داشت. احتمال گیر کردن یک در هزار بود. مثل این تازه کار‌ها اهل لشکرکشی نبودیم. دو نفره و بی‌سر و صدا کار می‌کردیم.

حسن، زورگیر سابق: یک سال حبس کشیدم و به خاطر همکاری، عفو مشروط دادند. یک پیکان شلخته گرفته‌ام و به خدا هشتم گرو نهم هست. صورتم را با سیلی سرخ نگه می‌دارم، اما هرچه باشد خوشحالم که آزادم و انگ قتل روی من نیفتاده است و بالای چوبه دار نرفتم. به این زندگی راضی‌ام. آن موقع هم سر جوانی و گشنگی بود. دو سال بود از سربازی آمده بودم، اما کار درست و حسابی نداشتم. دوبار کار پیدا کردم، اما همیشه حقوقم عقب می‌افتاد. شپش توی جیبم پشتک می‌زد.

این فیلم را توی اخبار دیدم. اینکاره نبودند. بدبخت‌ها ‌ترسیده بودند که گله‌ای کار می‌کردند. آخر کار هم با قمه یک کفی [احتمالاً منظورش یک نوع ضربه با سطح غیر تیز قمه است/ گزارشگر] انداخت طرف بدبختی که خفت کرده بودند. کدام خری وقتی طرف مقاومت نمی‌کند و کار تمام شده برای خودش دردسر درست می‌کند؟ مطمئن باشید سر همین حرکت آخر برای این‌ها اعدام می‌زنند. وقتی کار پیش می‌رود آدم برای خودش جرم درست نمی‌کند. این‌ها ترسیده بودند. هرکس بگوید سابقه‌دار بودند من باز هم می‌گویم ناشی و تازه کار بودند.

سالی که مرا گرفتند همین شد. یک پسر جوان را در یک کوچه خلوت گرفتیم. نه به قیافه‌اش می‌خورد و نه به هیکل‌اش. همجرم‌ من یک لحظه حواسش پرت شد. او هم سریع دست کرد توی جیب‌اش و ضامن‌دار بیرون کشید. هم‌جرم من تا به خودش جنبید تیغه چاقو تا دسته توی پهلویش بود. دست خودم نبود. وقتی دیدم لباسش خونی شد و روی زانو افتاد، قمه را انداختم زیر کتف‌ طرف. هر دو نفر افتاده بودند و کف زمین پر از خون بود. پسر با آخرین زورش نعره می‌کشید. ترسیده بودم. نگاه کردم دیدن چند نفر از همسایه‌ها به خاطر سر و صدا دارند از پنجره نگاه می‌کنند. یک ثانیه تصمیم خودم را گرفتم. ول می‌کردم و می‌رفتم به جرم قتل همه زندگی ام را می‌باختم. خودم زنگ زدم به آمبولانس. دیدم از آمبولانس خبری نیست. با ماشین دربستی هر دو نفر را بردم بیمارستان. آنجا خواستم فرار کنم ولی دیدم اگر کسی دنبال کار مریض نباشد هیچ کاری برای مریض نمی‌کنند. یک پیر زنی آنجا نفس‌اش داشت خرخر می‌کرد. هیچ پرستاری نمی‌گفت به داد این بیچاره برسیم چون همراه نداشت.

نمی‌دانم خر شدم یا جو من را گرفت، اما دل را زدم به دریا و ماندم. بازداشت شدم. شانس آوردم هر دو نفر زنده ماندند. پدر شاکی مرد درستی بود. با خدا بود. وقتی فهمید پسرش را رسانده‌ام بیمارستان رضایت داد. شاکی خصوصی نداشت پرونده. همسایه‌ها ‌استشهاد داده بودند که من خودم آن‌ها را برده‌ام بیمارستان.

یک سال حبس کشیدم و به خاطر همکاری، عفو مشروط دادند. یک پیکان شلخته گرفته‌ام و به خدا هشتم گرو نهم هست. صورتم را با سیلی سرخ نگه می‌دارم، اما هرچه باشد خوشحالم که آزادم و انگ قتل روی من نیفتاده است و بالای چوبه دار نرفتم. به این زندگی راضی‌ام.

آن موقع هم سر جوانی و گشنگی بود. دو سال بود از سربازی آمده بودم، اما کار درست و حسابی نداشتم. دوبار کار پیدا کردم، اما همیشه حقوقم عقب می‌افتاد. شپش توی جیبم پشتک می‌زد. خجالت می‌کشیدم با رفقایم بیرون بروم، مبادا چیزی بخورند و پول توی جیب من نباشد برای تعارف کردن.

کریم – شاهد

دختر مردم را ساعت دو بعد از ظهر توی کوچه خفت کرده بودند. دو تا موتور بود و چهارتا جوان. با جیغ و داد دختر، همسایه‌ها ‌سر بیرون آوردند. اول فکر کردیم مزاحم دختر شده‌اند بعد فهمیدم زورگیری است. به پلیس زنگ زدیم، اما ۴۰ دقیقه بعد از اینکه موتوری‌ها رفتند از راه رسیدند.

کریم، شاهد: مردم دیگر برایشان مهم نیست. اگر چهار نفر دیگر آمده بودند دزد‌ها را می‌گرفتیم، اما مردم فقط تماشا می‌کنند. وقتی زورگیری می‌بینند راه‌شان را کج می‌کنند و می‌روند که خودشان آسیب نبینند. فکر نمی‌کنند اگر برای خودشان پیش بیاید، بقیه هم آن‌ها را کمک نمی‌کنند.

اینقدر دختر جیغ کشید و کتک خورد که دل را زدیم به دریا. من بودم، همسایه طبقه بالا و دوتا از پسرهای درشت محل که یلی هستند. بقیه جرئت نکردند جلو بیایند. آن‌ها قمه داشتند، دست هرکدام از ما چاقوی آشپزخانه و چوب. نمی‌خواستیم درگیر شویم. گفتیم می‌ترسند و فرار می‌کنند، اما خیلی پررو‌تر از این حرف‌ها بودند. درگیری پیش آمد. دختر فرار کرد طرف خانه ما.

یکی از جوان‌هایی که جلو آمده بود برای کمک قمه خورد. روی من و همسایه طبقه بالا خط انداختند. چند ضربه هم ما زدیم. سوار موتور شدند و فرار کردند. مردم دیگر برایشان مهم نیست. اگر چهار نفر دیگر آمده بودند دزد‌ها را می‌گرفتیم، اما مردم فقط تماشا می‌کنند. وقتی زورگیری می‌بینند راه‌شان را کج می‌کنند و می‌روند که خودشان آسیب نبینند. فکر نمی‌کنند اگر برای خودشان پیش بیاید، بقیه هم آن‌ها را کمک نمی‌کنند. مردم دیگر مردم قدیم نیستند. قدیم اگر مردم یک فریاد می‌زدند، همه همسایه‌ها‌ می‌ریختند بیرون برای کمک. چه فرقی دارد غریبه باشد یا خواهر و برادر خود آدم؟ مردم ایران خیلی عافیت‌طلب و ترسو شده‌اند.

... - پلیس

یادت باشد که قسم خوردی جایی اسم نبری. من چون اخوی را می‌شناسم روی شما مثل دوست خودم حساب می‌کنم. اگر هم می‌خواهی جایی بنویسی طوری بنویس که اسم و نشانی از من نباشد. هیچ چیزی از زبان من نویس. از طرف خودت بنویس.

پلیس: مامورها هم آدم هستند. زن و بچه دارند. فکر می‌کنی چقدر حقوق می‌گیرند؟ مطمئن باش کسی که مثل من آمده است توی نظام (منظور نیروی انتظامی است) دیگر هیچ کاری پیدا نکرده. تعارف که نداریم. کسی که سرمایه و مدرک دانشگاه داشت که نظام نمی‌آمد تا جلوی صد نفر پا بکوبد و بله قربان بگوید.

اینکه همکارهای من سر صحنه حادثه نمی‌روند درست نیست. نظام، نرفتن سرش نمی‌شود. ابلاغ می‌شود و باید برویم. اما مثلاً موارد سرقت مسلحانه را دست دست می‌کنند تا خود یگان ویژه برسد. موارد نزاع دسته جمعی را تا می‌توانند وقت تلف می‌کنند تا بعد از اینکه تمام شد، برسند. کدام آدم عاقلی می‌رود وسط یک دعوای بیست نفری که همه سلاح سرد دارند؟

مامورها هم آدم هستند. زن و بچه دارند. فکر می‌کنی چقدر حقوق می‌گیرند؟ مطمئن باش کسی که مثل من آمده است توی نظام (منظور نیروی انتظامی است) دیگر هیچ کاری پیدا نکرده. تعارف که نداریم. کسی که سرمایه و مدرک دانشگاه داشت که شغل نظام را انتخاب نمی کرد تا جلوی صد نفر پا بکوبد و بله قربان بگوید. شما می‌دانی ما اگر بخواهیم استعفا بدهیم باید کلی دوندگی کنیم و به نظام جواب پس بدهیم. ما حتی حق نداریم اگر از شغلمان خوشمان نیامد مثل آدم استعفا بدهیم.

بار‌ها همکاران خود من برای اینجور ماموریت‌ها ‌رفته‌اند و زخمی برگشته‌اند. نیروی انتظامی هر سال کشته می‌دهد سر این ماموریت‌ها. کسی که زورگیری می‌کند روغن همه چیز را به تن‌اش مالیده است. فرقی برایش ندارد با چاقو یا قمه مامور را هم بزند. ممکن است حضور نیرو باعث ترس زورگیر و اقدام به گروگانگیری شود. نیرو وقتی می‌رود و با اعمال منشور از اسلحه گرم استفاده می‌کند، اگر طرف وکیل بگیرد یا خانواده پر نفوذی داشته باشد پشت نیرو را خالی می‌کنند. کادرهای پایین تاوان می‌دهند. فرماندهی که مسئولیتی ندارد. ما چرا کاسه داغ‌تر از آش بشویم؟

همکاران من جوری می‌روند که بعد از تمام شدن کار برسند. صورت جلسه می‌کنند و پرونده را می‌سپارند دست بچه‌های آگاهی. آن‌ها خودشان می‌دانند چطوری متهم را بازداشت کنند.

محمد – در انتظار حکم

«این مدت خیلی ما را کتک زدند. می‌خواهند کارهایی که نکرده‌ایم را هم گردن بگیریم.» آه بلندی می‌کشد و ادامه می‌دهد: «بیشتر از زن و بچه خودم به زن و بچه اصغر فکر می‌کنم. قربان بزرگی خدا بروم که هیچکس سر از کارش در نمی‌آورد. یک بچه کوچک و این همه درد، مرض و مصیبت، حکمت‌اش چیست؟ سر در نمی‌آورم.

محمد، در انتظار حکم: روزهای اول وقتی کسی را می‌گرفتیم که لخت‌اش کنیم، وقتی التماس می‌کرد تمام تنم می‌لرزید. دلم می‌سوخت. دستم شل می‌شد، اما کم‌کم عادت کردم. پوستم کلفت شد. کسی را لخت می‌کردم، چهارتا هم می‌زدم تا عقده زندگی را روی کسی خالی کرده باشم.

روزهای اول وقتی کسی را می‌گرفتیم که لخت‌اش کنیم، وقتی التماس می‌کرد تمام تنم می‌لرزید. دلم می‌سوخت. دستم شل می‌شد، اما کم‌کم عادت کردم. پوستم کلفت شد. کسی را لخت می‌کردم، چهارتا هم می‌زدم تا عقده زندگی را روی کسی خالی کرده باشم. خدا هم فکر کنم همین‌جوری است. حساب کن این همه آدم زنده و مرده در کل سال‌هایی که زمین بوده (وجود داشته)، به خدا التماس کرده‌اند. کامپیو‌تر هم بود کم می‌آورد. اصغر همیشه می‌گفت وقتی خدا به حرف‌ها و التماس‌های یک بچه مریض گوش نمی‌دهد ما که بنده‌ایم چرا به حرف‌های آدم‌های صحیح و سالم گوش بدهیم؟

نه با پول دزدی و نه با پول کارخانه، با کمک‌های بچه‌ها و همسایه‌ها و همه، نمی‌توانست خرج درمان این بچه را بپردازد. حالا که در بیمارستان است و دستش از همه جا کوتاه است. زن و بچه‌اش خیلی به پلیس و دادگاه التماس کردند، اما گوش این‌ها از این التماس‌ها پر است. این همه خرجی که اصغر برای بچه‌اش کرد اگر‌‌ همان اول دست گذاشته بود گلوی بچه و خفه‌اش کرده بود یا گذاشته بود سر راه، الآن زندگی خوبی داشت. حالا چه شد؟ بعد از این همه خرج کردن اصغری افتاد زندان و بچه‌اش همین زودی‌ها از بی‌دارویی می‌میرد.»