فاطمه فنائیان

دشواری‌های زندگی پناهجویان در آلمان

society — Mon, 11 Mar 2013 21:25:49 +0000

فاطمه فنائیان

فاطمه فنائیان - «بلاتکلیفی، تنهایی، دوری، غربت و بی‌کاری» توصیف‌هایی است که یکی از جوانان ساکن کمپ پناهندگی شهر «هوف» در ایالت «بایرن» آلمان از این روز‌هایشان دارد. روزهایی که سختی‌ آن‌ها باعث شد «حامد سمیعی»، جوان ۲۸ ساله پس از گذراندن نزدیک به ۲۰ ماه زندگی پناهجویی، تاب نیاورد و در این کمپ دست به خودکشی بزند.

حامد، پنجشنبه هفدهم اسفندماه، در حالی که نزدیک به ۲۰ ماه بود که درخواست پناهندگی‌اش بدون پاسخ مانده بود، با خوردن بیش از ۷۰ قرص در اتاقش دست به خودکشی زد. صبح روز بعد، یکی از پناهندگان می‌بیند که در اتاق حامد باز است و او فوت کرده است. به گفته‌ دیگر ایرانیان پناهجوی ساکن کمپ، ساعت هشت صبح آمبولانس و نیروهای امداد می‌رسند و اعلام می‌کنند که از مرگ او پنج ساعت گذشته است.

کمپ شهر هوف ایالت بایرن آلمان یکی از خوابگاه‌های بزرگ بایرن است و پناهجویانی از کشورهای مختلف مانند سومالی، عراق، افغانستان و سوریه در آن ساکن‌ هستند. همچنین در حال حاضر ۱۵ ایرانی روزهای پناهجویی شان را در این کمپ می‌گذرانند. علی یکی از دوستان حامد که شب پیش از خودکشی نیز همراه او بوده است، می‌گوید بعد از این اتفاق همه در کمپ شوک‌زده و افسرده شده‌اند، «اما نمی‌دانیم چکار باید بکنیم».

دوستان حامد می‌گویند که او این اواخر بسیار ناراحت و افسرده بود و با کسی زیاد صحبت نمی‌کرد. از علی، یکی از دوستان او درباره شرایط دسترسی‌شان به روانپزشک یا روانشناس در شرایط مشابه می‌پرسم و می‌گوید: "روانپزشک و روانشناس در شهر ما هست، اما مشکل اینجاست که ما برای مراجعه به پزشک زبان آلمانی نمی‌دانیم. مترجم هم که نیست. خوب برای مشکلات روحی نیاز به حرف زدن هست که اغلب ما زبان آلمانی را در حد اولیه می‌دانیم و بنابراین نمی‌توانیم برای این نوع مشکلات به دکتر مراجعه کنیم." او می‌گوید حامد هم پیش از این حادثه برای مشکلات روحی پیش دکتر عمومی رفته بود، اما نتیجه‌ای برایش نداشت.

جسد حامد، چندین روز در سردخانه شهر هوک معطل ماند؛ چرا که از سوی کشور آلمان هیچ نهادی مسئولیت فرستادن جسد به ایران را به عهده نمی‌گرفت. به گفته‌ دوستان حامد، به خانواده‌ او گفته بودند باید بین هشت تا ده هزار یورو بپردازند تا جسد توسط شرکت‌های خصوصی به ایران منتقل شود، اما از آنجایی که خانواده‌ او از پس تامین این هزینه برنمی‌آمدند حتی جسد حامد هم برای چند روز بلاتکلیف ماند.

در نهایت، با پی‌گیری خانواده‌ حامد، پس از سه روز با همکاری یک شرکت ایرانی و با پرداخت دو هزار و ۵۰۰ یورو (توسط خانواده) قرار شد تا جسد روز گذشته جسد به ایران منتقل شود.

سه خودکشی در ۱۳ ماه

حامد اولین کسی نیست که در پی فشار ناشی از شرایط پناهندگی در این ایالت دست به خودکشی می‌زند؛ محمد رهسپار هشتم بهمن ماه سال گذشته در کمپ شهر "وورتسبورگ" ايالت بايرن خود را حلق‌آویز کرد. پیش از این دوستان محمد رهسپار در کمپ وورتسبورگ درباره نحوه خودکشی این پناهجوی ایرانی توضیح داده بودند که او در اتاق را از داخل قفل کرده، پرده‌ها را کشیده و با ملافه‌ تختش بوده خود را از پنجره حلق‌آویز کرده است.

حامد اولین کسی نیست که در پی فشار ناشی از شرایط پناهندگی در این ایالت دست به خودکشی می‌زند؛ محمد رهسپار هشتم بهمن ماه سال گذشته در کمپ شهر "وورتسبورگ" ايالت بايرن خود را حلق‌آویز کرد. پیش از این دوستان محمد رهسپار در کمپ وورتسبورگ درباره نحوه خودکشی این پناهجوی ایرانی توضیح داده بودند که او در اتاق را از داخل قفل کرده، پرده‌ها را کشیده و با ملافه‌ تختش بوده خود را از پنجره حلق‌آویز کرده است.

پس از خودکشی محمد در سال ۹۰، پناهجویان ایالت بایرن دست به تجمع و تظاهرات‌ پی‌درپی زدند. همزمان سخنگوی دولت محلی "اونترفرانکن" که کمپ وورتسبورگ در آن قرار دارد به دویچه‌وله گفته بود: "مسئولان ایالت بایرن تلاش می‌کنند شرایط نگهداری پناهجویان این کمپ را بهبود ببخشند."

به گفته‌ اشکان، یکی از پناهجویان کمپ وورتسبورگ اما نه تنها برخلاف وعده‌ها تغییری در شرایط موجود داده نشده، بلکه شرایط بدتر هم شده است و پناهندگان بسته‌های غذایی نامناسب‌تری دریافت می‌کنند. چندماه بعد، در نهم اکتبر ۲۰۱۲ "فراد آقایف" پناهجوی ۲۶ ساله از کشور آذربایجان در شهر "آشفن بورگ" ایالت بایرن آلمان دست به خودکشی زد.

فراد که از بیماری کم خونی رنج می‌برد، به همراه همسرش"گلنار آقایوا" نزدیک به یک سال را در کمپ های پناهندگی مختلف بايرن سپری کرده بود، وی چند ساعت بعد از بازگشت از کار تعیین شده از سوی اداره سوسیال، با تهیه مقداری سیم کابل در فاصله هشت کیلومتری محل نگهداری پناهندگان خود را حلق‌آویز کرد و حالا با فاصله کمتر از پنج ماه، حامد سمیعی در کمپ شهر هوف بایرن نیز با خوردن قرص به زندگی خود پایان داده است.

بایرن؛ کابوس پناهجویان

در هر ایالت آلمان یک اداره امور مهاجران و پناهندگی (بوندس آمت) است كه پناهجو بايد به طور شخصی با مراجعه به این مراکز درخواست پناهندگی‌اش را تسلیم کند. در ايالت بايرن اين اداره در حومه شهر نورمبرگ، زريندورف قرار دارد. پس از مراجعه پناهجو و ارائه‌ تقاضای پناهندگی در هر یک از ایالات آلمان، امکان تغییر ایالت اجباری وجود دارد. مثلاً این امکان وجود دارد کسی که در ايالت "هسن"، "برمن" يا "دورتموند" تقاضا داده به بايرن منتقل شود.

انتقال به بایرن اما برای پناهجویان خوشایند نیست. بسیاری از پناهجویان در ايالت بايرن نسبت به شرایط‌شان در كمپ‌های پناهندگي اعتراض دارند. پناهجویان اعتقاد دارند دولت بايرن فشار‌های اجتماعی و محدودیت‌ها را چنان افزایش می‌دهد که خود پناهجویان از ماندن منصرف شوند.

ايالت بايرن تنها ايالت آلمان است كه به جای پرداخت پول نقد به پناهجويان سبد مواد غذايی به آنها تحويل می‌دهد. همچنین رسیدگی به درخواست پناهندگی در آن بسیار طولانی است و به گفته پناهجويان این ايالت يك از بدنام‌ترین ايالت‌های آلمان در امر پناهندگی است.

زريندورف اولین اقامتگاه پناهجویانی است که باید در ایالت بایرن منتظر نتیجه‌ درخواست پناهندگی‌شان بمانند. اقامت در زریندورف به طور معمول از بيست روز تا سه ماه متغير است و بعد از انگشت‌نگاری و تعیین زمان مصاحبه، پناهجو تا زمان دریافت قطعی جواب به دیگر خوابگاه‌ها فرستاده می‌شود.

شاهرخ که سپتامبر ۲۰۱۲ وارد این کمپ شده و هنوز ساکن کمپ زريندورف است می‌گوید: "ورود به كمپ زريندورف دقيقاً ورود به يک گوشه جهان سوم است. برخورد كارمندها از برخورد كارمندهای ساير ايالت‌ها به مراتب بدتر و توهین‌آمیزتر است."

سام، فعال امور پناهندگان در ایالت بایرن می‌گوید: "۲۷-۲۸سال پیش اینجا هم مانند ایالت‌های دیگر پول نقد به جای غذا می‌دادند، اما در آن زمان پناهجویانی که اغلب از بلوک شرق می‌آمدند، پول‌ها را خرج شراب‌خواری می‌کردند و بعد می‌آمدند جلوی اداره امور اجتماعی (سوسیال) می‌نشستند و می‌گفتند که ما گرسنه‌ایم. درنتیجه تصمیم گرفته شد کارخانه‌هایی را دایر و این بسته‌های غذایی را تامین کنند. او می‌گوید از ۱۱ سال پیش با تلاش‌هایی که کردیم، تغییر جدی در این بسته‌ها داده شده و مواد غذایی مفید و کافی در بسته‌ها وجود دارد."

او و همسرش که با هم به آلمان آمده‌اند از روز ورود تاکنون در اتاق‌هایی جداگانه زندگی می‌کنند: "اولين شوكی كه به ما وارد شد اين بود كه من و همسرم را به دلیل كمبود جا از هم جدا كردند. او به خوابگاه زنان مجرد رفت و من به خوابگاه مردان مجرد. وقتی اعتراض كرديم گفتند می‌توانيد برگرديد ايران، كسی برای شما دعوت نامه نفرستاده. البته بعد شرايط برای پناهجوهای جديد، بدتر شد و به علت كمبود جا مجبور شدند توی محوطه چادر بزنند یا كف كليسا و كافی شاپ و گاراژ اتوبوس‌ها را تشك انداختند و تعدادی از پناهجوها را آنجا سکنی دادند."

آقای سام، که نزدیک ۱۴ سال است از طریق کلیسای پروتستان در ایالت بایرن درباره مسائل پناهندگان کار می‌کند می‌گوید که این کمبود جا به این خاطر است که "تا سه سال پیش این حجم عظیم از ورود پناهندگان در آلمان وجود نداشت. به خاطر همین هم بسیاری از کمپ‌های پناهندگان را فروختند یا کوبیدند و جایش بناهای دیگری ساختند، اما با افزایش ناگهانی پناهندگان دچار کمبود جا شدیم و متاسفانه مجبور شدیم برای بعضی‌ها چادر بزنیم. البته الان کانتین‌هایی ساخته‌اند که پناهندگان جدید بتوانند در آن‌ها مستقر شوند."

فرشید که نزدیک دو ماه است به کمپ زريندورف آمده است می‌گوید: "یکی از مشکلات اصلی اینجا، مشکل زبان است. برای آموزش زبان آلمانی باید ماهیانه ۲۵۴ یورو بپردازیم که با توجه به این که ما تنها ۱۲۰ یورو کمک‌ هزینه دریافت می‌کنیم پرداخت این پول برایمان سنگین است. اجازه‌ کار هم که تا یکسال نداریم و این می‌شود که به جای پیشرفت درجا می‌زنیم."

فرشید می‌گوید در اداره‌ها وقتی به انگلیسی صحبت می‌کند با برخورد خوبی مواجه نمی‌شود و حتی گاهی جواب‌اش را به آلمانی می‌دهند و این موضوع او را سردرگم می‌کند.

از آقای سام که درباره‌ کلاس‌های زبان و اجبار در پرداخت شهریه می‌پرسم، می‌گوید: "طبق قانونی که گذاشته‌اند پناهجویان تا ۱۱ ماه نمی‌توانند از کلاس‌های مجانی زبان استفاده کنند، اما بعد از آن برایشان کلاس‌های مجانی وجود دارد."

به گفته‌ی سام دلیل عدم حق استفاده پناهجویان از کلاس‌های مجانی در ۱۱ ماه ابتدایی ورودشان به آلمان این است که این کشور می‌خواهد مطمئن شود این پناهجویان در جای دیگری انگشت‌نگاری نداشته‌اند و در واقع "مطمئن شوند در آلمان ماندگارند تا آن‌وقت خرج‌شان کند."

علی از پناهجویان کمپ شهر هوف که مدت زیادی است از زریندورف خارج شده، می‌گوید: "وضعیت بعضی از بچه‌ها خیلی بد است. بعضی از کمپ‌ها دستشویی و حمام‌اش برای ۵۰ نفر مشترک است. یا توی روستاهایی است که فقط چند خانه دارد و بچه‌ها برای رسیدن به اولین فروشگاه باید دو ساعت پیاده‌روی کنند." علی می‌گوید در شرایط بلاتکلیفی که دارند این وضعیت بد سکونت آزار‌دهنده‌تر می‌شود.

علی از پناهجویان کمپ شهر هوف که مدت زیادی است از زریندورف خارج شده، می‌گوید: "وضعیت بعضی از بچه‌ها خیلی بد است. بعضی از کمپ‌ها دستشویی و حمام‌اش برای ۵۰ نفر مشترک است. یا توی روستاهایی است که فقط چند خانه دارد و بچه‌ها برای رسیدن به اولین فروشگاه باید دو ساعت پیاده‌روی کنند." علی می‌گوید در شرایط بلاتکلیفی که دارند این وضعیت بد سکونت آزار‌دهنده‌تر می‌شود.

آقای سام اما معتقد است در برابر کمپ‌هایی که برای ۵۰ نفر یک دستشویی و حمام دارد، کمپ‌هایی هم هستند که سرویس بهداشتی برای فقط پنج نفر است. او می‌گوید در ساخت کمپ‌ها سعی شده تا تمرکز در یک نقطه نباشد تا پناهجویان بتوانند با مردم در ارتباط باشند و به همین خاطر یک ساختمان خاص مرکزی مختص پناهجویان ساخته نشده است.

آقای سام درباره‌ علت اینکه در بایرن به جای پول نقد، بسته‌های غذا داده می‌شود توضیح می‌دهد: "۲۷-۲۸سال پیش اینجا هم مانند ایالت‌های دیگر پول نقد به جای غذا می‌دادند، اما در آن زمان پناهجویانی که اغلب از بلوک شرق می‌آمدند، پول‌ها را خرج شراب‌خواری می‌کردند و بعد می‌آمدند جلوی اداره امور اجتماعی (سوسیال) می‌نشستند و می‌گفتند که ما گرسنه‌ایم. درنتیجه تصمیم گرفته شد کارخانه‌هایی را دایر و این بسته‌های غذایی را تامین کنند. او می‌گوید از ۱۱ سال پیش با تلاش‌هایی که کردیم، تغییر جدی در این بسته‌ها داده شده و مواد غذایی مفید و کافی در بسته‌ها وجود دارد."

اشکان از کمپ وورتسبورگ به بسته‌های غذایی که در هفته دوبار به پناهجویان داده می‌شود اشاره می‌کند و می‌گوید: "کیفیت این غذاها اصلا مطلوب نیست. البته هفته‌هایی هست که کیفیت‌شان خوب است، اما اغلب یا بد است یا خیلی بد. حتی بعضی وقت‌ها مواد خوراکی تاریخ مصرف گذشته در بین این مواد خوراکی گذاشته می‌شود. گاهی هم مواد غذایی آلمانی است که ما حتی نمیدانیم چگونه باید استفاده کنیم."

اشکان ادامه می‌دهد: "احترام به شخصیت و در نظر کرامت انسانی برای پناهجو نکته‌ مهمی است که اغلب اینجا فراموش می‌شود."

بر اساس آمار وزارت كشور آلمان سال گذشته (۲۰۱۲)، چهارهزار و ۳۴۸ و در سال ۲۰۱۱، سه هزار و ۳۵۲ ایرانی در آلمان متقاضی پناهندگی بوده‌اند. سه هزار نفری که به امید زندگی بهتر و فرار از تلخی‌ها و خطرها از سرزمین‌شان خارج می‌شوند، اما تلخی‌ها و خطرهای غربت با قد و قامتی بلندتر سر راه‌شان سد می‌شود.

بچه‌های درخت جاکاراندا

hosseinn — Tue, 05 Mar 2013 20:56:32 +0000

گفت‌وگو با سحر دلیجانی نویسنده‌ «بچه‌های درخت جاکاراندا»، مجموعه‌ای از هفت داستان پیوسته

فاطمه فنائیان

فاطمه فنائیان- «بچه‌های درخت جاکاراندا» روایتی‌ست از سال‌های نخست انقلاب، کشتار زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷ و نسلی از جوانان که وارث این خشونت‌ها هستند. داستان‌های این کتاب در فاصله بین سال‌های ۱۳۶۲ تا ۱۳۹۰ اتفاق می‌افتد و از منظر چند نفر روایت می‌شود.

راوی یکی از داستان‌های «بچه‌‌های درخت جاکاراندا» دختری‌ست به نام «ندا» که در زندان اوین از مادری سیاسی متولد شده است. امید، روایتگر یکی دیگر از داستان‌های کتاب، در سه‌سالگی شاهد بازداشت پدر و مادرش بوده است. امید بعدها با شیدا آشنا می‌شود که پدر او را هم در همان سال‌ها اعدام کرده‌اند.

ندا، امید و شیدا نسلی را نمایندگی می‌کنند که در نهضت سبز مشارکت داشتند، اما سرکوب شدند.
«بچه‌‌های درخت جاکاراندا» نخستین رمان سحر دلیجانی‌ست که اکنون به زبان انگلیسی منتشر شده و به‌زودی ترجمه آن به زبان‌های دیگر در ۲۴ کشور جهان منتشر شود؛ از آمریکا و آلمان و فرانسه و سوئد گرفته تا برزیل و چین و ترکیه.

سحر دلیجانی هم مثل ندا، یکی از قهرمانان «بچه‌های درخت جاکاراندا»، ٢٩ سال پیش در زندان اوین به‌دنیا آمده، سال‌هایی از زندگی‌اش را در آمریکا گذرانده و اکنون در ایتالیا زندگی می‌کند.

با سحر که حالا ۱۰ سال می‌شود ساکن ایتالیا است، یک عصر در یکی از کافه‌های قدیمی شهر تورین به گفت‌وگو نشستم تا او از کتابش بگوید:

«بچه‌های درخت جاکاراندا» اولین کتابت بود و با این حال مورد استقبال زیادی قرار گرفت، فکر می‌کنی چرا؟

سحر دلیجانی هم مثل ندا، یکی از قهرمانان «بچه‌های درخت جاکاراندا»،

٢٩ سال پیش در زندان اوین

به‌دنیا آمده، سال‌هایی از زندگی‌اش

را در آمریکا گذرانده و اکنون در ایتالیا زندگی می‌کند.

راستش خیلی درباره این مسئله فکر کردم، اما نمی‌توانم بگویم دقیقاً چرا. فکر می‌کنم شاید یک دلیلش این بود که تا به حال کتابی درباره اینکه بعد از انقلاب ایران چه اتفاقی افتاده نوشته نشده بود. یعنی همیشه کتاب‌هایی که به انگلیسی درباره انقلاب ایران نوشته شده، درباره این بود که این انقلاب وحشتناک مثل یک هیولای ترسناک از راه می‌رسد و همه فرار می‌کنند و هیچ‌وقت درباره‌ آن‌هایی که در این انقلاب فعالیت کردند و خواستند که انقلاب ایران اتفاق بیفتد، به آن اعتقاد داشتند و می‌خواستند شاه برود و جمهوری برپا شود کسی چیزی ننوشته بود. به‌خصوص درباره کسانی که ایمان داشتند به این انقلاب و بعد خودشان قربانی این انقلاب شدند و به زندان افتادند کسی چیزی نشنیده بود. به خاطر همین بود که خیلی‌ها از من می‌پرسیدند که واقعاً ایرانی‌هایی هم بوده‌اند که می‌خواستند این انقلاب اتفاق بیفتد؟ چون به نظر خیلی‌ از غربی‌ها و آمریکایی‌ها این انقلاب اتفاق افتاده و همه الان فراری هستند. به نظر من این نکته‌ مهمی‌ست و یکی از دلایل مورد توجه قرار گرفتن کتاب است. نکته‌ای هم که بعداً، یعنی‌ وقتی‌ با ویراستاران و مترجم‌های کتاب صحبت می‌کردم فهمیدم، این بود که تصویری از زنان ایرانی و کلاً زنان خاورمیانه داشتند؛ مثلاً فکر می‌کردند زنانی هستند که توی خانه می‌مانند، دانشگاه یا حتی مدرسه نمی‌روند. بعد در این کتاب با زنانی آشنا شدند که انقلاب می‌کنند، اعلامیه می‌اندازند توی خانه‌ها، توی زندان بچه به دنیا می‌آوردند، زنانی که کاملاً با تصورات آنها فرق می‌کنند و کنار مردان یا حتی بعضی وقت‌ها جلو‌تر از آن‌ها حرکت می‌کردند و انقلاب می‌کردند. فکر می‌کنم این هم نکته‌ای بود که شاید جالب بوده و باعث توجه به این کتاب شده. بعد هم اینکه داستانی است که از قلب ایران آمده، برای دور و بر نیست، برای خود ایران است، از قلب انقلاب ایران آمده است و برای یک ایرانی است.

با این توضیح‌ها فکر می‌کنی «بچه‌های درخت جاکوندا» چقدر از موفقیتش‌ را به خاطر کنجکاوی جامعه غربی نسبت به ایران به دست آورده و چقدر از آن به خاطر کیفیت داستان است؟

امیدوارم بیشتر موفقیت به خاطر خوب نوشتن باشد (می‌خندد) چون به هر حال نویسندگان زیادی راجع به ایران نوشته‌اند، اما هیچ‌وقت خیلی مورد توجه نبودند. شاید داستان طوری روایت شده که اثرگذار بوده، خیلی‌ها گفتند که با خواندن کتاب گریه کردند – به‌خصوص با داستان اول که تولد نوزاد در زندان است و در واقع از نظر احساسی تأثیرگذار بوده. یعنی فکر می‌کنم شاید از سر کنجکاوی و اینکه خب، دوباره کتابی راجع به ایران نوشته شده، بخوانیم و ببینم چه می‌شود، شروع کرده‌اند به خواندن؛ اما بعدش به‌نظر می‌آید داستان رویشان تأثیر گذاشته و حسابی احساساتی شده‌اند و خوششان آمده.

راستش من خودم همیشه از خودم می‌پرسم مثلاً اگر افغانستان در صدر اخبار غرب نبود، نویسنده‌ای مثل خالد حسینی اینقدر مورد استقبال قرار می‌گرفت؟ با اینکه نویسنده خوبی است و خوب هم داستان‌هایش را روایت می‌کند.

بی‌شک پایه‌ اصلی داستان خیلی مهم است و اینکه اصلاً موضوع چیست. بعدش تو باید بتوانی این داستان را خوب روایت کنی.

داستان کتاب تو با به دنیا آمدن نوزادی در زندان شروع شده، خودت در زندان متولد شدی. این کتاب بر اساس رویدادهای واقعی است یا داستان‌پردازی‌های تو؟

●«بچه‌های درخت جاکاراندا»،

نوشته سحر دلیجانی،

هفت داستان پیوسته پیرامون کشتار زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷،

روایت نسلی که در زندان اوین از پدران و مادران عدالت‌خواه و آزادی‌خواه

متولد شد، و در نهضت سبز برای آزادی

به پا خاست.
بچه‌های درخت جاکاراندا را انتشارات «آتریا بوکس» در آمریکا در خردادماه ۱۳۹۲ منتشر کرد.

این کتاب یک ماه پس از آن در بریتانیا منتشر شد و در طی یک سال آینده

در ۲۲ کشور دیگر

به چاپ خواهد رسید.

کتاب دو قسمت است، قسمت اول در سال‌های دهه ۶۰ اتفاق می‌افتد و این‌ها بیشترشان الهام گرفته از داستان‌هایی واقعی‌‌ست که من با آن‌ها بزرگ شده‌ام. بیشتر دوستان مادرم دوستانی هستند که در زندان با هم بودند. حتماً موقعی از شب بود که خاطره‌هایشان را تعریف می‌کردند و من بار‌ها و بار‌ها این خاطرات را می‌شنیدم. با این حال وقتی می‌خواستم داستان‌ را بنویسم، از مادرم خواستم بنشیند و دوباره همه چیز را برایم بگوید. چون باید می‌دانستم که توی زندان چی می‌پوشیدند، چی می‌خوردند و چه کار می‌کردند. همه این جزئیات که مهم هست و نمی‌خواستم از خودم بسازم؛ می‌خواستم واقعی باشند. اما وقتی توانستم کاملاً فضا را حس کنم، خودم شروع به نوشتن کردم. مثل کسی که توی‌‌ همان فضا است. خیلی منطبق با خاطره‌ها ننوشتم و خودم هم شدم جزئی از از آن آدم‌ها و روایت‌هایی را اضافه یا کم کردم، تغییر دادم و بعضی حوادث را از نو ساختم.

اما بعد مسیر داستان تغییر می‌کند و به سال‌های دهه به ۱۳۸۰ و به دو سال پیش از انتخابات ۸۸ می‌رسد. یعنی از ۶۸ شروع می‌شود تا سال ۹۰ ادامه پیدا می‌کند. این بخش، همه روایت داستانی ذهن من است. اما خب، ذهن من هم خیلی ویدئو دیده بود، خیلی خبر خوانده بود. آخرین بار که رفتم ایران، یعنی دو سال بعد از انتخابات، دوستانم در ایران از تظاهرات رفتن می‌گفتند، از کتک خوردن، از فضای آن روز‌ها. دوستانی که اینجا داشتم و تازه از ایران آمده بودند بار‌ها از آن روز‌ها برایم تعریف کرده بودند و من همیشه، همه این شنیده‌ها را به ذهن می‌سپردم و از آنها خیلی استفاده کردم تا فضایی واقعی با جزئیات دقیق بسازم برای داستان‌هایی که در ذهنم دارم.

از وقتی تصمیم گرفتی به نوشتن کتاب تا تمام شدنش چقدر طول کشید؟

سه سال. سه سال طول کشید.وقتی شروع کردم به نوشتن کتاب، دقیقاً نمی‌دانستم چی می‌خواهم بنویسم. چون من چند تا رمان نوشته بودم قبل از این اما به نظر خودم خوب نبودند، برای همین سعی کردم داستان‌های کوتاه بنویسم، چاپشان کنم تا ببینم چه می‌شود. این داستان‌ها را که شروع کردم، اولی را که نوشتم چاپ شد. این خیلی به من اشتیاق داد تا دوباره بنویسم. دوباره و دوباره نوشتم. اما بعد دیدم همه این داستان‌های کوتاه که می‌نویسم برمی‌گردم به‌‌ همان اعدام‌ها در سال‌های ۶۰ و همه حول‌‌ همان محور می‌چرخند. کم‌کم - شاید پنجمین داستان را هم نوشته بودم- فکر کردم شاید بشود همه‌ این داستان‌ها را یک کتاب کرد. بعد شروع کردم به تکمیل داستان‌ها و با ویراستارها صحبت کردن و همه این‌ها دقیقاً سه سال کشید. از سال ۲۰۰۹ تا ۲۰۱۲.

یعنی وقتی شروع کردی به نوشتن کتاب، هنوز جنبش سبز و انتخاباتی در کار نبود؟ چی شد که این موضوع به کتابت راه پیدا کرد؟

می‌دانی، اتفاقات بعد از انتخابات به نوعی یک واقعیت لمسی به داستان‌هایی که داشتم می‌نوشتم داد. با اینکه داستان‌ها در مورد دهه‌ ۶۰ بود ولی آن‌چه که دوباره در خیابان‌های تهران رخ می‌داد انگار که داستان‌های خودم را به طور زنده در برابر چشمانم پخش می‌کرد. در خیابان دویدن‌ها، دستگیری‌ها، حمله‌هایی که به تظاهرکننده‌ها می‌شد و آنجا بود که ایده‌ی اینکه کتاب را با روایت آنچه که بعد از انتخابات در ایران اتفاق افتاد تمام کنم در من قوی‌تر شد. از داستان‌های دهه‌ی ۶۰ تقریبا ۳۰ سال گذشته بود و حالا بچه‌های آن انقلابی‌هایی که من داشتم درباره‌شان می‌نوشتم در خیابان علیه‌‌ همان رژیم تظاهرات می‌کردند. این یک تصادف تاریخی بود که نمی‌توانستم به راحتی ازش بگذرم.

احتمالاً تصویر ذهنی یک ایرانی که داخل کشور بوده با کسی که مثل تو که در خارج از کشور بزرگ شده متفاوت است. تو سعی کردی کدام باشی؟

فصل‌های اول به نظرم خیلی ایرانی‌تر هستند. چون بیشتر هم درباره پدر و مادرم هستند و تجربه‌های من نیستند. اما فصل‌های بعدی که درباره بچه‌هایی هست که در زندان به دنیا آمده و بزرگ شده‌اند، همه از زاویه‌ دید کسی‌ است که برمی‌گردد ایران. چون واقعیت این است؛ من نمی‌توانستم تنها تجربه‌ای که در ایران داشتم را به عنوان کسی که همه‌ عمرش را آنجا زندگی کرده بیاورم؛ نمی‌شد و نمی‌خواستم. به نظرم صادقانه نبود. بنابراین همه از زاویه دید کسی است که دور بوده و خواسته‌ام صادقانه هم در کتاب مشخص باشد. مثلاً اگر درباره تظاهرات بعد از انتخابات می‌نویسم، کسی است که دارد ویدئو‌ها را نگاه می‌کند، یا کسی که خبری را می‌خواند. چون من بودم و نمی‌خواستم کسی که نیستم را راوی داستان کنم.

اگر کتاب را به فارسی می‌نوشتی و مثلاً بعد ترجمه می‌کردی، منظورم این است که اگر به فارسی فکر می‌کردی برای نوشتن، نتیجه‌ کار متفاوت می‌شد؟

امکان دارد که فرق می‌کرد، چون تو وقتی زبانت را عوض می‌کنی شخصیت‌ات هم عوض می‌شود. اما به‌نظرم اگر این داستان را به فارسی می‌نوشتم باز هم زاویه‌ی دیدی که ازش صحبت کردیم تغییر نمی‌کرد، یعنی از این جهت فرقی نمی‌کرد. چون تجربه‌های من و داستان ذهن من همین بود؛ حالا به هر زبانی که بنویسم. اما امکان داشت برای ایرانی‌هایی که می‌خواندند فرق می‌کرد. خوب اینکه به چه زبانی کتاب را بخوانی در اثرگذاری‌اش فرق می‌کند. ضمن اینکه اگر چه من قبلاً فارسی زیاد می‌نوشتم اما متأسفانه آن تسلطی را که به انگلیسی دارم به فارسی ندارم.

احتمالاً قرار نیست «بچه‌های درخت جاکاراندا» در ایران منتشر شود. قصد نداری کتابت را به فارسی ترجمه کنی؟

امکان انتشارش که گویا فعلاً در ایران نیست. اما برای ترجمه چرا، پدرم می‌خواهد ترجمه‌اش کند، یعنی قرار است با هم کار کنیم. البته هنوز شروع نکرده؛ اما ترجمه‌اش می‌کند تا بعد ببینم چه می‌شود.

کتاب بعدی داری؟ می‌خواهی ادامه بدهی؟

آره، حتماً. کتاب دیگه‌ای توی ذهنم دارم که البته هنوز شروع‌اش نکردم. اما حتماً می‌نویسمش و ادامه‌ می‌دهم.