محمد شیروانی

چیدمان «فیل در تاریکی»

hosseinn — Mon, 11 Feb 2013 22:59:28 +0000

گفت‌و‌گوی لیدا حسینی‌نژاد با محمد شیروانی درباره چیدمان «فیل در تاریکی» در حاشیه جشنواره فیلم رتردام

لیدا حسینی‌نژاد

لیدا حسینی‌نژاد - «فیل در تاریکی» عنوان یک چیدمان هنری از محمد شیروانی است. محمد شیروانی کارگردان فیلم «لرزاننده چربی» یکی از برندگان ببر طلایی جشنواره فیلم رتردام است. او در طول این جشنواره در شهر رتردام حضور داشت.

در بخش «نشانه‌ها»ی چهل و دومین جشنواره فیلم رتردام بیش از ۴۰ فیلم از ایران شرکت داده شده بود. در کنار نمایش فیلم‌ها از هنرمندان ایرانی هم برای به نمایش گذاشتن آثارشان دعوت به عمل آمده بود.

آثار هنرمندان ایرانی در فضایی به نام «چایخانه سنتی ایرانی» به نمایش درآمد. البته این چایخانه به‌نظر بسیاری از بازدیدکنندگان چندان ایرانی هم نبود. برخی از ایرانیان آن را بیشتر عربی می‌دانستند و در نظر برخی دیگر از بازدیدکنندگان فضای قصه‌های هزار و یک‌شب و در نظر عده‌ای دیگر فضای تکیه‌ها را به ذهن می‌آورد. در این میان آنچه که در این فضا به هنگام ورود جلب توجه می‌کرد، یک جعبه چوبی بزرگ بود که بر روی آن کلمات «فیل در تاریکی» به زبان انگلیسی و فارسی نقش بسته بود. این جعبه بزرگ مانند یک اتاقک با سوراخ‌های متعدد بود. کنار برخی از این سوراخ‌ها کلمه Look نوشته شده بود و کنار برخی دیگر Touch . واکنش مخاطبان وقتی که از این سوراخ‌ها به درون جعبه می‌نگریستند و دستشان را به داخل می‌بردند، دیدنی بود.

محمد شیروانی در گفت‌وگویی که با او داشتم درباره این چیدمان می‌گوید:

مسئولان جشنواره فیلم رتردام به من ایمیل دادند که ما شرح حال تو را خواندیم و با خودمان فکر کردیم از تو دعوت کنیم که یک چیدمان هنری (Instalation) یا ویدئوآرت در جشنواره رتردام داشته باشی. من هم پرسیدم که در چه فضایی قرار است [این چیدمان] اجرا شود که پاسخ دادند بخشی از جشنواره را به سینمای ایران اختصاص داده‌اند، و اصولاً تمرکز جشنواره بر سینمای ایران است؛ فیلم‌هایی به نمایش درمی‌آید، و در حاشیه قرار است آثار هنری را به نمایش بگذارند؛ از چند هنرمند دعوت کرده‌اند و یک گالری و یک چایخانه هم دارند. این بود که من هم استقبال کردم و نهایتاً طرحی برای این چیدمان نوشتم و فرستادم که خیلی هم پسندیدند. دو هفته زود‌تر به رتردام آمدم و چیدمان را اجرا کردم. ظاهراً استقبال خوبی هم از آن شده؛ چه از طرف هلندی‌ها و چه از طرف مدیران جشنواره و چه از طرف ایرانی‌ها. کلاً بازخوردهای مثبتی دریافت کرده‌ام.

چرا «فیل در تاریکی» را برای این جشنواره انتخاب کردید؟

طرح را که نوشتم، یادم افتاد که ایده‌اش بی‌شباهت نیست به داستان مولانا. به رابطه خودم با پرفورمانسی که داشتم درباره نابینایی و تجربه‌ کارم با با نابینایان ربط پیدا می‌کرد. یعنی مبتنی بود بر این اندیشه که وقتی نابینا هستی، قضاوت تو هم تغییر می‌کند و به جای قضاوت کردن درباره چیزها، آن‌ها را لمس می‌کنی. کلاً قضاوت مسأله مهمی است که ما گرفتارش هستیم و قربانی آن هم هستیم، چه در داخل ایران و چه بیرون ایران. فرقی نمی‌کند. عملاً این ایده ریشه در تجربه‌های قبلی داشت.

در مورد تجربه‌ای که با نابینایان داشتید توضیح بدهید.

چهار سال با نابینایان کار کردم و به آن‌ها یاد دادم که چطور می‌شود بدون چشم فیلمبرداری کرد و فیلم ساخت. این مسأله خود من هم بود که اگر من چشم‌ نداشته باشم، آیا می‌توانم به‌کارم ادامه بدهم؟ این تجربه به یک فیلم منتهی شد که تجربه یگانه‌ای هم از کار درآمد. سال گذشته یک پرفورمانس هم در تهران اجرا کردم که یک پارتی کوری بود. یعنی یک پارتی بود با تمام مختصات آشنای آن مثل حضور یک دی‌جی، ‌ پذیرایی از مهمانان و انواع نوشیدنی البته از نوع غیر الکلی‌اش! و غذاهای چشم‌نواز با چیدمان بسیار زیبا. هرکس که وارد این میهمانی می‌شد جلوی در به او یک چشم‌بند داده می‌شد. میهمانان هویت‌شان را پشت در می‌گذاشتند و در این پارتی به یک شماره تبدیل می‌شدند. به این شکل میهمانان یا در واقع «شماره»‌ها همدیگر را پیدا می‌کردند و با هم معاشرت می‌کردند و در ‌‌نهایت وقتی بیرون می‌آمدند دوست داشتند بدانند فلان شماره ‌ چه کسی بوده، یک روزی مثلاً شاید بخواهند فلان شماره را ببینند. با این تمهید مختصات معماری و فضا به هم می‌ریخت و مهمانان دوست داشتند دوباره بیایند و در حالت بینایی ببینند آن گالری چه اندازه‌ای داشت و کجا بودند. تجربه جالبی بود، برای هر دو طرف. هم مخاطب و هم برای خودم که البته معمولاً هم باید همین‌طور باشد، اول اثر هنری باید خودت را تکان بدهد بعد بقیه را. طرحی که برای این جشنواره دادم یک جعبه مکعب است در ابعاد دو متر مکعب. جنس‌اش از چوب است و مثل جعبه‌هایی‌ست که چیزی در آن می‌گذارند و پست می‌کنند، مثلاً به اروپا یا به یک جای دور. روی این جعبه هم نوشته شده: فیل در تاریکی (Elephant in Darkness) به این شکل این توقع در مخاطب ایجاد می‌شود که حتماً یک فیل در این جعبه هست. این جعبه در اطرافش چند تا سوراخ دارد که آدم‌ها می‌توانند از این سوراخ‌ها دستشان را داخل جعبه کنند و آنچه را که نمی‌بینند لمس کنند. اول قرار بود فقط لمس (Touch) باشد ولی بعداً به این نتیجه رسیدم که ترکیب لمس و دیدن باشد. من ابژه‌ای داشتم که یک زن بود. مانکن یک زن را به جای فیل داخل این جعبه گذاشتم و بقیه جعبه زیر پارچه‌های سیاه پوشیده شده بود. تماشاگر از بعضی از سوراخ‌ها که می‌توانست ببیند یک زن می‌دید با یک ابژه؛ یک نرینگی که در‌ واقع این زن را تهدید می‌کند. ما همین دو ابژه را می‌دیدیم و نهایتاً سوراخ‌های دیگر برای لمس هستند. مخاطبان از هر زاویه‌ای که داخل این مکعب را لمس می‌کردند، احساس‌های متفاوتی را دریافت می‌کردند، زبر، نرم، خشن، اروتیک، تهدیدکننده، دعوت‌کننده و چیزهای مختلف. من در این جعبه دو عدد ابژه سکس‌ هم

گذاشته بودم که ارتباط مستقیم با منظور من داشت. شرح اثر هم بر اساس داستان مولانا نوشته شده بود؛ آن داستان از او که آدم‌ها به اتاقی تاریک می‌روند و یک فیل را در تاریکی لمس می‌کنند. هر کسی یک جای فیل را در تاریکی لمس می‌کند و هر کسی هر جای این فیل را لمس ‌کند تصوری ورای آن فیل به‌دست می‌آورد. یکی می‌گوید این یک ستون است، یکی می‌گوید بادبزن است یا لوله ناودان است و غیره. در ‌واقع هیچ‌کس به حقیقت نمی‌رسد و مولانا در آخر داستانش می‌گوید که اگر این‌ها شمعی داشتند و آن را روشن می‌کردند، آن حقیقت پدیدار می‌شد. این امر با کشور ما ارتباط مستقیم دارد. یعنی ایران ما را متأسفانه همیشه از یک سوراخ لمس کردند.

به‌نظر می‌رسد که شما درباره قضاوت دیگران قضاوت می‌کنید. این‌طور نیست؟

من درباره قضاوت دیگران قضاوت نکردم. عملاً خودم را بیرون می‌کشم. دانای کل را، حداقل در سال‌های اخیر و حتی در فیلم «لرزاننده چربی»، گاهی مسخره می‌کنم و یا آن را دست می‌‌اندازم. در موقعیتی قرار نمی‌گیرم که انگار حقیقت را در اختیار دارم و شما به عنوان یک مخاطب دست‌ و پا بسته باید با آن روبرو بشوید. فقط آدم‌ها می‌آیند و قضاوت می‌کنند و بعد از یک زاویه دیگر قضاوتشان تغییر می‌کند و دوباره می‌چرخند و یک قضاوت تازه. بحث این است که این‌همه رسانه‌های جهانی یک تصویر از ایران نشان می‌دهند؛ تصویر سیاسی که از ایران هست،‌ شناختی که از ایرانیان به‌دست می‌دهند این است که احتمالاً ایرانیان آدم‌های تروریستی هستند یا آدم‌های خشن و عصبانی هستند یا آدم‌هایی هستند که فقط فحش می‌دهند یا بویی از صلح نبرده‌اند، احتمالاً عرب هستند یا آدم‌هایی هستند بدوی و از مدرنیته چیزی نمی‌دانند. این تنها یک سوراخ است، یک زاویه است. اما تو اینطوری تماشاگر غربی را در موقعیتی قرار می‌دهی که یک زاویه دیگر را هم تجربه کند و تلاش کند از یک زاویه دیگر به این کشور نگاه کند. هرچند من خیلی «اگزوتیک» رفتار نکردم و از «المان»‌های ایرانی استفاده نکردم. در شرحی که نوشتم اشاره می‌کنم که طبیعتاً به دلیل تحریم‌ها نمی‌توانستم یک فیل را بیمه کنم و داخل این باکس بگذارم و بیاورم. یعنی با موضوع تحریم‌ها شوخی می‌کنم. به این نکته هم البته اشاره می‌کنم که فیل در امپراطوری ایران اهمیت زیادی داشته ولی الان فیلی در ایران وجود ندارد. نام کشور هم از زمانی که از

«پرشیا» به «ایران» تبدیل شد و از آنجایی‌که ایران هم اسم زن است، یک مثالی بین مردم هست که از زمانی‌که اسم یک زن را روی این کشور گذاشتند هرکسی به آن رسید دستی به آن کشید و یک کاری با آن کرد. با این موضوع هم شوخی می‌کنم. در ‌واقع مخاطب را در موقعیتی قرار می‌دهم که انگار او هم کورکورانه یا آگاهانه دستی به این زن فرو می‌کند! بحث تجاوز را در میان نمی‌آورم، ولی این زن از یک جایی به بعد دیگر نمی‌فهمد که چه کسی عاشق اوست، آیا عاشق است، آیا معشوق است، آیا مورد خشم واقع شده است، آیا مورد بی‌تفاوتی قرار گرفته، یعنی ترکیبی از رفتارهای هیستریک و پارانویا و عشق و چیزهای دیگر.

فکر می‌کنید چقدر مخاطبان شما توانستند برداشتی را از این اثر بکنند که شما انتظار داشتید؟

چون خودم می‌دانم که در جعبه چه خبر است، نمی‌توانم انتخاب مناسبی باشم برای اینکه در مورد کار خودم حرف بزنم. اما با دیگران، چه خارجی‌ها و چه ایرانی‌ها، که درباره کار حرف می‌زدیم، احساس کردم این‌کار خوب توانسته با مخاطب ارتباط بگیرد و چیزی را که باید منتقل می‌کرده، منتقل کند. برای مثال جالب است که چایحانه‌ ایرانی که دوستان هلندی درست کردند، همه از جمله خودم انتقاد داشتیم به اینکه عناصری که در آن گذاشته شده، ‌ عربی است و ایرانی نیست. این سند خوبی است برای اینکه این‌ها، به صورت خوشبینانه، ایران را نمی‌شناسند و تصورشان این است که نمادهای اگزوتیک مربوط به ایران است یا ما عرب هستیم و زاویه دیگر این است که مستشرقان دوست دارند آن‌طور که دلشان می‌خواهد شرق را ببینند، مگر آنکه خلافش ثابت شود. ما هم که قدرت نداشتیم خلاف آن را ثابت کنیم. سینمای ما صدای متفاتی بود از فرهنگ ما که صدای آن هم در این سال‌ها آنقدر بلند نبوده، بیشتر در جشنواره‌ها بوده. فشارهای داخل و خارج هم باعث شده که تنها سینما باشد. ادبیاتمان درست ترجمه

در همین زمینه

در زمانه منتشر شده است:

●گفت‌و گوی سارا روشن با محمد شیروانی درباره فیلم «لرزاننده چربی»

●گزارش تصویری از برندگان ببر طلایی رتردام

●محمد شیروانی، برنده ببر طلایی رتردام

نمی‌شود. موسیقی ما درست به خارج از ایران نمی‌آید. خیلی خاستگاه دولتی و خاستگاه مردمی ندارد. من خیلی این خاستگاه را نمی‌بینم. مثلاً در ترکیه، هم حکومت و هم مردم تلاش می‌کنند خودشان را به دیگران بشناسانند و تصورات غلط را تصحیح کنند. هنوز ما خیلی کار داریم. من هم نه آدم ناسیونالیستی هستم و نه عرق ملی دارم. واقعیت این است که در خاکی زندگی می‌کنم که سرزمین مادری من است، به آن احساس تعلق دارم، به آن بدهکارم و به آن دین دارم و دارم کار می‌کنم. برای من ناراحت‌کننده است که مثلاً وقتی در رتردام برف می‌آید یا در فستیوال ساندنس بودم برف می‌آمد و به من می‌گویند لذت می‌بری که اینجا برف هست چون شما برف ندارید. در اینجور مواقع مجبورم شوخی کنم که اتفاقاً من الان از تهران می‌آیم و آن‌جا هم نیم متر برف بود! به جای بحث کردن، با آن‌ها شوخی می‌کنم. دوست ندارم از یک چیز در برابر چیز دیگری دفاع کنم. چون در موقع دفاع آدم در موقعیت ضعف قرار می‌گیرد. در موقعیت ضعف باید ثابت کنی و در نتیجه مقایسه می‌شوی. باید ثابت کنی که ما هم مثل شما هستیم یا ما هم مثل شما این را داریم. در صورتی که بالاخره این زن نحیفی که امروز هست روزی فیلی بوده. البته گذشته‌ها هم گذشته. من نمی‌توانم خیلی به تمدنی که سال‌های پیش داشتیم افتخار کنم. اما [غربی‌ها] واقعیت‌ها را باید بدانند.

«لرزاننده چربی»، پیشنهاد تازه‌ای در سینمای ایران

hosseinn — Mon, 04 Feb 2013 07:43:17 +0000

گفت‌و‌گوی سارا روشن با محمد شیروانی در جشنواره فیلم رتردام

سارا روشن - «لرزاننده چربی» ساخته محمد شیروانی با تصویر حجامت روی بدن لخت یک مرد چاق شروع می‌شود. این مرد چاق و یک پسر زیبارو که در طول فیلم حرف نمی‌زند، در سطح شهر تهران دختران را تلکه می‌کنند.

بخش‌های بعدی فیلم ظاهراً در عالم رؤیا اتفاق می‌افتد و در هر حال ساخت فیلم به‌گونه‌ای است که تماشاگر نمی‌تواند واقعیت را از خواب و رؤیا تشخیص بدهد.

مثل این است که شخصیت اصلی این فیلم (با بازی لوون هفتوان) در میان لایه‌های چربی گم شده. او اما در سراسر فیلم به شیوه‌ها و ترفندهای گوناگون قدرت و تسلطش را به نمایش می‌گذارد.

یک پسر لال (با بازی حسن رستمی) و یک زن به ظاهر مدرن و آزاد (با بازی مریم پالیزبان) از شخصیت‌های دیگر «لرزاننده چربی» هستند. آن‌ها گاهی قربانی فریب‌کاری‌های مرد چاق و از ریخت‌افتاده‌ می‌شوند و گاهی هم او را به چالش می‌کشند.

«لرزاننده چربی» ساخته محمد شیروانی همراه با فیلم «قاتل سگِ من» ساخته میرا فورنی و «سرباز ژانت» ساخته دانیل هوزل ببر طلایی جشنواره رتردام را از آن خود کرد. به برندگان ببر طلایی جشنواره رتردام ۱۵ هزار یویرو هم به عنوان جایزه نقدی تعلق گرفت. این جایزه نقدی را سازمان غیر انتفاعی «هیفوس» اهداء کرده بود.

●رابطه یک پدر و پسر

یا رابطه ارباب با گماشته‌اش؟

هیأت داوران جشنواره فیلم رتردام، «لرزاننده چربی» ساخته محمد شیروانی را به خاطر داستان جذاب و شخصیت‌پردازی هوشمندانه‌اش ستودند. فاطمه معتمد آریا و آی وای وای، هنرمند سرشناس چینی از اعضای هیأت داوران جشنواره فیلم رتردام بودند.

در فیلم متفاوت «لرزاننده چربی» رابطه مرد چاق و پسر لال از یک‌سو یک رابطه پدر و پسری‌ست و از سوی دیگر رابطه ارباب با گماشته‌اش است.

پس از نمایش «لرزاننده چربی» در بخش ویژه خبرنگاران جشنواره فیلم رتردام در گوشه‌ای از سالن انتظار با محمد شیروانی گفت‌و‌گو کردم. بسیاری از ما محمد شیروانی را با فیلم‌های «ناف» و «رییس‌جمهور میرقنبر» و «۴۴ روز» می‌شناسیم.

شیروانی در این گفت‌و‌گو رابطه پیچیده دو شخصیت اصلی فیلمش را توضیح می‌دهد و به این نکته اشاره می‌کند که «پدر» یا «ارباب» در این فیلم، در رابطه با زنان هرچند طلب عشق می‌کند، اما در همان حال بر آن است که به بهانه عشق بر زن تسلط پیدا کند. در این معنا رابطه‌اش با پسرش را در رابطه با زنان نیز بازتولید می‌کند. او اما در نهایت در این رابطه‌ها کامیاب نیست. محور این رابطه‌ها اخاذی عاطفی است. هنگامی که پسر نافرمانی می‌کند، داستان بر خط سفر اتفاق می‌افتد. این سفر یک سفر ذهنی‌ست که در ذهن پدر هم مثل یک استمنای ذهنی اتفاق می‌افتد اما هرگز به ارگاسم نمی‌رسد.

محمد شیروانی اعتقاد دارد که سینمای ایران بیش از حد اجتماعی و واقع‌گراست و نگاه ناتورالیستی بر آن چیره شده و تخیل در آن سهم اندکی دارد.

شیروانی می‌گوید قصد داشته با «لرزاننده چربی» پیشنهاد تازه‌ای به سینمای ایران ارائه دهد.

گفت‌و‌گو با محمد شیروانی را می‌توانید از طریق فایل صوتی بشنوید:

مشخصات «لرزاننده چربی»:
تصویربردار و تهیه‌کننده، کارگردان: محمد شیروانی
صدا‌برداری: وحید مقدسی
طراحی صدا: بهمن اردلان
تدوین: محمد شیروانی، پویا پارسا
بازیگران:مریم پالیزبان،موسیو لوون، حسن رستمی، نوید محمد‌زاده

در همین زمینه:

محمد شیروانی، برنده ببر طلایی رتردام

۴۰ فیلم ایرانی در جشنواره جهانی فیلم رتردام، سارا روشن

محمد شیروانی در سایت جشنواره رتردام

محمد شیروانی، برنده ببر طلایی رتردام

hosseinn — Sat, 02 Feb 2013 00:19:11 +0000

فیلم «لرزاننده چربی» از محمد شیروانی برنده جایزه مشترک ببر طلایی جشنواره رتردام شد.

به گزارش رادیو زمانه «لرزاننده چربی» فیلم متفاوتِ محمد شیروانی همراه با فیلم «قاتل سگِ من» ساخته میرا فورنی و «سرباز ژانت» ساخته دانیل هوزل ببر طلایی جشنواره رتردام را از آن خود کرد.

به برندگان ببر طلایی جشنواره رتردام ۱۵ هزار یویرو هم به عنوان جایزه نقدی تعلق می‌گیرد. این جایزه نقدی را سازمان غیر انتفاعی «هیفوس» اهداء کرده است.

همچنین این فیلمسازان که آثار معمولاً متفاوتی عرضه می‌کنند، این امکان را به‌دست می‌آورند که در سطح جهان آثارشان را مطرح کنند.

آی وی وی، هنرمند سر‌شناس چینی و فعال حقوق بشر جزو داوران بخش اصلی جشنواره فیلم رتردام در سال ۲۰۱۳ بود.

آی وای وای که ممنوع‌الخروج است پیام ویدیویی داد و از محدودیت‌هایی که دولت چین برای او به‌وجود آورده سخن گفت.

هیأت داوران «لرزاننده چربی» ساخته محمد شیروانی را به خاطر داستان جذاب و شخصیت‌پردازی هوشمندانه‌اش ستود.

فاطمه معتمد آریا، بازیگر سر‌شناس ایرانی، سرگئی لوسنیستا، فیلمنامه‌نویس و کارگردان روس، کیس هین، کارگردان هلندی، خوزه لوئیس سین‌فوئگس، مدیر جشنواره فیلم‌های اجتماعی اروپا از دیگر داوران جشنواره فیلم رتردام بودند.

هیأت داوران «لرزاننده چربی» ساخته محمد شیروانی را به خاطر داستان جذاب و شخصیت‌پردازی هوشمندانه‌اش ستود.

آن‌ها همچنین از فیلم «قاتل سگ من» (محصول مشترک اسلواکی و جمهوری چک در سال ۲۰۱۳) به خاطر نمایش پیچیدگی‌های زندگی و آگاهی نسبت به خشونت در متن زندگی روزانه ستایش کردند.

هیأت داوران همچنین از فیلم «سرباز ژانت» (محصول اتریش در سال ۲۰۱۲) به عنوان فیلمی با تصاویر زیبا و قدرتمند و فرم و شخصیت‌های سنجیده یاد کرد و به این ترتیب جایزه ببر طلایی‌اش را به طور مشترک به سه کارگردان از سه کشور متفاوت و فرهنگ‌های گوناگون که در سینما بیان مشترکی یافته‌اند، اهداء کرد.

●ویدئو: پیش‌پرده

«لرزاننده چربی»

ساخته محمد شیروانی

«لرزاننده چربی» پس از فیلم «ناف» دومین فیلم سینمایی محمد شیروانی است. از جمله مستندهای این کارگردان می‌توان از «رییس جمهور میر قنبر» «۴۴۴ روز» و «دستور آشپزی» نام برد.

در میان فیلم‌هایی که در چهل و دومین جشنواره روتردام شرکت داشتند، در مجموع ۳۹ فیلم کوتاه و بلند از ایران هم به چشم می‌خورد؛ فیلم‌هایی مانند: «۱۱۱ دختر» از ناهید قبادی، «داروگ» از ابوالفضل جلیلی، «از تهران تا لندن» از مانیا اکبری، «باغبان» از محسن مخملباف، «پذیرایی ساده» از مانی حقیقی، «انقلاب دزدیده شده من» از ناهید پرسون سروستانی، «پرویز» از مجید برزگر، «کرگدن» از بهمن قبادی و بسیاری دیگر از فیلم‌های کمتر شناخته‌شده، تجربی، داستانی و مستند.

جشنواره فیلم رتردام از ۲۳ ژانویه تا ۳ فوریه ۲۰۱۳ در شهر رتردام، در جنوب هلند برگزار می‌شود. جهانیان این جشنواره را به‌عنوان جشنواره‌ای می‌شناسند که استعداد‌های تازه، به ویژه در سینمای کشورهای در حال توسعه را معرفی می‌کند.

جشنواره فیلم رتردام نخستین بار در سال ۱۹۷۲با مدیریت هوبرت بالس و با نام «فیلم جهانی» آغاز به‌کار کرد.

موضوع این جشنواره از‌‌‌ همان نخستین دوره فیلم‌های متفاوت با تأکید بر سینمای آسیای جنوب شرقی و کشورهای در حال توسعه است.

پس از درگذشت هوبرت بالس، بنیانگذار این جشنواره در سال ۱۹۸۸، بنیادی برای حمایت از سینمای کشورهای در حال توسعه به‌نام او تأسیس شد.

جشنواره رتردام از سال ۱۹۹۵ به شکل رقابتی برگزار می‌شود و جایزه ببر را به فیلم برگزیده در بخش اصلی اهداء می‌کند.

به‌زودی گفت و‌گو سارا روشن با محمد شیروانی را از رادیو زمانه خواهید شنید.

تصویر نخست: برندگان چهل و دومین جشنواره رتردام

در همین زمینه:

۴۰ فیلم ایرانی در جشنواره جهانی فیلم رتردام، سارا روشن

۴۰ فیلم ایرانی در جشنواره جهانی فیلم رتردام

hosseinn — Wed, 23 Jan 2013 09:04:38 +0000

گفت‌وگو با خِرت‌یان زاولهُف منتقد سینمایی و از دست‌اندرکاران جشنواره فیلم رتردام

سارا روشن

سارا روشن - مقاله توماس اردبرینگ، روزنامه‌نگار هلندی ساکن ایران که در نقد فیلم «پل چوبی» ساخته مهدی کرم‌پور در «ان ار سی»، یکی از پر خواننده‌ترین روزنامه‌های هلند منتشر شده با این جملات آغاز می‌شود:

«برای سومین بار روی در فلزی خونه‌یی در یکی از کوچه پس‌کوچه‌‌های جنوب تهران می‌کوبم. تا حالا دو بار کار رو خراب کردم. همه دور و برم نفسشون رو حبس می‌کنن. نازیلا آروم در رو بازمی‌کنه. نگاهش قاطع و برنده‌س. نمی‌شه از چشمای حنایی‌رنگش فرار کرد. صدام رو صاف می‌کنم. می‌گم: «دلم واسه‌ت تنگ شده بود.»

در این فیلم توماس اردبرینگ به عنوان یک روزنامه‌نگار خارجی در کنار هدیه تهرانی و بهرام رادان بازی کرده ‌است.

فیلم «پل چوبی» درباره آزادی این روزنامه‌نگار از زندان و عشق همسر ایرانی‌اش به معشوق دوران دانشجویی‌اش است. به گفته توماس اردبرینگ «پل چوبی» یک درام عشقی‌ست. این فیلم به خاطر حضور صدای اعتراضات خیابانی در پیش‌زمینه و به‌خاطر روایتی که از چگونگی زندانی شدن یک روزنامه‌نگار خارجی به‌دست می‌دهد، مجوز پخش نگرفت.

جشنواره فیلم رتردام:

●نخستین بار در سال ۱۹۷۲

با مدیریت هوبرت بالس

و با نام «فیلم جهانی»

آغاز به‌کار کرد.

●موضوع این جشنواره

از همان نخستین دوره

فیلم‌‌های متفاوت با تأکید بر سینمای آسیای جنوب شرقی

و کشورهای در حال توسعه است.

●پس از درگذشت هوبرت بالس،

بنیانگذار این جشنواره در سال ۱۹۸۸، بنیادی برای حمایت از سینمای کشورهای در حال توسعه به‌نام او تأسیس شد.

●از سال ۱۹۹۵

به شکل رقابتی برگزار می‌شود

و جایزه ببر

را به فیلم برگزیده

در بخش اصلی اهداء می‌کند.

●محمد شیروانی با فیلم «لرزاننده چربی» در بخش اصلی

جشنواره فیلم رتردام

شرکت دارد.

البته توماس اردبرینگ به‌غیر از ابراز تأسف از عدم پخش این فیلم در ایران، از اینکه این فیلم در فهرست فیلم‌های منتخب جشنواره جهانی فیلم روتردام در سال ۲۰۱۳ هم حضور ندارد، ابراز تأسف کرده است.

در میان فیلم‌هایی که در جشنواره رتردام شرکت می‌کنند، ۳۹ فیلم کوتاه و بلند از ایران هم به چشم می‌خورد؛ فیلم‌هایی مانند: «۱۱۱ دختر» از ناهید قبادی، «داروگ» از ابوالفضل جلیلی، «از تهران تا لندن» از مانیا اکبری، «باغبان» از محسن مخملباف، «پذیرایی ساده» از مانی حقیقی، «انقلاب دزدیده شده من» از ناهید پرسون سروستانی، «پرویز» از مجید برزگر، «کرگدن» از بهمن قبادی، «لرزاننده چربی» از محمد شیروانی و بسیاری دیگر از فیلم‌های کمتر شناخته‌شده، تجربی، داستانی و مستند. (لینک: فهرست فیلم‌های ایرانی در جشنواره فیلم روتردام)

دگرگونی‌های سینمای هنری ایران

جشنواره فیلم رتردام از ۲۳ ژانویه تا ۳ فوریه ۲۰۱۳ در شهر روتردام، در جنوب هلند برگزار می‌شود. جهانیان این جشنواره را به‌عنوان جشنواره‌ای می‌شناسند که استعداد‌های تازه، به ویژه در سینمای کشورهای در حال توسعه را معرفی می‌کند. بسیاری از فیلمسازان جوان مطرح دنیا نخستین فیلم‌شان را در جشنواره روتردام به نمایش گذاشته‌اند. گاهی هم سازمان «هوبرت بالس» (Hubert Bals Fund) سرمایه ساخت چنین فیلم‌هایی را به عهده گرفته است. (لینک: بنیاد هوبرت بالس)

در جشنواره رتردام در سال ۲۰۱۳، ۳۳ فیلم ایرانی در بخش «سیگنال‌ها» یا‌‌ «نشانه‌ها» با هم رقابت می‌کنند. طبعاً رسانه‌های هلند و دیگر کشورهای جهان هم به این آثار توجه می‌کنند و همه این‌ها باعث می‌شود که سینمای جوان ایران در جهان معرفی شود.

اما چرا جشنواره فیلم رتردام باز پس از پنج سال به سینمای ایران تا این حد توجه‌ می‌کند؟

این پرسش را با خِرت‌یان زاولهُف (Gertjan Zuilhof) تاریخدان، منتقد سینما و برنامه‌ریز جشنواره رتردام در میان گذاشتم. گفتنی‌ست که او برای انتخاب فیلم‌ها به ایران سفر کرده است.

خِرت‌یان زاولهُف می‌گوید:

خِرت‌یان زاولهُف

(Gertjan Zuilhof)

تاریخدان، منتقد سینما و برنامه‌ریز جشنواره رتردام

روایت رادیویی

گفت‌وگوی سارا روشن

با

خِرت‌یان زاولهُف

را از طریق لینک زیر بشنوید:

به چند دلیل پس از پنج سال تصمیم گرفتیم درباره ایران برنامه‌ای متفاوت اجرا کنیم. پنج سال پیش تمرکز روی فرهنگ جوانان ایران، موسیقی، چگونگی اجرای موسیقی، هنر معاصر در ایران و سینمای جوان ایران بود. امسال تمرکزمان روی خود فیلم‌هاست و اینکه چه تغییری در جامعه ایجاد شده که فیلمسازانی که طی ۱۵ سال گذشته، فیلم‌های زیادی ساخته‌اند، یا از کشور خارج شده‌اند و یا تعداد فیلم‌هایشان کمتر شده‌ است. پرسش ما این بود که شرایط کنونی سینمای ایران چیست؟ بسیاری از اطلاعات را از رسانه‌ها می‌گیریم. با این‌حال می‌خواستیم با خود فیلم‌ساز‌ها هم صحبت کنیم، با این امید که با فیلم‌سازهای کمتر شناخته‌شده و جوان ایرانی آشنا شویم.

در این سفر به چه چیز تازه‌ای در سینمای ایران برخوردید؟

شرایط در ایران به‌خاطر سانسور و تحریم‌ها که از نظر مالی و تأمین بودجه در روند ساخت فیلم‌ها تأثیر گذاشته‌ سخت است. البته برای دانستن این‌ها لازم نبود به ایران سفر کنیم. چیزی که در این سفر دریافتیم این بود که در چنین شرایطی هنوز فیلم‌های زیادی ساخته شده‌اند و در شرایط متفاوت به نمایش گذاشته می‌شوند. برای مثال در جمع‌های کوچک‌تر. فیلم‌سازانی را ملاقات کردیم که فیلم‌های تازه‌ای ساخته بودند و همچنین با برخی از فیلم‌سازان جوان و ناشناخته هم آشنا شدیم.

بر اساس چه معیارهایی فیلم‌ها را انتخاب کردید؟

برای ما روند انتخاب فیلم‌ها مانند جست‌وجو‌یی بود برای کشف تازه‌ها. قبل از سفر در گفت‌وگو با فیلم‌سازان ایرانی ساکن خارج از ایران درباره سینمای ایران اطلاعاتی به‌دست آورده بودم و با اسامی بسیار از فیلم‌سازان جوان آشنا شده بودم. می‌دانستم باید با چه کسانی صحبت کنم. برایم جالب بود که بدانم سینماگران و کارگردانان تآثر یا آن‌ها که ویدیوهای هنری می‌سازند چه نوآوری‌هایی دارند.

شما به کشور‌ها و قاره‌های مختلف سفر می‌کنید با این قصد که بهترین فیلم‌ها راً مخصوصاً فیلم‌‌های کمتر شناخته‌شده را معرفی کنید. در فهرست فیلم‌های ایرانی جشنواره روتردام کدام فیلم‌ها برای شما به منزله یک کشف بود؟

●ویدئو: پیش‌پرده

«لرزاننده چربی»

ساخته محمد شیروانی

فکر می‌کنم برای کسانی که سینما را چندان از نزدیک دنبال نمی‌کنند، «لرزاننده چربی» از محمد شیروانی حتماً یک کشف تازه است. محمد شیروانی البته غیر از فیلم‌سازی کارهای هنری دیگری هم انجام می‌دهد. او فیلم‌سازی است که از بقیه کسانی که ما می‌شناسیم، (فیلم‌سازانی مانند کیارستمی یا مخملباف) سبکی متفاوت‌تر دارد. ما سینمای ایران را به‌عنوان سینمایی واقع‌گرا می‌شناسیم. کارهای شیروانی اما سوررئال و تخیلی‌اند.

بله البته کسانی که سینمای ایران را از نزدیک دنبال کردند با کارهای قبلی او مثل «ناف» یا «رئیس‌جمهور میرقنبر» آشنا هستند. در بین فیلم‌های کوتاه چی نظر شما را گرفت؟

نکته جالب و بامزه‌ای که کشف کردیم این بود که تعداد زیادی از فیلم‌های ایرانی در ماشین، در حال رانندگی ساخته می‌شوند. یک نمونه از این فیلم‌ها، فیلمی است با عنوان «امان، امان» از احسان امانی که در آن یک زوج و دوستشان را می‌بینیم که با هم در گفت‌وگو هستند.

●

جشنواره فیلم رتردام ۲۳ ژانویه ۲۰۱۳ (۴ بهمن)، با فیلم «استاد» از پل تامس اندرسون گشایش یافت و تا ۱۰ روز آینده، یعنی تا سوم فوریه (۱۴ بهمن) با به نمایش گذاشتن فیلم‌هایی متنوع از سراسر جهان ادامه دارد.

برخی از این فیلم‌ها در بخش‌های مختلف طبقه‌بندی شده‌اند. افزون بر فیلم‌های ایرانی در بخش «نشانه‌ها»، دو کارگردان دیگر هم در این بخش حضور دارند؛ دومنیک گراف، کارگردان فیلم‌های آلمانی‌زبان و کیرا موراتاوا، فیلم‌ساز روسی.

آخرین ساخته برناردو برتولوچی، کارگردان سر‌شناس ایتالیایی هم در این جشنواره به نمایش در‌می‌آید. این فیلم «من و تو» نام دارد و پس از ۹ سال سکوت برتولوچی ساخته شده و پس از ۳۰ سال در کشور ایتالیا فیلم‌بردای شده‌ است.

در بخش «آینده درخشان» هم فیلم «زیبا» از بنی خشنودی پخش می‌شود.

در بخش اصلی جشنواره رتردام که فاطمه معتمدآریا و آی وای وای، هنرمند و از کوشندگان حقوق مدنی در چین از داوران آن هستند، فیلم «لرزاننده چربی» ساخته محمد شیروانی شرکت دارد.