نوروز

احمد خاتمی: سران سه قوا حق ندارند از کانديدايی حمايت کنند

news-zamaneh — Fri, 22 Mar 2013 14:04:43 +0000

احمد خاتمی، امام جمعه موقت تهران با بیان این‌که رؤسای قوا حق حمایت از هیچ کاندیدایی را ندارند گفت جشن‌های نوروزی اگر ناسيوناليستی باشد در شأن مردم نيست.

به گزارش خبرگزاری فارس، در نماز جمعه امروز جمعه دوم فروردین‌ماه تهران، ‌احمد خاتمی، در سخنانی بر ضرورت عدم هرگونه حمایت رؤسای قوا از کاندیداهای انتخابات ریاست جمهوری تأکید کرد و گفت: "مسئله رعایت اخلاق اسلامی و پرهیز از بداخلاقی در انتخابات و ترجیح مصلحت ملی و عموم بر منافع جناح خود از ملاک‌های انتخاب اصلح است."

وی تأکید کرد: " طرفداران هر کاندیدایی که چنین اصلی را زیر پا می‌گذارند و آن کاندیدا آن‌ها را نهی نمی‌کند نشان می‌دهد که او اصلح نیست."

برخی اصولگرايان حکومتی که مخالف محمود احمدی‌نژاد، رئيس‌جمهور و دولت وی هستند در روزهای اخير بارها گفته‌اند احمدی‌نژاد قصد دارد از کانديداتوری اسفنديار رحيم مشايی، که از او به‌عنوان "سردمدار جريان انحرافی" ياد می‌کنند حمايت کند.

آن‌ها شعار "زنده‌باد بهار" را که از زمان آخرين سخنرانی احمدی‌نژاد در سازمان ملل از سوی وی باب شد و اين روزها او و نزديکانش بارها آن را تکرار کرده‌اند، يک شعار انتخاباتی می‌دانند.

احمد خاتمی: خرج بیت‌المال برای جشن‌هایی که در آن لهو و لعب و بدحجابی است شرعاً حرام بین است

احمد خاتمی در بخش ديگری از سخنان خود با بیان این‌که "اسلام با شادی موافق است"، گفت: "ما با نوروزی که با دعای عید آغاز می‌شود کاملاً موافقیم. با صله ارحام موافقیم."

وی ادامه داد: "اما اگر کسانی بخواهند این نوروز را صبغه دینی فقط به جنبه ناسیونالیستی آن ببرند این‌‌ همان جشن‌های دو هزار و ۵۰۰ ساله ننگین شاهنشاهی است."

خاتمی در ادامه گفت: "این‌ها در شأن ملت نیست و به چه ملاکی بعضی‌ها جشن‌های نوروزی همراه با غفلت از خدا و از بیت‌المال مردم خرج می‌کنند."

به‌گفته این عضو مجلس خبرگان رهبری، "خرج بیت‌المال برای جشن‌هایی که در آن لهو و لعب و بدحجابی است شرعاً حرام بین است."

احمد خاتمی تیرماه سال ۱۳۹۱ نیز در این زمینه گفته بود: "آنان (آمریکا و اتحادیه اروپا) سعی دارند با بزرگ‌نمایی برخی سنت‌ها در جامعه ایرانی مانند سیزده بدر، نوروز و چهارشنبه‌سوری مردم از دین خداحافظی کنند."

اسفندماه گذشته نیز آیت‌الله صافی‌ گلپایگانی، مرجع تقلید شیعیان در مورد جشن نوروز گفته بود: "مگر می‌شود جشن استقبال از نوروز را اسلامی خواند؟ آیا موسیقی‌ها، رقص‌ها و بی‌بندوباری‌هایی که در این جشن اتفاق افتاده خلاف شرع مقدّس اسلام نیست؟"

آیت‌الله شیخ محی‌الدین حائری شیرازی، عضو مجلس خبرگان رهبری نیز در روزهای نخست سال گذشته در سخنانی گفته بود: "با جشن‌های نوروزی نمی‌توان اسلام را صادر کرد."

يادی از نوروز در کابل قديم

hosseinn — Mon, 18 Mar 2013 11:42:04 +0000

نجم کاويانی

نجم کاويانی-در کابلستان، نوروز (Nowruz) به عـنوان جشـن بهار، نمادی از فرهنگ پارينۀ بومی توسط پير و برنا با مراسم و آداب نوروزی برگزار می‌شد و می‌شود.

شهر کهنۀ کابل، قلب تپيندۀ کابلستان، پيشنۀ ۳۵۰۰ ساله دارد و در دامنه‌های کوه شيردروازه، کاسه‌برج و آسمايی در دو طرف دريای کابل از باختر به سوی خاور افتاده است. اين شهر یادگار و نمادی است از باشندگانِ اصلی کابل، باشندگانی که به فرهنگ‌پروری و خردورزی، عیاری و جوانمردی مشهورند. سهم کابليان در جنبش‌های آزادی‌خواهی، مشروطيت، دموکراسی و پيشرفت سرزمين ما چشم‌گير بود و هست. اين شهر در درازنای تاريخ شهر فارسی‌زبان بود و هست. معماری شهر کهنۀ کابل بسيار زيبا بود، اما دريغا بخش‌هایی از اين شهر تاريخی در جريان جنگ‌های بين تنظيمی مجاهدين در دهۀ هفتاد خورشيدی به خاک يکسان شده است. اميد بر آن است که به همت جوانان و فرهنگيان کشور ما بخش‌های از شهر کهنه کابل به عنوان يادگاری از گذشت‌گان بازساری و پاسداری شود و به موزيم تبديل گردد، نام‌های شخصيت‌های برازندۀ کابل و نام کوچه‌های آن، بر خيابان‌های جديد نيز گذاشته شود.

برگزاری نوروز نزد کابليان به عنوان نماد آفرينيش دوبارۀ طـبـيعت، مژدۀ شکوفه و باران، جشن تکابـو و کار، پيـا‌م آور مهر و هم‌دلی، رويداد شادی‌آفرين و شورانگيز بود و هست. من که زادگاهم شهر کهنۀ کابل است، روايت و داستان‌های زيادی دربارۀ برگزاری نوروز در کابل قديم از بزرگان خانواده شينده‌ام، اما در اين نوشته چشم‌ديد و برداشت‌های نگارنده از برگزاری نوروز در شهر کهنۀ کابل آمده است. البته هر شهر و برزنِ حوزۀ نوروز مراسم و آداب برگزاری ويژۀ خود را نيز دارد که به زيبایی نوروز می‌افزايد.

باغ نوروزی، معروف به باغ بابر، افتاده در وادی کوه‌شیر دروازه کابل

خوب به ياد دارم که در شهر کهنۀ کابل، در دهۀ چهل خورشيدی، کابليان يکی دو هفته پيش از فرا رسيدن نوروز به پيشواز بهار صندلی‌ها (کرسی) و بخاری‌ها را برمی‌داشتند و خانه‌تکانی می‌کردند، کوچه‌ها را پاک، ديگدان‌های آشپزخانه را رنگ، ظروف مسی را با قلعی سفيد می‌کردند، پيش از تاريکی چراغ روشن می‌نمودند و دکانداران دکان‌های خود را چراغان می‌کردند و می‌آرستند، دهقانان فرآورده‌های خود را در نوروز به نمايش می‌گذاشتند و جشن نهال‌شانی برپا می‌شد.

در شـب و روز تدارک مقدمات برگزاری نوروز، بازارهای نوروزی شهر کابل گرم و پرتپش بود و كار پيشـه‌وران و بازاريان پررونق. برگزاری مراسـم نوروزی گردش چرخ اقتصاد و پويايی آن را نيز در پی داشت. بسياری از آنچه که به مناسبت و يا برای نوروز ساخته می‌شـد، کارهای دستی با بار هنری بود که دريغا در سال‌های پسين اين فرآورده‌های دستی-هنری زير سايۀ توليدات وارداتی و کلان رنگ باخته اسـت.
آيين نوروزی نقشِ پويا و نيرومند در انسجام و وفاق خانواده‌ها داشت و دارد. کابليان در نوروز تلاش می‌کردند که در هر جايی باشند، به خانه و کاشانۀ خود برگردند، تا در نوروز در جمع خانواده و در کنار سـفرۀ نوروزی باشند. کابليان فرهنگ و آداب نوروزی را رعايت می‌کردند، يادی از رفتگان، عيادت از بيماران، ديد و بازديد از دوستان و نزديکان همراه با آرزوی سلامتی و سال پربار برای تک‌تک آنها می‌پرداختند. محافل شادی و آواز‌خوانی برپا می‌داشتند. اين همه و همه در تحکيم صفا و دوستی، مهر و محبت ميان انسان‌ها نقش بارز دارد.

در روزهای بهاری، کابليان خانه‌ها را ترک می‌‌كردند و به دامان طبيعت پناه می‌برند و در كنار سبزه که نمادی از زندگی نو است، روز را سپری می‌کردند. آنها می‌خواستند که نوروز را در آغوش طبيعت جشن بگيرند و سرآغاز سال را با تجديد خاطره‌هایی از پيوند ديرينۀ انسان و طبيعت گره بزنند. کابليان بيشتر به گردش در دامنه‌های کوه خواجه صفا و سخی، تپۀ سياه‌سنگ و مرنجان، باغ‌ چهل‌ستون، باغ زنانه و باغ نوروزی (باغ بابر) ۱ می‌رفتند.

پيوند انسان با طبيعت، رمز پايداری و راز ماندگاری نوروز است که از آن به نام "فلسفۀ وجودی نوروز" ياد می‌کنند. انسان، با پايان يافتن شـب‌های سـرد و دلـگير زمستان و آمدن بهـار زنگارهای کهنه را از قلب و انديشـه برمی‌کند و با حركت نمادين خانه‌تكانی با طبيعت همگام می‌شـود و اين پيوند در شـعر و ادبيات سرزمين ما بازتاب گسترده دارد.

کابليان دو شب پيش از نوروز کشمش، زردآلو، شکرپاره و سنجد را پس از پاک کردن و شستن در درون يک ظرف با مقدار آب لازم می‌اندختند و يک شب پيش از نوروز بادام، چهارمغز (گردو) و پسته را پوست کرده همراه با قدری عرق گلاب با آن اضافه می‌کردند و آنرا هفت ميوه می‌ناميدند و در روز نوروز آن را روی سفره نوروزی می‌گذاشتند.

کابليان کوشش می‌کردند که در حد امکان جامۀ نو تهيه کنند و رخت تميز بر تن نمايـند، سبزی‌چلو را که نشانۀ از سال نيک و پربار اسـت، بپزند، خوان نوروزی بگسترانند و در کنار آن جمع خانواده با صفا و صميميت جمع آيند، گرد نفاق را بروبند، با مهر و دوستی دست يکديگر را بفشارند، يادی از رفتگان کنند و راهی عيادت بيماران و ديد بازديد دوسـتان شـوند.

هفت میوه:

کشمش، زردآلو، شکرپاره، سنجد، بادام، چهارمغز و پسته

در آن شب و روز بازار ماهی‌فروشان و جلبی‌پزان (زولبیا‌پزان) در کابل گرم بود. جوانان کابلی در ورزشگاه‌ها به ورزش ضرب ميل و پهلوانی می‌پرداختند و ديگران را به ورزش تشويق می‌کردند. کاغذ‌پران‌‌بازان (بادکنک‌بازان) با هوا کردن بادکنک شرط می‌بستند. کلچه‌پزان کلچۀ نوروزی می‌پختند.
در روز نوروز در ميان کابليان رسم بر اين بود که خانوادۀ ‌داماد ماهی، جلبی (زولبیا‌)، کلچه نوروزی، شيرينی را يکجا با رخت‌های زيبا برای عروس در پتنوس‌های بزرگ چوپی (خوانچۀ نوروزی) می‌گذاشتند و شماری از بانوان اين خوانچۀ نوروزی را بر سر گذاشته، همراه با دف و سرود آنرا از کوچه‌ها عبور می‌دادند و به خانۀ عروس می‌بردند.

بسياری از خانواده‌های کابلی يک و دو هفته پيش از نوروز مقداری گندم را در ظرفی می‌ريختند و روی آن را با پارچۀ ململ مرطوب و نازک می‌پوشاندند و انتظار می‌کشيدند که گندم جوانه بزند و ساقه‌های آن سبز شود. پس از سبز شدن ساقه‌ها، بانوان و دوشيزگان در حويلی (سرای) بزرگ‌تر يکی از همسايه‌ها جمع می‌شدند، از سر شب تا سپيده‌دم دسته‌جمعی با ساز و آواز مراسم پختن سمنک (سمنو) را که يکی از آيين‌های ديرپای نوروزی است، با کف‌زنی و پايکوپی شادمانه اجرا می‌کردند و ترانۀ ويژۀ سمنک را با هم زمزمه می‌کردند:

سمـنک در جـوش ما كپچه زنيم
ديگران در خواب ما دفچه زنيم
سمـنک نـذر بهار اسـت
ميلۀ شب‌زنده‌دار است
اين خوشی سالی يک بار است
سال ديگر يا نصـيـب.
سمـنک در جـوش ما كپچه زنيم
ديگران در خواب ما دفچه زنيم
آرزو امشب خـروشـد
سمنک در خود بجوشد
دل‌خوشی جامه بپوشد
سال ديگر يا نصيب
سمـنک در جـوش ما كپچه زنيم
دختران در خواب ما بوسه زنيم

بهـاران ۱۳۹٢ خجسته باد!

پانویس:

۱- دکتر احمد جاويد می‌نويسد: که نام قديم باغ بابر باغ نوروزی بود. از زمانيکه بابر در اين باغ دفن شد، معروف به باغ بابر شد. نگاه شود: نوروز خوش آيين، از انتشارات انجمن فرهنگ افغانستان، ١۹۹۹، ص ٤٤.

مرکز منطقه‌ای میراث ناملموس در ایران

hosseinn — Mon, 12 Nov 2012 23:03:19 +0000

بیژن روحانی

بیژن روحانی - با افتتاح مرکز منطقه‌ای میراث ناملموس از سوی سازمان یونسکو در ایران، اکنون این کشور می‌تواند به پایگاهی برای مطالعات در زمینه فرهنگ‌ها، دانش‌های سنتی و مراسم آیینی در منطقه آسیای غربی و مرکزی تبدیل شود.

پیش‌تر و در سال ۱۳۸۹ توافقنامه‌ای میان سازمان میراث فرهنگی ایران و یونسکو برای ایجاد این مرکز منطقه‌ای امضاء شده بود. سرانجام در آبان‌ماه امسال، نخستین نشست شورای حکام این مرکز در تهران برگزار شد و پس از آن، این مرکز کار خود را آغاز کرد.

میراث ناملموس، رویکرد جدید یونسکو به فرهنگ انسانی

میراث ناملموس اصطلاحاً به آن بخش از میراث فرهنگی انسانی گفته می‌‌شود که کمتر شامل جنبه‌‌های مادی و ملموس مانند معماری است. این میراث می‌تواند شامل آیین‌ها، دانش‌های سنتی و بومی، سنت‌های شفاهی و روایی ماننند نقالی و داستان‌سرایی، موسیقی، رقص و آواز، آیین‌های اجتماعی و گروهی و هر مهارت و صنعت و هنر دیگری باشد که در طول سده‌ها در میان گروهی از انسان‌ها و از نسلی به نسل دیگر انتقال یافته است.

سازمان یونسکو از سال ۲۰۰۳ و با تدوین یک معاهده جهانی با نام «معاهده حفاظت از میراث ناملموس» اقدامات جدیدی را برای شناخت و حفاظت این بخش از ثروت‌های فرهنگی آغاز کرد. پیش از این، توجه یونسکو به طور عمده متوجه حفاظت از میراث ملموس شامل آثار معماری و هنری بود، اما این معاهده زمینه شناخت و پاسداشت آن بخش از فرهنگ انسانی را که ممکن است کمتر مورد توجه باشد فراهم می‌کند. اکنون در کنار فهرستی که برای ثبت آثار معماری و محوطه‌های باستانی وجود دارد، فهرست دیگری برای ثبت میراث ناملموس جهان نیز به وجود آمده است.

وظایف مرکز منطقه‌ای در ایران

مرکز منطقه‌ای جدیدی که کار خود را در ایران آغاز کرده است، در زمینه شناسایی، مستند کردن، ثبت و حفاظت از میراث ناملموس در کشورهای واقع در آسیای غربی و مرکزی فعالیت می‌کند. به گفته معاون دبیرکل یونسکو، این مرکز چهارمین مرکزی است که پس از ژاپن، چین و کره جنوبی در آسیا تأسیس شده و قرار است تمام فعالیت‌‌های آن سه مرکز دیگر را در خود پوشش دهد، به همین دلیل از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار است. محور‌های فعالیت این مرکز در ایران عبارتند از: افزایش مطالعات علمی و فنی و شناسایی میراث ناملموس در منطقه، تقویت همکاری میان کشورهای عضو در این مرکز در ارتباط با میراث ناملموس مشترک، به روز نگاه داشتن بانک‌های اطلاعاتی، جمع‌آوری و پردازش اطلاعات حقوقی و اداری میان کشورهای عضو، فعالیت‌های حفاظتی، برگزاری کارگاه‌های آموزشی و کنفرانس، و اطلاع‌رسانی به دبیرخانه معاهده ۲۰۰۳ یونسکو در زمینه حفاظت از میراث ناملموس.

مسئولان سازمان میراث فرهنگی ایران افتتاح این مرکز یونسکو را بسیار مهم ارزیابی کرده و آن را به عنوان دست‌آوردی مهم در کارنامه خود تلقی می‌کنند. ایران تاکنون توانسته تعدادی از آیین‌‌ها و دانش‌های سنتی خود را در فهرست جهانی میراث ناملموس در سازمان یونسکو به ثبت برساند. نقالی، دانش‌های سنتی لنج‌سازی و دریانوردی در خلیج فارس، موسیقی بخش‌های خراسان، آیین‌های پهلوانی و زورخانه‌ای، قالی‌بافی سنتی در استان فارس، قالی‌بافی سنتی در کاشان، تعزیه و ردیف موسیقی ایرانی جزو پرونده‌هایی هستند که ایران موفق به ثبت آن‌ها شده است. به جز این‌‌ها، پرونده نوروز نیز به طور مشترک توسط ایران و شش کشور دیگر در این فهرست جهانی به ثبت رسیده است.

چالش‌های میراث آیینی

از آنجا که میراث فرهنگی ناملموس با برخی از آدب و رسوم، سنت‌های اجتماعی و آیین‌های قومی گره خورده است، ثبت آن می‌‌تواند گاهی به بحث‌های مختلف دامن بزند و دیدگاه‌های مخالف و موافق را رو در روی یکدیگر بنشاند.

زمانی که مسأله ثبت آیین‌ها یا رسم‌هایی در میان باشد که در دنیای امروز مقبولیت خود را از دست داده‌اند یا با برخی از ارزش‌های کنونی در تضاد آشکار هستند، این قضیه می‌تواند بسیار حساسیت‌برانگیز باشد. چندی پیش در ایران مطرح شدن پرونده یک آیین سنتی به نام «خون ‌بس» مخالفت‌های بسیاری از فعالان اجتماعی را برانگیخت. مطابق این آیین، زمانی که بر اثر درگیری میان دو طایفه فردی به قتل می‌رسد، به منظور خاتمه درگیری و دور باطل انتقام، دختری از طایفه قاتل به ازدواج مردی از طایفه مقتول درمی‌آید تا این وصلت خانوادگی به خشونت‌ها خاتمه دهد. با این‌‌حال فعالان اجتماعی و فعالان حقوق زنان در ایران این آیین را ازدواج اجباری و مغایر با حقوق زنان دانسته و با ثبت آن در فهرست میراث ملی ایران مخالفت کردند. پس از این ماجراها، آتوسا مومنی، مدیرکل ثبت آثار در سازمان میراث فرهنگی ایران اعلام کرد از آنجا که آیین «خون بس» ضد حقوق بشر است، در فهرست میراث فرهنگی ایران ثبت نخواهد شد.

مطابق معاهده سال ۲۰۰۳ سازمان یونسکو، تنها آن دسته از میراث ناملموس شایسته پاسداشت هستند که با ارزش‌های کنونی حقوق بشر در تضاد نباشند. همچنین این آیین‌ها نیازمند احترام متقابل میان اقوام و گروه‌های مختلف اجتماعی است. در مقدمه معاهده سال ۲۰۰۳ یونسکو، صراحتاً از اسناد فعلی حقوق بشر، از جمله بیانیه جهانی حقوق بشر، مصوب سال ۱۹۴۸ سخن به میان آمده است. همچنین در بند دوم این معاهده و در ذیل تعریف مفهوم «میراث ناملموس» به ضرورت انطباق آن با موازین حقوق بشر اشاره شده است.

گنجاندن چنین قید و بندهایی در متن معاهده سال ۲۰۰۳ برای جلوگیری از ثبت آن دسته از آیین‌ها و سنت‌هایی است که می‌تواند نشانه‌ای از نقض حقوق انسانی، توهین، تبعیض یا آزارهای قومی، نژادی، عقیدتی یا جنسیتی باشد. به عنوان مثال در برخی آیین‌های کهن در بعضی از نقاط جهان، زنان پس از درگذشت همسرانشان به همراه آنان دفن یا سوزانده می‌شدند. گرچه مطالعات این دسته از آیین‌ها به کار مردم‌شناسان و مورخان می‌آید، اما معاهده سال ۲۰۰۳ یونسکو نمی‌تواند چنین آیین‌هایی را به عنوان میراث ارزشمند انسانی به ثبت برساند.

روزهای تلخ دو زندانی سیاسی کرد

arezoo — Thu, 29 Mar 2012 14:20:17 +0000

محسن کاکارش

محسن کاکارش - روزهای عید نوروز برای زندانیان سیاسی روزهای سختی بود. صدها زندانی سیاسی این روزها را دور از خانواده و آن سوی میله‌های زندان سپری کردند.

بر اساس برخی گزارش‌ها از ۲۰۰ زندانی سیاسی تنها ۲۲ تن از آنان در زندان‌های اوین و متی‌کلای بابل اجازه مرخصی یافتند و به هیچ یک از زندانیان سیاسی زندان‌های یزد،بهبهان، سپیدار اهواز و چندین زندان دیگر اجازه مرخصی داده نشد.

رضا شریفی بوکانی، زندانی سیاسی کرد در زندان رجایی شهر کرج در پیامی نوروزی می‌گوید: "امروز به جرم ابراز عقیده و دفاع از آزادی، دمکراسی و حقوق بشر همراه با صدها زندانی سیاسی در ایران دور از خانواده‌هایمان باید عید را در سلول‌های تاریک رژیم جشن بگیریم."

در همان حال والی درودی یکی دیگر از زندانیان سیاسی کرد در زندان یزد می‌گوید: "نو شدن روزها و سال‌ها دیگر برایم مفهومی ندارد. حتی بدون اینکه یک روز مرخصی داشته باشم، وارد شانزدهمین سال دوران حبس شده‌ام."

۱۶ سال بدون مرخصی

والی درودی، زندانی سیاسی کرد روز ۱۲ خردادماه سال ۱۳۷۵ توسط نیروهای دولتی در نزدیکی شهرستان کامیاران واقع در استان کرمانشاه دستگیر شد. سپس این شهروند کرد به زندان‌های مریوان، ارومیه، دیزل‌آباد و یزد منتقل شد.

والی درودی: نو شدن روزها و سال‌ها دیگر برایم مفهومی ندارد. حتی بدون اینکه یک روز مرخصی داشته باشم، وارد شانزدهمین سال دوران حبس خود شده‌ام.

گفته می‌شود این زندانی سیاسی در این زندان‌ها مورد شکنجه‌های فراوان واقع شده است. آقای درودی و سه نفر دیگر به نام‌های محمد مرادی، علی صالحی و عمر امامی که همزمان بازداشت شده بودند، هم‌اکنون در زندان یزد به سر می‌برند. این زندانیان سیاسی به اتهام اتهام عضویت در یکی از احزاب کرد و اقدام مسلحانه ۱۶ سال است بدون مرخصی دوران حبس خود را می‌گذرانند. تاکنون تلاش‌های خانواده والی درودی برای گرفتن مرخصی بی‌نتیجه مانده است. والی درودی در آستانه نوروز به زمانه می‌گوید: "نو شدن روزها و سال‌ها دیگر برایم مفهومی ندارد. حتی بدون اینکه یک روز مرخصی داشته باشم، وارد شانزدهمین سال دوران حبس خود شده‌ام."

بیشتر هم این زندانی سیاسی به زمانه گفته بود: "در حکمی که برایم صادر شده، ممنوع الملاقات بودنم قید نشده، اما در بند مجرمان خطرناک هستیم. امیدم را به آزادی از دست نداده‌ام و تنها آروزیم شرکت در مراسم عروسی دخترم است. وقتی بازداشت شدم دخترم چند سال بیشتر سن نداشت و هم اکنون عقد کرده است. چندین بار تقاضای مرخصی داده‌ام. اما پاسخی دریافت نکرده‌ام."

عید در سلول‌های تاریک

هم‌زمان با نو شدن سال، فشارها بر زندانیان سیاسی افزایش یافت. در پنج روز نخست سال جدید هرگونه تماس تلفنی و ملاقات زندانيان سياسی بند ۳۵۰ اوین با اعضای خانواده‌های‌شان ممنوع شده بود.

آن‌طور که تارنمای کميته گزارشگران حقوق بشر گزارش داد، پس از آن‌که به‌دستور دادستانی در پنج روز نخست سال هرگونه تماس تلفنی و ملاقات زندانيان سياسی بند ۳۵۰ با اعضای خانواده‌های‌شان ممنوع شد، زندانيان سياسی تصميم گرفتند در اعتراض به اين اقدام از روز ششم فروردین از تماس تلفنی خودداری کنند.

فشار بر زندانیان سیاسی در ایام نوروز در حالی افزایش یافت که رضا شریفی بوکانی، زندانی سیاسی کرد در زندانی رجایی شهر کرج در آستانه نوروز به زمانه گفت، صدها زندانی سياسی عيد نوروز امسال را دور از خانواده‌هايشان در "سلول‌های تاريک" جشن می‌گيرند.

این زندانی سیاسی در ارديبهشت‌ماه سال ۸۹ توسط نيروهای امنيتی در کافی‌نتی در تهران بازداشت و پس از چند ماه در بند ۲۰۹ اوين به زندان رجايی‌شهر کرج منتقل شد.

وی ابتدا به اتهام "محاربه" و "افساد فی‌الارض" به اعدام محکوم شد. سپس نخست از سوی شعبه ۱۵ دادگاه انقلاب تهران سی‌ سال‌ و ‌شش ماه زندان به وی داده شد. در آخرين مرحله محاکمه اما اين زندانی سياسی براساس دو پرونده به اتهام "جاسوسی" و "عضويت در حزب دمکرات کردستان ايران و اقدام عليه امنيت ملی" به هفت سال ‌و ‌نيم زندان محکوم شد.

رضا شریفی بوکانی پیام خود به مناسبت نوروز را چنین آغاز کرده است: "از زمانی که ‌زاده شدم بی‌عدالتی و ظلم را شناختم. همانا ظلم و بیدادگری و ستم را دیده‌ام و نیز فقر و بدبختی و فلاکت اجتماعی را. این نیاز در من زندانی سیاسی کرد به‌وجود آمده که هر از گاهی از سرزمینم، از ملتم بنویسم و با مردم صحبت کنم.

بر اساس برخی گزارش‌ها از ۲۰۰ زندانی سیاسی تنها ۲۲ تن از آنان در زندان‌های اوین و متی‌کلای بابل اجازه مرخصی یافتند و به هیچ یک از زندانیان سیاسی زندان‌های یزد،بهبهان، سپیدار اهواز و چندین زندان دیگر اجازه مرخصی داده نشد.

امیدوارم با فرا رسیدن عید نوروز، عید باستانی و تاریخی مردمان ایران، سال نو برای همه ملت از هر قشر، قومیت و اقلیمی سرشار از موفقیت و پیروزی برای همه باشد. آرزومندم بهار ۹۱ سال سرفرازی و سربلندی برای مردمان کردستان باشد.

من یک زندانی سیاسی هستم و دوسال است در سلول زندان رجایی شهر، گوهردشت کرج، دوران محکومیت خود را می‌گذرانم و از بابت امکان ملاقات حضوری، امکان ارتباط تلفنی و حتی رفتن به مرخصی هم محروم هستم. احترام به اعلامیه جهانی حقوق بشر و کرامت انسانیت، از دیدگاه جمهوری اسلامی ایران مفهومی ندارد. اگر نقض حقوق بشر و حقوق شهروندی را رعایت می‌کردند اینگونه ما را محدود نمی‌کردند. همه ‌چیز را برای ما فوق امنیتی کرده‌اند. امروز به جرم ابراز عقیده و دفاع از آزادی، دمکراسی و حقوق بشر همراه با صد‌ها زندانی سیاسی در ایران دور از خانواده‌هایمان باید عید را در سلول‌های تاریک رژیم جشن بگیریم."

آقای شریفی در ادامه نامه خود نوشته است: "مردم از شب چهارشنبه سوری به پیشواز سال نو می‌روند و خواست‌های خودشان را در برابر عملکرد رژیم نشان می‌دهند. حکومت در طول ۳۳ سال گذشته معترضان، منتقدان، فعالان سیاسی، روزنامه‌نگاران، فعالان دانشجویی، فعالان کارگری و حقوق بشر را سرکوب کرده است و هیچ‌گاه در برابرخواسته‌های ملت پاسخگو نبوده است. تنها برای فریب دادن مردم و با اعمال سیاست‌های درونی و امنیتی خود و تنها برای اینکه به همچنین انتخابات نمایشی و دروغینی مشروعیت بدهند آن را برگزار می‌کنند. این درحالی است که آمار شرکت‌کنندگان نمایش انتخاباتی را بیش از ۶۴ درصد و آمار شرکت کنندگان تهران را ۴۸ درصداعلام کرده‌اند. حتی مقامات رژیم قادر به این نبودند به شخص دروغگویی که این آمار را ارائه داده استناد کنند. خوشبختانه همه مردم با آمار‌ها و بازی‌های دروغ حکومت آشنا و آگاهند. اشخاص باغیرتی که در سیستم دستگاه‌های حکومت در رده کار هستند آمار درست و حقیقی را چنین بیان کردند که در سراسر کشور حضور مردم کمتر از ۴۰ درصد و برای ساکنان تهران و حومه کمتر از ۱۷ درصد بوده است."

این فعال مدنی در پیام خود حکومت ایران را حکومت "بی‌رحم، دیکتاتور و تروریست" دانسته و نوشته است: "تا به حال در خاورمیانه هیچ حکومتی مثل آن نبوده و بی‌سابقه بوده است؛ حکومتی که در سه دهه گذشته تنها به دنبال منافع شخصی خودش بوده‌ و از دین یک ابزار سیاسی ساخته‌ است. حکومت با دروغ پردازی‌هایش به نام دین و اسلام مردمان ایران را فریب می‌دهند، ولی خوشبختانه دست‌شان برای همه رو شده است. مردم سختکوش قومیت‌ها، خصوصاً ملت کرد تحت ظلم و ستم حاکمان خودکامه زندگی کرده است. مذهب و آیین و مسلک مردم کردستان را به رسمیت نمی‌شناسند. از رونق اقتصادی و سرمایه‌گذاری همیشه محروم بوده‌اند. در جامعه‌ای زندگی می‌کنند که رژیم این ملت را در دریای فقر غرق کرده است. به خواسته‌ها و تصمیم‌های آنان هیچ توجهی نمی‌کنند. کسانی که به خاطر اهداف و باور‌هایشان به شدت برخورد می‌شود و به شکل غیر قانونی روانه زندان‌شان می‌کنند و شکنجه‌های بی‌رحمانه، حبس‌های طولانی‌مدت و یا برخی از هموطنان ما را به اعدام محکوم می‌کنند. ازجمله شیرکو معارفی، حبیب‌الله لطیفی، حبیب گلپری‌پور، سعید ملک‌پور و... که در آستانه اعدام قرار دارند و در زندان‌های مختلف ایران شب و روزشان را با مرگ می‌گذرانند و سایه مرگ را در چند قدمی خود حس می‌کنند.

رضا شریف بوکانی: احترام به اعلامیه جهانی حقوق بشر و کرامت انسانیت، از دیدگاه جمهوری اسلامی ایران مفهومی ندارد. اگر نقض حقوق بشر و حقوق شهروندی را رعایت می‌کردند اینگونه ما را محدود نمی‌کردند. همه ‌چیز را برای ما فوق امنیتی کرده‌اند.

حدود دو سال پیش بود که برخی از عزیزان ما را اعدام کردند. شهید معلم فرزاد کمانگر، فرهاد وکیلی، علی اسلامیان، شیرین علم‌هویی و حسین خضری که این احتمال است دوباره‌ همان سناریو را تکرار کنند. مردم کردستان حامی و پشتیبان این زندانیان باشند که هر لحظه اعدام آنان وجود دارد. نگذارید دوباره فرزندان و برادران ما را از هم جدا کنند. در برابر این رژیم سکوت اختیار نکنید و برای این عزیزان گامی مثبت بردارید و آن‌ها را تنها نگذارید در غم و شاید‌هایشان سهیم باشید و آنان را درک کنید. با خانواده‌هایشان ارتباط برقرار کنید. با آنان درد دل کنید.

واقعا نقض حقوق بشر در ایران به حدی رسیده است که حاکمان دولت‌های منطقه هم به حرف درآمده‌اند. ما همه با چشمان خود دیده‌ایم که عدالت برای همه ما کور است. قانون و عدالتی که بر ما حاکم است جز بی‌عدالتی از آن چیزی ندیده‌ایم. اعتقاد عمیق من به عنوان زندانی این است که انسان در طول حیات خود باید آزاد باشد و آزادانه زندگی کند و برای اجرای عدالت مبارزه کند. برای یک آزادیخواه مهم است که هر لحظه با ریشه‌هایش در تماس باشد تا هم متوجه تغییرات شود و هم آرامشی کسب کند. اکنون خیزش مردمان آزادیخواه سوریه عقب‌نشینی نکرده است و اکنون به صراحت حکومت بشار اسد را دیکتاتور می‌نامند که حدود پنج هزار نفر از شهروندان بی‌گناه این کشور را قتل عام کرده است. امروز بشار اسد به عنوان یکی از جنایتکاران ضد بشریت نامیده شده است. حتی حاکمان بسته‌ترین کشور‌ها هم ناچارند برای بقا، تغییر و تحولات را در اصلاحات نظام به وجود بیاورند و یا اینکه در برابر پرسش و پاسخ‌های مردم جوابگو باشند.

به امید خیزش مردمان ایران علیه استبداد و رژیم حاکم. امیدوارم مردم عزیزمان برای سرنگونی رژیم برخیزند و یک حکومت دمکراتیک و آزاد را پایه‌گذاری کنند. دوباره و هزارباره فرا رسیدن عید نوروز را به همه مردم ایران خصوصاً مردمان کردزبان عزیزم، احزاب کرد، گروه‌ها و تشکل‌های سیاسی در ایران تبریک می‌گویم. امیدوارم در کنار هم، همه و همه اتحاد و همبستگی داشته باشند تا برای تغییردادن رژیم دیکتاتوری جمهوری اسلامی متحد شوند. به امید فردای بهتر و آزادی ایران و پایه‌گذاری یک حکومت دمکراتیک."

در همین زمینه:

چهار زندانی سیاسی؛ پانزده سال بدون مرخصی

سفره‌های هفت‌سین در پای دیوار‌های بلند

منبع تصاویر:

نقاشی‌های زندان، اثر سودابه اردوان.

تفریح با ترس و لرز مزمن

arezoo — Wed, 28 Mar 2012 21:29:24 +0000

نعیمه دوستدار

نعیمه دوستدار - تفریح کردن در ایران دشوار است و در بعضی از روزهای سال مثل نوروز، دشوارتر. برای جوان‌تر‌ها این ماجرا سخت‌تر هم می‌شود.

نوروز طولانی‌تر از آخر هفته‌هایی است که جوان‌های ایرانی آن را با یک دور چرخیدن در شهر و ماندن در ترافیک می‌گذرانند. برای خیلی از ایرانی‌های جوان، دید و بازدید نوروزی جذابیت زیادی ندارد و تا جایی که بتوانند از آن فرار می‌کنند. بسیاری از آن‌ها معتقدند این دید و بازدیدها نمایشی است و چون سالی یک‌بار است و آدم‌ها در طول سال چندان از حال هم خبر ندارند، پس تصنعی هم هست.

آن‌ها به اندازه خانواده‌هایی که سرشان به دید و بازدید گرم است، از طولانی شدن روزهای تعطیل لذت نمی‌برند. تعطیلات آغاز سال نو برای آن‌ها طولانی و کشدار است و پر کردن اوقات خالی آن کار ساده‌ای نیست. با این حال بسته به موقعیت اقتصادی و اجتماعی‌شان، روش‌های مختلفی برای پر کردن این وقت‌های خالی دارند که البته چندان متنوع نیست و معمولاً به چند تفریح تکراری ختم می‌شود.

تفریح خانگی

میل و اشتیاق به تفریح، برای جوانان بیشتر از هر گروه سنی دیگر معنا دارد، اما جامعه چیزی را به عنوان تفریح صرف به رسمیت نمی‌شناسد. برنامه‌ریزانی که به اسم پر کردن اوقات فراغت و فراهم کردن امکانات تفریحی برای جوانان فعالیت می‌کنند، معمولا موضوع تفریح را با چاشنی آموزش و با صفت‌هایی چون "سازنده" و "مفید" همراه می‌کنند، اما در نهایت، برنامه‌ای برای این گروه سنی ندارند. در ایام و مناسبت‌های خاص مثل نوروز و در گیر و دار دغدغه‌های آیینی و سنتی جامعه، این موضوع کاملاً از یاد می‌رود.

برنامه‌ریزانی که به اسم پر کردن اوقات فراغت و فراهم کردن امکانات تفریحی برای جوانان فعالیت می‌کنند، معمولاً موضوع تفریح را با چاشنی آموزش و با صفت‌هایی چون سازنده و مفید همراه می‌کنند، اما در نهایت، برنامه‌ای برای این گروه سنی ندارند.

فرزاد، 24 ساله است. یک سالی هست که بی‌کار شده و از این لحاظ زندگی او قبل از روزهای عید با زندگی‌اش در روزهای نوروز تفاوت زیادی ندارد. با این حال می‌گوید چون همه‌جا تعطیل است و همه در گشت و گذار، میل به تفریح در او هم بیشتر می‌شود. بعد از تحویل سال نو، به اجبار خانواده به دیدن چند تا از بزرگ‌ترهای فامیل رفته، اما بعد پدر و مادرش را در میانه عید‌دیدنی‌ها جا گذاشته و به خانه مجردی یکی از دوستانش رفته است. خانه‌ این دوست مجرد این روزها پاتوق جوان‌هایی مثل فرزاد است: "دور هم جمعیم و می‌گوییم و می‌خندیم. این‌جا می‌توانیم تا هر ساعت روز که شده بخوابیم. شب‌ها هم تا دیروقت فیلم می‌بینیم یا پلی‌استیشن بازی می‌کنیم. غروب‌ها با ماشین می‌رویم بیرون؛ به اصطلاح دور دور می‌کنیم."

فرزاد و دوستانش معمولاً در چنین ایامی از سال به سفر هم می‌رفتند، اما امسال حال و حوصله این کار را نداشته‌اند. او می‌گوید: "پلیس به ماشین‌هایی مثل ما گیر می‌دهد. چندماه پیش با همین بچه‌ها رفتیم شمال تا برسیم چالوس چهاربار نگه‌مان داشتند. توی صندوق عقب و زیر صندلی‌ها را می‌گردند دنبال مشروب. بیشتر به جوان‌ها گیر می‌دهند. توی شمال هم باید دردسر گیر آوردن ویلا و اتاق را بکشی و توی ترافیک بمانی. زیاد هم خوش نمی‌گذرد. همان ساحل همیشگی. نه امکانات خاص شنا و ورزش‌های ساحلی و دریایی هست، نه تفریح خاص دیگری. ترجیح می‌دهیم توی همین تهران بمانیم."

او به شکل‌های مختلف تفریح همنسلانش اشاره می‌کند و می‌گوید: "یک فضایی ایجاد شده که اسم هر کاری را می‌شود گذاشت تفریح. لایی کشیدن و ویراژ دادن، متلک گفتن و قلیان کشیدن، خراب کردن شهر و آشغال ریختن... این کاری است که خیلی‌ها می‌کنند فقط برای این که سرشان گرم شود. البته پولدارها راه‌های بهتری برای تفریح دارند: سالن‌های بیلیارد خصوصی، ویلاهای شخصی، سفرهای خارجی، اما برای جوان‌هایی مثل من، روزهای عید با بقیه سال فرقی ندارد."

فرهنگ در تعطیلات

اگر از مسئولان ایران بپرسی، همه پارک‌ها و فضاهای سبز، موزه‌ها و تفریحگاه‌های عمومی را برای گذران تعطیلات و تفریح جوانان پیشنهاد می‌کنند و آمار دهان‌پرکنی از امکانات جدید ایجاد شده برای جوانان می‌دهند، اما واقعیت این است که این نوع تفریحات، اگر هم وجود داشته باشند، چندان بین جوانان ایرانی طرفدار ندارند.

در فضاهای عمومی جایی برای جوان‌ها نیست چون آزادی وجود ندارد. بیشتر جوان‌ها ترجیح می‌دهند بروند توی محیط‌های بسته مثل کافه‌ها که تازه آن هم با ترس و لرز همراه است.

یکتا، 27 ساله و دانشجوی فوق‌لیسانس است. او هم در روزهای نوروز کمبود تفریح را بیشتر حس می‌کند: "بعد از ماه‌ها کار و درس، آدم فکر می‌کند که تعطیلات عید فرصت خوبی برای سرگرمی و تفریح است، اما یکی دو روز که می‌گذرد کسالت جای خوشحالی را می‌گیرد. دلیلش این است که جایی برای وقت‌گذرانی و شادی نداریم. در فضاهای عمومی جایی برای جوان‌ها نیست چون آزادی وجود ندارد. بیشتر جوان‌ها ترجیح می‌دهند بروند توی محیط‌های بسته مثل کافه‌ها که تازه آن هم با ترس و لرز همراه است. من خودم بیشتر وقتم را توی فضای مجازی می‌گذرانم و گاهی می‌بینم که مثلاً هشت ساعت مداوم توی فیس‌بوک بوده‌ام. در غیر این صورت، سوار ماشین می‌شویم و توی شهر می‌گردیم. آخرش هم ختم می‌شود به یک رستوران یا کافه‌. هیجان‌انگیزترین تفریح من همین است؛ تجربه یک رستوران جدید."

او تفریح‌های فرهنگی را هم در ایران کسل‌کننده می‌داند و می‌گوید: "مثلا سینما... چه فیلمی روی پرده هست که بشود دید؟ همین فیلم‌هایی را هم که خودشان با کیفیت پایین ساخته‌اند، حالا از پرده کشیده‌اند پایین. از فیلم‌های روز دنیا که خبری نیست. تئاتر هم که خود من به آن علاقه دارم در نوروز تعطیل است. موزه‌ها را هم مگر چند بار باید دید؟"

یکتا کتاب‌خوان حرفه‌ای است و همیشه بخش مهمی از اوقات نوروزش را با کتاب‌خوانی می‌گذرانده اما امسال با رفتن به کتابفروشی‌ها ناامید شده است: "واقعا کتاب خوبی پیدا نکردم. کتاب‌های قدیمی‌تر البته هنوز در بازار هستند، اما کتاب جدید خوب ندیدم. با این اوضاع نشر نه ترجمه خوبی بود نه تالیف قابل توجهی."

یکتا به تلویزیون به عنوان یکی از ابزارهای سرگرمی اشاره می‌کند و می‌گوید: "تکلیف تلویزیون در ایران معلوم است. سریال‌های سطح پایین با طنز ضعیف و برنامه‌های تکراری. فیلم‌ها هم همه سانسور شده و درجه چندم‌ هستند. می‌ماند کلاه‌قرمزی که به خاطر نوستالژی دوران کودکی و جذابیت‌هایش نگاه می‌کنم."

تفریح پشت خط مرزی

در ایران، محیط‌های عمومی، تحمل حضور جوانان و شیوه زندگی‌شان را ندارند. هم نهادهای رسمی حضور جوانان را برنمی‌تابند هم عرف و فرهنگ به روش تفریح و شادی‌شان ایراد می‌گیرد. امکانات عمومی موجود هم کفاف نیازشان را نمی‌دهد و مطابق سلیقه و پسندشان طراحی نشده است. در بیشتر شهرهای ایران، حتی در تهران، خبری از برنامه‌های شاد، کارناوال و کنسرت نیست و امکانات ورزشگاه‌ها مستهلک، غیر قابل استفاده یا بدون جذابیت است. در فضاهای عمومی هم امکان دور هم جمع شدن و شادی و تفریح گروهی وجود ندارد.

در ایران، محیط‌های عمومی، تحمل حضور جوانان و شیوه زندگی‌شان را ندارند. هم نهادهای رسمی حضور جوانان را برنمی‌تابند هم عرف و فرهنگ به روش تفریح و شادی‌شان ایراد می‌گیرد. امکانات عمومی موجود هم کفاف نیازشان را نمی‌دهد و مطابق سلیقه و پسندشان طراحی نشده است.

مجموعه این شرایط باعث شده که جوانان ایرانی دور تفریح در محیط‌های بیرونی را خط بکشند و تفریحاتی مخصوص خودشان ابداع کنند یا دنبال روش‌هایی برای تفریح در خارج از ایران بگردند.

نوید، تازه سربازی‌اش تمام شده و علاقه‌مند به ورزش است. ایام نوروز برای او مثل بقیه آخر هفته‌ها می‌گذرد. گاهی با دوستانش می‌رود باشگاه برای بولینگ. در تمام منطقه آن‌ها تنها همین مجموعه وجود دارد که تازه تاسیس شده است و امکاناتش قابل استفاده‌اند، اما تعداد "لاین"‌های بازی کم است و باید مدت زیادی در انتظار بمانند. در عین حال اگر دختری هم همراه‌شان باشد باید صبر کنند تا مسئول باشگاه قسمت خانوادگی را برای‌شان خالی کند که آن هم زمان زیاد می‌گیرد. بقیه اوقات را می‌روند کافه.

نوید قبلاً گاهی برای پیاده‌روی می‌رفت بام تهران، اما حالا دیگر محیط آنجا را دوست ندارد چون به اعتقاد او شلوغ و کثیف شده است. او پاساژگردی را هم دوست دارد، اما معتقد است در ایام عید در پاساژها هم خبری نیست. ضمن اینکه پاساژهای ایران فقط تعدادی مغازه‌اند و مثل جاهای دیگر، مجموعه ای از امکانات تفریحی و سینما و حتی رستوران ندارند. او می‌گوید: "تازگی‌ها محیط‌های بسته را ترجیح می‌دهم. دور‌ هم جمع شدن‌های خانگی خطرش کمتر است. نه گشت ارشاد هست که به لباس خودت و همراهت گیر بدهد، نه دردسر ماندن در ترافیک و انتظار را داری. البته این هم به شرطی است که زیاد سر و صدا راه نیندازی، و‌گر‌نه سر و کله پلیس پیدا می‌شود."

نوید قرار است آخر فروردین همراه تعدادی از دوستانش بروند ارمنستان. دوست دانشجویی دارند که آنجا ساکن است و تا حالا دوبار به این کشور سفر کرده‌اند: "ارمنستان چیز خاصی ندارد برای ما ایرانی‌ها، اما یک چیز مهم دارد که اینجا نیست:‌ آزادی. کسی کاری به آدم ندارد."

نوروز و حقوق بشر در کردستان

Babak M — Sun, 25 Mar 2012 15:52:43 +0000

ثریا فلاح

ثریا فلاح - در میان کردها توافقی نانوشته برای حفظ فرهنگ فولکلور و مراسم و باورهای منطقه وجود دارد.

کردها ممکن است در بسیاری از مسائل مانند، عقاید و دیدگاه سیاسی، لهجه و پیروی از ادیان و مذاهب گوناگون (مسلمان، کلیمی، زرتشتی، مسیحی، ثبی، میترایسم، اهل حق، یارسانی و بهایی...) و همچنین از نظر تیره‌های زبانی (سورانی، گورانی، کرمانجی و اردلانی...) باهم متفاوت باشند، اما همه کم و بیش در یک مسئله اتفاق نظر و آن برگزاری جشن ملی خود، جشن نوروز و مراسم مربوط به آن است.

آداب و رسوم زیادی در میان ایرانیان وجود دارد که نمی‌توان به همه‌ آن‌ها اشاره کرد، چون به مرور زمان برخی از آنها کمرنگ شده‌اند یا بر اثر سیاست‌های غلط دولت‌ها یا حمله آشکار آنان از میان رفته‌اند. در این میان نوروز در زندگی مردم کرد و در میان فولکلور موسمی مناطقی که در آن زندگی می‌کنند، یکی از مهم‌ترین اجزای فرهنگ کردستان و کردها به شمار می‌آید.

عناصری قوی این روز را هنوز در آسیای میانه، قفقاز، خاورمیانه و در میان مهاجران سایر کشورها حفظ کرده است. این روز نه تنها در میان کردهای ایران، عراق، ترکیه و سوریه جایگاه خاصی دارد، بلکه اصرار به برگزاری آن در میان کردهای ساکن قفقاز، آذربایجان و ساکنان کشورهای دیگر نیز دیده می‌شود. اگر مراسم نوروز در سایر کشورها - که به بیش از ۹ کشور می‌رسد- به برگزاری مراسم‌ زیبا و پربار سنتی ختم می‌شود، در برخی از مناطق کردنشین به علل و عوامل سیاسی و بحران نقض حقوق اولیه ساکنان منطقه ازجمله به یک حرکت ضد تبعیضی نیز تبدیل شده است. همین امر نه صدها و هزاران، بلکه میلیون‌ها نفر از این مردم را به دور خود جمع می‌کند. مراسم نوروز طی سال‌های گذشته، در شهرهای دیار بکر، اربیل و السقا در منطقه کردنشین سوریه بسیار باشکوه برگزار شده است. حتی در برخی موارد به علت مخالفت دولت‌ها به درگیری و خونریزی نیز کشیده شده است.

برگزاری آیین‌های فرهنگی و فولکلورهای موسمی و سنتی یکی از حقوق انسانی است که لازم است رعایت شود. مانند حق آب و نان و خاک؛ حق بیان و اندیشه و عمل. همیشه اما چنین نیست و در بیشتر موارد حقوق اقلیت‌ها زیر پا گذاشته شده است.

روزهای زیادی در طول سال و در تاریخ ملت‌ها برای اعضای وابسته به آن ملت و قوم حائز اهمیت است. برای کردها با تاریخ طولانی و پر از کشمکشی که دارند این روزها کم نیستند. در میان این روزها نوروز برای کردها نه تنها بهانه‌ای برای برگزاری مراسم‌ فولکلوریک و سنتی محسوب می‌شود، بلکه جشنی ملی، افتخاری تاریخی و ندای حق طلبی آنان نیز هست. بسیاری از آن به عنوان مفهوم آزادی و رهایی از بند اسارت نام می‌برند. یعنی آن را تنها روز ثروت و برکت به حساب نمی‌آورند، بلکه آن را نماد صلح و آشتی، همبستگی و هویت ملی نیز می‌دانند. برای بی‌شماری نوروز( NewroZ)، نه‌و‌روژ، نه‌وروز، نه‌ورۆز(newruz) یا به عبارتی نوروژ فقط معنای سال نو را دارد، برای برخی مفاهیمی عمیق‌تر و برای کردها یک حق ملی محسوب می‌شود؛ حقی که به آسانی توسط دولت‌ها از آنان ستانده شده است و بسیاری موارد اجازه برگزاری آن را هم نداشته‌اند.

نوروز گاه نمادی از وجوه ملی، هویتی و گاه شکلی از مقاومت و اثبات همبستگی خود را می‌نمایاند؛ بالاخص در ترکیه، سوریه و در عراق سابق تا قبل از شکل‌گیری حکومت اقلیم کردستان. اهمیت نوروز در کردستان به حدی است که از آن به عنوان اسم فرزندان خود استفاده می‌شود. هم‌چنین در جنوب سقز کوهی هست به نام نه‌که‌روز که نام آن مصحف نام نوروز در زبان پهلوی است.

اساطیر،نمادها و تقویم سال کردی

اساطیر را باور کنیم یا نه، به صورت بخشی از باورهای مردم در آمده است. بارها داستان آنها را بیان می کنیم، می‌نویسیم، به فرزندانمان می‌گوییم و از این بازگویی لذت می‌بریم؛ به‌ویژه اگر بحث پیرامون فولکلورهای موسمی و مراسم‌ سنتی و چگونگی پیدایش آنان باشد.

نوروز در زندگی مردم کرد و در میان فولکلور موسمی مناطقی که در آن زندگی می‌کنند، یکی از مهم‌ترین اجزای فرهنگ کردستان و کردها به شمار می‌آید.

داستان "کاوه و ضحاک" از مهم‌ترین اسطوره‌های نوروز است. داستان آن آهنگر جوان ماد که با قیام خود، ضحاک، حاکم ستمگر را که مارهای روی دوش‌هایش از خوردن سر جوانان سیر نمی‌شدند، سرنگون کرد. در سال‌های دور و در سنین کودکی این داستان را که در مدرسه و همه جا برایمان تعریف می‌کردند، باور می‌کردیم و یا دلمان می‌خواست آن را باور کنیم. تکنولوژی نو و ذهن پرورش یافته از واقعیت‌ها، امروز لذت باور این داستان‌ها و اسطوره‌ها را از کودکان‌مان گرفته است.

این همان اسطوره است. همان نمادهای که بدون اینکه داستان آنها را باور کنیم به آن مهر می‌ورزیم و آن را بخشی از تاریخ خود می دانیم. بخشی از داستان قهرمان‌پروری مادها و کردهای امروزی، سلحشوری، شورش و خشم در مقابل ظلم نیز شاید از این باورها نشئت گرفته باشد. به همین دلیل هر کس به دلخواه خودش کاوه را اهل جایی و هر کس ضحاک را اهل دهکده خود می‌نامد. افرادی هستند که داستان را باور کرده‌اند، اما کار کاوه را ضدیت با سیستمی می‌دانند که متعلق به اقلیت مردم بوده است و به آن اهتمامی نمی‌دهند. برخی آن را به جمشید جم در تاریخ افسانه‌ای ایران ربط داده‌اند و دسته‌ای دیگر به زرتشت، بانی دین کهن ایرانیان و برخی خاورشناسان خارجی به کردها (که از نواده‌های مادها بنیانگذاران اولین امپراتوری در سرزمین پهناور ایران بوده‌اند) ربط می‌دهند و مدارک تاریخی هم برایش ارائه شده است.

یعنی هنگامی که در روز معینی از سال ۶۱۲ پیش از میلاد، هووخشتره (هرودوت کیاکسار) رهبر آن زمان مادها و پدرزن کورش، شهر نینوا، پایتخت امپراتوری آشوری را تسخیر کرد، آن روز را در آن سال روز نو نامیدند و جشنی بر پا کردند که هر ساله تکرارش می‌کنند. گفته می‌شود مادها بنیانگذار اولین امپراتوری در سال ۷۰۱ پیش از میلاد در ایران بوده‌اند.

در اوستا به گونه ای دیگر، سال‌ها، تقسیم‌های زمانی و تقویم فصلی رایج در زمان زرتشت هرکدام به زمانی بر می‌گردد. گاه بسیاری از این تاریخ، داستان‌ها، افراد و زمان با هم هم‌خوانی ندارند ولی دو موضوع اهمیت دارد؛ یکی اینکه وجود نوروز قدمت تاریخی و باستانی دارد و دوم اینکه یک تقویم فصلی و وابسته به طبیعت است، نه به حکومت و مذهب خاصی. این روز و ایام وابسته به آن، تحت تاثیر حکومت‌های محلی و سیستم‌های مختلف در ایران قرار گرفته و دستخوش تغییرات زمانی شده است. اگرچه برگزاری جشن نوروز در ایران طی فاصله زمان حکمرانی ساسانیان تا قرن یازدهم میلادی و تا زمان وزارت خواجه نظام‌الملک دستخوش تغییرات مربوط به سال‌های کبیسه شد، اما در هیچ جای تاریخ مربوط به کردها و برگزاری این مراسم در مناطق کردنشین نیامده است که این مراسم به جز در گذار زمانی زمستان به بهار صورت گرفته باشد.

برخی هم از خاتون زم حریر الهام می گیرند. او که مادر چله کوچک و چله بزرگ است با روشن کردن آتش به گریه می‌افتاد و مردم برای رفتن زمستان آتش بر روی پشت بام‌هایشان و در بلندترین نقطه خانه روشن می‌کردند.

تاثیر جنگ‌ و آشفتگی منطقه بر روح جشن‌ها

جنگ و سرکوب‌های محلی، حق داشتن آسایش و زیست توام با آرامش را از مردم این منطقه گرفته است. مردم حق برگزاری مراسم‌ شاد، کارناوال‌ها و جشن‌ها را ندارند. این مسئله در روحیه مردم تاثیر چشمگیری داشته است. بسیاری از مردم به بیماری‌های روحی دچار شده‌اند که آنان را از علاقه به برگزاری مراسم آتش‌‌بازی و فشفشه‌بازی و ... دور و به نوعی با پدیده اختلال روانی استرس پس از سانحه روبه‌رو کرده است.

مراسم نوروز طی سال‌های گذشته، در شهرهای دیار بکر، اربیل و السقا در منطقه کردنشین سوریه بسیار باشکوه برگزار شده است. حتی در برخی موارد به علت مخالفت دولت‌ها به درگیری و خونریزی نیز کشیده شده است.

یکی از نمونه‌های بارز این بیماری‌ها بر اثر بمباران شیمیایی حلبچه در آستانه نوروز ۱۹۸۸ در میان مردم نمود یافت و عوارض و عواقب بسیار دردناک و غیر قابل جبرانی برای کردها پدید آورد .

این امر در شعرهای برخی از شاعران نیز تاثیر گذاشته است. مثلاً این شعر در پیوند با نوروز سروده شده است: "به‌ نارنجۆك و گرمه‌ و هور/ مه‌خه‌رۆ یادم شه‌ڕ و شور"

ترجمه این شعر به این ترتیب است: "با نارنجک و صدای ترق و تروق/ به یادم میاور جنگ و آشوب."

اضطراب تکرار وقایع تلخ، شاعر را وادار به درخواست، طلب و تمنای یک مراسم آرام می‌کند که با نفس پرشور و شوق نوروز در کردستان و روحیه‌های پر شور جوانان همخوانی ندارد.

"خۆشه‌ویستی قه‌وم و هۆزم

لێمی تێك مه‌ده‌ نه‌ورۆزم

تۆ دوور به‌ له‌ ته‌قه‌مه‌نی

نه‌كه‌ی به‌ پاره‌ بیسه‌نی

حه‌و جارت لێ ئه‌كه‌م سڵاو

له‌ ده‌ستی نه‌ده‌ی ده‌ست و چاو

گرمه‌ و ته‌قه‌ی ناوی نه‌ورۆز

ئاخر كۆی خۆشه‌ په‌ت و تۆز

مه‌سووتێنه‌ ماڵ و ژیانم"

ترجمه:

عزیز قوم و دوستان

نوروزم را خراب نکن

از تق وتروق بدور باش

و برایش پول خرج مکن

هفت بار سلامت می‌کنم

دست و چشمت را از دست ندهی

سرو صدا نوروز محسوب نمی‌شود

آخر کی گرد و خاک به پاکردن لذتب‌خش است

عزیز قوم و دوستان

نوروزم را خراب نکن

چرا حقوق بشر؟

برگزاری آیین‌های فرهنگی و فولکلورهای موسمی و سنتی یکی از حقوق انسانی است که لازم است رعایت شود. مانند حق آب و نان و خاک؛ حق بیان و اندیشه و عمل. همیشه اما چنین نیست و در بیشتر موارد حقوق اقلیت‌ها زیر پا گذاشته شده است. کردها نیز در مورد آیین موسمی خود همیشه مورد ظلم واقع شده‌اند. در منشور سازمان ملل متحد با اتکا به ماده ۲۰ آمده است:

"یک- هر شخصی حق دارد از آزادی تشکیل اجتماعات، مجامع و انجمن‌های مسالمت‌آمیز بهره‌مند شود.

دو - هیچکس را نباید به شرکت در هیچ اجتماعی مجبور کرد."

بررسی وضع کردها و حمله به اجتماعات آنان که تنها به دلیل برگزاری روز نوروز یا سایر اعیاد فولکلوریک بوده، منجر به نقض حقوق مندرج آنان در این مواد شده است. هم‌چنین در ماده ۲۷همین اعلامیه آمده است:

داستان "کاوه و ضحاک" از مهم‌ترین اسطوره‌های نوروز است. داستان آن آهنگر جوان ماد که با قیام خود، ضحاک، حاکم ستمگر را که مارهای روی دوش‌هایش از خوردن سر جوانان سیر نمی‌شدند، سرنگون کرد.

"یک- هر شخصی حق دارد آزادانه در زندگی فرهنگی اجتماع سهیم و شریک شود و از هنرها و بویژه از پیشرفت علمی و فواید آن بهره‌مند شود.

دو- هر کس حق دارد از حمایت منافع معنوی و مادی آثار علمی، ادبی یا هنری خود برخوردار شود."

سرکوب کردهای سوریه در نوروز هر سال، منجر به کشته شدن تنی چند می‌شود و برهم زدن تجمعات کردها در ترکیه، دستگیری و حمله به قبرستان سقز در هنگام بازدید عید و دستگیری فعالان در شب چهارشنبه سوری نقض آشکار مفاد این اعلامیه است. درکنوانسیون حقوق کودکان مصوب مجمع عمومی سازمان ملل متحد یادآوری می‌کند اعضای یک گروه، نباید از حق برخورداری از فرهنگ، ابراز دین و یا انجام مراسم مذهبی خود محروم شوند. دولت‌های طرف کنوانسیون باید مدافع حق کودک، در سهم‌گیری کامل از حیات فرهنگی و هنری و احترام به آن باشند.

در ماده ۳۰ این کنوانسیون به صراحت راجع به کودکان اقلیت‌های قومی آمده است: "اطفال اقلیت‌های قومی و مذهبی حق برخورداری از فرهنگ خود و انجام مراسم مذهبی و تکلم به زبان خویش را دارا هستند."

در بیشتر موارد اما زندگی فرهنگی کودکان این مناطق رعایت نمی‌شود و آنها از انجام مراسم فرهنگی خود محروم هستند. خصیصه‌های قوی نوروز آن را به صورت یکی از جشن‌های بنیادین آسیا در آورده است که در حداقل ۹ کشور جهان جشن گرفته می‌شود. در بسیاری از این کشورها این روز تعطیل رسمی است، اما در تمام کشورهایی که کردها سکنی گزیده‌اند تعطیل رسمی نیست؛ مانند سوریه و ارمنستان.

در ترکیه که هر سال بزرگ‌ترین تجمع انسانی برای برپایی نوروز و روشن کردن آتش نوروز توسط کردها صورت می‌گیرد، این ایام سال نه تنها تعطیل نیست، بلکه سال‌ها برگزاری هرگونه مراسمی غیر قانونی بود. اکنون تنها چند سالی است که پس از مبارزه فراوان، مردم می‌توانند جمع شوند و در کنار هم جشن بگیرند.

این نقض حقوق بشر کرد تنها در پیوند با دولت‌های معنا نمی‌گیرد، بلکه غالباً حتی برخی از روشنفکران نیز آن را به عمد و غیر عمد پرشن نیو یرPersian new year و حتی نه الزاماً نوروز ایرانی می‌نامند.

فولکلورهای موسمی و زندانیان حقوق سیاسی و مدنی

بخش اعظم آزادی خود را مدیون افرادی هستیم که امروز در بند هستند. فعالان سیاسی، مدنی و اجتماعی که نمی‌توانند در مقابل مسائل دور و بر خود سکوت کنند و تنها بنشینند و تماشا کنند، یا در تبعید به سر می‌برند، یا به تبعید اجباری و خودخواسته دست زده‌اند و یا در زندان به سر می‌برند. از آنها در مراسم‌ فولکلور و موسمی یاد کنیم.

نوروز و معمای طول روز و شب

arezoo — Wed, 21 Mar 2012 21:44:14 +0000

جان روچ (John Roach)

برگردان:

احسان سنایی

جان روچ - زمستان، رسماً در ساعت ۸:۴۴ صبح روز سه‌شنبه، اول فروردین‌ماه سال ۱۳۹۱ شمسی به وقت ایران، در سرتاسر سرزمین‌های نیمکره شمالی زمین، جای خودش را به بهار داد و نخستین روز از این فصل را- که به اعتدال بهاری مشهور است- رقم زد. هرچند این روز، "اعتدال" نامیده می‌شود، اما چندان این شایعه را هم جدی نگیرید که طول روز و شب در اولین روز بهار، دقیقاً با هم برابر است.

به‌گفته جف چستر (Geoff Chester)، متخصص روابط عمومی رصدخانه نیروی دریایی آمریکا واقع در شهر واشنگتن، آن روزهایی که واقعاً طول روز و شب‌شان با هم برابر است، چندی پیش از اول نوروز و چندی پس از اول مهر اتفاق می‌افتند. او می‌گوید: "تاریخ دقیق این روز، بستگی به محل قرارگیری‌تان بر زمین دارد". در روزهایی که مرکز قرص خورشید، دقیقاً از میان استوای آسمانی می‌گذرد- و ما به آن‌ها "اعتدال" می‌گوییم- طول روز در سرتاسر زمین، اندکی بیشتر از طول شب است. علت چنین اختلافی را بایستی با در نظر گرفتن برخی نکات هندسی، جوی و زبانی توجیه کنیم.

نقش هندسه، جو و زبان در تعریف اعتدال بهاری

اگر خورشید صرفاً یک نقطه نورانی بود و زمین هم جوی نداشت، طول روز و شب در اول نوروز ایرانی، دقیقاً معادل ۱۲ ساعت بود، اما برای شروع کافی است بگوییم از دید ما زمینی‌ها، ابعاد ظاهری قرص خورشید، تقریباً با مساحت ظاهری انگشت‌دانه‌ای که به فاصله یک بازوی کشیده از چشمان‌مان واقع شده باشد، برابری می‌کند و لذا قطرش حدود نیم‌درجه است.

تعریف دقیق طلوع آفتاب هم این است: لحظه برآمدن لبه بالایی قرص خورشید از فراز افق. غروب آفتاب از طرف دیگر هنگامی رخ می‌دهد که خورشید کاملاً در افق فرو برود و دیگر هیچ نشانی از آن در آسمان دیده نشود. با این وجود لحظه تحویل سال را معادل زمانی تعریف می‌کنیم که "مرکز" قرص خورشید، دقیقاً از میان استوای آسمانی بگذرد. از این گذشته، جو زمین، هنگامی که خورشید در فاصله نه‌چندان زیادی از افق واقع شده است، نورش را می‌شکند و باعث می‌شود تا قرص طلایی آن را کمی بالاتر از آنچه واقعاً هست، ببینیم. در نتیجه آفتاب، ظاهراً چند دقیقه‌ای دیرتر از زمانی که محاسبه‌ها نشان می‌دهند، غروب می‌کند.

پس در روز نخست سال شمسی، روز اندکی بیشتر از زمان رسمی ظهور لبه بالایی قرص خورشید از فراز افق هنگام صبح، تا فرورفتن آن در افق هنگام غروب است. به‌گفته چستر "این عوامل باعث می‌شود تا روز اعتدال بهاری، دقیقاً همان روزی نباشد که طول روز و شب‌اش معادل ۱۲ ساعت است".

با این وجود اعتدال بهاری مهم است

در سال ۱۵۸۲ میلادی، پاپ گریگوری هشتم اقدام به طراحی تقویم گریگوری کرد که امروزه اغلب افراد جهان را در روزهای اعتدالین سال، دچار سردرگمی می‌کند. اگر او چنین تقویمی را پی نمی‌ریخت، هر ۱۲۸سال، اعتدال بهاری یک روز به عقب می‌افتاد و در نهایت عید پاک مسیحیان در سرمای میانه‌های زمستان برگزار می‌شد.

شاید طول روز و شب در اول نوروز برابر نباشد، اما این مسئله، هیچ از اهمیت این روز نمی‌کاهد. به‌گفته آلن مک‌رابرت (Alan McRobert)، ویراستار ارشد نشریه پرآوازه Sky & Telescope، روزهای اعتدال بهاری و پاییزی برای مبتدیان، تنها دو روز خاص از سال است که خورشید در شرقی‌ترین نقطه آسمان طلوع و در غربی‌ترین نقطه‌اش غروب می‌کند. این دو روز، تنها اوقاتی از سال هم هستند که برای یک ناظر واقع در استوا، خورشید دقیقاً از فوقانی‌ترین نقطه آسمان می‌گذرد. در اولین روز سال شمسی، برای ناظری که در قطب شمال جغرافیایی زمین واقع شده باشد، خورشید تماس نخست‌اش را با افق آغاز می‌کند و تا شش ماه بعدی غروب نمی‌کند. برای شخصی که در نقطه قطب جنوب جغرافیایی واقع شده است هم خورشید اولین تماسش را بعد شش ماه با افق تجربه می‌کند و شش‌ماهه شب آغاز می‌شود.

اعتدال بهاری، در تقویم گریگوری

یکی از نکات عجیب دیگر درباره روز اعتدال بهاری، این است که در تقویم گریگوری (که استفاده از آن در کشورهای اروپایی و آمریکایی رایج است)، روز نخست فصل بهار اغلب در روزهای بیستم یا بیست و یکم ماه مارس اتفاق می‌افتد، اما وقت‌هایی هم بوده است که از این رخداد در تاریخ نوزدهم مارس اتفاق افتاده باشد.

در سال ۱۵۸۲ میلادی، پاپ گریگوری هشتم اقدام به طراحی تقویم گریگوری کرد که امروزه اغلب افراد جهان را در روزهای اعتدالین سال، دچار سردرگمی می‌کند. اگر او چنین تقویمی را پی نمی‌ریخت، هر ۱۲۸سال، اعتدال بهاری یک روز به عقب می‌افتاد و در نهایت عید پاک مسیحیان در سرمای میانه‌های زمستان برگزار می‌شد. مک‌رابرت در این زمینه می‌گوید: "مشکل اینجاست که تعداد روزهای هرسال، یک عدد صحیح نیست."

پیش از تدوین تقویم گریگوری، رومی‌ها و اکثریت اروپایی‌ها، سال را با تقویم ژولیتی محاسبه می‌کردند. این تقویم که از نوآوری‌های ژولیوس سزار بود، هر سال را دقیقاً معادل با ۳۶۵/۲۵ روز می‌گرفت که با این حساب هر چهار سال، بایستی یک روز به تقویم اضافه می‌شد. ولی بعدها معلوم شد که یک روز نجومی- یعنی مدت‌زمانی که طول می‌کشد تا خورشید از دید زمینیان، یک چرخه کامل را نسبت به استوای آسمانی طی کند- معادل ۳۶۵/۲۴۲۱۹ روز است. با این حساب در تقویم ژولیتی، اعتدالین بهاری و پاییزی و نیز آغاز فصل‌های سال، هرساله ۱۱ دقیقه زودتر رخ می‌دهد. همین اختلاف باعث شد تا در سال ۱۵۰۰ میلادی، روز اعتدال بهاری در یازدهم مارس اتفاق بیفتد.

برای حل همین مشکل بود که پاپ اعلام کرد در سال‌های آغازین هر قرن (از قبیل سال ۱۷۰۰، ۱۸۰۰ و ۱۹۰۰)، روز کبیسه به تقویم اضافه نخواهد شد، اما در آن سال‌هایی از شروع یک قرن که به ۴۰۰ تقسیم‌پذیر باشد (یعنی ۱۶۰۰ و ۲۰۰۰)، روز کبیسه درنظر گرفته خواهد شد. بنابراین طبق تقویم گریگوری، هر ۳۶۵/۲۴۲۵ سال معادل روز است. مک‌رابرت می‌گوید: "این کار باعث شده تا مرز میان فصل‌ها تا حد ممکن جابه‌جا نشود." به عبارت دیگر، در این تقویم، طول هر سال ۲۷ ثانیه از طول یک روز نجومی بلندتر است؛ خطایی که در نهایت در سه‌هزار و ۲۰۰ سال متوالی، به افزودن یک روز به تقویم خواهد انجامید.

به گفته چستر، امروزه روزهای اعتدالین، با گذشت هرسال، حدود شش ساعت دیرتر از سال قبلی فرامی‌رسند. این چرخه هر چهار سال یک‌بار، اندکی با تأخیر تکمیل می‌شود و همین باعث می‌شود تا در شروع قرن بعدی (به شرط اینکه به ۴۰۰ تقسیم‌پذیر نباشد)، با درنظر نگرفتن سال کبیسه، چرخه باز عیناً مطابق چرخه اولیه تکرار شود.

منبع: National Geographic

در همین زمینه:

ساده‌ترین چیزهایی که از آسمان نمی‌دانید

توضیح تصویر:

طلوع خورشید در روز اول بهار برفراز "هرم خورشید" در کشور مکزیک / Mario Guzmán, European Pressphoto Agency

روزهای کم‌رنگ نوروز در همسایه غربی ایران

Wed, 21 Mar 2012 15:05:16 +0000

فیروزه رمضان‌زاده

فیروزه رمضان‌زاده- به ‌جز ایران، یکی از زادگاه‌های اصلی نوروز، این کهن‌ترین آیین‌ اساطیری هر سال از دیرباز در بسیاری از کشورهای جهان برگزار می‌شود. هر سال در آغاز بهار، دست‌کم بیش از ۳۰۰ میلیون نفر از مردمان سراسر خاورمیانه، بالکان، قزاقستان، تاتارستان، آسیای میانه، ترکستان چین، سودان، زنگبار، سراسر قفقاز تا آستراخان و نیز آمریکای شمالی، هندوستان، پاکستان، بنگلادش، بوتان، نپال و تبت، نوروز را با نام نوروز یا با نامی شبیه به آن جشن می‌گیرند.

در نشست چهارم اسفند ۱۳۸۸ مجمع عمومی سازمان ملل بود که بنا به پیشنهاد جمهوری آذربایجان و با نمایندگی هفت کشور، ۲۱ ماه مارس به‌عنوان روز جهانی عید نوروز، این آئین سه هزار ساله با ریشه‌ ایرانی به‌رسمیت شناخته شد و در تقویم سازمان ملل جای گرفت.

چندی پس از بازگشت معاون اردوغان، نخست وزیر ترکیه از مراسم به رسمیت شناخته شدن «نوروز جهانی» در سازمان ملل متحد، رسانه‌های دولتی ترکیه تلاش کردند نام ترکیه را در پرونده جهانی نوروز پررنگ‌تر از سایر کشور‌ها جلوه دهند.

عید نوروز که به زبان ترکی «ارگنه‌گون» یا «ارگنه‌کن» نامیده می‌شود یکی از روزهای مهم زمان امپراتوری عثمانی شناخته می‌شد.

پس از برچیده شدن این امپراتوری و ورود آتاتورک و ظهور جمهوری نوین ترکیه در سال ۱۹۲۳ میلادی (۱۳۰۲) و در پی آن، برخوردهای سیاسی حاکمان وقت پس از آتاتورک، جایگاه گذشته نوروز در همسایه غربی ایران کم‌رنگ شد.

اما در طول این سال‌ها تلاش‌های کردهای ایرانی ساکن ترکیه برای برگزاری هر ساله این جشن ملی به رغم مخالفت‌های دولت مردان ترکیه برای جلوگیری از اجرای این مراسم ادامه داشت، تا اینکه سرانجام پس از روی کار آمدن دولت اسلام‌گرای ترکیه و فشارهای بین‌المللی برای برداشتن تحریم‌های فرهنگی نوروز، جشن نوروز در این کشور دوباره جان تازه‌ای گرفت و دولتمدارن ترک اجازه دادند که این روز به نام روز عید و به عنوان یکی از تعطیلات رسمی به تقویم این کشور افزوده شود.

حتی در اواسط ژانویه سال ۲۰۰۵ وزارت آموزش و پرورش ترکیه بخشنامه‌ای برای مراکز آموزشی این کشور صادر کرد و در آن، خواهان برگزاری آئین‌های ویژه عید نوروز به عنوان عید رسمی‌شد.

تیره‌های ایرانی‌نژاد کرد در شهرهای جنوب شرقی ترکیه مانند دیاربکر، اورفا، ماراش و مرسین، هنگام نوروز، در روزهای ۱۸ تا ۲۱ مارس و در میدان‌های بزرگ و اصلی شهر‌ها و روستا‌ها گرد هم می‌آیند و به پیشواز بهار می‌روند.

اما در حالی که کردهای آناتولی همانند سال‌های گذشته خود را برای برگزاری جشن‌های نوروزی سال نو ۱۳۹۱ خورشیدی آماده می‌کردند دولت ترکیه از برگزاری جشن‌های نوروزی کرد‌ها در استانبول و دیاربکر جلوگیری کرد. از این رو گردهمایی و جشن و پایکوبی امسال کرد‌ها در خیابان‌های استانبول و دیاربکر با دخالت پلیس و نیروهای امنیتی ترکیه به این بهانه که هنوز نوروز نیامده و روز اصلی نوروز بیست و یکم مارس است به خشونت کشیده شد.

پیش از این، در سال‌های اخیر، دیاربکر یکی از شهرهای مهم کردنشین جنوب شرق ترکیه به خاطر برگزاری جشن‌های نوروز دست‌کم یک میلیون نفر را به سوی خود جلب می‌کرد.

شهر استانبول، نیز به عنوان مرکز بزرگ بازرگانی و گردشگری مهم ترکیه پیش از این، میزبان برگزاری مراسم نوروزی بود.

در این مراسم، هر سال یک گروه موسیقی به نام «مهتر» با لباس‌های قرمز و سبز بر تن، کلاه‌هایی کشیده بر سر و شمشیرهایی بر کمر، پوشش جنگاوران دوران امپراتوری عثمانی را یادآوری می‌کنند. آن‌ها با نواختن بر طبل‌های بزرگ خود، فرارسیدن جشن نوروز را اعلام می‌کنند.

از دیگر برنامه‌های این مراسم می‌توان به نواختن ساز‌ها و اجرای پایکوبی‌های محلی، شکستن تخم مرغ برای دور کردن چشم بد و پریدن برخی از مردم و مسئولان محلی از روی آتش اشاره کرد.

مردمان کرد در کشورهای ایران، ترکیه، سوریه و عراق با وجود تفاوت‌های زبانی و نیز گرایش‌های مذهبی و دینی هر ساله جشن نوروز را به عنوان یک عید ملی و یکی از بزرگ‌ترین جشن‌های مردمی با نام «نیوروز» بزرگ می‌دارند.

کرد‌ها بر این باورند که به خاطر پیشینه پیش از اسلامی نوروز، این جشن با باور‌ها یا رویداد‌های دینی اسلامی هیچ پیوندی ندارد.

نوروز و بهار برای تیره‌های کرد، نماد آزادی و رهایی از بند اسارت و بندگی ستم ستمکاران، زایشی نو، از سرگیری کار و تلاش دوباره برای زندگی و نیز نمادی از ثروت و برکت و صلح و آشتی است.

اقلیت‌های کرد ساکن کشور ترکیه در صبح روز نوروز با پوشیدن پوشاک نو یا آراسته به دید و بازدید دوستان و آشنایان خود می‌روند. سپس در میدان بزرگی گردهم می‌آیند. دراین گردهم‌آیی‌ باشکوه فولکوریک، شمار بسیاری از زنان کرد با پوشیدن لباس‌ها و شال‌های رنگین در کنار مردان جوان همراه با نواختن پر سر و صدای سورنا و دهل گرد کپه‌های بزرگ آتش، پایکوبی و شادی می‌کنند و نوروز را پاس می‌دارند. آن‌ها آتش را نماد درگذشتن فصل تاریکی، زمستان، و درآمدن بهار، فصل روشنی می‌افروزند.
مهم‌ترین خوشامدگویی آن‌ها در این جشن «نوروز پیروز بی» یا‌‌ همان نوروز پیروز است. شادباش دیگر کردهای ترکیه برای نوروز «بیجی نیوروز»‌‌ همان نوروز پاینده‌باد است.

در برخی دیگر از شهرهای ترکیه کرد‌ها درنوروز به کوه‌ها یا بر روی بام خانه‌ها می‌روند و از روی آتش می‌پرند.

مردم کردزبان زازا، شاخه‌ای از شیعه‌های علوی و ساکن در آناتولی شرقی هستند که به کردی زازاکی صحبت می‌کنند. برخی احتمال داده‌اند که نام کرد‌های زازا از کامه ساسان یا ساسانیان ریشه گرفته باشد.

کردهای ایزدی، یکی دیگر از اقوام کرد ترکیه هستند که نوروز را به شکلی ویژه برگزار می‌کنند.
«چهارشنبه سور» یا «چهارشنبه سرخ» نخستین جشن سال ایزدی‌ها است که در بین سایر اقوام هم چون ایرانیان نوروز خوانده می‌شود. این جشن در نخستین شب چهارشنبه ماه آوریل به نام «نیسان» برپا می‌شود.

به باور ایزدی‌ها در این روز، فرشته‌ای به نام «ملک طاووس» از آسمان به زمین آمده و با خود خیر و برکت می‌آورد.

سنت دیگر این جشن، رنگ کردن تخم مرغ است. با توجه به شباهت شکل تخم مرغ به زمین، رنگ کردن آن به معنای خواستن دنیا به این رنگ‌ها و سبزی دشت و صحرا است.

یکی دیگر از رسم‌های قابل توجه کردهای ایزدی ساکن ترکیه در صبح نوروز اجرا می‌شود. آن‌ها صبح زود سال نو به دشت‌ها می‌روند و دست و روی خود را با قطره‌های شبنم می‌شویند چرا که باور دارند با این‌کار بیماری از تن یک بیمار دور می‌شود.

اما ایرانیان ساکن در ترکیه به ویژه پناهجویان ایرانی در داخل خانه‌ها و به صورت ساده و بی‌پیرایه بدون دیدن حاجی فیروز و مقدمات دیگر سال نو به پیشواز این جشن می‌روند و آداب و رسوم دید و بازدید نوروزی را به جا می‌آورند. آن‌ها سفره هفت سین نوروزی این رسم کهن را با کاشتن سبزه و خرید ماهی و‌‌ همان اندک بضاعتی که دارند می‌چینند و به پیشواز سال نو می‌روند. اما آن‌ها پیش از فرا رسیدن جشن نوروز در گردهمایی‌های کوچک و خصوصی برای مراسم چهارشنبه سوری و شب یلدا جشن می‌گیرند.

در همین زمینه:
::مقالات فیروزه رمضان‌زاده در "میراث فرهنگی و رسوم ملل"، زمانه::

سرکوب کردها توسط دولت ترکیه در آستانه نوروز

Wed, 21 Mar 2012 08:25:51 +0000

بهداد بردبار

دولت سکولار ترکیه بار دیگر در آستانه نوروز جشن کردها را به عزا تبدیل کرد. بر اساس خبر منتشر شده از سوی خبرگزاری رویترز، پلیس ترکیه برای متفرق کردن تظاهرات کنندگان کرد در آستانه سال نو به خشونت متوسل شد و برای این کار از دستگاه های آب پاش، گاز اشک‌آور و باتوم استفاده کرد. در درگیری پلیس با تظاهرات‌کنندگان یک سیاست‌مدار کرد کشته شده است.

حزب صلح و دموکراسی یکی از احزاب کرد مخالف دولت برای برگزاری جشن نوروز که یکی از جشن‌های باستانی کردها به شمار می‌رود فراخوان داده بود. در حالیکه دولت ترکیه تجمع برای برگزاری این جشن را از سوی کردها ممنوع اعلام کرده است. احزاب کرد همواره خواستار برقراری شکلی از خودمختاری در مناظق کردنشین ترکیه بوده‌اند.

در روزهای گذشته در شهر دیاربکر ترکیه، تجمعات بزرگی به مناسبت برگزاری جشن نوروز صورت گرفت که ده‌ها هزار تن در آنها شرکت داشتند. صدها نیروی ضد شورش به همراه خودروهای زره‌پوش صبح زود نقاط مرکزی شهر را اشغال کردند و کوشیدند از گردهمایی مردم جلوگیری کنند و از شکل‌گیری تجمعات نوروزی ممانعت به عمل آورند.

به این ترتیب، در سراسر شهر بین پلیس و تجمع‌کنندگان درگیری ایجاد شد و تلویزیون محلی هم تصاویری از این درگیری را پخش کرد که در آن پلیس به سمت مردم گاز اشک‌آور پرتاب می‌کرد.

اگرچه حزب کارگران کردستان، از سوی دولت ترکیه، اتحادیه اروپا و دولت امریکا به عنوان یک گروه تروریستی شناخته می‌شود اما بسیاری از فعالان کرد معتقدند صلح واقعی در ترکیه بدون مذاکره با حزب کارگران کردستان به عنوان یکی از طرف‌های دعوا ممکن نیست

در این تصاویر گروهی از تظاهرکنندگان در اعتراض به برهم زدن جشن نوروز به سمت پلیس سنگ پرتاب کردند.با وجود سخت‌گیری‌های پلیس در داخل شهر، ده‌ها هزار نفر در خارج از شهر گردهم آمدند تا در تجمع نوروزی شرکت کنند.

برخی از آن‌ها پرچم‌های کردستان و گروهی دیگر عکس‌هایی از عبدالله اوجالان، رهبر حزب کارگران کردستان را در دست داشتند. همچنین آن‌ها توانستند علاوه بر تجمع و شعار، ساعتی نیز به رقص و پایکوبی و روشن کردن آتش به مناسبت جشن نوروز بپردازند.

در شهر استانبول هم تجمعات مشابهی برگزار شد. بر اساس اعلام پلیس در این تجمع دست کم 106 نفر دستگیر شده‌اند. در همان حال یکی از اعضای مدیریتی حزب صلح و دموکراسی بر اثر ضربات وارده از سوی پلیس استانبول هنگام تجمع برای برگزاری مراسم نوروز، به شدت زخمی و پس از ساعاتی در بیمارستان جان باخت.

مجازات سنگین برای فعالان کرد

در سال گذشته دولت ترکیه هزاران نفر را به اتهام همکاری با حزب کارگران کردستان که آن را یک حزب تروریست می‌داند دستگیر کرده بود.

همچنین صدها نوجوان کرد که در تظاهرات خیابانی بر علیه پلیس سنگ پرانی کرده‌اند با مجازات‌های سنگین در زندان‌های این کشور به سر می‌برند. اگرچه حزب کارگران کردستان، از سوی دولت ترکیه، اتحادیه اروپا و دولت امریکا به عنوان یک گروه تروریستی شناخته می‌شود اما بسیاری از فعالان کرد معتقدند صلح واقعی در ترکیه بدون مذاکره با حزب کارگران کردستان به عنوان یکی از طرف‌های دعوا ممکن نیست.

لیلا زانا، نماینده پارلمان ترکیه بارها بر حضور عبدالله اوجالان، رهبر حزب کارگران کردستان به عنوان یکی از مهمترین رهبران کرد تاکید کرده است.

دولت ترکیه با فعالان رسانه‌ای و روزنامه‌نگاران این کشور نیز بر اساس استانداردهای حقوق بشری رفتار نمی‌کند. آمار زندانیان سیاسی در این کشور نشان می‌دهد که تعداد زندانیان سیاسی ترکیه حتی از زندانیان سیاسی در چین هم بیشتر است

نوام چامسکی فیلسوف و فعال ضد جنگ آمریکایی در مصاحبه اخیر خود در مورد نقض حقوق کردها در ترکیه می گوید: "وضعیت حقوق بشر در ترکیه بسیار وخیم است. از سوی دیگر شرایط مثل دهه ۱۹۹۰ نیست. دولت ترکیه در آن زمان یک جنگ تمام عیار علیه جمعیت کرد به راه انداخت که در آن ده‌ها هزار نفر کشته شدند. هزاران شهرک و روستا تخریب شد و در نتیجه احتمالا میلیون‌ها نفر آواره یا شکنجه شدند و به پناهندگی در کشورهای دیگر روی آوردند.

در این جنگ ۸۰ درصد تسلیحات از امریکا وارد شد. در آن زمان بیل کلینتون، حامی عملکرد دولت ترکیه بود که از سوی برخی به عنوان یک جنایت جنگی شناخته می‌شود. دولت او در سال ۱۹۹۷ یعنی وقتی که این کشتار به اوج خود رسید، به اندازه تمام دوران جنگ سرد، سلاح جنگی در اختیار ترکیه قرار داد."

ترکیه و کردهای سوریه

رسانه‌های غربی ترکیه را به عنوان یک دولت دموکراتیک و حامی جنبش‌های آزادی‌خواهانه در کشورهای عربی به تصویر می‌کشند.

مواضع رجب طیب اردوغان، نخست وزیر ترکیه در برابر دولت اسرائیل او را به یکی از محبوب‌ترین سیاست‌مداران خاورمیانه تبدیل کرده است. همچنین دولت ترکیه از آغاز قیام در سوریه از مخالفان بشار اسد حمایت کرده، دولت سوریه را با تحریم مواجه ساخته و به مخالفان بشار اسد یاری رسانده است.

رسانه‌های غربی ترکیه را به عنوان یک دولت دموکراتیک و حامی جنبش‌های آزادی‌خواهانه در کشورهای عربی به تصویر می‌کشند. درحالی‌که دست کم 97 فعال رسانه‌ای در حال حاضر در زندان های ترکیه به سر می‌برند

با این‌همه دولت ترکیه سال‌هاست از برآورده ساختن خواسته‌های احزاب کرد خودداری می‌کند. به همین دلیل کردهای سوریه به حمایت های دولت ترکیه از مخالفان بشار اسد خوش‌بین نیستند زیرا از این هراس دارند که تغییر حکومت در سوریه و روی کار آمدن دولتی با حمایت ترکیه وضعیت کردها را در این کشور تغییری نکند.

به نظر می رسد دولت ترکیه برخی از سازوکارهای دموکراسی را رعایت می‌کند از جمله برگزاری انتخابات پارلمانی. اما در عین حال به سرکوب شدید کردهای این کشور که خواستار خودمختاری مناطق کردنشین ترکیه هستند دست می‌زند.

همچنین دولت ترکیه با فعالان رسانه‌ای و روزنامه‌نگاران این کشور نیز بر اساس استانداردهای حقوق بشری رفتار نمی‌کند به گونه‌ای که بر اساس گزارش های منتشر شده از سوی سازمان‌های مختلف حقوق بشری، دست کم 97 فعال رسانه‌ای در حال حاضر در زندان های ترکیه به سر می‌برند. آمار زندانیان سیاسی در این کشور نشان می‌دهد که تعداد زندانیان سیاسی ترکیه حتی از زندانیان سیاسی در چین هم بیشتر است.

پیش از این روشنفکران کرد و ترک اهل ترکیه از بروز خشونت‌ در آستانه نوروز ابراز نگرانی کرده بودند. آنها با صدور بیانیه اعلام کرده بودند که ممکن است نیروهای دولتی در آستانه ایجاد تغییرات در قانون اساسی این کشور دست به خشونت بزنند.

تخمین زده می‌شود در کشور ۷۰ ملیونی ترکیه ۱۲ تا ۲۰ میلیون کرد ساکن هستند. کردهای ترکیه همچون کردهای ساکن در دیگر کشورها نوروز را جشن می‌گیرند.

در همین زمینه:

خنده رمز سیاست

تغيير ساعت رسمی ايران و ساعت تحويل سال نو

Mon, 19 Mar 2012 15:06:37 +0000

در ساعت ۲۴ روز يکم فروردين‌ماه ۱۳۹۱ ساعت رسمی ايران يک ساعت به جلو کشيده می‌شود.

به گزارش منابع خبری ايران، بر اساس قانون تغيير ساعت رسمی که درسال ۱۳۸۶ تصويب شد، ساعت رسمی ايران در ساعت ۲۴ سه‌شنبه يکم فروردين سال ۱۳۹۱ يک ساعت به جلو کشيده می‌شود.

طبق اين قانون هر سال در ساعت ۲۴ روز يکم فروردين ماه زمان يک ساعت به جلو کشيده می‌شود و در ساعت ۲۴ روز سی‌ام شهريور، به حالت سابق برگردانده می‌شود.

محمود احمدی‌نژاد رئيس جمهور ايران، مهر ۱۳۸۶ قانون تغيير ساعت رسمی را پس از تصويب در مجلس و تأييد شورای نگهبان، برای اجرا ابلاغ کرد.

سازمان ملل متحد در تاریخ ۲۴ فوریه ۲۰۱۰ عید نوروز را به‌عنوان روز بین‌المللی نوروز و فرهنگ صلح در جهان به‌رسمیت شناخت

در همين حال زمان و تاريخ تحويل سال ۱۳۹۱ خورشيدی در ايران و چند کشور جهان به اين قرار اعلام شده است:
ايران: هشت و ۴۴ دقيقه و ۲۷ ثانيه بامداد سه‌شنبه
غرب آمريکا: ۲۲ و ۱۴ دقيقه و ۲۷ ثانيه شامگاه دوشنبه
شرق آمريکا: يک و ۱۴ دقيقه و ۲۷ ثانيه بامداد سه‌شنبه
غرب اروپا: شش و ۱۴ و ۲۷ ثانيه بامداد سه‌شنبه
بريتانيا: پنج و ۱۴ دقيقه و ۲۷ ثانيه بامداد سه‌شنبه
استراليا (به‌وقت سيدنی): ۱۶ و ۱۴ دقيقه و ۲۷ ثانيه سه‌شنبه
مالزی: ۱۳ و ۱۴ دقيقه و ۲۷ ثانيه سه‌شنبه

نوروز برابر با یکم فروردین‌ماه، جشن آغاز سال و یکی از کهن‌ترین جشن‌های دوران باستان است و هنوز مردم مناطق مختلف فلات ایران نوروز را جشن می‌گیرند.

نوروز در ایران و افغانستان آغاز سال نو به‌شمار می‌رود و در برخی دیگر از کشورها تعطیل رسمی است.

سازمان ملل متحد در تاریخ ۲۴ فوریه ۲۰۱۰ با تصویب قطعنامه‌ای در مقر اين سازمان در نیویورک، عید نوروز را به‌عنوان روز بین‌المللی نوروز و فرهنگ صلح در جهان به‌رسمیت شناخت.

پیش از آن در تاریخ هشتم مهر ۱۳۸۸ خورشیدی، نوروز توسط يونسکو، سازمان علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد، به‌عنوان میراث غیرملموس جهانی، به ثبت جهانی رسیده ‌بود.

پیام نوروزی رضا شریفی بوکانی زندانی سیاسی کرد

Mon, 19 Mar 2012 14:14:30 +0000

رضا شريفی بوکانی زندانی سياسی کرد در پيامی که به‌مناسبت فرا رسيدن سال ۱۳۹۱ خورشيدی منتشر کرده، می‌گويد، صدها زندانی سياسی عيد نوروز امسال را دور از خانواده‌هايشان در "سلول‌های تاريک" جشن می‌گيرند.

در پيام نوروزی اين زندانی سياسی که در اختيار زمانه قرار گرفته، آمده است: "من که يک زندانی سياسی هستم و دو سال است در سلول زندان رجايی‌شهر، گوهردشت کرج دوران محکوميت خود را می‌گذرانم از بابت عدم امکان ملاقات حضوری، عدم امکان ارتباط تلفنی و حتی از رفتن به مرخصی هم محروم هستم."

رضا شريفی بوکانی در ارديبهشت‌ماه سال ۸۹ توسط نيروهای امنيتی در کافی‌نتی در تهران بازداشت و پس از چند ماه در بند ۲۰۹ اوين به زندان رجايی‌شهر کرج منتقل شد.

وی ابتدا به اتهام "محاربه" و "مفسد فی‌الارض" به اعدام محکوم شد. سپس از سوی شعبه ۱۵ دادگاه انقلاب تهران ۳۰ سال‌ و ‌شش ماه زندان به وی داده شد. اما در آخرين مرحله محاکمه اين زندانی سياسی در دو پرونده به اتهام "جاسوسی" و "عضويت در حزب دمکرات کردستان ايران و اقدام عليه امنيت ملی" به هفت سال ‌و ‌نيم زندان محکوم گرديد.

رضا شريفی بوکانی در پيام نوروزی خود، می‌گويد: "اعتقاد عميق من [به‌عنوان] يک زندانی بر آن است که انسان در طول حيات خود آزاد باشد و آزادانه زندگی کند و برای اجرای عدالت مبارزه کند. برای يک آزادی‌خواه مهم است که هر لحظه با ريشه‌هايش در تماس باشد تا هم متوجه تغييرات شود و هم آرامشی را کسب کند."

رضا شريفی بوکانی: احترام به اعلاميه جهانی حقوق بشر، به کرامت انسانيت از ديدگاه جمهوری اسلامی ايران مفهومی ندارد

اين زندانی سياسی نوشته است: "احترام به اعلاميه جهانی حقوق بشر، به کرامت انسانيت از ديدگاه جمهوری اسلامی ايران مفهومی ندارد."

وی همچنين افزوده است: "امروز به جرم ابراز عقيده و دفاع از آزادی، دمکراسی و حقوق بشر همراه با صد‌ها زندانی سياسی در ايران دور از خانواده‌های‌مان بايد عيد را در سلول‌های تاريک رژيم جشن بگيريم."

رضا شريفی بوکانی در بخش ديگری از پيام خود به انتخابات مجلس نهم پرداخته و آمار منتشرشده از سوی جمهوری اسلامی در رابطه با شرکت مردم در آن را "دروغ" خوانده است.

مقام‌های حکومت ايران ميزان شرکت مردم در انتخابات مجلس نهم را ۶۴ درصد عنوان کردند اما مخالفان حکومت به اين آمار باور ندارند و شرکت مردم در انتخابات را به‌ويژه در تهران و شهرهای بزرگ پايين‌تر از دوره‌های پيشين ارزيابی کردند.

اين زندانی سياسی در پيام خود تأکيد کرده است که مردم ديگر فريب اين "سياه‌کاری‌ها" را نمی‌خورند.

وی با بيان اين‌که حکومت از ابزار دين در راه "فريب مردم" بهره می‌برد به محروميت‌های کردستان ايران اشاره کرده و گفته است مذهب و آيين کردها به‌رسميت شناخته نمی‌شود و کردستان از رونق اقتصادی و سرمايه‌گذاری محروم مانده است.

رضا شريفی بوکانی همچنين به احکام اعدام زندانيان ديگری چون شيرکو معارفی، حبيب‌الله لطيفی، حبيب گلپری‌پور، سعيد ملک‌پور و همچنين اعدام دو سال پيش فرزاد کمانگر، فرهاد وکيلی، علی اسلاميان، شيرين علم‌هويی و حسين خضری، از زندانيان سياسی کرد نيز اشاره کرده و از مردم کردستان خواسته است پشتيبان زندانيان در آستانه اعدام باشند و خانواده‌های آنان را تنها نگذارند.

وی در پايان پيام خود از احزاب کرد، گروه‌ها و تشکل‌های سياسی در ايران خواسته است تا اتحاد و همبستگی داشته باشند.

پيشتر صادق لاريجانی رئيس قوه قضائيه در رابطه با مرخصی زندانيان در ايام نوروز طی بخشنامه‌ای اعلام کرده بود: "به زندانيان محکوم با رعايت شرايط و گرفتن تأمين مناسب ۱۵ روز مرخصی نوروزی اعطا می‌شود. اما متهمان به اقدام عليه امنيت کشور از اين مرخصی بهره نخواهند برد."

در روزهای گذشته خانواده‌های زندانيان سياسی و فعالان عرصه‌های مختلف اجتماعی با انتشار بيانيه‌هايی خواهان مرخصی و آزادی زندانيان سياسی در روزهای سال نو شده‌ بودند.

خنده رمز سیاست

Tue, 13 Mar 2012 09:23:46 +0000

محسن کاکارش

محسن کاکارش − نوروز یکی از کهن‌ترین آیین‌های اساطیری منطقه است. به‌جز کشور ایران که یکی از زادگاه‌های اصلی این مراسم کهن است، در بسیاری از کشورهای منطقه مانند تاجیکستان،‌افغانستان، ازبکستان و ... به نوروز به مثابه یکی از دیربازترین رسم‌های اجتماعی- فرهنگی نگاه می‌شود.

نوروز همچنین از اهمیت به‌سزایی در میان کردهای ساکن کشورهای منطقه برخوردار است. آنطور که پژوهشگران و روزنامه‌نگاران می‌گویند این آیین باستانی میان کردها فراتر از یک مراسم فرهنگی،‌یک کنش سیاسی هم محسوب می‌شود و بخش جدایی‌ناپذیری از جنبش‌های ملی آنها بوده است و هست.

در سال‌های اخیر، مسئولان جمهوری اسلامی در مناطق مختلف ایران نسبت به برگزاری مراسم چهارشنبه‌سوری و نوروز هشدار داده‌اند و همواره محدودیت‌هایی را برای شهروندان در این زمنه ایجاد کرده‌اند. در کرستان در روزهای قبل و بعد از تحویل سال فضا به شدت امنیتی می‌شود. امسال نیز فرمانده نیروی انتظامی کردستان نسبت به هرگونه "هنجارشکنی" در این روزها هشدار داده است.

سرهنگ محمد قنبری، جانشین فرمانده انتظامی کردستان گفته است: "با هنجارشکنان و مخلان امنیت جامعه و کسانی که آسایش مردم را در چهارشنبه آخر سال بر هم بزنند قاطعانه برخورد می‌‌شود."

کارناوال شادی ممنوع

در آستانه چهارشنبه‌سوری و ایام نوروز، هشدار و تهدیدها از سوی مسئولان جمهوری اسلامی در بیشتر مناطق ایران افزایش یافته است.

به گزارش خبرگزاری مهر، اسماعیل احمدی‌مقدم، فرمانده نیروی انتظامی گفته است: "در گذشته شهرداری‌ها جشن‌هایی را در چهارشنبه آخر سال برگزار می‌کردند که بستر بی‌نظمی و ناامنی می‌شد و برخی اوباش از این فرصت سوءاستفاده می‌کردند. ما مخالف تخلیه هیجان، جشن و سرور مردم نیستیم، اما با هرگونه پایکوبی و ایجاد کارناوال شادی برخورد می‌کنیم."

به دنبال هشدار اسماعیل احمدی مقدم، سرهنگ محمد قنبری، جانشین فرمانده انتظامی کردستان گفت: "نباید به بهانه جشن و برگزاری سرور و شادی که کسی هم مخالف آن نیست به حریم افراد و جامعه تجاوز کرد و هرکس بخواهد موجب آزار و اذیت مردم بشود و نظم اجتماعی را به هم بزند به شدت با او برخورد می‌شود."

چهارشنبه سوری در کردستان

کاوه قریشی، روزنامه‌نگار و فعال مدنی کرد در پیوند با چهارشنبه سوری و نوروز در کردستان به زمانه می‌گوید: "جشن‌های آغاز سال جدید در کردستان در حقیقت با نوروز شروع می‌شود. از عصر روز قبل که فردایش اولین روز سال جدید است، مردم برحسب سنت‌های دیرین اقدام به برپایی آتش در داخل شهرها و بر بلندی‌ها می‌کنند. طی سال‌های گذشته در کردستان تحت تاثیر مناطق غیر کردنشین ایران، چهارشنبه‌سوری هم به عنوان یکی از جشن‌های سال جدید مورد توجه شهروندان کرد قرار گرفته است. آیین نوروز در بین کردها در تمام مناطق محل سکونت کردها در عراق، سوریه و ترکیه از اهمیت به خصوصی برخوردار است، اما مسئله چهارشنبه سوری و سیزده‌بدر فقط در ایران رایج است. مردم کردستان سوریه، ترکیه و عراق در اولین روز سال جدید از خانه‌هایشان خارج می‌شوند و به طبیعت می‌روند."

کاوه قریشی: این رسم فرهنگی اجتماعی در کشور به شدت ستم‌زده‌ای مثل ایران برای کردها فرصتی بوده برای ابراز هویت کردی که از سوی حاکمیت با محدودیت روبه‌رو است.

به گفته این فعال مدنی، بعد از اینکه در سال 1389مخالفان حکومت ایران از مردم خواستند چهارشنبه‌سوری را به یک روز اعتراضی تبدیل کنند، نوع برخورد حاکمیت با این روز تغییر می‌کند و فشارها در این ایام بیشتر می‌شود.

آقای قریشی به کارکردهای اجتماعی و فرهنگی نوروز اشاره می‌کند و می‌گوید: "نوروز و چهارشنبه‌سوری در عین حال بهانه‌ای است برای گردهمایی اقوام و آشنایان. بر اساس باورهای فرهنگی ملت کرد نوروز نمادی از آیین زرتشت است و بهانه برای زنده شدن طبیعت و تشدید شادی. این رسم فرهنگی اجتماعی در کشور به شدت ستم‌زده‌ای مثل ایران برای کردها فرصتی بوده برای ابراز هویت کردی که از سوی حاکمیت با محدودیت روبه‌رو است."

فضای امنیتی در کردستان

شهرهای مختلف کردستان در سال‌های گذشته از طرفی شاهد شادی مردم و از طرفی تجمع‌های اعتراضی بوده است. حتی در برخی موارد این تجمع‌ها به بازداشت‌های دسته جمعی و درگیری بین مردم و نیروهای دولتی ختم شده است.

کاوه قریشی با تاکید بر اینکه ایام نوروز در کردستان همواره یک بعد سیاسی داشته است، می‌گوید: "به این خاطر این مراسم یک وجه هویت‌خواهانه به خود گرفته و در طول سال‌های اخیر با دید اجتماعی توام با احساس شادی و احساس نوشدن همراه بوده است. ما شاهد هستیم که مردم آن را به یک آیین اعتراضی تبدیل کرده‌اند. در بیشتر شهرها ازجمله شهر سقز رسم بر این است که شمار زیادی از مردم در یک نقطه خاصی از شهر جمع می‌شوند و با رقص و پایکوبی و علم کردن نمادهای ویژه کردها این رسم را گرامی می‌دارند. این حرکت هرساله با سرکوب شدید نیروهای انتظامی و امنیتی روبه‌رو و به یکی از مسائل بحران‌زا تبدیل می‌شود. می‌توان گفت در آن ده پانزده روز قبل و بعد عید همیشه فضا در کردستان به نحوی امنیتی بوده است."

آقای قریشی به سخنان فرمانده نیروی انتظامی کردستان اشاره می‌کند و می‌گوید: "فکر نمی‌کنم تهدید و هشدارها عمل کند، زیرا علیرغم این‌ها در سال‌های گذشته کردها توانسته‌اند مراسم آتش‌بازی خود را برگزار کنند."

هراس حاکم

منصور تیفوری، نویسنده و مترجم اما از زاویه دید دیگری به نوروز و کل جشن‌ها نگاه می‌کند. او می‌گوید: "جشن‌ها تلاشی هستند برای یادآوری رخدادی برسازندە، رخدادی که یا واقعی است یا آرزو می‌شود. آنچه به نوروز نسبت دادە می‌شود بماند برای حفاران گذشته که می‌خواهند از آن پشتیبانی برای اشکال سیاسی کنونی استخراج کنند. نظیر گفتاری که در دربار رضاخانی متولد شد و با تولید گذشته‌ای نابودە در نهایت به گونه‌های بیگانه‌ستیزی و بیگانه‌هراسی ترجمه شده است، از اسلام ستیزی تا آن تلاش برای مصادرە حقوق بشر به نفع پادشاهان."

منصور تیفوری: نوروز در کردستان اتفاقاً نه افسانه‌ای با خود دارد و نه سیستم خاصی از نمادپردازی، نه یاد پادشاهی است و نه حسرتی به روزگاری طلایی؛ و همین آن را برای حاکم عجیب‌تر می‌کند.

آقای تیفوری درباره نوروز و بعد سیاسی آن در کردستان می‌افزاید: "اما آنچه دربارە نوروز نااساطیری می‌شود گفت احیای گونه‌ای از سنت کارناوال در دل این مراسم است، کارناوال به مثابه لحظه یا وضعیتی که در آن قانون حاکم لغو می‌شود و امکان تجربه شکل بنیادین سیاست یعنی مردم گشودە می‌شود. در این معنا نوروز امکان تحقق گونه‌ای از این کارناوال است، جایی که در آن دیگر نه پلیس بلکه خندە رمز سیاست است. هراس حاکم و پلیس از این کارناوال به وابسته نبودن این لحظه به هیچگونه ماهیت خاص و تعلیق قانون در آن برمی‌گردد. چون در کارناوال این مردم است که قرار است تحقق یابد. نوروز در کردستان اتفاقاً نه افسانه‌ای با خود دارد و نه سیستم خاصی از نمادپردازی، نه یاد پادشاهی است و نه حسرتی به روزگاری طلایی، و همین آن را برای حاکم عجیب‌تر می‌کند، گویی همین ناوابستگی به تاریخ یا هویتی خاص می‌تواند کل حاکم را به چالش بگیرد."

جایگاه نوروز

مردم کرد در کشورهای ایران، ترکیه، سوریه و عراق گرچه تفاوت‌هایی در زبان و گرایش‌های مذهبی و دینی دارند، اما برگزاری جشن نوروز وجه اشتراک تمام کردها محسوب می‌شود.

کاوه قریشی می‌گوید: "مراسم نوروز ازجمله مراسمی است در بین تمام کردها که فارغ از تعلق دینی برگزار می‌شود. بیشتر مراسم‌ها مذهبی هستند و تعداد زیادی اقلیت‌های مذهبی غیر کرد را شامل نمی‌شود. برای مثال عید رمضان و عید قربان که دو عید مسلمانان هستند برای اقلیت دینی ایزدی، یارسان و مسیحی و.. جذابیتی ندارد، اما نوروز جشن ملی و سراسری کردهاست."

از سوی دیگر نوروز در ادبیات مردم کردستان جایگاه ویژه‌ای پیدا کرده است. در چهارصدسال گذشته کمتر شاعر شناخته شده کردی می‌توان یافت که درباره نوروز شعر و نثرهای گوناگون نداشته باشد؛ شاعرانی مانند نالی، کاردوخی، بخود، پیره‌میرد، حمدی، دیلان، صیدی، شیرکو بیکس، کاردوخی، هژار، هیمن، وفایی و ولی‌دیوانه از جمله شاعرانی هستند که در شعرهای‌شان به نوروز اهمیت ویژه‌ای داده‌اند.

کاوه قریشی در پیوند با نکته یادشده می‌گوید: "نوروز در فولکلور و ادبیات شفاهی کردی و در تاریخ مکتوب کردستان جایگاه خاصی دارد. در موسیقی، ادبیات داستانی، در بیت‌ها و نثرهایی که به‌صورت شفاهی نسل به نسل منتقل شده از نوروز به عنوان یکی از مهم‌ترین آیین‌های ملت کرد یاد شده است."

در همین زمینه:

"چهارشنبه‌سوری بايد حذف شود"

"نوروز" یک واژه‌آرمانی

جشن‌های چهارشنبه‌سوری در دمای زیر صفر سوئد

Thu, 08 Mar 2012 21:25:56 +0000

جشن چهارشنبه‌سوری، روز ۱۳ مارس ۲۰۱۲، هم‌زمان با داخل ايران در شهرهای مختلف سوئد و با برنامه‌های گوناگون برگزار خواهد شد.

به گزارش راديو زمانه، يکی از اين برنامه‌ها توسط انجمن‌های فعال استکهلم در منطقه Kista در حاشيه شهر استکهلم برگزار خواهد شد. در اين مراسم، در کنار برنامه‌های سنتی چهارشنبه‌سوری، هنرمندانی چون سعيد شايسته، نيما چهرازی، اشکان، مازيار و دی‌جی اميد و گروه رقص صبا به اجرای برنامه‌های مختلف خواهند پرداخت.

مراسم ديگری نيز به همت تئاتر ملی سوئد و همکاری انجمن فرهنگ و مرکز آموزشی کارگران سوئد (ABF) وهمچنين همراهی بيش از ۱۰ نهاد و انجمن ايرانی و غير ايرانی، در پارک kungsträdgården واقع در مرکز شهر استکهلم و ۲۰۰ متری پارلمان سوئد برپا خواهد شد.

منصور حسينی، تهيه‌کننده اين برنامه در تئاتر ملی سوئد در گفت‌وگو با زمانه، ويژگی برنامه چهارشنبه‌سوری در مرکز استکهلم را "پاسخ به نيازهای فرهنگی جامعه ايرانی ساکن در سوئد"، "پاسداشت فرهنگ ايرانی"، "تلاش برای جلب مخاطب‌های غير ايرانی" و "معرفی پاره‌ای از فرهنگ ديرينه ايرانيان به جامعه ميزبان" دانست.

يکی از مراسم استکهلم به همت تئاتر ملی سوئد و همکاری نهاد و انجمن‌های ايرانی و غير ايرانی، در مرکز اين شهر برپا خواهد شد

تئاتر ملی سوئد از جشن‌های مشابه در شهرهای گوتنبرگ و وستروس سوئد نيز پشتيبانی می‌کند.

سعيد شنبه‌زاده و ماز جبرانی در چهارشنبه‌سوری استکهلم

ماز جبرانی، کمدين ايرانی - آمريکايی که سال‌ها پيش کار خود را در گروه Axis of Evil Comedy Club آغاز کرد، مجری مراسم چهارشنبه‌سوری در مرکز شهر استکهلم خواهد بود.

وی که تاکنون در برنامه‌های تلويزيونی، فيلم‌ها و سريال‌های گوناگون و همچنين در برنامه‌های راديويی مختلف به زبان انگليسی شرکت کرده است و چهره‌ای شناخته شده در عالم هنر به‌شمار می‌رود، در اين برنامه، به دو زبان انگليسی و فارسی حرف خواهد زد.

در اين برنامه، حاجی فيروز با هنرنمايی امير برقشی، بازيگر تئاتر، با ساز و دهل و رقص و آواز آمدن بهار را هم روی صحنه و هم در ميان مردم خبر می‌دهد.

به گفته منصور حسينی جشن در دو بخش برگزار می‌شود. در چند جا آتش‌ برپا خواهد شد تا علاقه‌مندان بتوانند با پريدن از روی آتش و خواندن سرخی تو از من، زردی من از تو، سنت چهارشنبه‌سوری را به جا بياورند.

در بخش دوم برنامه، در کنار آتش چهارشنبه‌سوری، قرار است يکی از بزرگ‌ترين شرکت‌های آتش‌بازی اسکانديناوی، در تمام طول شب و در خلال برنامه‌ها به اجرای آتش‌بازی بپردازد.

همچنين Burnt out Punks يکی از مشهور‌ترين گروه‌های سيرک آتش و نمايش خيابانی در جهان نيز به مدت ۲۰ دقيقه با بهره‌گيری از عنصر آتش هنرنمايی خواهد کرد.

افزون بر برنامه‌های نمايشی در شب چهارشنبه‌سوری در استکهلم، گروه‌های مختلف هنری به اجرای برنامه خواهند پرداخت تا بتوانند مردم را در اين شب‌ سرد سرگرم کنند.

سعيد شنبه‌زاده در شب چهارشنبه‌سوری استکهلم برنامه خواهد داشت

تهيه‌کننده تئاتر ملی سوئد با تأکيد بر ضرورت حضور جوانان فعال و علاقه‌مند در برنامه‌هايی چون چهارشنبه‌سوری می‌گويد: "نسل جوان ايرانی‌تبار در خارج از کشور به زبان انگليسی و نيز زبان کشور محل تولدشان مسلط هستند و در معرفی فرهنگ ايرانی به جامعه اکثريت نقش پررنگی دارند."

منصور حسينی همچنين پيرامون نقش زنان هنرمند در برنامه چهارشنبه سوری به زمانه می‌گويد: "ما تلاش کرديم تا زنان هنرمند حضوری ۵۰ درصدی در اين برنامه داشته باشند. به اين ترتيب در تمام برنامه‌های مراسم چهارشنبه سوری زنان و مردان هنرمند، در کنار هم کارها را پيش می‌برند."

گروه سعيد شنبه‌زاده در اين شب به همراهی خواننده جوان ايرانی، سارا حميدی برنامه خواهد داشت. کارهای سعيد شنبه‌زاده از نواحی بوشهر و خليج فارس سرچشمه ميگيرد. او که آهنگ‌ساز و نوازنده نی‌انبان، نی جفتی و دمام ايرانی است، توانسته است موسيقی جنوب ايران را با موسيقی جاز جنوب فرانسه تلفيق کند.

مريم کيان خواننده ديگری است که روی موسيقی سنتی و ترانه‌های محلی از نواحی محتلف ايران کار می‌کند. اين هنرمند در جشن چهارشنبه‌سوری با گروه کاير روی سن خواهد رفت. در برنامه اين گروه، امسال نوازندگانی چون مشتاق فيض‌يابی، حسن مقدم، امين ميرشاهی، محمد خالديان و هنر آذرپيرا به سرپرستی جمال محمدی به اجرای موسيقی نواحی ايران از جمله لری و مازندرانی خواهند پرداخت.

علاوه بر اين‌ها دو هنرمند جوان نيز در اين شب حضور دارند؛ ديجی پوريا که چهره‌ای شناخته شده در دنيای موسيقی دی‌جی‌های ايرانی است و ماهان معين که يکی از چهره‌های جوان کشف شده در رقابت‌های آکادمی گوگوش است. او در کارهای خود موسيقی غربی و ايرانی را تلفيق می‌کند.
دو گروه رقص ابريشم و ناديا، هر دو به اجرای رقص‌های ايرانی و شرقی خواهند پرداخت که هر دو از گروه‌های حرفه‌ای رقص در استکهلم هستند.

ماهان معين، يکی از چهره‌های جوان کشف شده در رقابت‌های آکادمی گوگوش در جشن چهارشنبه‌سوری استکهلم به هنرنمايی خواهد پرداخت

خوانندگانی از ترکمن صحرا در گوتنبرگ

امسال در جشن چهارشنبه‌سوری گوتنبرگ، دو گروه رقص سِتين (که گروهی بختياری است) و دختران جوان ايرانی به نام پريا (که با رقص‌های ايرانی هفت گُله آتش را روشن می‌کنند)، گروهی متشکل از جوانان با ترانه‌های رپ، گروه هفت‌نفره موسيقی فولکلور "ليان" از بوشهر، دو خواننده از ترکمن صحرا و همچنين شهره صولتی از لس‌آنجلس و سعيد سلامی با آهنگ چهارشنبه‌سوری به اجرای برنامه خواهند پرداخت.

رضا طالبی، فعال سياسی- اجتماعی در شهر گوتنبرگ، سابقه برگزاری جشن چهارشنبه‌سوری در اين شهر را حدود ۲۵ سال می‌داند و می‌گويد: "به‌طور رسمی اما ۲۰ سال است که اين جشن در گوتنبرگ برگزار می‌شود."

به گفته طالبی، در اين سال‌ها چهارشنبه‌سوری در گوتنبرگ با حمايت استانداری، شهرداری، چند شرکت‌ ساختمانی و تجاری، پيشه‌وران ايرانی و انجمن‌های ايرانی و در سه سال اخير با پشتيبانی تئاتر ملی سوئد برگزار شده است.

به گزارش اين فعال فرهنگی، سال گذشته بين ۱۲ تا ۱۵ هزار نفر در اين جشن شرکت داشتند که همه ايرانی‌ نبودند.

رضا طالبی می‌گويد جشن چهارشنبه‌سوری با طبيعت سوئد هماهنگ نيست چرا که در همين زمان بيشتر مواقع سرمای زير صفر وجود دارد.

وی می‌افزايد: "همين نکته عامل مهمی است که تغييرات جدی در شکل برگزاری آن ايجاد شود. تمامی تلاش بر اين است که اين جشن فاصله کمتری از شیوه برگزاری در ایران بگیرد."

اطلاعات بيشتر از جشن نوروز استکهلم:
http://www.eldfesten.info/fa/

علی مطهری: احمدی‌نژاد افکار آیت‌الله خمینی را رها کرده است

Maryam — Sat, 09 Apr 2011 12:59:22 +0000

علی مطهری، نماینده اصولگرای مجلس شورای اسلامی در نامه‌ای خطاب به محمود احمدی‌نژاد، رئیس‌جمهور نوشت که وی افکار آیت‌الله خمینی بنیانگزار جمهوری اسلامی را‌‌ «رها» کرده و به افکار اسفندیار رحیم مشایی، رئیس دفتر رئیس جمهوری «چسبیده» است.

به گزارش خبرگزاری فارس، علی مطهری با بیان اینکه محمود احمد‌ی‌نژاد در زمان انتخابات ۸۴ و ۸۸ «صداقت کافی» به خرج نداده است، افزود: «شما آشکار نکردید که من فردی هستم مرید آقای مشایی و این افکار ویژه را درباره نوروز و مکتب ایران و مسئله حجاب و به طور کلی امور فرهنگی دارم.»

در بخشی از این نامه آمده است: «مردم به شما به‏عنوان یک فرد حزب‌اللّهی و حساس نسبت به مسائل فرهنگی و اخلاقی رأی دادند اما امروز حرف‌های روشنفکرانه از جناب‎عالی می‌شنوند.»

علی مطهری از رئیس دولت دهم خواسته است که سیاست‌های فرهنگی دولت را بر اساس اسلام تنظیم کند و «نه بر اساس آرای آقای مشایی»

وی با انتقاد از سخنان محمود احمدی‌نژاد درباره برگزاری جشن نوروز آورده است: «اگر امام خمینی و شهید آیت‎الله مطهری اکنون در قید حیات بودند، جرأت داشتید متن سخنرانی خود را در دومین جشن جهانی نوروز به آن‌ها نشان بدهید؟ و اساساً آیا قبل از این سخنرانی این متن را به رؤیت رهبر گران‏قدر انقلاب اسلامی رساندید؟»

رئیس دولت دهم در سخنراني خود در دومين جشن جهاني نوروز گفته بود: «نوروز فراتر از مرزهاي جغرافيايي، نژادي، زباني و جزء جدايي ناپذيري از فرهنگ الهي و انساني مردمان منطقه ما و بسياري ديگر از مردم جهان است و هرجا كه سفره نوروز پهن است، ارزش‏هاي انساني در اوج است.»

پیش از این نیز در پس سخنان اسفندیار رحیم مشایی درباره مکتب ایران، شماری از چهره‌های اصولگرا اعتراض خود را نسبت به طرح این مسئله عنوان کردند.

محمدتقی مصباح یزدی، رئیس مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی نیز امروز در جمع فرماندهان و مسئولان نیروی زمینی، بنیاد تعاون، قرارگاه سازندگی خاتم الانبیاء و هوا فضای سپاه، کسانی که مکتب ایران را به جای مکتب اسلام معرفی می‌کنند، «غیر خودی» دانست و گفت که این افرادی «خودی» نیستند و باید «حواسمان جمع باشد.»

این عضو مجلس خبرگان رهبری که از طرفداران دولت محمود احمدی‌نژاد است، افزود: «ما با کسی عقد اخوت نبسته‌ایم و هر کس از اسلام کج برود، ردش می‌کنیم.»

علی مطهری در بخش دیگری از این نامه از رئیس جمهوری خواسته است که از «ابزار شدن مسئله امام عصر» در دولت خود جلوگیری کند.

چندی پیش لوح فشرده‌ای با عنوان «ظهور نزدیک است» در سطح گسترده در ایران پخش شده که از «ظهور» امام دوازدهم شیعیان در چند آینده بسیار نزدیک خبر داده و برخی مقامات جمهوری اسلامی را با افرادی که در بعضی روایات مذهب شیعه از آنان به عنوان افرادی که «مقدمات ظهور» را فراهم می‌کنند، معرفی کرده است.

علی مطهری با انتقاد از توزیع وسیع این لوح فشرده و سخنان اسفندیار رحیم مشایی در رابطه با «مدیریت صحیح فرآیند ظهور» از سوی دولت، آورده است: «آقای مشائی باید از ظهور نگران باشد چون با توجه به اینکه ایشان فرهنگ نوروز و مکتب ایران را جایگزین اسلام کرده است، معلوم نیست برخورد امام زمان با وی چگونه باشد.»

نوروز در آن‌سوی جیحون

Babak M — Fri, 25 Mar 2011 11:31:31 +0000

آیین نوروزی در تاجیکستان در گفت‌و‌گو شهرزاده سمرقندی با کیومرث عطا، رابرت کلاین و دلشاد فرهادزا

شهرزاده سمرقندی

شهرزاده سمرقندی ـ نوروز بین تاجیکان، به همان اندازه که تاریخ یک قرن گذشته‌‌ی آن با دیگر مردم فارسی‌زبان متفاوت است، فرق دارد. نوروز اصولاً بین مردم کشورهای مختلف آسیای میانه با شیوه و رنگ گوناگونی برگزار می‌شود. چه در دوران شوروی و چه قبل از آن و چه در زمان حال. اما امروز از نوروز بین تاجیکان صحبت خواهیم کرد. با کیومرث عطا که از روزنامه‌نگاران تاجیک مقیم تاجیکستان است و در رابطه با کسب خود در مناطق مختلف تاجیکستان از بدخشان تا کوهسارهای دوردست پامیر سفر کرده است و از روزگار و جشن‌های این مردم دیده و شنیده‌های زیادی دارد.

تفاوت‌های جشن نوروزی در شمال و جنوب تاجیکستان

کیومرث عطا درباره‌ی تفاوت‌های نوروز در شمال و جنوب تاجیکستان می‌گوید: «طبیعتاً در تاجیکستان در منطقه یا ولایت بدخشان و پامیر مردم نوروز را به‌خوبی جشن می‌گیرند. تا جایی که من می‌دانم، نوروز یک جشن خانوادگی برای بدخشانی‌هاست. آن‌ها در هر جایی جشن می‌گیرند. حتی وقتی یک نفر از فرزندان همین بدخشانی‌ها بر سر خوان نوروزی شرکت نکند یا نباشد، حتماً والدین‌شان از آن‌ها دلگیر می‌شوند. من در منطقه‌ی شمال تاجیکستان به‌دنیا آمده‌ام. نوروز در شمال تاجیکستان مخصوصاً در منطقه‌ای که با ازبکستان هم‌مرز است، تنها برای یک یا دو روز جشن گرفته می‌شود و رسم خوان نوروزی در خانواده را ندارد. فقط «هفت‌‌سین» یا «هفت‌‌شین» دارد و در روستاها و در محله‌های شهرها جشن گرفته می‌شود.»

نوروز در دوشنبه

کیومرث عطا درباره‌ی چگونگی برگزاری نوروز در دوشنبه می‌گوید: «درست است که نوروز بدخشان با نوروز شمالی‌ها و جنوبی‌ها فرق می‌کند. همانطور که گفتم نوروز واقعاً برای بدخشانی‌ها یک جشن ملی و یک جشن خانوادگی است و برای آن‌ها ارزش بیشتری از ما دارد. نوروز اما خصوصاً برای دوشنبه‌‌ای‌ها روزی‌ است که مردم از حال و احوال نزدیکان خودشان و همسایه‌های خودشان خبر می‌گیرند و گرد خانه جمع می‌‌آیند و حال همدیگر را می‌پرسند. این است که دختران تاجیک تنها در این روز از لباس ملی‌شان استقبال می‌کنند، لباس ملی را بر می‌کنند، این است اصلاً. تفاوت مثلاً نوروز پامیری‌ها، بدخشانی‌ها با دوشنبه‌ای‌ها و اهالی شمال تاجیکستان این است که آن‌ها واقعاً تا جایی که من شنیدم‌، آتش می‌گیرانند و جوانان لباس ملی می‌پوشند و به کشتی‌گیری مشغول می‌شوند. کشتی‌ ورزش ملی تاجیکستان به‌شمار می‌آید تا آن حد که در میدان‌ها جوانان، حتی پیران و موسپیدان کشتی‌گیری و زورآزمایی می‌کنند در این روز.»

نوروز در سمرقند

با این‌حال باید گفت تاجیکان در نوروز اصولاً مراسم تحویل سال را جشن نمی‌گیرند. در واقع معنای اصلی تحویل سال در بین تاجیکان از بین رفته است. هرچند ۱۳ روز قبل از نوروز و همین طور ۱۳ روز بعد از نوروز، جشن‌های نوروزی در تمام گوشه و محل، مدرسه و کارخانه‌ها جشن گرفته می‌شود. شاید بشود گفت که نوروز برای تاجیکان به معنای فرارسیدن بهار و بیداری طبیعت است. رابرت کلاین استاد زبان انگلیسی در شهر سمرقند که ده سال در این شهر زندگی و کار کرده و با مردم تاجیک‌زبان نشست و برخاست‌های زیادی داشته است، درین‌باره و همین‌طور از مشاهداتش از نوروز می‌گوید: «در سمرقند نوروز جشنی خرسند بود. و طبعاً به همین دلیل ما هم به سمرقند طرف می‌رفتیم. در سمرقند نوعی شیرینی هست که به آن «سومنت» می‌گویند و از اولین دانه‌های گندم در فصل بهار آن را می‌پزند و برای همین هم بسیار شیرین است.»

رابرت کلاین در ادامه می‌افزاید: «سفره‌ی نوروزی برای تاجیکان بسیار مهم است. در این سفره هرچند همیشه هفت سین را نمی‌شود دید، اما سر سفره تاجیکان همیشه دست‌‌پخت‌هایی با استفاده از سبز‌ی‌های تازه‌رسته‌ی بهاری هست؛ دست‌‌پخت‌هایی مثل سوملکی علفین، منتو و سوملک. اما داستان حلیصه و سوملک جداست و مراسم‌ خاص خود را دارد. مردها مسئول پختن حلیصه هستند و زن‌ها نیز در پختن سوملک شب را روز می‌کنند. دور آتش سوملک زنان و دختران آواز می‌خوانند و مردم تاجیک معتقدند که اگر کفگیر سوملک را به دست بگیرید و دیگ سوملک را به‌هم بزنید، سال نو سرشار از خبرهای خوش خواهد بود و سال نو برای شما پر برکت خواهد شد.»

کاسه‌های سوملک و حلیصه

زنان‌ با کاسه‌های پر از سوملک می‌آیند و به مردهای خانواده‌ی خود پیشکش می‌کنند و مردها نیز همین‌طور با کاسه‌هایی پر از حلیصه برمی‌گردند. اما این آیین به آن معنا نیست که مراسم‌ نوروزی زنانه و مردانه‌اند. مراسم‌ نوروزی همیشه آمیخته با مرد و زن، پیر و جوان، کودک و نوجوان برگزار می‌گردد و در رقص‌های نوروزی و در مسابقه‌های نوروزی همه‌ی‌ آن‌ها پا به پای همدیگر جشن می‌گیرند و شادی می‌کنند. مسابقه‌های نوروزی بین مدرسه‌ها و محله‌ها و همین‌طور کارخانه‌ها یکی از سنت‌هایی است که سال‌ها در آسیای میانه رواج دارد. این آیین با بازی‌های ورزشی آغاز می‌شود و با آشپزی، طراحی، لباس و همین‌طور زردوزی ادامه می‌یابد و با شعر و سرودخوانی به انجام می‌رسد.

نشاندن و سبز شدن نهال‌ها

اما بیش‌تر از همه در محله‌های شهرها تمیز کردن خیابان و نهال نشاندن در کنار خیابان‌ها یکی از سنت‌های نوروزی است که در تمام کشورهای آسیای میانه می‌شود مشاهده کرد. مردم تاجیک معتقدند که هر انسان باید در طول عمر خود یک درخت سبز کند. اما بعضی از مردم دوردست و حاشیه‌نشین معتقدند که انسان باید به تعداد درخت‌های نابود‌کرده‌اش نهال نشاند و تا سبز شدن آن مراقب و مسئول آبیاری هر نهال نشانده‌ی خود باشد. دلشاد فرهاد زاد از شاعران جوان سمرقند است و از مراسم نهال نشانی در سمرقند می‌گوید که در روزهای جشن نوروز مردم و کودکان محل‌ها و مدرسه‌های مختلف گردهم می‌آیند تا هر نفر یک نهال در خاک بنشاند و با نیت نیک به آن آب دهد. اما دلشاد فرهادزاد می‌گوید که این روزها این مراسم به شیوه‌ی قدیمی گسترده و پرطرفدار نیست و از خاطرات خود با پدربزرگ و پدر خود می‌گوید که در روزهای نوروز دور محل خود نهال درخت‌های مختلف می‌کاشتند. دلشاد دوست دارد این سنت قدیمی را با ابتکار خود دوباره به پای بگذارد و باغ از بین رفته‌ی پدربزرگش را دوباره سرسبز کند.

دلشاد فرهادزاد از خاطرات خود با ما سخن می‌گوید. او می‌گوید: «من فقط در یاد دارم که همراه پدرم پشت خانه نهال کاشته بودیم و از آن موقع تا امروز دیگر نهال نکاشتم. اما می‌دانید، پدر من باغبان بود. در کودکی، در یادم هست که در خانه‌ی ما، در حوالی ما درخت‌های نادری بودند که الان، به مرور زمان بیش‌ترشان خزان و نابود شده‌اند. من درخت‌ها را خیلی دوست می‌دارم و برای همین امید دارم که یک وقت باغبان شوم.»

گذشتن از گناه دوستان و آشنایان

در روزهای نوروز بین تاجیکان همین‌طور رسم است که از گناه دوستان و دشمنان بگذرند و با همسایه‌های قهری و یا جنگی خود ابراز دوستی کنند و سر یک سفره بنشینند. هرچند مراسم‌های نوروزی در بین تاجیکان مناطق مختلف با شیوه‌های گوناگون جشن گرفته می‌شود، اما فلسفه و آمیخته بودن آن با بهار منطق نوروز را در همه‌ی مناطق همسان و یکنواخت کرده است. در همه‌ی مناطق آسیای میانه می‌شود گفت که از دوران قدیم تا به حال فرارسیدن بهار و بیداری طبیعت و به سر شدن زمستان باعث جشن و شادی بوده است. در طول این همه بالا و پایین شدن‌های سیاست و شیوه‌ی زندگی، نوروز در این مناطق برپا و برجا مانده است.