کارتون

مانا نیستانی: "در ایران تعریف گسترده‌ای از توهین وجود دارد"

Sat, 12 May 2012 21:34:10 +0000

فراخوان مانا نیستانی در اعتراض به حکم شلاق برای محمود شکرایه، کاریکاتوریست ایرانی

لیدا حسینی‌نژاد

لیدا حسینی‌نژاد - شانزدهم اردیبهشت ماه ۱۳۹۱ خبرگزاری ایلنا از صدور حکم ۲۵ ضربه شلاق برای «محمود شکرایه» کارتونیست ایرانی در نشریه «نامه امیر» در استان مرکزی خبر داد. این حکم مربوط به کشیدن کاریکاتوری از «احمد لطفی آشتیانی» نماینده اصول‌گرای شهر اراک در مجلس هشتم می‌شود. محمود شکرایه این نماینده مجلس را در زمین فوتبال، در لباس فوتبال و یا یک لوح تقدیر در دست نشان می‌دهد.

احمد لطفی آشتیانی قصد داشت تیم فوتبال لیگ برتر را از تهران به اراک منتقل کند که در نهایت هم موفق نشد. بسیاری این اقدام او را تلاشی ناکام برای جذب رأی در انتخابات مجلس نهم می‌دانستند.

در واکنش به حکم شلاق برای محمود شکرایه، «مانا نیستانی» کارتونیست ایرانی ساکن فرانسه فراخوانی داده و همکارانش را به کشیدن کاریکاتوری از آقای لطفی آشتیانی دعوت کرده است.

از مانا نیستانی در مورد هدف از اعلام این فراخوان و تأثیر آن پرسیدم.

او در ابتدای این گفت‌و‌گو از تأثیری که خبر حکم شلاق برای محمود شکرایه بر او گذاشت می‌گوید.

کاریکاتورهای مطبوعاتی دغدغه ۲۰ سال گذشته زندگی مانا بوده و با اینکه شش سال گذشته را خارج از ایران زندگی می‌کند هیچ‌وقت ارتباطش را با فضای کاری ایران قطع نکرده. برای این کارتونیست «حفظ چند منفذ باقی‌مانده برای بچه‌های داخل با وجود فشارها و محدودیت‌هایی که وجود دارد» بسیار مهم است.

مانا نیستانی در این گفت‌وگو وضعیت کاریکاتور مطبوعاتی و رسانه‌ای در ایران را «بد و بسیار مریض‌احوال» می‌داند. او با اشاره به اینکه کشیدن کاریکاتور سیاسیون غیر‌ روحانی در ۳۰ سال گذشته چندان مشکل‌ساز نبوده، صدور چنین حکمی برای محمود شکرایه را بسیار سنگین و عجیب می‌داند.

کاریکاتور چهره نماینده کذایی مجلس از مانا نیستانی در دفاع از همکارش. (منبع: مردمک)

البته در عین حال او معتقد است که در میان مردم و سیاسیون هیچوقت تحمل بالایی در مورد کاریکاتور وجود نداشته و این امر شاید به دلیل نوع فرهنگ و تربیت مردم باشد و یا تعریف گسترده‌ای که از «توهین» وجود دارد.

مانا از اینکه این حکم سرآغاز فشارهای بیشتر روی کاریکاتوریست‌ها و کارتونیست‌ها شود ابراز نگرانی می کند. از نظر او هیچ قانونی در ایران با کاریکاتوری که محمود شکرایه از احمد لطفی آشتیانی کشیده، شکسته نشده است.

او که‌ احمد لطفی آشتیانی را بهانه‌ای برای صدور حکم شلاق به محمود شکرایه می‌داند، درحمایت از محمود شکرایه، این‌بار به جای کشیدن کارتون تصمیم می‌گیرد از همکاران خودش در داخل و خارج از ایران دعوت به کشیدن کاریکاتور با موضوع آقای لطفی آشتیانی کند.

مانا نیستانی می‌گوید که تنها ایده را طرح کرده و باقی آن احساس مسئولیت و همدلی و همبستگی کارتونیست‌ها بوده که این دعوت را اجابت کرده‌اند.

گفت‌و‌گو با مانا نیستانی را می‌توانید از طریق فایل صوتی بشنوید:

ایمیل گزارشگر:

lida@radiozamaneh.com

در همین زمینه:

::فراخوان مانا نیستانی در "مردمک"

آب کم جو، تشنگی آور به‌دست

Wed, 16 Mar 2011 14:41:43 +0000

کارهای تازه فرهاد فروتنیان و کیتو سنو، در نمایشگاه Diversity & Art آمستردام

فروغ. ن. تمیمی

فروغ. ن. تمیمی- «فرهاد فروتنیان» می‌نویسد که اول در سال ۱۳۳۶ در تهران، بعد در سال ۱۹۸۶ در رتردام و آخرین باردر ایتالیا به سال ۱۹۹۵ متولد شده است. او در رشته تئا‌تر تحصیل کرد، به بازیگری و تولید برنامه تلویزیونی روی‌آورد، نمایش‌نامه و داستان کوتاه نوشت، در ضمن به تحصیل در رشته‌ی طراحی و نقاشی پرداخت و از سال ۱۹۷۶ به بعد برای روزنامه‌های مختلف کاریکاتور کشید. «فرهاد فروتنیان» از سال ۱۹۸۶ در هلند زندگی می‌کند و کار‌هایش مرتب در روزنامه‌ها و هم مجلات معتبر مانند «فرای ندرلند» چاپ شده‌اند. او تاکنون در ۴۰ نمایشگاه جمعی شرکت کرده و هم‌چنین ۳۵ نمایشگاه انفرادی هم در اروپا برگزار کرده است.

«فرهاد فروتنیان» در سال ۱۹۹۱ نمایشی به نام «گربه را صدا کن» نوشت و آن را در رتردام به روی صحنه برد. اما چندی بعد متوجه شد که از نمایشنامه‌اش در سناریوی فیلم «جو بلاک را ملاقات کن» استفاده شده، فیلم معروفی با شرکت «آنتونی هاپکینز» و «برد پیت». ولی متأسفانه تلاش‌های وکیل او در پیگیری ماجرا به جایی نرسید.

آدم‌ها در طرح‌های کارتونی «فرهاد»، اغلب در حرکت‌اند. چه در آب، چه در خشکی، انگار آدم‌هایش یا بهتر بگوییم مرد‌هایش، خستگی نمی‌شناسند. شنا کردن در خلاف مسیر آب و پیمودن سربالایی‌های نفس‌گیر از ویژگی‌های آن‌هاست.

راستی فرهاد، چرا بیشتر آدم‌ها در کارتون‌های تو مرد هستند؟

بعضی از کارهای «فرهاد» در این نمایشگاه را باید بازتاب تأثیر او از زندگی در مهاجرت و غربت دانست. در غربت دوباره به دنیا می‌آیی، شاید هم مثل خود «فروتنیان»، سه بار و یا بیشتر. درغربت دوباره زبان باز می‌کنی. واژه‌های جدید را باید بچشی، مزه مزه کنی، هضم و جذبشان کنی. اما اگر بچگی را پشت سر گذاشته و در بزرگسالی بخواهی با زبانی کاملاً بیگانه اخت شوی، به‌راحتی دفعه‌ی اول نیست. در مهاجرت باید سخت کار کنی و برای یاد گرفتن روی لحظه‌ها هم حساب کنی. شاید هم برخلاف انتظارت متوجه می‌شوی که چیزی زیادی درباره‌ی این دنیای تازه یا سرزمین جدید نمی‌دانستی. باید در جامعه جدید جلو بروی، وقت سر خاراندن نداری، از بس که بالا و پایین می‌روی و دور خودت می‌چرخی، آدرنالین خونت همیشه بالاست!

هربار که با کسی آشنا می‌شوی اغلب باید تاریخچه‌ای از خودت، سرزمین‌ات و رؤیا‌هایت را در پنج دقیقه تعریف کنی. مثل مصاحبه‌ای برای پیدا کردن کار! کم کم از تکرار این داستان بیزار می‌شوی، ولی مگر چاره‌ای هم داری؟ قصه‌ای که برای مخاطب‌ات همیشه پرهیجان و برای تو تکراری است! امان از موقعی که می‌بایست با کلیشه‌ها و پیش‌داوری‌ها (از نوع قرن نوزدهمی) هم درافتی؟

آدم‌های فرهاد را خیلی خوب درک می‌کنم. آن‌ها انگار هرروز ماراتن می‌دوند.

در غربت تنهایی هم با توست، و پا به پای تو حرکت می‌کند. بعضی کارتونهای فرهاد در این نمایشگاه، هم متأثر از غربت و چم و خم‌های آن‌اند و هم فرا‌تر از آن رفته‌اند. این تنهایی فقط تنهایی غربت، و این تلاش تنها دویدن برای داشتن جایی درخور، در جامعه جدید نیست! آدم‌های او تنها و سرگردان‌اند. هم متفکر، و عزم جزم کرده، و هم تشنه‌ی آرامیدن و یکی شدن با سایه‌ی سروی سبز، هم وام‌دار و نگران! در هر حال در راه‌اند، و شاید هم قرار شده تا ابد به جلو بروند. که مقصود مقصد نیست، بل به راه بودن است.

تلاش و تکاپو ویژگی مشخص بیشتر کارهای کارتونی، «فروتنیان» است. انسان‌هایی اسیر رفت و برگشت، آن‌ها آدم را به یاد این جملات پرمعنی ساموئل بکت می‌اندازند که جایی نوشته بود: «همواره بکوش، همیشه شکست بخور، مهم نیست، دوباره سعی کن، باز از پا بیفت، بهتر شکست بخور.» این جملات از زبان مولوی در شعری زیبا به دل می‌نشنید. آنجا که می‌گوید: «آب کم جو تشنگی آور به‌دست.»

در این نمایشگاه آثار هنرمندی دیگری به نام «کیتو سنو»، از عشایر کردستان سوریه، هم به نمایش گذاشته شده، او به قول خودش هنگام ییلاق و قشلاق ایلش، درنیمه‌ی دوم قرن بیستم به‌دنیا آمده و در روسیه در رشته‌ی هنرهای تجسمی و دکوراتیو تحصیل کرده. «کیتو»، چند سالی را در سوریه، آلمان، هلند و بلژیک گذرانده و از سال ۲۰۰۰ در بروکسل مسقر شده است. «کیتو سنو»، حال در زمینه طراحی، نقاشی و سرامیک کار می‌کند. درآثارش مانند بیشتر هنرمندان مهاجر و یا پناهنده به تم‌هایی مثل غربت، هویت، سفر و جست‌وجوی زمان از دست رفته، پرداخته است.

درطرحی از او، که «اسکیزوفرنی» نام دارد. مردی با چهره‌ی شقه شده را می‌بینیم. خود «کیتو» این طرح را نمادی از بحران هویت و تقابل ارزش‌ها در ذهن یک مهاجر و یا پناهنده می‌داند.

در مجموعه‌ی دیگری از کارهای دیدنی او، «کیتو»، به طراحی بر روی پشت بلیط‌های قطار پرداخته که در این مجموعه، هر طرح در کنار کپی اصل بلیط قرار گرفته‌ است. نقش‌های سیاه و سفید بر پشت بلیط‌های کم‌عرض و مستطیل شکل قطار، به‌گونه‌ای دفترچه‌ی خاطرات روزانه‌ای از درک و حس‌های آنی است. او به جای نوشتن خاطرات روزانه، آن‌ها را می‌کشد. «کیتو» خود را خانه به‌دوش، یک کولی می‌داند که مدام در حرکت است. حفظ سنت زندگی عشایری یعنی کوچ، ییلاق و قشلاق، او را شبیه کسانی می‌کند که اصطلاحاً به آن‌ها «هنرمندان فرودگاهی» می‌گویند. افرادی که دایم در حرکت‌اند، کسانی که شاید بیشتر وقت خود را در سالن ترانزیت فرودگاه می‌گذرانند تا در آتلیه‌شان.

کولی ذهن او با قطار ییلاق و قشلاق می‌کند. هنرمند احساسات متفاوتی را در طول یک روز تجربه می‌کند. مثل عصبی شدن برای ازدست دادن قطار ده صبح، و یا احساسی که با دیدن عکسی از زنی باردار در یک روزنامه در او شکل می‌گیرد. پوستری تبلیغی بر تابلو اعلانات، ویا خاطره‌ای دور که با حس بویی در کوپه قطار ناگهان از اعماق ذهن می‌جوشد. «کیتو» همه‌ی این الهامات روزانه در هنگام سوار شدن و رفتن از محلی به محل دیگر را بر پشت بلیط‌های قطار ثبت کرده، قدرت تجسم در ترسیم خطوط دقیق، نقش‌هایی با جزییات بسیار ظریف، خلاقیت و نوآوری از ویژگی‌های این دسته از کارهای این هنرمند است.

«کیتو» هم مانند «فرهاد» دمی از جست‌وجو و حرکت باز نمانده است.

در همین زمینه:
::کاریکاتورهای فرهاد فروتنیان::