https://archive.radiozamaneh.com/taxonomy/term/17045/all fa https://archive.radiozamaneh.com/reflections/2012/12/20/21576 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/reflections/2012/12/20/21576" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> ولفگانگ کریشکه / Wolfgang Krischke </div> </div> </div> <div class="field field-type-text field-field-motarjem"> <div class="field-label">برگردان:&nbsp;</div> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> اکبر فلاح‌زاده </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="339" height="211" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/languages.jpg?1356802655" /> </div> </div> </div> <p dir="RTL">ولفگانگ کریشکه &minus; چرا ساختمان بعضی زبانها بسیار پیچیده و بعضی دیگر خیلی ساده است؟ می&zwnj;گویید آلمانی زبان دشواری است؛ پس یاگوا (<span dir="LTR">Yagua</span>) زبان مناطق آمازون پرو را چه می&zwnj;گویید؟ این زبان در فعل گذشته پنج حالت دارد که با پسوند آخر فعل از هم متمایز می&zwnj;شوند. سخنگویان به این زبان وقتی فعل ماضی به کار می&zwnj;برند باید مشخص کنند که چند ساعت، چند روز، چند ماه یا زمان بیشتری از یک واقعه گذشته است<span dir="LTR">.</span></p> <p dir="RTL">این زبان در اصل از سه زبان تشکیل شده که دوتای آنها از بین رفته&zwnj;اند . حدود پنج هزار نفر از اهالی منطقه آمازون پرو به این زبان سخن می&zwnj;گویند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <!--break--><!--break--><p dir="RTL">یک زبان کشور آفریقایی گینه نو بیش از شصت هزار فعل مسندی و ۸۶۰ وجه مصدری فعل دارد. هایدا زبان سرخ پوستان آمریکای شمالی دارای هفتاد پیشوند متفاوت است . زبان اسکیمو&zwnj;ها برای زمان حال بیش از شصت صورت مختلف دارد و نام&zwnj;های ساده تا بیش از ۲۵۰ حالت صرف شده گوناگون دارند<span dir="LTR">.</span></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">یا زبان دالابون (<span dir="LTR">Dalabon</span>) استرالیایی را بگیرید: در این زبان نسبت قوم و خویشی افراد مورد گفتگو در یک سیستم پیچیده از هجاها پیشاپیش کلمات گنجانده می&zwnj;شود. هر جمله خبری که از دهان درمی آید باید معلوم کند که آیا خودمان شاهد چیزی بوده ایم، یا اینکه چیزی از آن به گوشمان خورده، یا این که فقط گمان می&zwnj;کنیم<span dir="LTR">.</span></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;هر چه زبان شناسان در مناطق بیرون اروپا بیشتر پژوهش کردند، برایشان روشن تر شد که<span dir="LTR"> :</span>زبانهای زیادی هستند که از نظر دستور زبان بسیار پیچیده&zwnj;اند. &nbsp;کارکرد آنها شبیه است به ورد جادویی &quot;موتابور&quot; <span dir="LTR">(</span><span dir="LTR">Mutabor)</span> در افسانه &quot;خلیفه لک لک <span dir="LTR">&quot;</span>ویلهلم هوف &nbsp;<span dir="LTR">(Wilhelm Hauff)</span>، نویسنده آلمانی. این کلمه لاتین یکجا&nbsp;چند کلمه مختلف را در شکم خود دارد و به معنی یک جمله است و آن طور که در داستان شاهدیم به معنی&nbsp;&quot;من تبدیل می&zwnj;شوم به... &quot; است، که اشاره دارد به تبدیلی جادویی به حیوانات مختلف بعد از به زبان آوردن ورد جادویی<span dir="LTR">.</span></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;زبانهایی با این جور ساختارهای پیچیده تا بخواهی اطلاعات مختلف در مورد زمان، فعل، معلوم و مجهول یا محتمل بودن و نسبت&zwnj;های دیگر مانند مقدار و روابط منطقی و مالکیتی را در پیشوند و پسوندهای کلمات جمع می&zwnj;آورند. این زبانها<span dir="LTR"> - </span>که به آنها زبانهای مصنوعی می&zwnj;گویند- یاد گرفتنشان سخت است و ساختن یک جمله ساده پدر در می&zwnj;آورد<span dir="LTR">.</span></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">به این ترتیب آشکار می&zwnj;شود که زبانهای بسیاری در دنیا پیدا می&zwnj;شوند که به مراتب از زبان لاتین دشوارترند. این شامل زبانهای کهن هم می&zwnj;شود. مثلا زبان&zwnj;های هندواروپایی که نیای زبان آلمانی و سایر زبانهای ژرمن محسوب می&zwnj;شوند هزاران سال پیش چنین ساختار پیچیده&zwnj;ای داشته اند: اسم هشت حالت داشته. یعنی علاوه به مفرد و جمع، مثنی هم برای جفت&zwnj;ها (اشخاص و اشیا) وجود داشته. صرف افعال هم چنان سخت بوده که عرق یاد گیرندگان را در می&zwnj;آورده. بخش بزرگی از این دشواری&zwnj;ها بعدها به زبان آلمانی منتقل شده است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>زبانهای کوچک پیچیده تر از زبانهای بزرگ هستند</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">با این حال این را هم باید گفت که زبانهای کوچک غالبا پیچیده تر از زبانهای بزرگ دنیا هستند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">به تازگی برای کسانی که دنبال علت این موضوع و چرایی پیچیده بودن زبانها می&zwnj;گردند، یک فرصت استثنایی پیدا شده. بانک اطلاعات زبان شناسی در اطلس جهانی ساختار زبانی بخش زبانشناسی مؤسسه انسان&zwnj;شناسی فرگشتیِ ماکس پلانک <span dir="LTR">&nbsp;(Max-Planck-Institut f&uuml;r evolution&auml;re Anthropologie)</span> در شهر لایپزیک آلمان چند سالی است که به پژوهش این موضوع اختصاص یافته و مطالعات و تحقیقات زبانشناسان از سراسر دنیا را در خود جمع آورده.</p> <h1 dir="RTL"> &nbsp;</h1> <p dir="RTL">با کمک اطلاعات جمع آوری شده در این بانک زبان شناسی دو زبان شناس آمریکایی به نامهای گری لوپیان و ریک دیل (<span dir="LTR">Gary Lupian &ndash; Rick Dale</span>) در مورد زبانهایی با پیچیده&zwnj;ترین دستور زبانها به این نتیجه رسیده&zwnj;اند که: دشوارترین و پر پیچ و خم&zwnj;ترین قواعد زبانی مال زبانهای کوچک و نسبتا دور افتاده است<span dir="LTR">.</span></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این دو زبان شناس قواعد صرف و واژه سازی بیش از ۲۲۳۶ زبان را به نسبت تعداد افرادی که به آن زبانها سخن می&zwnj;گویند بررسی کرده و به این نتیجه رسیده&zwnj;اند که: زبانهای کوچک که فقط چند هزار و غالبا چند صد نفر گویشگر دارند، از زبانهای بزرگ مانند آلمانی، انگلیسی، چینی یا سواحلی پیچیده ترند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">به گفته زبان شناس و جامعه شناس پتر ترودگیل (<span dir="LTR">Peter Trudgill</span>) در محفل زبانهای کوچک که مردم همه همدیگر را می&zwnj;شناسند، قواعد دشوار زبانی بیشتر دوام می&zwnj;کنند، چون این زبانها بر خلاف زبانهای بزرگ از تاثیر محیط بیرون محفوظ&zwnj;اند. &nbsp;از این گذشته کسی که می&zwnj;خواهد زبان بیگانه فرا بگیرد، کمتر سراغ زبانهای کوچک و پرت افتاده می&zwnj;رود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>دشواری یادگیری برای بزرگسالان</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;یک نکته دیگر این است که بچه&zwnj;ها قواعد زبانی زبان مادری را راحت یاد می&zwnj;گیرند، اما برای بزگسالان قواعد دستوری زبان بیگانه همیشه دشوار است. از این رو بزرگسالان تمایل دارند به اینکه این قواعد دشوار را ساده کنند. یک نمونه بارز این مورد زبانی است که در آلمان به &quot;آلمانی به شیوه کارگران مهمان&quot; در دهه هفتاد میلادی معروف است. این مال وقتی است که تعداد کارگران ترک در آلمان زیاد و زیادتر شد. فرا گرفتن زبان آلمانی و قاطی شدن در جامعه آلمان برای این کارگران دشوار بود. از این رو آنها زبان آلمانی را بدون رعایت قواعد دستور زبان و صرفا برای رفع احتیاجات روزمره شان به کار می&zwnj;بردند. جملاتی مانند &quot;دیروز من دیدار کردن برادر من&quot;&nbsp;<span dir="LTR">)</span>به جای: دیروز برادرم را دیدم) نمونه&zwnj;ای از زبان آنهاست.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">نمونه دیگر، زبان روزمره جوانان در شهرهای بزرگ است که پر از جمله&zwnj;های شکسته و کلمات عجیب و غریب است که صرفا در قاموس فرهنگ کوچه معنی دارند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این نمونه&zwnj;های زبانی هم می&zwnj;توانند به زبان استاندارد تبدیل شوند، اما فقط در صورتی که اکثریت مردم به آنها سخن بگویند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">چیزی شبیه همین وضع برای زبان انگلیسی هم پیش آمد: زبانی که اشغالگران انگلوساکسون با خودشان آوردند، در دهان اقوام سلت، وایکینگ&zwnj;ها و نورمانها رفته رفته در طی صدها سال بسیاری از ظرایف و پیچ و خم&zwnj;های دستورزبانی خود را از دست داد. امروزه زبان انگلیسی در جمع خانوده زبانهای ژرمنی دارای ساده&zwnj;ترین ریخت شناسی است. زبان آلمانی از لحاظ دشواری در میانه قرار دارد. در حالی که زبان ایسلندی و فاروئی (<span dir="LTR"> (F&auml;r&ouml;isch</span>قواعد دشوارو پیچیده خود را حفظ کرده&zwnj;اند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این هم به نظر پتر ترودگیل اتفاقی نیست. چون این دو زبان (ایسلندی و فاروئی) قرنها منزوی بوده&zwnj;اند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">با این همه معیارهای زبانشناسانه سنجش پیچیدگی زبانها ایرادهایی هم دارد: ایرادشان این است که بر ریخت شناسی زبان محدود می&zwnj;شوند و به جنبه&zwnj;های دیگر توجه نمی&zwnj;کنند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">واقعیت این است که در میان شش هزار زبان دنیا زبانهایی یافت می&zwnj;شوند که از هر نظر ساده بنا شده&zwnj;اند. این زبانها قطب مقابل زبانهای پیچیده&zwnj;ای مانند یاگوا هستند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">یکی از جمع و جور&zwnj;ترین دستورزبانها را زبان ریاو اندونزیایی (<span dir="LTR">Riau-Indonesische</span>)&nbsp;دارد که زبان عامیانه میلیونها مردم سوماتراست. این زبان از خیلی از قواعد دستور زبانی خالی است: مثلا در جمله &quot;آیام ماکان&quot; (<em><span dir="LTR">ayam</span></em> <em><span dir="LTR">makan</span></em>) دو کلمه &quot;مرغ&quot; و &quot;خوردن&quot; خیلی راحت کنار هم قرار گرفته&zwnj;اند . حال باید دید منظور از این جمله چیست<span dir="LTR">:</span> آیا کسی مرغ می&zwnj;خورد یا اینکه خود مرغ خودش را می&zwnj;خورد. آیا منظور یک مرغ است یا چند مرغ، فعل خوردن آیا در زمان حال صورت می&zwnj;گیرد یا در گذشته؟ این همه را فقط با حدس و گمان و از رابطه جملات با هم می&zwnj;شود بدست آورد<span dir="LTR">.</span></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;در نظر دیوید گیل زبانشاس مرکز ماکس پلانک که در زبانهای اندونزیایی پژوهش می&zwnj;کند، این مقدار ابهام ایرادی محسوب نمی&zwnj;شود. به عقیده او پیچیدگی زبانها برای روابط انسانها در جامعه به کلی غیر ضروری است. مارتین هاسپلمت (<span dir="LTR">Martin Haspelmath</span>) یک زبان شناس دیگر نیز در این مورد با او هم عقیده است: برای ایجاد رابطه و تفاهم در میان مردم، به اکثر قواعد دستور زبانی اصلا نیازی نیست. جملات به تنهایی اطلاعات اندکی در بر دارند . همچون <em>کوهی</em> از <em>یخ</em> که فقط <em>نوک</em> آن از آب بیرون است. بقیه کوه زیر آب است و با حدس و گمان باید به آن دست یافت. این در مورد همه زبانها مصداق دارد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>زبان نوشتار و گفتار</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">قواعد دستورزبانی برای نوشتن لازم&zwnj;اند، اما برای حرف زدن بیشتر دست و پاگیرند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در آلمانی اگر بخواهیم صحیح صحبت کنیم باید بدانیم که حرف تعریف قاشق مذکر، مال چنگال مونث و از آن چاقو خنثی است. حال&nbsp;باید دید آیا به راستی قواعد دستورزبانی لوکس و زیادی هستند؟ به عقیده اوتس ماس (<span dir="LTR">Utz Maas</span>) از پژوهشگران دانشگاه گراتس اتریش باید بین گفتن و نوشتن تمایز قائل شد<span dir="LTR">:</span> کسی که روی نردبان ایستاده و برای کوبیدن میخ چکش لازم دارد، فقط باید داد بزند: &quot;چکش&quot;. منظور او را همه می&zwnj;فهمند. اما این برای رابطه نوشتاری کافی نیست.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">زبان نوشتاری فقط صداها را به شکل حروف الفبایی تبدیل نمی&zwnj;کند. زبان نوشتاری یک وسیله انتزاع است که با تکیه بر متن افکار مختلف را با فواصل مکانی و زمانی منتقل می&zwnj;کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>منبع</strong><span dir="LTR">:</span> <a href="http://www.zeit.de/2012/29/Sprache-Grammatik/komplettansicht?=true">دی تسایت</a></p> https://archive.radiozamaneh.com/reflections/2012/12/20/21576#comments انديشه زمانه اکبر فلاح‌زاده زبان زبان‌شناسی ولفگانک کریشکه Thu, 20 Dec 2012 21:09:47 +0000 politics 21576 at https://archive.radiozamaneh.com