طوفان سندی

محیط زیست جهان در سال ۲۰۱۲

arezoo — Fri, 28 Dec 2012 07:07:15 +0000

بیژن روحانی

بیژن روحانی - سال دیگری بر کره زمین و ساکنان آن گذشت. سالی که در آن محیط زیست همچنان توسط فعالیت‌های انسانی تخریب و آلوده شد، و بلاهای طبیعی نیز به شکلی گسترده به زندگی انسان‌ها در بسیاری نقاط جهان آسیب وارد کردند.

گرم شدن آب و هوای کره زمین و نقش انسان در آن همچنان به عنوان داغ‌ترین موضوع بحث‌های زیست محیطی باقی ماند، و دانشمندان، کارشناسان و روزنامه‌نگاران سعی کردند به شیوه‌های مختلف آگاهی عمومی را نسبت به محیط زیست و ضرورت حفاظت از آن ارتقاء بخشند.

گرمایش جهانی و فعالیت‌های انسانی

تغییرات آب و هوایی و گرم شدن دمای هوای کره زمین، مدت‌هاست به عنوان یکی از جدی‌ترین خطراتی که محیط زیست و زندگی انسان‌ها را تهدید می‌کند مورد توجه محافل علمی و سازمان‌های جهانی قرار گرفته است. فعالیت‌های انسانی همیشه یکی از متهمان اصلی در دگرگونی‌های ناخواسته آب و هوایی تلقی شده است. فعالیت‌های صنعتی انسان که به تولید گازهای گلخانه‌ای، مانند گازهای کربن، منجر می‌شود، آب و هوای زمین را در طول چند دهه اخیر دگرگون کرده و این دگرگونی اثرات فاجعه‌باری بر محیط زیست برجای گذاشته است.

در سال ۲۰۱۲ تحقیقی به طور مشترک توسط «سازمان ملی اقیانوسی و جوی ایالات متحده آمریکا» و «سازمان ملی هواشناسی بریتانیا» انجام شد نشان داد آن‌ها چه طور با تغییرات آب و هوایی و فعالیت‌های انسانی مرتبط بوده‌اند.

زیاد شدن خشکسالی‌‌ها از یک سو و از سوی دیگر بیشتر شدن تعداد و شدت طوفان‌ها و سیل‌های ویرانگر را با این تغییرات در ارتباط می‌دانند. اما هنوز هستند بسیاری از افراد، موسسات و حتا دولت‌هایی که ارتباط میان فعالیت‌های انسانی و گرم شدن آب و هوای زمین را انکار می‌کنند و یا نقش آن را اساسی قلمداد نمی‌کنند.

انتشار یک تحقیق جدید در سال ۲۰۱۲ نشان داد بیش از آن چه پیش‌تر تصور می‌شد، بین تغییرات آب و هوایی، بلاهای طبیعی و فعالیت‌‌های انسانی ارتباط مستقیم وجود دارد. این تحقیق به طور مشترک توسط «سازمان ملی اقیانوسی و جوی ایالات متحده آمریکا» و «سازمان ملی هواشناسی بریتانیا» انجام شد و با مطالعه روی تعدادی از بلاهای طبیعی بزرگ در سال‌های اخیر، نشان داد آن‌ها چه طور با تغییرات آب و هوایی و فعالیت‌های انسانی مرتبط بوده‌اند.

سیل، خشکسالی و طوفان

سال ۲۰۱۲ از نظر بلاهای طبیعی، سالی دشوار برای ساکنان کره زمین بود. خشکسالی نفس بسیاری از کشاورزان و دامداران را در سرتاسر جهان گرفت. این بار خشکسالی فقط "آه" از نهاد مردمان در کشورهای فقیر برنیاورد، بلکه آمریکا نیز با یکی از سخت‌ترین دوران کم‌آبی و خشکسالی خود طی چندین دهه اخیر رو به رو شد. بر اثر این خشکسالی کم‌سابقه، بخش اعظم محصول ذرت آمریکا از بین رفت. ذرت به همراه گندم و برنج جزو غلات اصلی است و غذای بسیاری از مردمان زمین را تشکیل می‌دهد. از آن‌جا که آمریکا اصلی‌ترین تولید کننده ذرت در جهان است، نابودی بیش از ۷۰ درصد از محصول ذرت آن تاثیری بسیار منفی بر بازارهای مواد غذایی برجای گذاشت. به گفته سازمان جهانی هواشناسی، تعداد خشکسالی‌ها، شدت‌ آن‌ها و مدت زمان آن‌ها در سال‌های اخیر افزایش یافته است و این خشکسالی‌ها در فاصله زمانی کوتاه‌تر نسبت به یکدگیر تکرار می‌شوند.

در سال ۲۰۱۲ آمریکا نیز با یکی از سخت‌ترین دوران کم‌آبی و خشکسالی خود طی چندین دهه اخیر رو به رو شد. بر اثر این خشکسالی کم‌سابقه، بخش اعظم محصول ذرت آمریکا از بین رفت.

سال ۲۰۱۲ همچنین شاهد بروز چندین طوفان مهیب بود. در ماه اکتبر، طوفان سندی از منطقه دریای کاراییب آغاز و پس از پیمودن چندین کشور از جمله هاییتی و کوبا وارد آمریکا شد و با طی کردن ۲۴ ایالت به نیویورک و نیوجرسی رسید. این طوفان مهیب‌ترین طوفان ثبت شده در حوزه اقیانوس اطلس بود و جان ۲۵۳ نفر را گرفت و بیش از ۶۵ میلیارد دلار خسارت برجای گذاشت. این خسارت‌ها ناشی از تخریب و ویرانی و همچنین اختلال در بخش خدمات و بازرگانی بود. طوفان سندی را نیز با تغییرات گسترده آب و هوایی در ارتباط می‌دانند. این طوفان همچنین نشان داد حتا کشورهای پیشرفته و ثروتمند نیز در برابر چنین بلاهایی به طور کامل آمادگی ندارند. با تغییرات گسترده آب و هوایی و شدیدتر‌شدن بلاهای طبیعی، کشورهای مختلف اکنون به فکر ایجاد برنامه‌هایی گسترده برای آمادگی و مقابله با اثرات این بحران‌ها هستند.

از سیل‌های بزرگ و ویرانگر در سال ۲۰۱۲ نیز می‌‌توان به سیل‌های منطقه هیمالیا، سیل‌ها متعدد در بریتانیا و ایرلند، سیل بزرگ در نیجریه، طوفان و سیل مرگبار در فیلیپن و همچنین در پاکستان اشاره کرد.

ذوب شدن سریع یخ‌های قطبی

در ماه جولای ۲۰۱۲ مشخص شد که سرعت ذوب شدن یخ‌های قطب شمال بیش از حد انتظار شده و حتا رکورد سال ۲۰۰۷ را نیز پشت سرگذاشته است.

در سال ۲۰۱۲ بیش از ۵۰۰ هزار کیلومتر مربع از این یخ‌ها، یعنی در حدود ۱۸ درصد از این ذخایر حیاتی، ذوب شد. سرعت آب شدن یخ‌های قطبی فراتر از تمام پیش‌بینی های موجود بوده و به نگرانی‌‌های فراوانی دامن زده است.

در سال ۲۰۱۲ بیش از ۵۰۰ هزار کیلومتر مربع از این یخ‌ها، یعنی در حدود ۱۸ درصد از این ذخایر حیاتی، ذوب شد. سرعت آب شدن یخ‌های قطبی فراتر از تمام پیش‌بینی های موجود بوده و به نگرانی‌‌های فراوانی دامن زده است. ذوب شدن یخ‌های قطبی آثار فاجعه‌باری به دنبال دارد. به جز دگرگونی‌های شدید در اکوسیستم‌های شمالی و برهم خوردن تعادل آب و هوای زمین، آب شدن این یخ‌ها باعث بالا آمدن سطح آب دریاها می شود و برای شهرهای ساحلی فجایع بزرگی تولید ‌می‌کند.

همچنین گزارش دیگری از سازمان ملل این واقعیت ترسناک را آشکار کرد که آب شدن لایه زیرزمینی خاک یخ زده در نیمکره شمالی در حال آزاد کردن حجم عظیمی از گاز متان و گازهای گلخانه‌ای دیگر است. این لایه‌ی خاک یخ زده که به آن پرمافراست Permafrost گفته می‌شود حدود یک چهارم از سطح نیمکره شمالی زمین را فراگرفته اما به علت گرم شدن آب و هوای زمین در حال ذوب شدن است. آزاد شدن گازها و مواد آلی محبوس در این لایه می‌تواند دمای زمین را بیش از حد موجود گرم‌تر کند و باعث تغییرات بسیار بزرگ در اکوسیستم‌های موجود شود.

نشست «ریو +۲۰» در برزیل

بزرگ‌ترین نشست جهانی سازمان ملل در مورد مسائل زیست محیطی در ماه ژوئن در شهر ریو دو ژانیرو در برزیل برگزار شد.

بزرگ‌ترین نشست جهانی سازمان ملل در مورد مسائل زیست محیطی در ماه ژوئن در شهر ریو دو ژانیرو در برزیل برگزار شد و در آن نمایندگان ۱۷۰ کشور جهان و صدها کارشناس و همچنین نمایندگان نهادهای مدنی و غیردولتی شرکت داشتند. پیش از برگزاری این نشست جهانی، بیش از یک صد موسسه علمی به رهبران شرکت کننده در این اجلاس هشدار داده بودند تا این بار تصمیم‌گیری برای سرنوشت محیط زیست کره زمین را قربانی اهداف کوتاه مدت سیاسی و اقتصادی خود نکنند و با دوراندیشی به فکر نجات زمین باشند. با این حال توافقنامه‌ای که در پایان این نشست منتشر شد مورد مناقشه فراوان قرار گرفت و بحث برانگیز شد. منتقدان از کم شدن بار تعهدات کشورها و تعدیل جدول‌های زمان‌بندی برای دست‌یابی به اهداف زیست محیطی ناراضی بودند. نشست ریو در سال ۲۰۱۲، بیست سال پس از نخستین نشست سازمان ملل در مورد توسعه پایدار در همین شهر برگزار شد.

دشواری‌های حفظ تنوع زیستی در جهان

انتشار گزارشی از سوی سازمان ملل متحد در ماه اکتبر نشان داد وضعیت تنوع زیستی و گونه‌های حیاتی در جهان به مرحله‌ای رسیده است که اکنون برای حفظ آن صدها میلیارد دلار سرمایه‌گذاری لازم است. یافته‌های این تحقیق تاکید می‌کند به جز سرمایه‌گذاری میلیاردی، اراده سیاسی لازم و چارچوب‌های منسجم و کارآمد اداری نیز لازم است. این گزارش در یازدهمین نشست تنوع زیستی در شهر حیدرآباد هند منتشر شد.

بنابر تاکید پژوهشگران، اگر این سرمایه گذاری‌ها انجام نشود، زیان‌های ناشی از نابودی منابع حیاتی کره زمین چندین برابر مبلغ هزینه شده خواهد بود. تنوع زیستی شامل ژن‌ها، گونه‌ها و اکوسیستم‌ها می‌شود و به این ترتیب گوناگونی تمام اشکال حیات در جهان را مد نظر قرار می‌دهد.

طبق برآوردها، اکنون ذخایر ماهیان و آبزیان جهان به شدت در معرض خطر قرار دارد. آلودگی‌ گسترده دریاها و اقیانوس‌ها، گرم شدن آب و هوای زمین، و همچین صیدهای گسترده صنعتی باعث شده تا برخی از گونه‌‌های آبزیان در معرض نابودی کامل قرار گیرند.

شاخص عملکرد زیست محیطی کشورها

انتشار شاخص عملکرد زیست محیطی کشورهای مختلف جهان توسط دانشگاه ییل در آمریکا نشان داد وضعیت کشورها نسبت به سال ۲۰۱۰ در چه جایگاهی قرار دارد. این رتبه بندی با در نظر گرفتن شاخص‌های مختلفی از جمله بهداشت محیطی، وضعیت اکوسیستم‌های مختلف، کیفیت هوا، میزان مرگ و میر کودکان، کیفیت آب، وضعیت بهداشت، کشاورزی، تنوع زیستی، تغییرات آب و هوایی، مناطق حفاظت شده دریایی و جنگلی، وضعیت خاک و عوامل دیگری از این دست توسط این دانشگاه آمریکایی و هر دوسال یک بار انجام می‌شود. مطابق این برآورد، ایران در میان ۱۳۲ کشور جهان جایگاه ۱۱۴ را دارد و نسبت به رتبه خود در سال ۲۰۱۰، سی و شش پله سقوط کرده است. در این رتبه بندی جایگاه‌های نخستین در اختیار سوییس، لتونی و نروژ است. در انتهای جدول نیز کشورهای ازبکستان، ترکمنستان و عراق قرار گرفته اند.

آیا پیروزی اوباما تاثیری بر محیط زیست دارد؟

arezoo — Thu, 15 Nov 2012 18:48:45 +0000

بیژن روحانی

بیژن روحانی - رییس جمهور شدن در ایالات متحده آمریکا به جز آن‌که سیاست‌های جهانی را تحت تاثیر قرار ‌می‌دهد، بر سرنوشت محیط زیست کره زمین نیز می‌تواند تاثیر گذار باشد. آمریکا به عنوان یکی از ثروتمند‌ترین کشورهای صنعتی جهان که در ضمن بیشترین سرانه مصرف انرژی را در دنیا دارد، می‌‌تواند با اتخاذ سیاست‌های متفاوت در زمینه صنعت، گازهای گلخانه‌ای، مهندسی محیط زیست و انرژی‌های پاک و تجدید پذیر تاثیرات مثبت یا منفی فراوانی بر محیط زیست برجای بگذارد.

آمریکا در حال حاضر یکی از بزرگ‌ترین تولید کننندگان گاز کربن در جهان است و از این رو سهم بسیار زیادی در آلوده کردن محیط زیست دارد. بنابراین نقش دولت و رییس جمهور این کشور در کاستن از میزان آلودگی‌های محیط زیست می‌تواند مهم و چشم‌گیر باشد.

به جز سیاست‌های ملی، گام برداشتن آمریکا در جهت حفظ محیط زیست و پایبندی نشان دادن به معاهدات جهانی می‌تواند تاثیرات مهمی بر سایر کشورها نیز برجای بگذارد و اجماع جهانی را برای دست یافتن به توافقنامه‌های زیست محیطی آسان کند.

اوباما، تغییرات آب و هوایی و طعنه‌های میت رامنی

باراک اوباما که اکنون دومین دور پیروزی خود در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا را جشن می‌گیرد، در دوران تبلیغات انتخاباتی تاکید چندانی بر مسائل زیست محیطی نداشت، و از این رو مورد انتقاد برخی از فعالان محیط زیست در آمریکا قرار گرفت.

اوباما در نطق پیروزی خود اشاره بسیار کوتاهی به محیط زیست داشت و گفت آمریکایی‌‌ها نمی‌خواهند کودکانشان در سرزمینی زندگی کنند که با خطرات ناشی از گرم شدن کره زمین تهدید می‌شود.

اما شاید اکنون مهم‌ترین انتظاری که از ریس جمهور آمریکا در قبال محیط زیست جهانی وجود دارد، اقدامی موثر در خصوص تغییرات آب و هوایی است. میت رامنی، رقیب سرسخت اوباما، در دوران تبلیغات انتخاباتی به طعنه گفته بود که وظیفه رییس جمهور متوقف کردن بالا آمدن سطح آب دریاها نیست. حرفی که در حقیقت به گرم شدن دمای هوای کره زمین و آب شدن یخ‌های قطبی مربوط می‌شد.

اما پاسخ اظهارات میت رامنی به دردناک‌ترین شکل خود توسط طوفان سندی داده شد. طوفان ویرانگری که بسیاری آن را مرتبط با تغییرات آب و هوایی در کره زمین می‌دانند. در روزهایی که طوفان بخش‌های شرقی ایالات متحده را درمی‌نوردید، این اعتقاد بیش از هر زمان دیگری رایج شد که بلاهای سهمگین طبیعی که تعداد و قدرت آن‌ها سال به سال افزایش می‌یابد، با تغییرات آب و هوایی و تخریب محیط زیست در ارتباط است.

بنابراین اکنون برنده انتخابات اخیر ریاست جمهوری در آمریکا نمی‌تواند نسبت به بروز چنین بحران‌هایی بی‌تفاوت باشد. اوباما در نطق پیروزی خود اشاره بسیار کوتاهی هم به محیط زیست داشت و گفت آمریکایی‌‌ها نمی‌خواهند کودکانشان در سرزمینی زندگی کنند که با خطرات ناشی از گرم شدن کره زمین تهدید می‌شود.

دشواری‌های یک رییس جمهور

اما آیا می‌توان این سخنان بسیار کوتاه اوباما را نشانه‌ی مثبتی برای رویکردهای جدید او در جهت حفظ محیط زیست و مقابله با گرمایش زمین در نظر گرفت؟ فعالان محیط زیست چه انتظاراتی می‌توانند از رییس جمهور آمریکا، به عنوان یکی از قدرت‌مندترین کشورهای جهان داشته باشند؟

در سطح ملی اوباما اقدامات نسبتا مثبتی در زمینه انرژی انجام داده و می‌توان امیدوار بود که به این راه ادامه دهد. در این زمینه می‌توان به تغییر استاندارد مصرف سوخت برای خودروها و حمایت سازمان محیط زیست آمریکا از انرژی‌های پاک اشاره کرد.

در درجه نخست، مهم‌ترین انتظاری که از دولت امریکا در سطح جهانی می‌رود آن است که تا سال ۲۰۱۵ اقدام موثری برای دست یافتن به یک معاهده‌ی جدید جهانی در زمینه کاهش گازهای گلخانه‌ای انجام دهد. سال ۲۰۱۵ سالی است که به عنوان نقطه نهایی برای دست یافتن به توافق جهانی تعیین شده است و اگر در آن زمان هم چنین توافقی حاصل نشود، امیدها برای مقابله با گرم شدن آب و هوای زمین از بین خواهد رفت. مخالفت آمریکا و برخی کشورهای دیگر تاکنون یکی از موانع مهم دست‌یابی به توافقنامه‌ای همه جانبه در این مورد بوده است.

در سطح ملی اوباما اقدامات نسبتا مثبتی در زمینه انرژی انجام داده و می‌توان امیدوار بود که به این راه ادامه دهد. در این زمینه می‌توان به تغییر استاندارد مصرف سوخت برای خودروها و حمایت سازمان محیط زیست آمریکا از انرژی‌های پاک اشاره کرد.

با این حال اوباما برای اجرای سیاست‌های زیست محیطی با چالش‌هایی جدی رو به رو خواهد بود. تصویب قوانین جدید و جامع در زمینه حفظ محیط زیست نیاز به اجماع هر دو حزب اصلی در مجلس نمایندگان دارد. در حال حاضر جمهوری‌خواهان دارای اکثریت در مجلس نمایندگان هستند. پیش از این نیز برخی تلاش‌های اوباما در راستای کاستن از میزان تولید گازهای گلخانه‌ای نتوانسته بود موافقت قانون‌گذاران را جلب کند .مطابق یکی از قوانین پیشنهادی اوباما، قرار بود برای صنایع و نیروگاه‌هایی که به محیط زیست آسیب وارد می‌کنند جریمه‌هایی در نظر گرفته شود. اما در سال ۲۰۱۰، حزب دمکرات از بیم مخالفت قاطع جمهوری‌‌خواهان، مانع از مطرح شدن این پیشنهاد در سنا شد. به نظر می‌رسد با وجود اکثریتی از نمایندگان جمهوری‌خواه در مجلس نمایندگان، اوباما نمی‌تواند نسبت به تصویب قانونی در خصوص وضع مالیات برای تولید گازهای گلخانه‌ای امیدوار باشد.

اکنون در حالی که اوباما باید با مسائلی همچون بحران اقتصادی و بیکاری مقابله کند، برخی از تحلیل‌گران مسائل زیست محیطی این احتمال را مطرح کرده‌اند که ممکن است رییس جمهور آمریکا برای آن‌که بتواند با حزب جمهوری‌خواه به توافق برسد از مطرح کردن قوانین جدید در زمینه مقابله با تغییرات آب و هوایی و کاستن از میزان گازهای گلخانه‌ای خودداری کند. از سوی دیگر، حجم عظیم پول و سرمایه که در بازار سوخت فسیلی وجود دارد، می‌تواند باعث متوقف کردن هر ابتکار مهمی در زمینه محدود کردن استفاده از این انرژی‌های آلوده کننده باشد.

با این‌حال انتخاب مجدد اوباما می‌تواند تبعات مثبتی نیز به همراه داشته باشد. او که در آخرین دور ریاست جمهوری خود قرار دارد و دیگر قرار نیست با کسی رقابت کند، شاید بتواند این بار محافظه‌کاری و سکوت در قبال برخی از مهم‌ترین مسائل زیست محیطی را کنار بگذارد. بسیاری سکوت او در قبال گرم شدن کره زمین را به رقابت‌های انتخاباتی مرتبط می‌دانستند. اما شاید حالا بتوان انتظار داشت که این سیاست سکوت پایان یابد و ایالات متحده نقش موثری در کاستن از میزان گازهای گلخانه‌ای و مقابله با تغییرات آب و هوایی بر عهده بگیرد.

در همین زمینه:

محیط زیست در رقابت‌های انتخاباتی آمریکا

گرمایش زمین، از تصورات فعلی‌مان اسف‌ناک‌تر است

arezoo — Sun, 11 Nov 2012 00:59:51 +0000

ژولی بروالد (Julie Berwald)

برگردان:

احسان سنایی

ژولی بروالد - با فروکش کردن تدریجی طوفان مخوف سندی، دیگر پدیده گرمایش زمین را می‌شود از دل‌مشغولی‌های اکثر صاحب‌نظران برشمرد. طبق برخی ملاحظات، دمای افزوده‌ی آب‌های اقیانوس اطلس، حین عبور این طوفان از فراز جریان گلف‌استریم، آن را تقویت کرد و رشد نسبی ارتفاع آب دریاها هم به ظهور سیلاب‌های سنگین بعد از آن انجامید. طبق پژوهش اخیری که به تازگی در نشریه Science انتشار یافته، گرمایش زمین پدیده‌ا‌ی‌ست که فعلا خیال جولان دارد و به‌گفته پژوهش‌گران، تأثیر فزاینده‌اش از جمله محتمل‌ترین پیش‌بینی‌های کنونی‌ست.

جان فاسولو (John Fasullo) و کوین ترنبرث (Kevin Trenberth)، دو اقلیم‌شناسی هستند که به‌منظور حل یک معمای آشنا، دست به بررسی الگوهای جهانی توزیع رطوبت زده‌اند. سؤال اینجاست که در صورت رشد دوبرابری سطح کربن دی‌اکسید جو زمین – که بعید نیست تا پایان همین قرن محقق شود –دمای متوسط سیاره‌مان چقدر افزایش خواهد یافت؟

از زمان انتشار نخستین گزارش رسمی ناظر بر حساسیت اقلیم زمین در سال ۱۹۷۹، هیچکس نتوانسته الگوی دقیقی از این شاخص را ارائه کند. به‌ همین منظور، فاسولو و ترنبرث – که هر دو کارشناس مرکز ملی تحقیقات جوی ایالات متحده، موسوم به NCAR، واقع در شهر بولدر کلرادو هستند – این دفعه دست به تحلیل رفتار «ابرها» زده‌اند.

برآوردهای فعلی از این شاخص، که به «حساسیت متوسط اقلیم» مشهور شده، حول ۲،۸ درجه سانتیگراد تا سال ۲۱۰۰ می‌چرخد. اما پیش‌بینی‌ها، تا دو برابر این مقدار هم متغیرند و بازه‌ای از ۱.۷ تا ۴.۴ درجه سانتیگراد را پوشش می‌دهند. همین اختلاف به‌ظاهر ناچیز هم حائز اهمیت است، چراکه دمای بیشتر همانا و رشد بیشتر ارتفاع سطح دریاها و اقلیم نامساعدتر زمین هم همان. دگرگونی‌های بزرگ‌مقیاس چرخه اقیانوسی – که به‌معنای تغییرات گسترده‌ای در آب و هوای خشکی‌ها هم هست را نیز بایستی به این فهرست افزود. مثلاً اگر دمای متوسط زمین تنها ۱ درجه افزایش یابد، نیویورک، آب و هوای گرم و مرطوبی شبیه شهر ریچموند ویریجنیا را تجربه خواهد کرد و اگر تنها ۴ درجه افزایش یابد، شبیه آتلانتا خواهد شد.

از زمان انتشار نخستین گزارش رسمی ناظر بر حساسیت اقلیم زمین در سال ۱۹۷۹، هیچکس نتوانسته الگوی دقیقی از این شاخص را ارائه کند. به‌ همین منظور، فاسولو و ترنبرث – که هر دو کارشناس مرکز ملی تحقیقات جوی ایالات متحده، موسوم به NCAR، واقع در شهر بولدر کلرادو هستند – این دفعه دست به تحلیل رفتار «ابرها» زده‌اند.

به‌گفته فوسالو، ابرها کلید درک تحولاتی هستند که در آینده‌ای دور یا نزدیک، از اقلیم زمین انتظار می‌رود. این پدیده‌ها تأثیر شگرفی بر ذخیره انرژی زمین دارند و به‌واسطه رنگ سفیدشان، که از آن‌ها بازتاب‌کننده‌های خوبی ساخته، در کاستن از دمای زمین هم مؤثرند. از طرفی، همین ابرها، بسته به ارتفاعی که از سطح زمین دارند، می‌توانند همچون پوششی برای گرما عمل کرده و بر دمای زمین بیفزایند.

فوسالو و ترنبرث، به جای تحلیل نقش ابرها در تعدیل دمای زمین، دست به تحلیل نحوه شکل‌گیری‌شان زدند. ابرها، محصول تراکم بخار آب در نواحی نسبتاً مرطوب جو زمین هستند و خوشبختانه داده‌های مربوط به سطح رطوبت نسبی نواحی پرارتفاع جو را می‌شود از طریق ماهواره‌ها، برای هر نقطه از زمین و در هر زمانی به دست آورد.

در چشم طوفان

تحقیقات این تیم، معطوف به مناطقی از جو زمین است که به «نواحی خشک» (Dry Zones) معروف‌اند. این نواحی، که در ارتفاع چندهزارپایی از زمین، و در طبقات فوقانی لایه تروپوسفر معلق‌اند (یعنی همان لایه‌ای که اصولاً محل جولان ابرها تلقی می‌شود)، نقش مهمی را در طراحی الگوهای پیش روی اقلیم زمین ایفا می‌کنند. در نیم‌کره شمالی زمین، این نواحی خشک، عرض‌های ۱۰ تا ۳۰ درجه شمالی را پوشش می‌دهند، که به ترتیب بر فراز خاک ونزوئلا و فلوریدا واقع شده‌اند.

فوسالو و ترنبرث، به جای تحلیل نقش ابرها در تعدیل دمای زمین، دست به تحلیل نحوه شکل‌گیری‌شان زدند. ابرها، محصول تراکم بخار آب در نواحی نسبتاً مرطوب جو زمین هستند و خوشبختانه داده‌های مربوط به سطح رطوبت نسبی نواحی پرارتفاع جو را می‌شود از طریق ماهواره‌ها، برای هر نقطه از زمین و در هر زمانی به دست آورد.

این دانشمندان، رطوبت نسبی نواحی خشک زمین را در شانزده مدل اخیر به‌کاررفته در تازه‌ترین بررسی «برنامه بین‌الدوَلی تغییرات اقلیمی» (IPCC)، مقایسه کردند. آن‌ها متوجه شدند سه مدلی که بیشترین مطابقت را با مشاهدات بعدی نشان داده‌اند، درست همان مدل‌هایی هستند که گرم‌ترین اقلیم را هم برای آینده زمین متصورند و پیش‌بینی‌شان این است که زمین تا پایان قرن حاضر، حدود ۴ درجه افزایش دما را تجربه خواهد کرد. از طرفی ناشیانه‌ترین مدل‌های این فهرست، رطوبت نسبی زمین را بیش از اندازه پیش‌بینی‌ می‌کردند و رشد کمتری را برای دمای متوسط زمین متصور بودند.

فوسالو برای تشریح این بررسی، به مثالی روی می‌آورد و می‌گوید: "نواحی خشک [جو]، مثل یک عنبیه در سامانه‌های اقلیمی‌اند؛ به‌طوری‌که هرچه هوا گرم‌تر شود، گشادتر می‌شوند و به دنبالش پوشش ابر زمین هم افت می‌کند و گرمای فزاینده‌ای را سبب می‌شود". مدل‌هایی که وسعت یافتن نواحی خشک را مدنظر نمی‌گیرند، امکان تجسم دقیق مشاهدات اقلیمی را هم از دست می‌دهند.

کارن شل (Karen Shell)، اقلیم‌شناسی از دانشگاه ایالتی اورگون است که در این پژوهش نقشی نداشته، ولی با اصول کلی کار فاسولو و ترنبرث موافق است. او می‌گوید: "تکنیک امیدوارکننده‌ای‌ست. شاید یک پژوهش خشک و خالی به نظر آید، اما اگر حقیقتاً این ارتباط [بین الگوی توزیع ابرها و اقلیم زمین] وجود داشته باشد، حکایت از این خواهد داشت که حساسیت اقلیم زمین، در حداکثر مقادیر پیش‌بینی‌شده واقع است" و این یعنی که زمین، گرم‌تر و گرم‌تر خواهد شد.

منبع: National Geographic

در همین زمینه:

در جستجوی عامل مرموز تشکیل ابرها

اقیانوس‌ها، واسط تغییرات اقلیمی

توضیح تصویر:

چنین ابرهایی که در آسمان گواتمالا دیده می‌شوند، نقش مرموز و مهمی را در رشد دمای متوسط زمین ایفا می‌کنند / عکس از Robin Moore، National Geographic