اسد

بن‌بست سیاسی در سوریه و افزایش آتش و خون

politics — Tue, 05 Mar 2013 07:34:13 +0000

علی افشاری

علی افشاری - اوضاع در سوریه روز به روز وخیم‌تر می‌شود. وضعیت چنان بغرنج است که بان‌کی مون دبیر کل سازمان ملل در اعتراض به آن گفته است: « چه قساوت و خشونت دیگری در سوریه باید روی دهد تا جامعه جهانی از خود واکنش نشان دهد.»

در سوریه تعداد کشته شدگان از مرز هفتاد هزار نفر گذشت. قریب به یک میلیون نفر کشور را ترک گفته و در شرایط سختی در کشور های همجوار زندگی می‌کنند.

رویارویی مخالفان مسلح با ارتش سوریه نیز در بن‌بستی گرفتار شده که طرفین توان پیشروی بیشتر ندارند. در افق زمانی قابل مشاهده، امکان پیروزی برای هیچکدام متصور نیست و وضعیت نه برد نه باخت بر فضای جنگ داخلی در سوریه حاکم است.

مخالفان سوری قرار بود در روز شنبه (۲ مارس/۱۳ اسفند) در شهر استانبول دولت خود را تعیین کنند. این نشست بدون بیان دلایل به تاخیر افتاد و معلوم نیست چه زمانی تشکیل خواهد شد. ولید البنی سخنگوی ائتلاف ملی مخالفان سوری قبلا گفته بود این ائتلاف تصمیم گرفته است تا دولتی را در مناطق آزاد شده در شمال سوریه تشکیل دهد.(منبع) قرار بود در نشست استانبول نخست وزیر و وزرای دولت مخالفان انتخاب شوند.

تاخیر در برگزاری این نشست می‌تواند نشانگر اختلاف بین صفوف مخالفان باشد. مشکلی که جنبش انقلابی سوریه از ابتدا با آن مواجه بوده است. ترکیب ناهمگون نیرو‌ها امکان فعالیت یکپارچه را دشوار ساخته است.

شکاف بین داخل و خارج، نظامی – سیاسی ، قومیتی و مذهبی- غیر مذهبی عناصری انشقاق آفرین بودند که مجال همگرایی در سطح مطلوب را از مخالفان سوری ستانده‌اند. مسئله افزایش قدرت گروه‌های افراطی مذهبی مانند جبهه النصری که مشی مشابه القاعده دارند نیز بر مشکلات افزوده است.

یکی از دلایل عدم توفیق مخالفان در نابود کردن ماشین جنگی بشار اسد، عدم دسترسی آنها به سلاح های سنگین و با کارایی بالا است. در نشست رم که توسط دوستان سوریه از جمله عرب و برخی از کشور های عربی برگزار شد، انتظار مخالفان سوری در این خصوص برآورده نشد. ائتلاف ملی سوریه علی‌رغم بایکوت اولیه بر اساس فشار آمریکا حاضر شد در این اجلاس حضور پیدا کند ولی نتایج از دید آنان ناامید کننده بود.

در حال حاضر اگر چه در مقایسه با گذشته از پراکندگی این نیروها کاسته شده، اما در فعالیت‌های مخالفان و بخصوص گروه‌های نظامی، هماهنگی وجود ندارد.

یکی از دلایل عدم توفیق مخالفان در نابود کردن ماشین جنگی بشار اسد، عدم دسترسی آنها به سلاح های سنگین و با کارایی بالا است. در نشست رم که توسط دوستان سوریه از جمله عرب و برخی از کشور های عربی برگزار شد، انتظار مخالفان سوری در این خصوص برآورده نشد.

ائتلاف ملی سوریه علی‌رغم بایکوت اولیه بر اساس فشار آمریکا حاضر شد در این اجلاس حضور پیدا کند ولی نتایج از دید آنان ناامید کننده بود.

به نظر می‌رسد آمریکا با اعطای کمک ۶۰ میلیون دلاری به اپوزیسیون سوریه، در حال تغییر استراتژی خود باشد. برای نخستین بار این کمک شامل ارتش آزاد سوریه نیز می‌شود. اما کمک‌ها هم‌چنان شامل اقلام غیر جنگی از جمله دارو ، جیره غذایی و وسایل حمل و نقل می‌شوند.

دولت بریتانیا نیز اعلام کرد که استراتژی خود در حمایت مادی و سیاسی از مخالفان اسد را تغییر نداده اما ممکن است در آینده سلاح نیز در اختیار آنها بگذارد.

ترکیه ، قطر و عربستان اصرار دارند که مخالفان مسلح به سلاح‌های موثر تجهیز شوند. اما غرب به دلیل نگرانی از دستیابی گروه‌های تروریست به این سلاح‌ها موافق این مسئله نیست و این مسئله باعث آسیب پذیری مخالفان شده است.

موفقیت آنها در یافتن راه‌حل سیاسی در سوریه برای انتقال قدرت نیازمند برخورد از موضع قدرت است. در غیر این صورت دولت بشار اسد حاضر به دادن امتیاز نخواهد بود و فرسایشی شدن منازعه و گذشت زمان رابه نفع نیرو های خود می‌داند.

ایجاد منطقه امن، تاکتیک دیگری است که می‌تواند موازنه قوا را به نفع مخالفان تغییر دهد و موضع آنها را مستحکم‌تر سازد. این امر در افزایش همگرایی و هماهنگی در صفوف مخالفان نیز تاثیر زیادی دارد. دیگر جدایی جغرافیایی بین بخش‌های مختلف اپوزیسیون سوریه از بین می رود و آنها می ‌وانند صفوف پراکنده نیروهای مسلح را منسجم و متحد سازند.

انسداد در فرایند گفتگو می‌تواند فضا را دوباره به سمت تضاد آشتی‌ناپذیر حکومت و مخالفان باز گرداند. اگر حمایت غرب و کشورهای عربی از حمایت سیاسی به سمت حمایت نظامی سوق یابد، آنگاه وضعیت جدیدی در سوریه پیش می‌آید. درغیر اینصورت شرایط گره خورده کنونی تداوم پیدا خواهد کرد و امکان تجزیه سوریه پیش می‌آید.

اما اراده جدی در جامعه جهانی برای ایجاد منطقه امن در سوریه وجود ندارد. بشار اسد نیز با آگاهی از این مساله به افزایش خشونت و عدم انعطاف پرداخته است. این دولت در پی تثبیت موقعیت برتر خود با اتکاء به حمایت ایران و روسیه است.

ولید معلم با سفر به تهران ضمن بیان نزدیکی دو کشور مدعی شد دولت سوریه از مذاکره با مخالفان حتی معارضان مسلح استقبال می‌کند.

بشار اسد بعدا در مصاحبه با هاله جابر روزنامه نگار بریتانیایی – لبنانی اعلام کرد شرط گفتگو با مخالفان مسلح، زمین گذاشتن سلاح و تسلیم شدن است و دولت وی با تروریست‌ها مذاکره نمی‌کند.(منبع)

ائتلاف ملی مخالفان با ابتکار معاذ الخطیب تصمیم به تغییر استراتژی خود در برخورد با حکومت گرفت و پذیرفت به صورت مشروط با بشار اسد گفتگو کند. این مساله ابتدا با اعتراض‌هایی در میان مخالفان مواجه شد، اما در حال حاضر این ائتلاف سرگرم تعیین چگونگی و روال این گفتگو است. لازمه این کار حداقل انتقال بخشی از قدرت به مخالفان است، امری که دولت بشار اسد عملا حاضر به پذیرش آن نیست.

انسداد در فرایند گفتگو می‌تواند فضا را دوباره به سمت تضاد آشتی‌ناپذیر حکومت و مخالفان باز گرداند. اگر حمایت غرب و کشور های عربی از حمایت سیاسی به سمت حمایت نظامی سوق یابد، آنگاه وضعیت جدیدی در سوریه پیش می‌آید. در غیر این صورت شرایط گره خورده کنونی تداوم پیدا خواهد کرد و امکان تجزیه سوریه پیش می‌آید.

در چنین حالتی، مناطق کردنشین و شمال در دست مخالفان و جنوب و مرکز در دست دولت سوریه خواهد بود و هر کدام به یه صورت مناطق خود مختار اداره خواهند شد. جمهوری اسلامی و حزب‌الله لبنان نیز با تقویت گروه‌های شبه نظامی و بخصوص الشعیبه، بی‌علاقه به این حالت نیستند تا راه ارتباطی بین ایران و لبنان حفظ شود.

روز های آینده نشان می‌دهد که سوریه چه مسیری را طی خواهد کرد. اما هر چه زمان می‌گذرد، ابعاد بحران سوریه نیز عمیق‌تر می‌شود.

بشار اسد، همچنان رهبر ارکستر جنگ می‌ماند

politics — Tue, 08 Jan 2013 13:45:46 +0000

فرهاد سلمانیان

فرهاد سلمانیان - بشار اسد در سخنرانی خود در سالن اُپرای دمشق بدون توجه به خواست اکثریت مخالفان برای واگذاری قدرت و برگزاری همه‌پرسی برای پایان دادن به جنگ داخلی، صحبت از «طرح صلح» پنج ماده‌ای کرد و وعده‌ اصلاحات سیاسی و قانون اساسی جدید را داد.

گرچه رئیس جمهوری سوریه در نخستین سخنرانی مستقیم طی هفت ماه گذشته، در جمع مقام‌های دولتی و تشکل‌های طرفدار خود گفت که شهروندان از ناآرامی‌های دو سال گذشته آسیب دیده‌اند، اما بار دیگر طیف‌های گوناگون مخالفان را در عبارت‌هایی مانند «عروسک خیمه‌شب‌ بازی غرب»، «تروریست‌های القاعده» و «قاتلان و مجرمان» خلاصه کرد.

در پیوند با گفته‌های بشار اسد در باره‌ تروریسم، روزنامه‌ آمریکایی «نیویورک تایمز» نیز در آذرماه گزارش داد که گروه اسلامی تندرویی مانند «جبهه‌‌‌ النصره»، ‌وابسته به شاخه‌ عراقی شبکه‌ «القاعده» به جمع مخالفان مسلح سوری راه یافته و اقدام‌هایی را علیه نیروهای دولتی شکل داده، اما چنین گروه‌های معدودی همان کسانی نیستند که با سرکوب تظاهرات مسالمت‌آمیز خود توسط رژیم اسد، رفته‌رفته اسلحه به دست گرفتند.

تندروها، پاسخ ناخواسته به خشونت حکومتی

حتی نفوذ تندروهای اسلامی در میان مخالفان مسلح نتیجه‌ عملکرد بشار اسد است، چون او می‌توانست با سپردن سرنوشت مخالفت‌ها به صندوق رأی و برگزاری همه‌پرسی، از گسترش اقدام‌های مسلحانه و فعالیت بیشتر گروه‌های افراطی جلوگیری کند. بشار اسد در سخنرانی‌ روز یکشنبه ۶ ژانویه خود، از چین و روسیه و ایران به دلیل جانبداری از دولتش در جنگ داخلی قدردانی کرد و به کشورهای غربی و عربی حامی مخالفان گفت که آن‌ها تنها مراکز قدرت در رفع بحران سوریه نیستند.

البته او با طرح پیشنهاد «گفت‌وگوی ملی» بار دیگر نشان داد فقط می‌خواهد اوضاع را کم‌ خطرتر از آن‌چه هست، نشان بدهد. به نظر می‌رسد زمان برای ایده‌هایی از این دست گذشته باشد، چون زیان‌های جانی، مالی و فرار نزدیک ۵۰۰ هزار پناهجو به کشورهای همسایه و آوارگی هزاران نفر طی درگیری‌های ۲۲ ماه گذشته زمینه‌ سازش میان دولت سوریه و مخالفان را از بین برده است. گذشته از این نمی‌توان در جایگاه رئیس دولت، هم مخالفان را «تروریست» خواند و هم با آن‌ها به صلح رسید.

اسد با طرح پیشنهاد «گفت‌وگوی ملی» بار دیگر نشان داد فقط می‌خواهد اوضاع را کم‌ خطرتر از آن‌چه هست، نشان بدهد. به نظر می‌رسد زمان برای ایده‌هایی از این دست گذشته باشد، چون زیان‌های جانی، مالی و فرار نزدیک ۵۰۰ هزار پناهجو به کشورهای همسایه و آوارگی هزاران نفر طی درگیری‌های ۲۲ ماه گذشته زمینه‌ سازش میان دولت سوریه و مخالفان را از بین برده است. گذشته از این نمی‌توان در جایگاه رئیس دولت، هم مخالفان را «تروریست» خواند و هم با آن‌ها به صلح رسید.

سخنرانی رئیس جمهوری سوریه در پی افزایش تبادل آتش نیروهای ارتش و مخالفان مسلح در حومه‌ دمشق برگزار شد که وقوع آن بازتاب ادامه‌ فشار نظامی مخالفان بر پایتخت است.

جغرافیای کشمکش‌ها و ویرانی سوریه

هفته‌ گذشته نبرد مخالفان حکومت و نیروهای دولتی سوریه از جمله بر سر فرودگاه نظامی و استراتژیک «تفتناز» در ادلب ادامه داشت. این درگیری‌ها در ادلب، استان شمالی هم‌مرز با ترکیه، بر سر یکی از پایگاه‌های نیروهای دولتی بود که پروازهای جنگی برای بمباران مواضع مخالفان از آن صورت می‌گیرد. در استان‌های حلب در شمال، رقه در شمال شرق، دیرالزور در شرق، درعا در جنوب، حمص در غرب و حماه در مرکز سوریه نیز درگیری‌هایی وجود داشته است.

در هفته‌های گذشته تبادل آتش میان مخالفان بشار اسد و نیروهای ارتش با کشته‌ها و زخمی‌های بسیار همراه بود. آسیب به زیرساخت‌ها در جریان جنگ‌های شهری، انفجار مکان‌هایی مانند پمپ بنزین‌، ساختمان‌های عمده‌ دولتی و آسیب به خطوط آب و برق و گاز موضوع‌هایی هستند که موضوع بازسازی سوریه پس از درگیری‌ها و سوال تأمین‌کنندگان مالی آن را جدی‌تر می‌کنند.

شمار کشته‌های جنگ داخلی در حالی به بیش از ۶۰ هزار نفر رسیده که اخیرا ناوی پیلای، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل اشاره کرد که احتمالاً هر دو طرف درگیر مرتکب «جنایت‌های جنگی» شده‌اند.

نزدیکی ناتو به سوریه

هم‌زمان با ادامه‌ درگیری‌ها استقرار سامانه‌های ضدموشکی «پاتریوت» از سوی سازمان «پیمان آتلانتیک شمالی»، در ترکیه با هدف «مقابله با تهدیدهای احتمالی ناشی از جنگ داخلی سوریه» برای آنکارا آغاز شده است. استقرار تجهیزات شش سامانه‌ای که آمریکا، آلمان و هلند هر یک دو مجموعه از آن را برای استقرار در سه استان ترکیه تأمین می‌کنند، از جمله در پایگاه هوایی اینجرلیک در جنوب آن کشور آغاز شده است. این حرکت همچنین سناریوی جنگ لیبی و نزدیک شدن ناتو به کشور محل درگیری‌ را تداعی می‌کند.

آسیب به زیرساخت‌ها در جریان جنگ‌های شهری، انفجار مکان‌هایی مانند پمپ بنزین‌، ساختمان‌های عمده‌ دولتی و آسیب به خطوط آب و برق و گاز موضوع‌هایی هستند که موضوع بازسازی سوریه پس از درگیری‌ها و سوال تأمین‌کنندگان مالی آن را جدی‌تر می‌کنند. شمار کشته‌های جنگ داخلی در حالی به بیش از ۶۰ هزار نفر رسیده که اخیراً‌ ناوی پیلای، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل اشاره کرد که احتمالاً هر دو طرف درگیر مرتکب «جنایت‌های جنگی» شده‌اند.

اقدام ناتو برای انتقال سامانه‌‌های دفاع موشکی به ترکیه، گذشته از اهداف استراتژیک در منطقه، پیامی مستقیم به حکومت سوریه است که شلیک به مناطق غیرنظامی خارج از مرزهای آن کشور قابل قبول نیست. با آغاز استقرار این سامانه‌ها لحن مقام‌های ترک نسبت به سوریه تغییر کرد. رجب طیب اردوغان، نخست وزیر ترکیه، در آستانه‌ انتقال سامانه‌های ضدموشکی پاتریوت اعلام کرد که کشورش خواهان صلح در منطقه است اما برای جنگ در برابر سوریه در صورت تعرض به مناطق مرزی جنوبی‌اش آمادگی دارد.

واکنش‌ها به سخنرانی اسد

پس از سخنرانی اخیر بشار اسد مقام‌های ترک بار دیگر خواهان کناره‌گیری او شدند. ولید بونی، سخنگوی «شورای ملی سوریه»، دربرگیرنده‌ گروه‌های اصلی مخالف دولت آن کشور، در واکنش به این سخنرانی به خبرگزاری «رویترز» گفت که بیش از ۶۰ هزار سوری کشته نشده‌اند تا اسد همچنان در قدرت باقی بماند. به نوشته‌ همین خبرگزاری، مخالفان اسد نطق رئیس جمهوری را اعلان جنگی دیگر برای خود ارزیابی کرده‌اند.

ویلیام هیگ، وزیر امور خارجه‌ بریتانیا نیز در واکنش به سخنان رئیس جمهوری سوریه، او را «دورو» و وعده‌هایش را «توخالی» خواند. از طرف دیگر مسئولان سیاست خارجی در آمریکا، آلمان و اتحادیه اروپا نیز در گفت‌وگوهای رسانه‌ای خواهان کناره‌گیری اسد شدند. از طرفی بان کی مون، دبیر کل سازمان ملل متحد هم گفته است بشار اسد طرحی واقعی برای پایان دادن به رنج مردم کشورش ندارد.

موفقیت‌های پراکنده‌ مخالفان در درگیری‌های شمال سوریه و افزایش فشار بر نیروهای نظامی پایتخت، گمانه‌زنی‌ها را در باره پایان دوران اسد در سال جاری میلادی بیشتر کرده‌اند. بعضی از مبارزان سوری به خبرگزاری‌ها گفته‌اند حتی می‌توانند بدون کمک‌های نظامی کشورهای خارجی به حکومت فعلی پایان بدهند. این روند با پشتوانه‌ی به رسمیت شناخته شدن مخالفان سوری از سوی کشورهای غربی به عنوان نماینده‌ «مردم سوریه» همراه شده است.

با ادامه‌ی جنگ داخلی، ریزش نیرو نزد نظامیان بلندپایه‌‌ ارتش بشار اسد نیز بیشتر شده است. اغلب آن‌ها به ترکیه و بعضی نیز به اردن گریخته‌اند. به نوشته‌ی خبرگزاری «آلمان» تعداد ژنرال‌های جدا شده از ارتش سوریه که در ترکیه حضور دارند، به دست‌کم ۵۰ نفر رسیده است. این تعداد بدون شمارش نظامیان رده‌های دیگری است که به آن کشور گریخته‌اند.

ایستگاه بعدی تغییر کجاست؟

از علت‌های حمایت سران جمهوری اسلامی از حکومت سوریه ترس از سرایت مخالفت با حکومت به ایران و مقابله‌ آشکار با نظام سیاسی مانند تونس، مصر، لیبی، یمن و بحرین است. گذشته از این، همان‌طور که احمد خاتمی، روحانی محافظه‌کار در سخنرانی روز سه‌شنبه ۱۲ دی (۱ ژانویه) گفته؛ سوریه تنها متحد ایران در منطقه در برابر اسرائیل است.

جنگ داخلی سوریه بار دیگر ناتوانی جمهوری اسلامی در آینده‌نگری و اولویت‌یابی سیاست خارجی را نیز به نمایش گذاشت. بحران سوریه ایران را به سوی استراتژی «با اسد تا سقوط» سوق داده، در حالی که تهران می‌توانست با کمک به کناره‌گیری اسد یا خروج او از سوریه روند انتقال قدرت را کم‌هزینه‌تر کند. تضاد اولویت‌های استراتژیک کشورهای غربی و عربی خاورمیانه با روسیه، چین و ایران در موضوع سوریه از جمله علت‌های بی‌نتیجه ماندن تلاش‌های دیپلماتیک برای پایان خشونت‌ها بوده است.

اما نه خاطره‌ حمایت حافظ اسد، رئیس جمهوری سابق سوریه از جمهوری اسلامی در جنگ هشت‌ساله در برابر عراق و نه احساسات‌زدگی ناشی از همبستگی بشار اسد در دیپلماسی تقابل جمهوری اسلامی با اسرائیل می‌تواند توجیه‌گر تنش استراتژیک ایران با کشورهای غربی و عربی بر سر سوریه باشد.

پیامدهای این جانبداری اشتباه در کنار کشورهایی مانند روسیه و ستایش وزارت خارجه‌ ایران از سخنرانی روز یکشنبه‌ رئیس دولت سوریه، در صورت سرنگونی بشار اسد و روی کار آمدن مخالفان او نمایان‌تر خواهند شد. حکومت سوریه در روند فرسایش قدرت قرار گرفته و موضوع مطرح اکنون برنامه‌ریزی برای وضعیت پس از آن است.

جمهوری اسلامی و راهبرد همراهی تا سقوط

جنگ داخلی سوریه بار دیگر ناتوانی جمهوری اسلامی در آینده‌نگری و اولویت‌یابی سیاست خارجی را نیز به نمایش گذاشت. بحران سوریه ایران را به سوی استراتژی «با اسد تا سقوط» سوق داده، در حالی که تهران می‌توانست با کمک به کناره‌گیری اسد یا خروج او از سوریه روند انتقال قدرت را کم‌هزینه‌تر کند.

تضاد اولویت‌های استراتژیک کشورهای غربی و عربی خاورمیانه با روسیه، چین و ایران در موضوع سوریه از جمله علت‌های بی‌نتیجه ماندن تلاش‌های دیپلماتیک برای پایان خشونت‌ها بوده است.

با وجود این، به نوشته‌ خبرگزاری «رویترز» اخضر ابراهیمی، فرستاده‌‌ ویژه‌ اتحادیه‌ی عرب و سازمان ملل متحد برای رفع بحران سوریه، همچنان برای یافتن راه حلی دیپلماتیک برای توقف درگیری‌ها رایزنی با آمریکا و روسیه را با هدف نزدیک‌کردن موضع آن‌ها برای دستیابی طرح صلحی ادامه داده است. گذشته از دیدار با بشار اسد، او طرف‌های درگیر در سوریه را به تشکیل دولتی موقت با حضور همه‌ی نیروهای سیاسی فراخوانده است. پیشنهادی که مخالفان دولت آن را رد کرده‌اند. از طرف دیگر طبق اعلام مسعود خان، رئیس دوره‌ای شورای امنیت سازمان ملل، وضعیت سوریه همچنان یکی از اولویت‌های آن شورا باقی می‌ماند.

در صورت ادامه‌ انعطاف‌ناپذیری در برابر خواسته‌های مخالفان باید پرسید که آیا رئیس جمهوری سوریه می‌تواند مانند علی‌عبدالله صالح، رئیس جمهوری سرنگون‌شده‌ یمن، زنده از کشور خارج شود یا به سرنوشت معمر قذافی، رهبر مقتول لیبی دچار و به دست مخالفانش می‌افتد. البته بشار اسد دو ماه قبل در مصاحبه‌ای تلویزیونی با شبکه‌‌ روسی «راشا تودی» رفتن به تبعید یا خارج شدن از کشور را رد کرد.

ائتلاف مخالفان اسد ۲۰ ماه پس از آغاز قیام

politics — Tue, 13 Nov 2012 08:41:42 +0000

فرهمند علیپور

فرهمند علیپور − پس از روز‌ها مذاکرات فشرده و فشارهای بین المللی، گروه‌های مخالف رژیم بشار اسد که در دوحه، پایتخت قطر، گردهم آمده بودند، موفق شدند تا ائتلافی جدید راه اندازی کنند و به توافق‌های تازه‌ای برای هماهنگی دست یابند.

اکنون ۲۰ ماه از آغاز انقلاب سوری‌ها علیه حکومت خاندان اسد در سوریه می‌گذرد، انقلابی که متأثر از خیزش‌های کشورهای عرب شمال آفریقا موسوم به «بهار عربی» بود. انقلاب سوری‌ها اما چند ماه پس از آغاز رسما به یک جنگ خونین داخلی و حتی فرا‌تر از داخلی کشیده شد. در طی این ماه‌ها ده‌ها هزار نفر از سوری‌ها جان خود را از دست دادند، صد‌ها هزار نفر آواره و رهسپار اردوگاه‌های کشورهای همجوار شدند و مناطق بسیاری از این کشور ویران شد.

ناهماهنگی میان مخالفان

شورای نوبنیان مخالفان، موسوم به «ائتلاف ملی برای نیروهای مخالف و انقلاب سوریه» و رهبر منتخب آن، معاذ الخطیب، قرار است که مقدمات تشکیل شورای دولت انتقالی را ظرف هفته‌های آتی فراهم نمایند و همچنین یک شورای نظامی تشکیل دهند تا از این طریق بتوانند گروه‌های مختلف نظامی را به یکدیگر نزدیک‌تر کنند. ایده تشکیل دولت انتقالی برگرفته از تجربه شورای انتقالی لیبی است که در جریان قیام سال گذشته و در طول نبرد مخالفان با معمر قذافی دیکتاتور این کشور شکل گرفت و توانست خلاء قدرت به وجود آمده در نتیجه سقوط قذافی را پر کند.

گرچه مخالفان درون مرزهای سوریه، متشکل در «شورای هماهنگی سوریه»، عضویت در این ائتلاف تازه را رد کرده‌اند و از این جهت عدم توافق میان مخالفان رژیم اسد پا برجا مانده است، اما ائتلاف تازه که با پادرمیانی‌های شخصی امیر قطر و وزیرامورخارجه امارات متحده عربی و همراهی فشارهای بین المللی شکل گرفته، نوید کم شدن ستیز میان گروه‌های بیشتری از مخالفان را می‌دهد.

در طی ۲۰ ماهی که از بحران سوریه می‌گذرد، مخالفان بشار اسد نتوانسته‌اند به یک وحدت نظر دست یابند و همین موضوع موجب کورتر شدن گره بحران سوریه شده است. اختلافات عمیق میان گروه‌های تبعیدی خارج از سوریه و مخالفان داخل کشور، اختلاف بر سر حمایت یا عدم حمایت از مداخله نظامی خارجی – نظیر آنچه در لیبی رخ داد- نگرانی از آینده سوریه بدون اسد و قدرت یابی اسلامگرایان تندرو، حضور گسترده جنگجویان سلفی و جهادی با حمایت مالی گسترده شیح نشین‌های خلیج فارس، نگرانی از شعله‌ور‌تر شدن جنگ فرقه‌ای میان سنی‌ها و علوی‌ها، و زیر سئوال رفتن مشروعیت «شورای ملی سوریه» ‌در ماه‌های تحت رهبری برهان غلیون از سوی ایالات متحده و برخی دیگر از حامیان مخالفان سوریه، همگی دست به دست هم دادند تا نیروهای مخالف سوری، و حامیان بین المللی آن‌ها به ضرورت جایگزینی شورای ملی سوریه با ائتلافی تازه‌تر و گسترده‌تر برسند و برای تحقق آن اهتمام ورزند.

ایالات متحده امریکا، بریتانیا، فرانسه، اتحادیه عرب و کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس، به سرعت ائتلاف تازه مخالفان سوری را به رسمیت شناختند و حمایت خود را از این شورا اعلام کردند. سخنگوی وزارت امورخارجه امریکا در بیانیه‌ای مسیر این ائتلاف را به سمت پایان دادن به «حکومت خونین بشار اسد» عنوان کرد و این نهاد تازه را نوید بخش «آینده‌ای صلح‌آمیز، عادلانه، و دموکراتیک» برای سوریه قلمداد کرد.

خبرگزاری رویترز گزارش کرده است که معاذ الخطیب، رهبر ائتلاف تازه مخالفان، عازم قاهره شده تا با کشورهای عضو اتحادیه عرب در مورد حمایتشان از این ائتلاف به گفتگو بنشیند. بنا بر پاره‌ای از گزارش‌ها، اتحادیه عرب که در اعتراض به خونریزی‌های صورت گرفته در سوریه، ماههاست عضویت این کشور را تعلیق کرده است، احتمال می‌رود کرسی نمایندگی این کشور را در اختیار این ائتلاف تازه تشکیل شده بگذارد و از این طریق گام مهمی برای مشروعیت بخشی این گروه بردارد.

در حالی که در دمشق عمران آل ذهبی وزیر اطلاعات سوریه، بر ضرورت گفتگوهای ملی تاکید کرد و «تن‌ها راه موفقیت در بحران سوریه را گفتگوهای ملی» خواند، محمود الحمزه سخنگوی ائتلاف تازه مخالفان در یک نشست خبری اعلام کرد که همه گروه‌های حاضر در نشست دوحه توافق کرده‌اند که با رژیم بشار اسد مذاکره‌ای نداشته باشند.

ائتلاف تازه

چهره برجسته ائتلاف تازه مخالفان اسد، «معاذ خطیب» امام مسجد جامع بنی امیه دمشق است. فردی که به عنوان رئیس ائتلاف تازه برگزیده شده است و گفته می‌شود به هیچ گروهی وابستگی ندارد و افکاری میانه رو دارد. خطیب چند ماه پیش از سوریه گریخت و به گروه‌های مخالفان اسد پیوست.

معاون آقای خطیب، ریاض سیف، تاجر و نماینده پیشین پارلمان سوریه است، کسی که سال‌ها با رژیم اسد در سوریه مخالفت کرد و هشت سال از عمر خود را در زندان گذراند. ریاض سیف از اعضای با نفوذ «شورای ملی سوریه» است، شورایی که اکنون ۲۲ کرسی از مجموع ۶۰ کرسی ائتلاف تازه را از آن خود کرده است. ایالات متحده ریاض سیف را گزینه مناسبی برای ریاست ائتلاف تازه می‌دانست و از وی برای پست ریاست ائتلاف حمایت کرد، گرچه خود ریاض سیف اعلام کرد که تمایلی برای ریاست این شورا ندارد.

خانم سهیر الاتاسی دیگر معاون رهبر مخالفان سوریه است، کسی که از بنیانگذاران کمیته انقلاب سوریه است. این کمیته گروهی است که خشونت‌های صورت گرفته در سوریه را به رسانه‌ها منعکس می‌کرد. سهیر الاتاسی به مدت هشت ماه مخفیانه در سوریه زندگی کرد و سپس راه فرانسه را در پیش گرفت.

علی صدر الدین آل بیانونی، یکی از نمایندگان اخوان المسلمین در این ائتلاف تازه، در گفت‌وگو با خبرنگاران از حضور نمایندگان اقلیت‌هایی چون مسیحیان، علوی‌ها و کرد‌ها در ائتلاف خبر داد و گفت تلاش شده است تا برخی از اقلیت‌هایی که پشت سر حکومت بشار اسد هستند به سمت این شورای تازه کشیده شوند. او همچنین با اشاره به غیبت نمایندگان کردهای سوریه در این نشست گفت که کرد‌ها ۴۸ ساعت زمان خواستند تا بتوانند با رهبران خود بیشتر مشورت کنند.

عکس:

رهبران مخالفان جمع‌شده در دوحه، ۱۲ نوامبر ۲۰۱۲

چشم‌انداز ناروشن سوریه

arezoo — Mon, 05 Nov 2012 08:14:26 +0000

علی افشاری

علی افشاری - سوریه وضعیت بغرنجی پیدا کرده است. اگرچه قدرت حکومت در مقایسه با گذشته رو به نقصان می‌رود اما چشم‌انداز آینده این کشور روشن نیست و نقاط خاکستری و نامعلوم متعددی دارد. گروه نظارت بر حقوق بشر سوریه که در لندن مستقر است، تعداد جان باختگان جنبش اعتراضی این کشور در ۲۰ ماه گدشته را ۳۶ هزار نفر اعلام می‌کند.

۲۵۶۶۷ نفر از قربانیان از مخالفان مسلح و شهروندان غیر نظامی سوریه بوده‌اند. تعداد تلفات انسانی ارتش و نظامیان هوادار حکومت بشار اسد ۹۰۴۴ نفر و تعداد پرسنل جدا شده از ارتش و پیوسته به صفوف شورشیان مسلح نیز ۱۲۹۶ نفر است. (منبع)

دولت سوریه پس از ناامید شدن از شکست مخالفان و تصرف مواضع آنان توسط نیروی زمینی، به بمباران هوایی گسترده روی آورده و این باعث افزایش شمار قربانیان شده است. بنا به آمار‌های مختلف از ماه سپتامبر به این‌سو ، روزانه بین ۱۱۰ تا ۱۶۵ نفر جان باخته‌اند.

علی‌رغم حملات سنگین و بی‌رحمانه حکومت و تشتت بین نیرو‌های معترض، مخالفان مسلح موفق به پیشروی و تثبیت مواضع خود شده‌اند. در حال حاضر حکومت بشار اسد در چهار جبهه حومه دمشق، حلب، حماء و ادلب در غلبه بر اپوزیسیون مسلح ناکام مانده و موقعیتش هر دم ضعیف‌تر می‌شود.

پس از شکست طرح آتش‌بس اخضر ابراهیمی، نماینده ویژه سازمان ملل و اتحادیه عرب در ایام عید قربان، حکومت سوریه بر شدت حملات خود افزوده است. هدف از این حملات گسترش جو ارعاب و خسته کردن مردم عادی است که نوعی خشم و عصبیت از ایستادگی بخشی از مخالفان در نبرد مسلحانه را نیز به نمایش می‌گذارد. در عین حال تشدید حملات هوایی در جنگی نابرابر، ضعف حکومت اسد را آشکار می‌سازد.

بستر اصلی ناکامی طرح آتش‌بس موقت به ماهیت و فرایند درگیری ۲۰ ماهه سوریه بر می‌گردد. رویارویی به جایی رسیده که دیگر جایی برای راه‌حل‌های بینابینی وجود ندارد. مقصر اصلی حکومت بشار اسد است که با خودداری از ترک قدرت و انتقال آن به بخش میانه رو و رفرمیست حکومت و کشتار گسترده و بی‌رحمانه، فضا را ناگزیر به سمت تقابل نظامی برد. از طرف دیگر سازمان ملل در خصوص سوریه به بن‌بست رسیده و فاقد امکانات و اهرم‌های عملی برای خروج از چنین وضعیتی است. در اصل اقتداری پشت سر نمایندگان سازمان ملل وجود ندارد. راهکار‌های سیاسی کارایی خود را به‌طور کلی در بحران سوریه از دست داده‌اند و تنها می‌توانند بستر‌هایی برای روشن شدن فضا پس از تعیین تکلیف حوادث کنونی باشند.

از ابتدا معلوم بود که طرح آتش‌بس موقت ابراهیمی با موفقیت مواجه نمی‌شود. هر دو طرف منازعه یکدیگر را متهم به نقض تعهدات کرده‌اند، اما در واقع در هر دو سوی میدان اصول آتش‌بس مراعات نشد. حکومت بشار اسد مانند دفعات گذشته در اندیشه بهره‌گیری از فرصت صلح برای محکم کردن موقعیت خود و خاموش کردن اعتراضات بود. این رژیم اعتقادی به پذیرش صلح ندارد برای همین نیروهای اسد به محض آن که مخالفان مسالمت‌جو بعد از نماز جمعه دست به راهپیمایی زدند، به سوی آنها شلیک کردند. در بین مخالفان نیز گروه‌هایی افراطی چون گروه الانصار وجود دارند که حیات خود را در تداوم مبارزه مسلحانه می‌بینند. این گروه سلفی از همان ابتدا گفت که آتش‌بس را قبول نمی‌کند. از سوی دیگر برخی نیز هستند که دیگر نه امیدی به نهادهای بین‌المللی دارند و نه اعتمادی به حکومت اسد.

بستر اصلی ناکامی طرح آتش‌بس موقت به ماهیت و فرایند درگیری ۲۰ ماهه سوریه بر می‌گردد. رویارویی به جایی رسیده که دیگر جایی برای راه‌حل‌های بینابینی وجود ندارد. مقصر اصلی حکومت بشار اسد است که با خودداری از ترک قدرت و انتقال آن به بخش میانه رو و رفرمیست حکومت و کشتار گسترده و بی‌رحمانه، فضا را ناگزیر به سمت تقابل نظامی برد. از طرف دیگر سازمان ملل در خصوص سوریه به بن‌بست رسیده و فاقد امکانات و اهرم‌های عملی برای خروج از چنین وضعیتی است. در اصل اقتداری پشت سر نمایندگان سازمان ملل وجود ندارد. راهکار‌های سیاسی کارایی خود را به‌طور کلی در بحران سوریه از دست داده‌اند و تنها می‌توانند بستر‌هایی برای روشن شدن فضا پس از تعیین تکلیف حوادث کنونی باشند.

چالش‌های رو در روی سوریه را می‌توان به طور عمده در چهار محور دسته بندی کرد که در ذیل به آنها می‌پردازیم.

افزایش واگرایی بین گروه‌های مسلح مخالف

بیش از شش ماه است که برخورد نظامی به رویکرد غالب مدافعان و مخالفان حکومت بشار اسد بدل شده است. مقاومت نظامی در ابتدا از طرف ارتش آزاد سوریه به عنوان چتری برای فعالیت گروه‌های مسلح شروع شد که عمدتا از نیرو‌های ریزشی ارتش سوریه بودند. اما به تدریج گروه‌های دیگر نیز به این رویکرد پیوستند. جهادگرایان اسلامی، القاعده و سلفی‌ها نیز به این کارزار پیوستند تا بر اساس انگیزه‌های مذهبی، جبهه مبارزه با "کفر جهانی" را گسترش دهند. تعداد این گروه‌ها و افرادشان کم بود و همین نگرانی چندانی بین مخالفان سوری برنیانگیخت. اما به تدریج، هم بر تعداد گروه‌های شبه‌نظامی افزوده شد و هم به جای همگرایی، روند انشعاب و فعالیت جداگانه شدت گرفت.

در حال حاضر کار به جایی رسیده است که ارتش آزاد سوریه هم دچار انشعاب شده و تعداد زیادی از گروه‌های کوچک نظامی به وجود آمده‌اند که هر کدام با کمتر از دویست یا صد عضو، بریگاردی تشکیل داده ‌و به مبارزه با ارتش سوریه مشغول شده‌اند. در ماه‌های اخیر فعالیت و نفوذ گروه‌های جهادی و بنیادگرای اسلامی هم افزایش پیدا کرده است. آنها عمدتا ابایی از ارتکاب روش‌های تروریستی و ناقض حقوق بشری در مواجهه با نیرو‌های حکومت سوریه ندارند. سازمان ملل به صراحت برخی از این افراد را به انجام جنایت جنگی متهم کرده و شورای ملی سوریه نیز به صراحت اقدام‌های ناقض حقوق بشر برخی از مخالفان مسلح را محکوم ساخته است.

در مجموع رشد فعالیت گروه‌های اسلامی جهادگرا که خشن‌ترین آنها گروه الانصار، بریگارد الشمال فاروق و باب‌الاحرار هستند، مشکلات سوریه را بیشتر می‌کند. هم اقدامات مغایر با حقوق بشر و اشکال ناموجه خشونت از سوی آنها و هم دور شدن "سوریه بعد از بشار اسد "از دموکراسی، مشکل‌‌آفرین خواهد بود. همچنین رویارویی مسلحانه با حکومت سوریه، اگر نظم و قاعده‌ای پیدا نکند و نتواند به هرج و مرج کنونی خاتمه بدهد، حمایت مردمی را از دست خواهد داد و شکاف آن با نیرو‌های دموکراسی‌خواه افزایش خواهد یافت. گسترش اختلافات و رشد اقدامات خودسرانه باعث تضعیف کلی جنبش سوریه می‌شود.

اما فعالیت لجام‌گسیخته گروه‌های مختلف و رو به تزاید نظامی در سوریه، نوعی هرج و مرج به وجود آورده که به وجهه انقلاب سوریه لطمه می‌زند. در این حالت ریسک اقدامات خودسرانه و مبتنی بر انتقام‌گیری‌های شخصی و منازعات فرقه‌ای بسیار بالا رفته است. البته حجم تخلفات و جنایت‌های جنگی برخی از نیرو‌های مخالف مسلح اصلا در ابعاد جنایت‌های حکومت بشار اسد نیست، اما این مشکلی جدی تلقی می‌شود. انفجار دومین بمب در زینبیه دمشق و هدف قرار دادن شیعیان و علویان غیرنظامی، نگرانی از تشدید درگیری‌های فرقه‌ای را دامن زده است.

برخی از نیرو‌های مخالف و دموکراسی‌خواه، موضع‌گیری تندی نسبت به گروه‌های جهادی فعال در سوریه دارند. از دید آنها فعالیت این گروه‌ها وضعیت بدی در سوریه ایجاد می‌کند. برخی کشورها چون روسیه از ابتدا نسبت به این مسئله هشدار داده‌اند و اخیرا آمریکا نیز نگرانی مشابهی را ابراز کرده است. اما واقعیت پیچیده تر از این مسئله است.

درصد کم نیرو‌های جهادی و همچنین ویژگی‌های خاص مردم سوریه که در آن دیدگاه‌های اسلام‌گرایانه مبتنی بر جباریت سیاسی و بنیادگرایی مذهبی وزن اجتماعی بالایی ندارد، باعث شده تا بخشی از مخالفان به صورت تاکتیکی و ابزاری، نگاه مثبتی به استفاده از آنها داشته باشد. همچنین کسانی که نزدیکان خود را از دست داده‌اند، این گروه‌ها را از منظر انتقام‌گیری، مفیدتر از دیگر نیروهایی می‌دانند که راه‌حل سریعی برای خاموش کردن آتش خشم آنان ارائه نمی‌دهند.

برخی از مردم سوریه می‌گویند این افراد برای دفاع از ما می‌جنگند و دارند از ما محافظت می‌کنند. پس وقتی دنیا و آمریکا برای ما کاری انجام نمی‌دهد چرا مانع آنها در جلوگیری از جنایت‌های بشار اسد بشویم. جمعی نیز اخراج و طرد این گروه‌ها را که میهمان مردم سوریه هستند، عملی غیراخلاقی می‌دانند. همچنین هستند کسانی در سوریه که معتقدند ایجاد حساسیت نسبت به تحرکات القاعده و مسلمانان افراطی، اغراق است و به نوعی ریشه در اسلام‌هراسی دارد. (منبع)

اما در مجموع رشد فعالیت گروه‌های اسلامی جهادگرا که خشن‌ترین آنها گروه الانصار، بریگارد الشمال فاروق و باب‌الاحرار هستند، مشکلات سوریه را بیشتر می‌کند. هم اقدامات مغایر با حقوق بشر و اشکال ناموجه خشونت از سوی آنها و هم دور شدن "سوریه بعد از بشار اسد " از دموکراسی، مشکل‌‌آفرین خواهد بود. همچنین رویارویی مسلحانه با حکومت سوریه، اگر نظم و قاعده‌ای پیدا نکند و نتواند به هرج و مرج کنونی خاتمه بدهد، حمایت مردمی را از دست خواهد داد و شکاف آن با نیرو‌های دموکراسی خواه افزایش خواهد یافت. گسترش اختلافات و رشد اقدامات خودسرانه باعث تضعیف کلی جنبش سوریه می‌شود.

برخورد یک‌سویه دولت‌های خارجی و جنگ قدرت

جنبش اعتراضی سوریه از ابتدا بعدی منطقه‌ای و بین المللی پیدا کرد. اما نقش کشور‌های خارجی در آن یکسان نبوده و نیست. برخی از اقدامات آنها مفید بوده و برخی دیگر از عملکردها، بخصوص جنگ قدرت بین طرفین متخاصم به موقعیت مخالفان در سوریه ضربه زده است. مخرب‌ترین نقش را تا کنون روسیه و جمهوری اسلامی ایران ایفا کرده‌اند که به طور علنی از حکومت بشار اسد حمایت کرده و چشم بر جنایات این حکومت بسته‌اند. در سیاست روسیه و ایران در برابر سوریه هیچ ملاحظه انسانی مشاهده نمی‌شود.

چین نیز در ابتدا موضعی مشابه روسیه داشت ولی به نظر می‌رسد سیاست‌اش در حال تغییر است و دیگر اصراری بر حفظ بشار اسد در حکومت ندارد و آماده پذیرش انتقال مرحله‌ای و تدریجی قدرت به مخالفان شده باشد.

عربستان، قطر و دیگر کشور‌های عربی همسو نیز حمایت موثری از مخالفان اسد داشتند. اما آنها بیشتر به مسائل سیاسی مورد علاقه خود از جمله برتری بخشیدن به موقعیت سنی‌ها و رقابت با ایران بها می‌دهند. این گروه، حساسیت خاصی نسبت به گسترش فعالیت سلفی‌های افراطی ندارند. برخی از مخالفان شکایت دارند که کشور‌های حامی آنها در منطقه از جمله ترکیه یا عربستان خواهان دنباله‌روی نیرو‌های سوری از خود هستند. در واقع آنها می‌کوشند از طریق حمایت‌ها جای پایی برای خود در سوریه فردا درست کنند و جریان‌های خاصی را تقویت نمایند.

عربستان، قطر و دیگر کشور‌های عربی همسو نیز حمایت موثری از مخالفان اسد داشتند. اما آنها بیشتر به مسائل سیاسی مورد علاقه خود از جمله برتری بخشیدن به موقعیت سنی‌ها و رقابت با ایران بها می‌دهند. این گروه، حساسیت خاصی نسبت به گسترش فعالیت سلفی‌های افراطی ندارند.

برخی از مخالفان شکایت دارند که کشور‌های حامی آنها در منطقه از جمله ترکیه یا عربستان خواهان دنباله‌روی نیرو‌های سوری از خود هستند. در واقع آنها می‌کوشند از طریق حمایت‌ها جای پایی برای خود در سوریه فردا درست کنند و جریان‌های خاصی را تقویت نمایند.

ترکیه آشکارا موضعش را نسبت به آغاز فاجعه انسانی در سوریه تعدیل کرده و در حال حاضر ضمن پشتیبانی سیاسی و تدارکاتی از مخالفان، بر کناره‌گیری بشار اسد از قدرت تاکید دارد. ترکیه دیگر به دنبال ایجاد منطقه پرواز ممنوع و یا محدوده حفاظت‌شده در سوریه نیست و این کار را بر عهده شورای امنیت می‌داند.

اما فرانسه به عنوان مهم‌ترین حامی مخالفان سوری چه در دوره ریاست جمهوری سارکوزی و چه اولاند، موضع تقریبا یکسانی داشته و سعی کرده است بین اپوزیسیون سوریه وحدت ایجاد کند. آمریکا نیز موضع مشابهی داشته و همچنین در زمینه تهیه سلاح‌های سبک و کمک‌های غیرمستقیم به این اپوزیسیون فعال بوده است. اگرچه اصل حمایت غرب از جنبش ضد استبدادی در سوریه امر مثبتی بوده، اما شیوه آنها و بخصوص رویکرد اخیر دولت اوباما در تعیین تکلیف برای مخالفان سوری و تعیین شروط در اینکه کدام اپوزیسیون مشروع است، دخالت در امور داخلی سوریه است.

این برخورد‌ها تبعات منفی دارند و در چارچوب حمایت نمی‌گنجند. غرب اگر بخواهد در زمینه شکل‌گیری ائتلاف بزرگ مخالفان دخالت کند و نقش یک کنشگر را داشته باشد و به نفع گروهی و به ضرر گروهی دیگر نقش آفرینی نماید، آنگاه مشکلات بزرگ‌تری برای آینده سوریه ایجاد می‌شود و استقلال جنبش اعتراضی سوریه زیر سئوال می‌رود. صرفنظر از اینکه شورای ملی سوریه گروه مناسبی برای رهبری جنبش اعتراضی باشد یا نه، پاسخ آنها به اظهارات منفی هیلاری کلینتون حقیقتی را به نمایش گذاشت که حاکی از نقض استقلال جنبش اعتراضی سوریه طی این موضع‌گیری بود.

موفقیت جنبش ضد استبدادی در سوریه نیازمند بازنگری در نوع برخورد دولت‌های خارجی حامی است. رعایت مرز‌ها بین حمایت و عاملیت و دخالت در این راستا ضروری است. البته بخش‌هایی از مخالفان خواهان حمایت‌های جدی‌تر و عملی‌تر دولت‌های خارجی و بخصوص دولت آمریکا هستند

پراکندگی مخالفان

یکی از معضلاتی که جنبش اعتراضی سوریه از ابتدا با آن دست به گریبان بوده، تشتت میان صفوف مخالفان است که اخیرا تشدید شده و اجماعی بین مخالفان وجود ندارد.

تکیه به نیرو‌های داخل سوریه به عنوان بخش اصلی رهبری و مشارکت دادن همه گروه‌هایی که به دمکراسی و سوریه متکثر باور دارند، می‌تواند مسیر رسیدن به ائتلاف فراگیر را کوتاه سازد. البته رهبری جدید باید بتواند سامانی به وضعیت نیرو‌های مسلح مخالف بدهد و در بین آنها اعتبار داشته باشد. جلوگیری از اقدامات ناقض حقوق بشر و همچنین تامین سلاح و غذای مخالفان نیز از امور کلیدی است.

شرایط خاص سوریه و درگیر بودن جمع زیادی در جنگ و مبارزه مسلحانه در داخل سوریه باعث زیر سوال رفتن صلاحیت گروه‌های خارج از کشور برای رهبری جنبش شده است. البته شورای ملی سوریه نیز عملکرد ضعیفی داشت و نتوانست تصمیم‌های درست و تعیین‌کننده بگیرد و اکثر اجلاس‌های این نهاد بدون نتیجه مشخصی پایان یافت.

مخالفان ابتدا در امان پایتخت اردن جمع شدند و قرار است در کنفرانس قطر نیز ترکیب جدید رهبری اپوزیسیون را مشخص نمایند. بعید به نظر می‌رسد مشکل پراکندگی و اختلافات گسترده در بین مخالفان به زودی بر طرف بشود.

تکیه به نیرو‌های داخل سوریه به عنوان بخش اصلی رهبری و مشارکت دادن همه گروه‌هایی که به دمکراسی و سوریه متکثر باور دارند، می‌تواند مسیر رسیدن به ائتلاف فراگیر را کوتاه سازد. البته رهبری جدید باید بتواند سامانی به وضعیت نیرو‌های مسلح مخالف بدهد و در بین آنها اعتبار داشته باشد. جلوگیری از اقدامات ناقض حقوق بشر و همچنین تامین سلاح و غذای مخالفان نیز از امور کلیدی است.

تشدید درگیری‌های مرزی

حکومت بشار اسد از گسترش درگیری به مرز‌های لبنان و ترکیه سود می‌برد. برهم خوردن ثبات سیاسی در لبنان، وضعیت منطقه را دستخوش ناآرامی می‌کند و این وضعیت فضا را برای گرفتن امتیاز توسط دولت سوریه و متحدانش مساعد می‌سازد. ترور وسام الحسن را که مخالف نفوذ سوریه در لبنان و در پی شناسایی شبکه نیرو‌هایی بود که امکانات در اختیار حکومت بشار اسد در لبنان می‌گذارند، می‌توان در این راستا تحلیل کرد. اما شرایط در لبنان بعد از ترور او به‌گونه‌ای پیش رفت که وضعیت به‌هم نریخت. اگر چه دولت نجیب میقاتی متزلزل شد، اما بعید است طرفین درگیر در صحنه سیاسی لبنان به سمت رویارویی بروند. گسترش بی‌ثباتی و بحران به لبنان نیازمند اقدامات بیشتری است. در عین حال منافع ملی لبنان چون سدی در برابر این مسئله عمل می‌کند.

ایجاد درگیری‌های مرزی و محدود با ترکیه روی حمایت این کشور از مخالفان بشار اسد تاثیر منفی می‌گذارد. از آنجا که ترکیه بنای جنگ با سوریه را ندارد، ناامن کردن مرزهایش باعث می‌شود شورشیان مسلح سوری نتوانند از مسیر‌های ارتباطی ترکیه به نحو موثر استفاده کنند. موفقیت جنبش اعتراضی سوریه نیازمند پاسخ مناسب به این چالش‌ها است؛ امری که بسیار دشوار است. ابقاء رژیم اسد نه به خاطر قدرت آن بلکه به دلیل قوت این چالش‌ها است.