حامد احمدی

سگ باوفای تیم برتون؛ هیولای شلی

hosseinn — Wed, 21 Nov 2012 22:52:51 +0000

نگاهی به انیمیشن «فرانکن‌وینی» و رمان «فرانکنشتاین»

حامد احمدی

حامد احمدی - اگر شاخ و برگ‌های انیمیشن «فرانکن‌وینی» تازه‌ترین ساخته «تیم برتون» را حذف کنیم و به طرح (پلات) اصلی داستان برسیم، درمی‌یابیم که «فرانکن‌وینی» به شکل آشکاری با رمان «فرانکنشتاین» نوشته «مری شلی» در پیوند و گفت‌و‌گو قرار دارد. حتی در انتخاب اسم انیمیشن هم به این خویشاوندی اشاره شده است.

اما اینکه چطور می‌شود از رمان ترسناک و سیاه و تلخ «شلی» به یک انیمیشن کودکانه با پایان شیرین رسید، برمی‌گردد به نگاه هنرمند و بازتاب دنیای پیرامونش. «تیم برتون» هرچند ایده ابتدایی قصه‌اش را از رمان «شلی» برداشت کرده، اما نگاه به یک موضوع واحد او را به همان سیاهی و تلخی رمان «فرانکنشتاین» نرسانده است.

«فرانکن‌وینی» داستان پسربچه‌ای‌ست که سگ دوست داشتنی‌اش در یک تصادف می‌میرد. او در یکی از کلاس‌های مدرسه‌اش با شیوه‌ جریان الکتریسیته برای زنده کردن مرده‌گان آشنا می‌شود و تصمیم می‌گیرد سگش را از قبر بیرون بکشد و دوباره زنده‌اش بکند.

فرانکن‌وینی، آخرین ساخته تیم برتون

در «فرانکنشتاین» هم ما با دانشمندی آشنا می‌شویم که تکه‌های بدن مرده‌گان را برمی‌دارد، کنار هم قرار می‌دهد و با استفاده از الکتریسیته به آن جان می‌بحشد و به این ترتیب یک موجود تازه می‌آفریند.
تفاوت این دو داستان بیشتر در جزئیات به‌ظاهر پیش‌پاافتاده نمود پیدا می‌کند: در انیمیشن «فرانکن‌وینی» قرار است یک سگ به شکلی که بوده و بدون استفاده از اندام‌های مردگان زنده بشود، در حالی‌که در رمان «فرانکنشتاین» با در کنار هم نشاندن اندام‌های مردگان، یک جانور جدید به وجود می‌آید. اگر «برتون» یک مرده را به شکل سابق خود زنده می‌کند، شلی در پی آفرینش موجود تازه‌ای‌ست.
انیمیشن «تیم برتون» با اینکه سیاه و سفید است و با وجود آن‌که اپیدمی زنده کردن مرده‌گان میان ساکنان شهر به یک فاجعه می‌‌انجامد اما در نهایت همه‌ چیز کودکانه، دوست‌داشتنی و شیرین به انجام می‌رسد. مثل این است که عشق «ویکتور فرانکن‌وینی» به سگش، راه چاره‌ای‌ست برای جلوگیری از وقوع فاجعه بعد از یک اتفاق نابه‌هنگام که عبارت است از زنده شدن یک مرده . دقیقاً چیزی که در بازی زنده کردن مرده‌های دیگر به چشم نمی‌خورد و باقی اهالی شهر از روی تفنن و تفریح یا شاید هم به خاطر اعمال قدرت و رسیدن به جایگاه آفریدگار به آن دست می‌زنند و موجودات بی‌آزار و مرده‌شان به زنده‌های غول‌آسا و ترسناکی بدل می‌گردند که به خودشان و به شهرشان حمله می‌کنند و همه جا را ویران می‌کنند.

گویا «تیم برتون» حساب عشق «ویکتور» و سگش «اسپارکی» را نه تنها از شهر و آدم‌هایش که از «فرانکنشتاین» جنون‌زده هم‌ جدا کرده است. این تفاوت از همان ابتدا با انتخاب سگ، به عنوان حیوانی وفادار به صاحبش به چشم می‌خورد و شاید به خاطر ذات وفادار سگ است که «اسپارکی» بعد از زنده شدن هرگز علیه صاحبش قیام نمی‌کند و همچنان دم تکان می‌دهد و به عهدش با ویکتور پایبند می‌ماند. برعکس «فرانکنشتاین» که یک شبه‌ توسط انسان به‌وجود آمده و از زندگی‌اش راضی نیست و بارها آفریننده‌اش را نفرین می‌کند و برای آرام کردن خودش شروع به نابود کردن پیرامون خود می‌کند.
در رمان «فرانکنشتاین» دانشمندی می‌خواهد مخلوقی تازه بیافریند و با این تمهید با خداوند رقابت کند و به جایگاه او دست یابد. این خواسته جنون‌آمیز منجر به از بین رفتن رابطه آفریدگار و آفریننده‌اش می‌شود و سرانجام مخلوق از کنترل خالقش خارج می‌شود و دست به اعمالی می‌زند که نمی‌شود جلویش را گرفت. شاید چیزی شبیه به داستان شیرین «پینوکیو» از کارلو کلودی که عروسک دست‌ساز به تمام دستورات خالقش بی اعتنایی می‌کند و راهی دیگر را برای زندگی انتخاب می‌کند و آخر هم به دم فرشته‌ای فرازمینی به آدم تبدیل می‌شود تا در چارچوب رابطه‌ آدمیزاد با خدایش، زندگی یک موجود سربه‌راه را تجربه کند.

«تیم برتون» اما برای خودش چنین دردسرهای پیچیده‌ای را به وجود نمی‌آورد. داستان فرانکن‌وینی بر محور موجود مشخص و شناخته‌شده‌ای به اسم سگ که به‌طور اتفاقی می‌میرد، اما با استفاده از قدرت علم زنده می‌شود و دوباره زنده‌گی سگی‌اش را پی می‌گیرد، اتفاق می‌افتد.

تفاوت شیرینی «تیم‌ برتون» با زهر «مری شلی» هم در همین است. «تیم برتون» در ساخت انیمیشین‌اش از ایده‌های امتحان پس داده و نتیجه گرفته و موفق سینمایی استفاده می‌کند و از «فرانکن‌وینی» اثری شیرین و جذاب و خواستنی برای مخاطب عام اعم از کودک و بزرگسال می‌پردازد، اما «شلی» به قصد به وجود آوردن اثری تازه و پرداختن فضاهای بدیع رمانی را می‌آفریند که برای مخاطبش دنیای تیره، ترسناک و هول‌آور را می‌سازد.

فرانکنشتاین، رمانی رمانی دهشت‌بار و هشداردهنده و تلخ. (عکس از زمانه)

انیمیشن «فرانکن‌وینی» و «فرانکنشتاین» دو اثر متقاوت هستند: اولی یک فیلم کودکانه و شیرین و سرگرم‌کننده است و دومی رمانی دهشت‌بار و هشداردهنده و تلخ. در فرانکن‌وینی یک پلات فرعی هم وجود دارد: یک فیلمساز آماتور که عاشق سینماست، در ترسناک‌ترین لحظات فیلم حضور دارد و مشغول فیلم برداشتن است. برتون با این تمهید به یاد مخاطبش می‌آورد که همه‌چیز در جهان مجازی سینما و کارخانه رؤیاسازی می‌گذرد. شاید به همین دلیل هم هست که جهان «فرانکن‌وینی» بر خلاف «فرانکنشتاین» شیرین و قابل تحمل است.

سگ‌ها می‌توانند آفریدگاری مرئی داشته باشند و انسان‌ها نمی‌توانند چنین آفریدگاری را بپذیرند. «اسپارکی» که زندگی دوباره‌اش را مدیون «ویکتور فرانکن‌وینی» است به او در شمایل یک آفریدگار قابل لمس وفادار می‌ماند اما موجود ساخته شده در «فرانکنشتاین» خداوندگار و مقررات او را زیر پا می‌گذارد و به شورشگری تبدیل می‌شود که بر ضد آفریدگار و کل جهان آفرینش شورش می‌کند. «اسپارکی» وقتی از گور بیرون آورده می‌شود و وصله‌پینه می‌خورد و به زندگی برمی‌گردد، در شکل ظاهری‌اش شیرین و بانمک و خنده‌دار است، اما دوخت و دوز و کنار هم گذاشتن‌های «فرانکنشتاین» از او موجودی ترسناک می‌‌سازد که شاید بازنمایی تصویری‌اش چیزی باشد شبیه به فیگورهایی که «فرانسیس بیکن» می‌کشید.

«فرانسیس بیکن» هم در آثارش موجوداتی را خلق می‌کرد با سر و چهره به‌هم‌ریخته؛ موجوداتی ترسناک با اعضای انسانی اما بی شباهت به انسان. مخلوقاتی ول شده و و لاشه‌وار و له‌شده که انگار به خالقشان دهن‌کجی می‌کنند. «تیم برتون» اما دنیایی می‌سازد که علی‌رغم سیاه‌سفید بودن، سپیدی‌اش بیشتر به چشم می‌آید و قطره اشک کودکی می‌تواند روی صورت سگش بغلتد و بعد از مرگ دوباره، سومین زند‌گی را هم به او ببخشد تا پرده‌ سینما بسته بشود، رؤیا به آخر برسد و دنیا بماند با وصله‌های ناهمگون و افسار پاره‌کرده‌ای که به یکدیگر هجوم می‌آورند؛ دنیایی در هم‌ریخته و مشمئزکننده؛ شبیه فیگورهایی که «فرانسیس بیکن» می‌ساخت.

ویدئو: پیش‌پرده «فرنکن‌وینی» آخرین ساخته تیم برتون

رمان عذاب

hosseinn — Thu, 08 Nov 2012 08:37:22 +0000

تجربه خواندن یک رمان: «ملکان عذاب» نوشته ابوتراب خسروی

حامد احمدی

حامد احمدی - اولین و مهم‌ترین مشکلی که مخاطب در رویارویی با رمان «ملکان عذاب» نوشته ابوتراب خسروی دچارش می‌شود، ناتوانی در خواندن و مطالعه اثر است. این ناتوانی البته از فضاسازی متفاوت، پیچید‌گی اثر و آنچه که به آن سخت‌خوان بودن متن می‌گویند، ناشی نمی‌شود. مشکلی که در این رمان باعث قطع رابطه یا اصلاً ایجاد نشدن رابطه با داستان می‌شود، شکل نگرفتن فرم روایت است.

«ملکان عذاب» یک رمان دورو است؛ «دو‌رویی» نه لزوماً به معنای فریب‌کارانه، بلکه در این مفهوم که در «ملکان عذاب» ما با دو فضای متفاوت، با دو داستانی که قرار است به هم پیوند بخورند، روبه‌رو هستیم اما این پیوند به وجود نمی‌آید و دلیلش هم تفاوت جنس داستان‌ها نیست، بلکه از اشتباه نویسنده از در کنار هم قرار دادن این دو داستان ناشی می‌شود؛ مثل فیلمی که نماهایش از ابتدا به اشتباه برداشته شده و در نتیجه تدوین هم به پیروی از اثر موفق نشده هماهنگی و هارمونی‌ در داستان ایجاد بکند.

فضای خانقاه و پدر صوفی‌شده‌ زکریا از یک‌سو و داستان زندگی زکریا و خجسته و عشق نافرجام شمس و حوریه انگار برای دو مخاطب متفاوت نوشته شده‌اند و درست به هم گره نمی‌خورند. در نهایت نه مخاطب جدی و عمیق و نه آن مخاطب عامی و سهل‌پسند، هیچیک نمی‌توانند با کلیت اثر ارتباط برقرار کنند.

این اشتباه استراتژیک نویسنده، دقیقاً از نوع همان تصور غلطی‌ست که تهیه‌کننده‌های سینمای فارسی در سال‌های پیش از انقلاب داشتند. میان یک فیلم ظاهراً جدی و سنگین، تماشاگر را به دیدن یک پرده از رقص مهوش یا آفت مهمان می‌کردند تا مخاطب خسته نشود و حظ بصری هم ببرد. اینجا هم مخاطب ادبیات آشناتر و سهل‌تر به جای هم‌راهی با قصه‌ کلیشه‌‌شده‌ حوریه و شمس- با آن نظربازی‌های نوجوانانه و سفر یار و قطره‌ اشک در فرودگاه و بی‌وفایی زن و تنهایی مرد- احتمالاً سراغ رمان و داستانی می‌رود که در تمام صفحاتش چنین روایتی جاری باشد و در میان عیش، بحث ادبیات متعهد و جاودانه‌گی کلمات و کالبد متن و خانقاه و صوفیان و قدیس‌گرایی ظاهر نشود و به آن لذت، تجاوز مباح نکند.

«ملکان عذاب» از آن دسته آثاری‌ست که دنیا و آخرت را توأمان از دست داده است.

ابوتراب خسروی اگر حتی متأثر از تفکر تهیه‌کنندگان سینمای فارسی نباشد، شاید ندانسته و ناخواسته، در دام نوشتن اینترنتی افتاده است. مثل این است که «ملکان عذاب» مجموعه‌ای از چند وب‌لاگ بی‌ربط به هم اما لینک شده است.

در یک‌سو روزنوشت‌های نوجوانی عاشق‌پیشه را می‌خوانیم و از سوی دیگر دل‌نوشته‌های یک صوفی شوریده. از سمتی به وب - داستان‌نویسی مبتدی پیوند خورده که دغدغه‌ ادبیات متعهد دارد و از سویی دیگر به تاریخ‌نگاری وبلاگری مسن می‌رسد که اتفاقات مربوط به کودتا را شرح می‌دهد. دقیقاً به همین دلیل خواننده «ملکان عذاب» همان‌طور که در فضای لایناهی نت از صفحه‌ای به صفحه‌ دیگر می‌رود و بدون تمام کردن مطلب اولی به سراغ صفحه‌ نفر دوم می‌رود، اینجا، در گستره یک کتاب سیصد صفحه‌ای که پر از زیاده‌گویی و شرح و وصف با جزئیات‌ و البته بیهوده‌ هر اتفاقی‌ست- حتی سیاه‌بازی اصغر ماتیکی در مراسم عروسی!- خواننده صفحاتی را که حوصله‌اش را سر می‌برد، رد می‌کند و به صفحاتی که احتمالاً مورد علاقه‌اش است می‌رسد. به این شکل رمان به طور کامل، آن‌طور که نوشته شده است، خوانده نمی‌شود و به عنوان یک اثر چندپاره و از هم گسیخته مرور می‌شود و هرگز به مرتبه و منزلت مطالعه‌ شدن نمی‌رسد.

خواندن «ملکان عذاب» به هر صورت و در نهایت تجربه‌ای عذاب‌آور است. مصالحی که از یک‌سو می‌توانست به یک از رمان‌های تیپیک و البته متوسط اسماعیل فصیح تبدیل شود در مقابل تفکر اولیه و مهم نویسنده به هدر می‌رود و آن تفکر مهم و اولیه، در نقد صوفی‌گرایی و قدیس‌سازی و عرفان باسمه‌ای، کنار روایت‌های بی‌شمار و کلیشه‌ای شهرستانی پول‌دار و دختر زیبارو و عشق‌شان، عشق دو کودک و به میان آمدن پدر ظالم و جدایی، مادر بی‌وفا و پدر دروغ‌ساز و فرزندی که فکر می‌کند مادرش مرده هرز می‌رود و اصلاً به مرحله‌ خوانده شدن نمی‌رسد تا بلکه وارد ذهن مخاطب بشود و به ابزاری برای اندیشه‌ورزی و فکر کردن بدل گردد.

اگر اقبال مخاطب عام را «دنیا» و توجه منتقد و پیگیر جدی ادبیات را «آخرت» فرض کنیم، «ملکان عذاب» از آن دسته آثاری‌ست که دنیا و آخرت را توأمان از دست داده است. خواننده عام و خواننده نخبه اما در هر حال انتظار دارند که به اثر علاقمند شوند و بتوانند داستان را پی‌گیری کنند. درباره «ملکان عذاب» هیچ مخاطبی، نه نخبه و نه عام حتی یک لحظه هم نمی‌تواند به چنین رضایت خاطری بیندیشد.

●ملکان عذاب، نوشته ابوتراب خسروی (نشر ناکجا) در رادیو زمانه:

ملکان عذاب، کتاب برگزیده زمانه

ملکان عذاب و کالبد مکتوب ابوتراب خسروی، مسعود کدخدایی

ابوتراب خسروی: «تاریخ ما پر است از فرقه‌گرایی و قداست‌سازی»

ملکان عذاب، جنگ ادبی زمانه در گفت و گو با ابوتراب خسروی (برنامه رادیویی)

بدون مذهبم هرگز

hosseinn — Thu, 01 Nov 2012 07:51:27 +0000

نگاهی به رمان «در خرابات مغان» نوشته‌ داریوش مهرجویی

حامد احمدی

حامد احمدی - وقتی رمان «در خرابات مغان» نوشته داریوش مهرجویی را می‌خوانید، از هر در و دریچه‌ای که وارد بشوید، آخرش به بن‌بست و ناامیدی می‌رسید. این ناامیدی البته از کیفیت این رمان ناشی می‌شود نه از حال و هوای داستان که اتفاقاً پر از امید و معجزه‌ و اتفاقات واهی و اعجاب‌انگیز است. درونمایه اثر، نثر نویسنده، شیوه داستان‌پردازی او و در یک نگاه هر آنچه که می‌تواند از یک نوشته‌ ادبی اثری قابل طرح بسازد، در رمان مهرجویی روی نقطه‌ صفر ایستاده است.

اگر این رمان سیصد صفحه‌ای از آقای مهرجویی را بخواهیم در چند خط خلاصه کنیم باید نوشت که با داستان یک ایرانی مسلمان در آمریکا مواجه هستیم که از هر سمت جلو پایش مسیری برخلاف دین و مذهبش باز می‌شود؛ مرد مسلمان و معتقدی که با دختری کاتولیک ازدواج می‌کند، در کازینو مشغول به کار می‌شود، با تغییر هویت صوری از اسلام برگشته و به مسیحیت روی می‌آورد اما با این همه، تا آخر، در اعماق قلب و روحش مسلمان باقی می‌ماند.

شاید در ظاهر معلوم نباشد، اما چنانچه لایه‌های فریبنده و جذاب داستان را کنار بزنید، در درون‌مایه و تم ابتدایی و البته نهایی با یک «بدون دخترم هرگز» معکوس مواجه هستید. اگر در «بدون دخترم هرگز» گروگان‌گیری سال ۱۹۷۹ پزشک ایرانی ساکن آمریکا را بی‌کار و مجبور به بازگشت به ایران می‌کند و همسرش بتی میان فضایی یکسره خلاف فرهنگش در تنگنای پذیرفتن آداب و مذهب غریبه قرار می‌گیرد و استقامت می‌کند و اعتقاداتش را نگه می‌دارد، در رمان «در خرابات مغان» محمود ملکی که تحت تأثیر حادثه ۱۱سپتامبر شغلش را از دست می‌دهد، به جای بازگشت به کشورش، خودش در نقش اول، میان جمعیتی غریبه با فرهنگی متفاوت می‌ماند و در حالی که همه سعی دارند به اعتقاد او دستبرد بزنند و باورهایش را سرکوب کنند، تا آخرین نفس از اسلام و نماز و مسجد تک‌نفره‌اش در ساحل دست نمی‌کشد و به همه‌ این‌ها پایبند می‌ماند.

داریوش مهرجویی

محمود ملکی راوی «در خرابات مغان» دقیقاً به اندازه‌ بتی «بدون دخترم هرگز» سطحی و خلاف‌گو و مهم‌تر از همه شلوغ‌کن است. هرچه‌قدر تصویر جامعه‌ ایرانی و ضعف‌هایش در «بدون دختر هرگز» بزرگ‌نمایی شده، در رمان « در خرابات مغان» هم آمریکایی‌ها با تصاویر معوج برای مخاطب به نمایش درآمده‌اند. مأموران اف‌بی‌آی که در کار شناسایی تروریست‌های واقعه‌ ۱۱سپتامبر هستند، به شکل موجوداتی خنگ و مفلوک تصویر شده‌اند که گمان می‌کنند شعله‌زرد نه یک خوردنی که نوعی بمب خطرناک است و مقابل ذهن پاکیزه و ماورایی محمود که قادر به خواندن اندیشه‌ها و درون آدم‌هاست زانو می‌زنند و از او می‌خواهند در ریشه‌کنی جرم و جنایت در آمریکا به آن‌ها کمک کند! مردم آمریکا تقریباً در داستان حضوری ندارند و مافیایی‌های حاکم بر کازینو، ایتالیایی‌هایی هستند که همچون همسر و پدرزن محمود، آدم‌های خون‌گرم و لوطی‌مسلکی‌اند که در سخت‌ترین شرایط از راوی داستان حمایت می‌کنند تا او را از تنگناهای زندگی که توسط جامعه‌ آمریکایی به وجود آمده، بیرون بیاورند.

در چنین نگاهی مضمون‌وار، که فرم رمان را هم رقم می‌زند، «در خرابات مغان» یک فیلمفارسی، یک پاورقی سهل‌پسند و با اغماض یک فیلم هالیوودی درجه چند است که از پشت عینک یک ایرانی روایت می‌شود. واقعاً روایت پخش کردن غذای نذری توسط محمود بین گرسنه‌های آمریکایی و بعد به نماز جماعت ایستادن این جمعیت سیر شده پشت سر او را چه‌قدر می‌توان جدی گرفت؟ مأمور زن اف‌بی‌آی که ایرانی‌ست و شبی در هتل خودش پیشنهاد می‌دهد که با محمود عشق‌بازی کند و البته با جواب منفی مسلمان‌وار او مواجه می‌شود، چه‌قدر وجود خارجی دارد؟ ما با یک روایت فانتزی و تخیلی مواجه هستیم یا یک قصه‌ی رئال؟ قصه‌ای که با انتخاب روز یازدهم سپتامبر سال ۲۰۰۱ و حادثه‌ تروریستی‌اش به عنوان گره اصلی داستان، خود را به عنوان یک قصه‌ واقعی و معاصر به مخاطب معرفی می‌کند، در هر جای روایت که نویسنده خواسته، ناگهان وارد ساحت قصه‌های شاه‌پریانی می‌شود و به قهرمان داستان قدرت ماورایی ذهن‌خوانی می‌دهد و تمام بخش مشقت‌بار زندانی شدنش را در حد یک کمدی‌فانتزی سطحی فرومی‌کاهد.

تکلیف مهرجویی نه در روایت داستانش روشن است، نه در نثری که برای نوشتن انتخاب کرده. همه‌ چیز مثل رمانی که با این اثر قابل تطبیق است، یعنی «بدون دخترم هرگز»، در خدمت مضمون ظاهراً جذاب غریبه‌ای در میان جمع قرار دارد؛ غریبه‌ای که میان اجبار محیط با اینکه به خیلی چیزها از جمله بگو بخند با دخترهای کازینو، خدمت کردن به قمارخانه‌ ممنوعه در اسلام، ازدواج با دختر غیر مسلمان و آخر سر هم تغییر هویت به یک غیر ایرانی مسیحی تن می‌دهد اما تا اعماق وجود به قول خودش به اسلام و پیامبرش ایمان دارد و مسجد تک‌نفره و شخصی‌اش را در ساحل اقیانوس رها نمی‌کند و هرجا هم به بن‌بست معنوی می‌رسد، به مسجد فیلادلفیا و ضریح شیخ لبنانی و روشنفکر و بابصیرت دخیل می‌بندد. شیخی که طبق داستان ربطی به مسلمانان افراطی و تروریست ندارد اما توسط نیروهای اطلاعاتی آمریکا بدون دلیل و سند و مدرک کارش به ابوغریب هم می‌کشد!

«در خرابات مغان» نوشته داریوش مهرجویی شکل اسلامی‌شده «بدون دخترم هرگز» نوشته بتی محمودی‌ست. این رمان را می‌توان «بدون مذهبم هرگز» نامید.

راوی که در چند جای داستان، فیلم‌های آمریکایی را مسخره می‌کند، خودش هم چیزی فراتر از یکی از همان فیلم‌های هالیوودی نیست که تمام خرده‌ریزها و خرده‌چیزهای مبتذل را کنار هم می‌چیند و در همان حال مثل یک اثر پست‌مدرن هم نمی‌تواند با ارتقاء دادن و غنی کردن مصالح فرومایه و کیچ، اثری فراتر بسازد و کاملاً در سطح آغاز می‌شود، ادامه می‌یابد و به آخر می‌رسد. مافیایی‌های خوش‌قلب با آن مهمانی کلیشه‌ای در باغ، مأموران بی‌عرضه، دختر مأمور که زیبایی اثیری دارد و عاشق محمود می‌شود، پدرزن الکلی و خوش‌مشرب،دوست دختر زیبا و پرشور و تبدیلش به همسر فداکار، فرزند مهربان و فهیم، مرزعه‌دار پولدار و رئوف که محمود را از مرگ نجات می‌دهد، شیخ روشن‌ضمیر، ثروتمند شدن ناگهانی و دست آخر فرار از جهنم آمریکا به بهشت آرام جزایر باهاماس همه‌ مصالح و وسایل مهرجویی برای نوشتن یک داستان هالیوودی ایرانی هستند.

«در خرابات مغان» را نمی‌شود جدی گرفت. چون از نویسنده‌ این کتاب، داریوش مهرجویی تا راوی قصه محمود ملکی، هیچ‌کدام چیزی را جدی نمی‌گیرند. همه ‌چیز سهل روایت می‌شود. با استدلالی لنگ و اتفاقاتی بی‌پایه و الابختکی و خوشبختی پایانی و خوش‌باشی تخدیرکننده و آدرس غلط دادن‌های مدام درباره‌ یک جامعه‌ خارجی و ساختن تیپ‌های مسخره‌ از خود راوی مسلمان بگیر تا رؤسای کازینو و برادر بی‌خدا و خانواده‌ بازاری و لشکری از آدم‌های بی‌هویت و کم‌هویت و جدی گرفته نشده. دقیقاً مثل راوی که هر کجا از استدلال و منطق و تحلیل شرایط وامی‌ماند، به جنگل جلو خانه و مدیتیشین با مهر و جانماز و خلسه‌ عرفانی پناه می‌برد، مهرجویی هم هرجا در پیشبرد درست داستانش به مشکل برخورده، به اتفاقات بی‌منطق و معجزه‌های واهی روی آورده تا بلکه قصه به صفحه‌ ۳۰۰ و نقطه‌ پایانی‌اش برسد.

اگر اضافات رمان مهرجویی حذف و به یک فیلم تبدیل شود، آن‌گاه شاید بتوان با یک پاکت پاپ‌کورن سراغش رفت و به مدت ۱۲۰ دقیقه تفریح کرد. اما چه می‌شود کرد که خواندن و خوردن با هم سخت است. آن هم خواندن چیزی که یک طرفش نشانه‌های عامه‌پسند چیده شده و درست وسط چنین نمایش سرگرم‌کننده‌ای پای اعتقادات و روح منزه و ماورای مرموز و فلسفه و مسیح سرگردان و نان مقدس و هزار دغدغه‌ سطحی دیگر باز شده است. مهم‌تر از همه‌ این‌ها دست چرب شده با روغن‌ پاپ‌کورن صفحه‌های کتاب را کثیف می‌کند. پس بهتر است ما هم به عنوان مخاطب ادبیات داستانی این کتاب را جدی نگیریم و با پاپ‌کورن‌هایمان به سینما برویم و یکی از هزار فیلم مشابه این کتاب را تماشا کنیم. خوب است آقای مهرجویی هم به این پیشنهاد فکر کند!

●لینک: در خرابات مغان، داریوش مهرجویی، رمان، نشر قطره

در همین زمینه:
شاهکارهای داریوش مهرجویی، مسعود کدخدایی، کتاب زمانه