گزارش زندگی ما

گلشیفته فراهانى و مشکل همجنس‌گرایى ناخواسته

Mon, 13 Feb 2012 05:16:02 +0000

گزارش زندگى ما- شماره ۵٧

شهرنوش پارسی‌پور

شهرنوش پارسی‌پور - چندى پیش گلشیفته فراهانى در یک ویدئوى کوتاه اندام برهنه خود را در معرض تماشا گذاشت و سر و صداى زیادى برپا شد. افرادى به او روسپى خطاب کردند. این مسئله باعث شد تا من به این فکر کنم که جامعه چه توقعى از زن دارد.

یک آقاى آخوند در زندان جمهورى اسلامى دختران را مورد خطاب قرار داد و چنین گفت: «تصور ما از زن موجود لطیفى‌ست که چادر به سر کنار دیوار نشسته و در حالى که کودکش را شیر مى‌دهد قطره اشکى از چشمان معصومش مى‌چکد.»

به طورى که مى بینید با تکیه بر این تصویر آرمانى از زن، گلشیفته بدون شک یک روسپى‌ست. حالا او به عنوان یک روسپى مى‌تواند برقصد. البته رقصیدن تا همین اواخر کار مردان بوده است. همچنین گلشیفته از این پس مى‌تواند با مردش به سفر برود. این هم از جمله کارهاى مردانه است. تا همین اواخر این مردان بودند که با هم به سفر مى‌رفتند. گلشیفته حالا اگر دلش بخواهد مى‌تواند یک چایخانه باز کند. البته مى‌دانیم که این کار تا همین الان یک کار مردانه است. بر طبق آنچه که جعفر شهرى در کتابش مى‌نویسد چایخانه مکانى بود که پسران زیبا در آنجا خدمت مى‌کردند و به کلى یک نهاد مردانه بود. در ژاپن زنان در چایخانه‌ها نقش بسیار مهمى بازى مى‌کنند. چایخانه مکان تربیت مردان‌ ست که باید در آنجا صبر و تحمل و آداب اجتمایى بیاموزند.

در داستان گیل‌گمش مى‌خوانیم که بانو سیدورى که در باغ جواهرنشان زندگى مى‌کند، شراب‌فروش است. او البته حجاب نیز دارد. اگر در پنج هزار سال پیش زنان شراب‌فروش بوده‌اند امروز نیز مى‌توانند باشند. اما شراب‌فروشى در کشور ما یک کار مردانه است. این حرفه اى‌ست یکسره مردانه. زنان تنها کارهاى معینى مى توانند انجام بدهند که مهم‌ترینش را در بالا گفتم: کنار دیوار نشستن و اشک ریختن. مهم‌ترین چیزى که مردان از آنان دزدیده‌اند رفتار جنسى‌ست. رفتار جنسى را از زنان دزدیده‌اند و انجام آن را به مردان جوان و پسران واگذاشته‌اند. این یک ساختار بسیار قدیمى در ایران است. البته دلایل تاریخى آن روشن است. به دلیل حملات متعدد و بى‌شمار تاریخى جامعه مردان زنان را از بازى در اجتماع حذف کرده‌اند.

شهرنوش پارسی‌پور: انسان در برابر خدا لخت است و این است که معنا دارد. انسان اگر صادق باشد نیز در برابر خود لخت است. انسان اصولاً اگر در حضور باشد لخت است.

روشن است وقتى قبیله‌اى یورش مى آورد زن‌دزدى و تجاوز به زن نیز بسیار رایج مى‌شود. پس همیشه، پس از رفتن مهاجمان بچه‌هاى حرامزاده روى دست جامعه باقى مى‌ماند. پس زنان باید مخفى باقى مى‌ماندند. اما این مخفى باقى ماندن با توسرى و روسرى و حجاب همراه بوده است.
مسئله از نظر مردان ایرانى بسیار روشن است. خوانندگان مرد در جمهورى اسلامى ترانه‌هایى را که زنان در زمان شاه خوانده‌اند با سرافرازى مى‌خوانند بى‌آنکه به منشاء آن اشاره‌اى بکنند. من باور ندارم که جمهورى اسلامى مى‌توانست بدون رضایت مردان این همه بلا به سر زن‌ها بیاورد. همیشه گفته‌اند هر ملتى لیاقت‌‌ همان حکومتى را دارد که بر او فرمان مى‌راند. شک ندارم که بخش قابل تأملى از مردان ایرانى از بابت تحقیر و توهینى که نصیب زن‌ها شده بود کیف مى‌کردند. بخشى از این آقایان به دلیل حالت به اصطلاح غیرت‌مندى و بخش دیگرى به دلیل عادت به همجنس‌بازى زنان را مزاحم مى‌دیدند. البته همه بر این اصل که یک روز مى‌شود زنى را خرید و به خانه آورد تا کار کند و بچه بزاید توافق داشتند. اما این جنس کنار مانده را باید همیشه در کنار نگه داشت تا دم در نیاورد.

ورود زن‌ها به بازار کار در زمان سلسله پهلوى بسیارى از مردان را دیوانه کرد. کشف حجاب برخى را تا دم مرگ برد. تمام لطف حضور آقاى امام خمینى در این نکته نهفته است: خوب کردى پدر زن‌ها را در آوردى! حالا خودمان با خودمان. یاد سفرهاى جاده ابریشم به خیر که با هم به عنوان دو دلداده کیف مى‌کردیم؛ که البته روشن است که بسیارى از مردان ایرانى نیز در کنار زن‌ها ایستادند و حتى جانشان را بر سر این کار از دست دادند. اذیت و آزار تا به آنجا رسید که زنان دسته دسته به زندان رفتند و اعدام شدند، و هنوز هم دارند به زندان مى‌روند. و در میانه این هاى و هوى گلشیفته برهنه شده است. شاید براى آنکه ثابت کند اختیار بدنش دست خود اوست، که کسى حق ندارد براى او تعیین تکلیف کند که چه باید بپوشد. شاید او مى خواهد بگوید آقایان لباس را براى آن مى‌پوشند که از سرما نلرزند. یا شاید مى خواهد بگوید ببینید، من چنین هستم.

شهرنوش پارسی‌پور: نجابت ما به مقدار پارچه‌اى که دور خود مى‌پیچیم بستگى دارد. چقدر جالب مى‌شد اگر یک بار مى‌نشستیم و درباره ارزش‌ها با یکدیگر بحث مى‌کردیم. (عکس: گلشیفته فراهانی)

در جریان سفرى به آلمان خانم نقاشى از من خواست تا لخت شوم و او از من نقاشى کند. به او پاسخ دادم که بدن من در این سن و سال ابداً از زیبایى برخوردار نیست و مطمئن باشید که اگر زیبا بود بدون تأمل لخت مى‌شدم. حالا به راستى این پرسش مطرح مى شود که لخت بودن چه اشکالى دارد؟ مثلاً اگر همه در فصل گرما لخت باشیم چه حادثه سویى رخ خواهد داد؟ مگر اجداد ما که لخت بودند چه حادثه‌اى رخ مى‌داد؟ یا مردمانى که هنوز لخت یا نیمه‌لخت زندگى مى‌کنند بسیار نانجیب هستند؟ روشن است که هر کارى در آغازش غوغابرانگیز است. باور دارم که بعضى از مردان و حتى زنان به شدت از دست گلشیفته خشمگین هستند. نجابت ما به مقدار پارچه‌اى که دور خود مى‌پیچیم بستگى دارد. چقدر جالب مى‌شد اگر یک بار مى‌نشستیم و درباره ارزش‌ها با یکدیگر بحث مى‌کردیم.

حالا یادم آمد که اخیراً یک قبیله از لختى‌ها که در غارى در کرمان زندگى مى کردند کشف شدند، بعد هم ناگهان سکوت شد. من اغلب به این انسان‌ها فکر مى‌کنم و همه‌اش نگرانم که مبادا همه آن‌ها را اعدام کرده باشند. روشن است که حالا اگر گلشیفته به ایران برود وضع خطرناکى براى خود به‌وجود خواهد آورد. یک دختر مصرى که لخت شده بود در میدان تحریر جان خود را از دست داد. جامعه‌هاى نجیب خاورمیانه در برابر رویدادهاى جدید واکنش نشان مى‌دهند. این جامعه‌ها ثابت کرده‌اند که نجیب هستند. پوشیده هستند و هربار که به مکه مى روند سه بانوخدا را به عنوان ستون شیطان سنگباران مى کنند. آن‌ها زنانگى را در خود مى‌کشند و به مردان یک وجهى تبدیل مى‌شوند، و هرگز هیچ اختراع یا ابتکارى به نام آن‌ها ثبت نمى‌شود. به‌راستى به دو دلیل: دلیل نخست آنکه وجه زنانه را در خود کشته‌اند و یک وجهى هستند. دوم به این دلیل که سروش غیب همیشه در چهره‌اى زنانه بر مرد دانش ظاهر مى‌شود. هیچ نابغه‌اى در جهان نیست که بتواند بدون اتکا بر وجه زنانه حضورش ارزشى بیافریند.

و کلامى به گلشیفته: عزیزم، هنگامى که مى‌دانى جامعه به شدت واکنش نشان خواهد داد چرا لخت مى‌شوى؟ خودت خوب مى‌دانى که میان لباس پوشیده و لخت بودن تفاوتى نیست. انسان در برابر خدا لخت است و این است که معنا دارد. انسان اگر صادق باشد نیز در برابر خود لخت است. انسان اصولاً اگر در حضور باشد لخت است. دوستان غربى دائم عادت دارند وجه فیزیکى هر چیز را ببینند. آنان در عین حال ممکن است دچار این احساس بشوند که در میان مردمان و قوم و گروه‌هاى دیگر قال و مقال ایجاد بکنند. ضروررتى وجود ندارد که ما به آنچه آن‌ها از ما مى‌خواهند تن در دهیم. با این حال حالا که لخت شده‌اى یادت باشد که هیچ چیز تغییر نکرده است و نمی‌کند. جامعه ایران این‌شکلى‌ست: همه کار مجاز است اما پشت پرده و در پستو.

و امید که بتوانى خونسردى خود را حفظ کنى.

در همین زمینه:

::برنامه‌های رادیویی شهرنوش پارسی‌پور در رادیو زمانه::
::وب‌سایت شهرنوش پارسی‌پور::

جدایی نادر از سیمین

Mon, 24 Oct 2011 15:47:49 +0000

گزارش زندگی ما- شماره ۴١

شهرنوش پارسی‌پور

شهرنوش پارسی‌پور - بانوی افغان را همیشه در ورزشگاه‌مان می‌بینم. البته نام او بانوی افغان نیست. نامش را نمی‌دانم. با پسرش هم سلام وعلیک دارم. مادر و پسر با هم به ورزشگاه می‌آیند. بانو زائیده سال ١٣٠۵ است. امسال درست ۸۵ سال دارد. اما چهره‌اش جوان‌تر به نظر می‌آید. پوشیده است و سربند دارد.

اینجا یک ورزشگاه آمریکایی‌ست و حضور پوشیده بانوی افغان زیبایی ویژه‌ای ایجاد کرده است. بانو اصلیت پشتون دارد. پسرش مردی بلنداندام است که هر روز مادر را به ورزشگاه می‌آورد. بانو اغلب با وزنه‌های مختلف تمرین می‌کند، و یا به سونای ورزشگاه می‌رود. آن‌ها از مهاجران افغان هستند و چنین به نظرم می‌رسد که تمامی آمریکائیان ورزشگاه این بانو را دوست دارند. گاهی با هم به پارسی گپی می‌زنیم.

یک نکته روشن است ک بانو به حضور سنگینی تبدیل نشده است. ورزش می‌کند و روشن است که ورزشکار سنتی نیست. ورزش را باید در همین حدود سنی بالای ۸۰ سال آموخته باشد. خوشبختانه از سلامت جسمانی برخوردار است. پسرش به من پند می‌دهد که به جای قهوه چای بخورم. می‌گوید که چای سبز بهتر است.

دیشب که فیلم جدایی نادر از سیمین را دیدم بی‌اختیار به یاد این مرد افغان و مادرش افتادم. در صحنه آغازین فیلم سیمین در دادگاه خانواده فریاد می‌زند که نادر باید با او از کشور خارج شود. مرد می‌گوید که نمی‌تواند پدرش را که دچار آلزایمر است تنها بگذارد. زن می‌گوید پدر که حافظه ندارد و به خاطر نمی‌آورد که با او نسبت دارد. نادر پاسخ می‌دهد، "اما من که به یاد دارم پسر او هستم." این آغاز درامی‌ست که در مدتی که فیلم روی پرده است تماشاگر را میخکوب نگه می‌دارد. پسر می‌خواهد از پدرش نگهداری کند. برای همین مهاجرت نمی‌کند. این فیلم باید بر ایرانیان مقیم خارج از کشور تأثیر غریبی گذاشته باشد.

شهرنوش پارسی‌پور: یک میل هیولایی در جامعه وجود دارد که همه را به سال صفر بکشاند.

به یاد خاله شوکت می‌افتم که چشم امیدش به من بود و تنهایش گذاشتم. در یکی از آخرین گفت‌وگوهایی که با هم داشتیم گفت که دچار اندوه مداوم است. این سرنوشت غریبی‌ست که تمامی عزیزان من دور از من مرده‌اند. مادر در سفر آمریکا دچار این احساس بود که از کشور سرخپوستان دیدار می‌کند. او شروع کرده بود که نتواند راه برود. هم او، هم پدر که شهرهای آبادان و خرمشهر را پشت سر گذاشته بود تا آخرین ماه‌های عمرش را در تهران بگذراند بر این باور بودند که بچه‌ها را باید مستقل بار آورد. هرگز این احساس را در ما تقویت نکرده بودند که به خاطر خانواده و حفظ آن کاری انجام دهیم. با این حال همین ۲۰ سال پیش از مرگ آنان بود که ما، حتی مائی که یاغی شده بودیم در اجتماعات خانوادگی شرکت می‌کردیم. اما قبل‌تر از آن، در هنگامی که من هشت – ۹ ساله بودم خانواده و خویشاوندان با پیوندی بسیار عمیق به یکدیگر متصل بودند. روزهای نخست عید در هیاهو و غوغای بسیاری می‌گذشت. پیش می‌آمد که در یک روز پنج بار افراد مختلف خانواده را در خانه خاله‌بزرگ و دائی‌بزرگ و خاله کوچک‌تر و خالخانم و... ملاقات می‌کردیم. از آن مهم‌تر جمع‌های خانوادگی بود که هفته‌ای چند روز برقرار بود. دوشنبه‌های خانه این خاله و چهارشنبه‌ها خانه خاله دیگر. بخش کاشانی خانواده که سنت‌گرا‌تر بودند در مقاطع مختلف ماه یکدیگر را می‌دیدند. اول ماه و هشتم ماه و چهاردهم ماه و الی آخر. این معاشرت‌ها را زن‌های خانواده اداره می‌کردند.

به خلاف آنچه معروف است ایران یک کشور پدرسالار نبود؛ و یا اگر بود در زیر ساختار خود یک شبکه زنانه داشت که با دقت و ظرافت ویژه‌ای حافظ سنت‌های خانوادگی بود. برنامه‌ها به نحوی تنظیم شده بود که افراد خانواده و خویشاوندان حداقل ماهی هفت - هشت بار یکدیگر را ببینند. این معاشرت‌ها گاهی بسیار کلافه‌کننده بود، چون اغلب اجباری بود. اما از حق نمی‌توان گذشت که سودمندی‌های زیادی داشت. شبکه خویشاوندان در بسیاری از مواقع مراقب و نگهبان یکدیگر بودند.

اما من که به یاد دارم پسر او هستم

حالا نادر در فیلم دارد پدرش را می‌شوید. او با دقت این‌کار را می‌کند، اما در نیمه راه از کار باز می‌ماند تا گریه سیری بکند. او مردی‌ست خسته و زحمتکش. از بامداد تا شام می‌دود. نمی‌خواهد مهاجرت کند، گرچه اقبالش را دارد. پدرش که دچار آلزایمر است عامل اصلی این تصمیم‌گیری‌ست.

واقعیتی‌ست که تمامی مردم دنیا به یکدیگر شبیه هستند. در همین ورزشگاه ما، بسیار مواقع پدران و پسران را با هم می‌توان دید که به اتفاق ورزش می‌کنند. این آقای مسن آمریکایی همیشه همراه پدرش که بالای ۹۰ سال دارد به ورزشگاه می‌آید. پدر و پسر در لحظاتی که ورزش نمی‌کنند پشت میز می‌نشینند و یا ورق‌بازی می‌کنند. شمار پیرمرد‌ها و پیرزن‌های ورزشگاه ما بسیار زیاد است. روشن است که جامعه در جوار خانواده تأسیساتی به‌وجود آورده است که کمک آن‌ها باشد. اغلب اتوبوس‌هایی در برابر ورزشگاه ایستاده‌اند که زنان و مردان پیر را از مؤسسات مختلف به آنجا می‌آورند. این‌‌ همان اشکالی‌ست که درام زندگی نادر و سیمین را شکل می‌بخشد.

نادر و سیمین دچار گرفتاری‌هایی هستند که به سادگی قابل رفع و رجوع است. سیمین می‌خواهد برای دخترش مهاجرت کند. پیام پشت این حرف بسیار روشن است. او دوست نمی‌دارد دخترش حجاب داشته باشد. خودش نیز حجاب را دوست ندارد. یاد آغاز انقلاب می‌افتم و صحنه‌ای که خویشاوندی در فرودگاه دیده بود. زن و شوهری از کشور خارج می‌شدند و مأمور فرودگاه یقه آن‌ها را گرفته بود که خانم نمی‌تواند انگشتر الماسش را از کشور خارج کند. زن با خشم الماس را از انگشتش بیرون کشیده وبه سوی مأمور پرتاب کرده بود و با فریاد گفته بود: احمق! ما دو پزشک هستیم. دو مغز دارد از کشور خارج می‌شود. و تو نگران انگشتر هستی؟

پس سیمین هم به دلایل‌‌ همان دو پزشک دارد از کشور خارج می‌شود. برای من روشن است که اگر حجاب اجباری را بردارند سیمین و بسیار دیگر کوششی برای خروج از کشور نخواهند داشت. این حجاب، حتی در همین فاصله‌ای که من با ایران دارم روی سرم سنگینی می‌کند. به رغم آنکه معنای عارفانه این پارچه را دریافته‌ام، اما درست به همین دلیل از آن نفرت دارم. سیمین هم از آن نفرت دارد. درک این نفرت برای نادر بسیار مشکل است. او نمی‌تواند باور کند که حمل این قطعه پارچه در گرمای ۴۵ درجه تابستان چقدر مشکل است. اما نادر دارد وجوه دیگر این بدبختی را مشاهده می‌کند. از نظر شوهر زن کارگری که در خانه او کار می‌کند خانه کوچک و امکانات محدود نادر "طاغوتی" به نظر می‌رسد. این گرفتاری ایران امروز است. امواج روستایی به شهر‌ها می‌ریزند و زندگی بسته و کوچک یک خانواده از طبقه متوسط چشم آن‌ها را پر می‌کند. فیلم به قدری خوب این مشکلات را بررسی کرده است که به راستی بهتر از آن ممکن نبوده است. کمتر فیلم ایرانی دیده‌ام که این همه موجز باشد.

جدایی نادر از سیمین بهترین معرف ایران در سال ۱۳۹۰ است.

جدایی نادر از سیمین یک فیلم سهل و ممتنع است. درگیر شدن نادر با زن کارگر خانه و پیدا شدن سر و کله شوهر او سرآغاز دردسرهایی‌ست که دردسرهای روزانه ایران به شمار می‌آیند. انبوه بچه‌ها در دادگستری تهران و تغییر روند رفتاری زن و مرد؛ نبود امکانات اجتماعی برای حل مشکلات مردم و فشارهای بی‌جایی همانند حفظ حجاب؛ همه با هم به این فیلم شناسنامه‌ای می‌دهد که بهترین معرف ایران در سال ۱۳۹۰ است.

امروز تمامی خاله‌ها و عمه و عمو‌ها و دائی‌های من مرده‌اند. جمع عظیمی از مردگانی که تا همین ۴۰ سال پیش پر از شور و زندگی نظم اجتماعی ایران را اداره می‌کردند اکنون در پشت سر من قرار گرفته‌اند. پدر کراواتی نادر هم به زودی به خیل این مردگان می‌پیوندد. نادر هم چاره‌ای ندارد جز مهاجرت از ایران، چنان که اصغر فرهادی، کارگردان فیلم نیز در یکی از همین روز‌ها مجبور به ترک کشور خواهد شد. البته اگر این نظمی که برقرار است برقرار بماند.

مسئله این است که شوهر زن کارگر رضایت نمی‌دهد که انسان متوسط نفس بکشد. یک میل هیولایی در جامعه وجود دارد که همه را به سال صفر بکشاند. مرد بیچاره به راستی چاره‌ای ندارد جز آنکه چراغ ماشین نادر را داغان کند و شیشه ماشین او را بشکند. او قهرمان کوچک یک مجموعه کوچک است. نادر نیز مجبور می‌شود دروغ بگوید، و هنگامی که فردی همانند نادر دروغ بگوید معنی‌اش این است که به‌زودی سنگ روی سنگ بند نخواهد شد. دیدار از این فیم خوب را به همه توصیه می‌کنم. کمتر پیش می‌آید که بتوانیم چهره خود را این همه حقیقی در آینه روزگار ببینیم. و در خاتمه باید از بازی بی‌‌‌نهایت ماهرانه تمامی هنرپیشگان فیلم یاد کرد که کاری کرده‌اند کارستان. فیلم ثابت می‌کند که برای ساختن یک شاهکار ابداً به بودجه بزرگی نیازمند نیستیم.

در همین زمینه:

::مقالاتی درباره "جدایی نادر از سیمین"، ساخته اصغر فرهادی در رادیو زمانه::

::برنامه‌های رادیویی شهرنوش پارسی‌پور در رادیو زمانه::

همجنس‌گرایی از دید یک همجنس‌گرا

Mon, 26 Sep 2011 09:00:09 +0000

گزارش زندگی ما- شماره ٣٧

شهرنوش پارسی‌پور - مدتی‌ست نقد بر قصه نمی‌نویسم، اما دیروز کتابی به دستم رسید با عنوان "من سبز می‌شوم، میوه می‌دهم، انجیر" نوشته پیام فیلی. همین طوری آن را باز کردم و بعد تا ته خواندم. جمله نخست کتاب چنین است: «من بیست و یک سال دارم. من همجنس‌گرا هستم. من آفتاب بعد از ظهر را دوست دارم.»

واقعیتش را بگویم جمله کنجکاویم را برانگیخت تا ببینم یک همجنس‌گرا جهان خود را چگونه توصیف می‌کند. ابن البته در شرایط ایرانی زندگی شجاعتی‌ست که شخص بتواند اعتراف کند که همجنس‌گراست. این مسئله تا همین اواخر در سطح جهانی به صورت یک تابو بوده است و همجنس‌گرایان خود را پنهان می‌کردند. این مسئله صدمه بسیار زیادی به جامعه بشری وارد کرده است. حقیقتی‌ست که جنایت‌های زیادی صورت گرفته تا مسئله همجنس‌گرایی پنهان باقی بماند. چقدر که سازمان‌های جاسوسی جهان از افراد باج گرفته‌اند تا راز آن‌ها را به عنوان همجنس‌گرا برملا نکنند.

دیشب هم یک رادیو امریکایی داشت در زمینه همجنس‌گرایی گفت می‌کرد، و چنین گفته شد که عمر همجنس‌گرایی به اندازه عمر انسان غار است. این هم واقعیتی‌ست و همجنس‌گرایی میان حیوانات نیز دیده می‌شود. پس در اینجا آنچه که گفته خواهد شد با هدف موافقت یا مخالفت با همجنس‌گرایی نیست، چون شخص من این واقعیت را پذیرفته‌ام که برخی از مردم، اعم از زن و مرد همجنس‌گرا هستند. اما جالب است وقتی ببینیم مرد همجنس‌گرا دچار احساس و حالت بارداری‌ست. دچار میل به زایش است و این را صراحتاً اعتراف می‌کند.

پیام فیلی در صفحه ۳۹ کتابش می‌نویسد: "من باردار هستم؛ نوزادی از اخناتون و پرنده‌ای از پکر. شکمم بالا آمده و دهانم نمناک است."

مسئله بارداری به کرات و هر بار در قالبی بر زبان آورده می‌شود، اما این واقعیتی‌ست که مرد همجنس‌گرا قادر به بچه‌دار شدن نیست. در نتیجه مسئله بارداری باید بسیار قابل تأمل و بسیار قابل بررسی باشد.

پیام فیلی، نویسنده و میل به بارداری:من یک سرگرمی تازه پیدا کرده‌ام. دستم را روی شکمم نگه می‌دارم و منتظر تکان‌های ریز و‌ گاه گاه می‌شوم. بعد به هر کجای پوست شکمم که جنبشی در زیر آن احساس شود، با انگشت ضربه‌ای می‌زنم. ضربه‌ای کوتاه و آرام. اغلب به این ضربه‌ها پاسخی می‌آید...

اخناتون، فرعون مصر که برای نخستین بار در تاریخ مشوق تک‌خدایی بود، یکی از شخصیت‌های این داستان بلند (نوول) را تشکیل می‌دهد. او گاهی مرده است و گاهی زنده و حالتی به شدت اروتیک میان راوی داستان و این فرعون مرده وجود دارد. شاید پیام فیلی این نکته ساده را کشف کرده باشد که میان آئین‌های تک‌خدایی و تأئید همجنس‌گرایی رابطه‌ای هست. نخستین در میان ادبیاتی که به ما ارث رسیده گیل‌گمش است که در کنار زوج وحشی‌اش، انکیدو، آنقدر احساس کمال می‌کند که به اتفاق دست به کار حذف زنانگی هستی می‌شوند. در حقیقت گویا مسئله چنین بررسی می‌شود: اگر که دو مرد می‌توانند با یکدیگر ارتباط داشته باشند پس حضور زن و تحمل زن و زنانگی‌اش دیگر لزومی ندارد. در این حالت زن را می‌توان به ابزار ساده‌ای برای بارداری و انجام کارهای خانه تقلیل داد. در این حالت خدای تنها قادر است با شریک مردانه‌اش نقش درجه یک و درجه دو را بازی کنند. اما از آنجایی که زنان، به رغم به صفر تقلیل داده شدن اما صفر کامل نیستند، می‌توان از آن‌ها به عنوان ابواب جمعی شیطان بهره‌برداری کرد. یعنی مسئله این است که زن یا کاملاً بی‌عمل و ابزار ناطق است، که در این حالت خوب است، و یا بی‌عمل نیست و قصد نقش بازی کردن دارد، که در این حال‌‌ همان شیطان است و شرور.

در کتاب پیام فیلی، گرچه از الاهه زنانه‌ای گفتار در میان می‌آید، اما روشن است که راوی همجنس‌گرا خود را با او هم‌هویت می‌داند. از یک مادر کاملاً برهنه نیز سخن در میان می‌آید که بایستی همین حالت مادینه‌وار زمین و آسمان باشد. اما باز تا اینجا مشکل باروری دوست همجنس‌گرای ما روشن نمی‌شود. او برای تشریح و تبیین باروری خود ادبیات زیادی را به کار می‌گیرد. مثلاً می‌نویسد: "من یک سرگرمی تازه پیدا کرده‌ام. دستم را روی شکمم نگه می‌دارم و منتظر تکان‌های ریز و‌ گاه گاه می‌شوم. بعد به هر کجای پوست شکمم که جنبشی در زیر آن احساس شود، با انگشت ضربه‌ای می‌زنم. ضربه‌ای کوتاه و آرام. اغلب به این ضربه‌ها پاسخی می‌آید."

در جای دیگری می‌گوید: "من- پادشاهی سرگردان با پرنده‌ای در سر و نوزادی در شکم..."

در جوار این میل شدید به بارور شدن و زائیدن از مسئله وحشتناکی نیز گفتار در میان می‌آید. می‌گوید: "بلند می‌شوم. شراب اخناتون را لاجرعه سر می‌کشم و با خودم فکر می‌کنم که در آسمان اسرائیل چند خورشید همزمان می‌درخشد؟"

این مسئله نیاز به چند خورشید نیز به کرات تکرار می‌شود. البته می‌دانیم که در بعد داستانی ممکن است منظور حضور چند مذهب در آن واحد در اسرائیل باشد، اما مسئله چند خورشید چون در جاهای دیگر کتاب نیز می‌آید بیشتر جنبه نیاز شدید به "داغ شدن شدید" را به ذهن متبادر می‌کند. من در اینجا علاقمندم به این نکته اشاره کنم که وجود یک خورشید به طور کلی برای دنیا کافی‌ست و اگر مثلاً دو خورشید داشته باشیم که در دو طرف آسمان قرار داشته باشند وضعیت وحشتناکی ایجاد خواهد شد. یعنی هیچگاه شب نخواهیم داشت و هیچگاه نخواهیم توانست بخوابیم و هرگز از خنکای یک غروب لذت نخواهیم برد، و به زبان ساده‌تر گویا ما در مرحله‌ای هستیم که ضرورت وجودی و لازم شب را درنیافته‌ایم.
اما بازگشت می‌کنم به این میل تند به بارور شدن که در برخی جا‌ها منجر به تقلید از شعر فروغ فرخزاد نیز شده است. باروری برای یک زن حالتی خود به خودی و طبیعی‌ست. در موارد محدودی‌ست که زنان دچار میل شدید باروری می‌شوند، و این هنگامی‌ست که یک زن عقیم به دنیا می‌آید و یا با مردی عقیم رندگی می‌کند. اما زنان عقیم نیز، چون به طور خود به خودی دارای زهدان هستند به نحوی باروری را حس می‌کنند. گرچه که گاهی حوادث ترسناکی رخ می‌دهد.

حادثه‌ای را به خاطر می‌آورم که زن عقیمی سه بچه زن همسایه را در چاه انداخت و کشت، چون تحمل نداشت آن‌ها را ببیند. اما از این حالت افراطی که بگذریم زن چون خود به خود می‌زاید این همه از زایش گفت‌وگو نمی‌کند. چنانکه مرد کشتزار نیز چون کشت می‌کند دائم از کشت گفتار در میان نمی‌آورد. به طور کلی هر انسان مولدی که چیزی تولید می‌کند کم کم با محصول کار خود یک حالت سازوار و زایا به‌وجود می‌آورد. پیام فیلی اما در اینجا نشان می‌دهد که به عنوان یک همجنس‌گرا از صرف روابط جنسی داشتن خسته شده است، که به راستی هم باید همین‌طور باشد. یک زن و مرد که باهم جفت می‌شوند در جوار این جفت شدن هزار و یک رابطه می‌سازند که زایش در رأس آن‌ها قرار دارد. آنان تقسیم کار می‌کنند و رابطه‌شان حالت خود به خودی می‌گیرد. اما گویا در ارتباط همجنس‌گرایانه، چون مبنای رابطه صرفاً و صرفاً رفتار جنسی‌ست شخص همجنس‌گرا در جایی از زندگی‌اش به شدت خسته می‌شود. او خسته می‌شود از این همه به سکس فکر کردن. حالا می‌خواهد بزاید، اما بدبختانه زایش امکان ندارد.

اینک این پرسش پیش می‌آید که در غیاب زایش حقیقی یک همجنس‌گرا جهان را چگونه تحمل می‌کند؟ در کار پیام فیلی این حالت، این نیاز شدید به زایش به صورت یک حالت گنگ و وهمی در می‌آید. او از "پکر" دوستش حرف می‌زند که همجنس‌گرا نیست. تمایلی مخفی در راوی دیده می‌شود که هر طور ممکن باشد پکر را وابدارد به همجنس‌گرایی. به این قطعه توجه کنید:

"پکر روی زمین نشسته و قرقره‌ها را آماده می‌کند. ما برای هوا کردن بادبادک‌ها فضایی باز می‌خواهیم. چیزی که در اتاق نشیمن نیست. من می‌روم و با یک تکه بزرگ آسمان در دست‌هایم برمی‌گردم. پکر همه چیز را آماده کرده و منتظر است. من روی چهارپایه‌ای می‌ایستم و آسمان بزرگم را به سقف اتاق نشیمن می‌چسبانم. پکر یکی از بادبادک‌ها را به من می‌دهد. بعد چند نسیم کوچک را از جیب پیراهنش بیرون می‌آورد و در آسمان من‌‌ رها می‌کند. بادبادک‌ها به هوا می‌روند و قرقره‌ها در دست من می‌چرخند."

نیاز شدید راوی به عشق پکر که نمی‌تواند متعلق به او باشد منجر به وصله پینه کردن آسمان می‌شود.

پرسشی که پیش می‌آید این است: چرا نباید در زیر آسمان حقیقی بادبادک بازی کنیم؟ آیا جز این است که از حالت خود به خودی زندگی خارج شده‌ایم و می‌خواهیم همه چیز را در داخل یک اتاق در بسته پنهان کنیم؟ حتی آسمان و نسیم را؟

در خواندن این داستان بلند (نوول) اغلب از اینکه به عنوان زن دچار حالت خود به خودی زایش هستم دچار اضطراب می‌شدم. این پرسش ساده در ذهنم شکل می‌گرفت که آیا با زائیدن حقی را از مردی گرفته‌ام که به جای بازی کردن نقش خودش دوست دارد در نقش زنانه من ظاهر شود؟ و بعد این پرسش در ذهنم بالا و پائین می‌رفت که این میل به زائیدن در این دوست همجنس‌گرای ما تا کجا پیش می‌رود؟ آیا در آخر کار و در عاقبت تمامی این چیز‌ها این او نیست که قفر بودن طبیعی خود را، و میل به بارور شدن را با نفرت از زن، این "هیولای زاینده"، جبران می‌کند؟

بسیار جالب می‌شد که این بحث ادامه پیدا می‌کرد.

در همین زمینه:
::پاره‌ای از داستان بلند من سبز می‌شوم، میوه می‌دهم انجیر، نوشته پیام فیلی با صدای نویسنده::
::ترس از تنهایی و تنهایی در ترس، گفت‌و‌گو دفتر خاک با پیام فیلی، رادیو زمانه::
::برنامه رادیویی "گزارش زندگی ما" از شهرنوش پارسی پور در رادیو زمانه::

اعدام‌های متوالی در ایران و طرحی برای یک داستان- دانش ۲

Sat, 16 Jul 2011 07:52:35 +0000

گزارش زندگی ما- شماره ٢٧

شهرنوش پارسی‌پور

شهرنوش پارسی‌پور - گفتم که دکتر جان زد تخمک گوریل را از هسته‌ی بارورکننده‌ی آن تخلیه کرد و سپس دو اسپرم خود را که حامل کروموزوم وای و ایکس بودند در هم ترکیب کرد. این ترکیب را در تخمک تخلیه‌شده از هسته‌ی بارورکننده‌ی گوریل قرار داد.

سپس این معجون عجیب را در لوله تخمدان گوریل جای داد. البته من گفتم و شما شنیدید، اما چندین سال طول کشید تا دکتر این عملیات احمقانه را انجام دهد. گفتم احمقانه، به این دلیل ساده که طبیعت این‌کار را به روش ساده‌تری از طریق یک زن و مرد انجام می‌دهد. اما دکتر جان زد دو هدف مشترک را دنبال می‌کرد. نخست اینکه آیا گوریل می‌تواند بچه‌ی آدم را به‌دنیا بیاورد یا نه. دوم اینکه آیا می‌شود مردی از خودش بزاید؟ هر چند که به موجود حقیری همانند گوریل هم نیاز داشته باشد؟ دکتر هیچ‌گاه نمی‌گفت، اما این واقعیتی بود که از این بابت که مردان مهمی همانند او از زن به دنیا می‌آمدند دلخور بود. تاریخ ثابت کرده بود که بخش اعظم دانشمندان و بزرگان جهان مرد هستند. تقریباً تا ۹۹ درصد شخصیت‌های مهم جهان مرد هستند. حالا بسیار مضحک است که این موجود مهم باید از یک موجود نا‌مهم به نام زن به دنیا بیاید. گرچه این زن می‌توانست همانند همسر خود او بسیار زیبا باشد، و واقعیت آنکه فرزندان او هم که بسیار به مادر رفته بودند بسیار زیبا از کار درآمده بودند. مهم‌تر از همه آنکه او دخترش آنی را بسیار دوست می‌داشت. هرگز در زندگی باور نمی‌کرد که بتواند موجودی از طایفه‌ی زنان را بسیار دوست داشته باشد. دکتر در حقیقت نه به مادرش و نه به شارلوت علاقه‌ی زیادی نداشت. از شارلوت حتی تا حدی می‌ترسید. در ته وجود زن چیزی بود که ترس‌آور بود. دکتر باور نداشت که شارلوت او را دوست داشته باشد. چگونه ممکن بود زنی همانند شارلوت او را که کتش همیشه از تنش داشت می‌ریخت و بوی فنول می‌داد دوست داشته باشد. اکنون که نطفه‌ی دکتر با گوریل بسته شده بود و گوریل نشان می‌داد که باردار است دکتر اندکی آرام گرفته بود. در این آرامش بود که شب‌ها در خانه احساس می‌کرد شارولت بوی مرد می‌دهد. گرچه دکتر خودش مرد بود اما بوی مرد را به خوبی حس می‌کرد. زن همانند سابق به پر و پای او نمی‌پیچید. مدت‌ها بود که دیگر نارضایتی خود را از بابت کمبود جنسی برملا نمی‌کرد. با این حال دکتر متوجه بود که یک جای کار خراب است. اما بارداری گوریل چنان ذهنش را اشغال کرده بود که نمی‌توانست به چیز دیگری فکر کند.

جان زد کوچک در یک نیمه‌شب به دنیا آمد. هرچند که دکتر امکانش را داشت که بچه را زود‌تر به دنیا بیاورد، اما چون بار اولی بود که مرتکب آدم‌سازی شده بود ترجیح می‌داد برای طبیعت هم میدان کوچکی را باز کند. دکتر در آزمایشگاه تنها بود، البته فکر می‌کرد تنهاست. در همین جا باید بگویم که دکتر درباره‌ی این مولود تازه با هیچکس گفت‌وگویی نکرده بود. آدم‌سازی ابداً ممنوع بود. دکتر کار خلافی را مرتکب شده بود. اما آنچه را که او نمی‌دانست این بود که آزمایشگاه به طور جدی پوشیده از دروبین‌های مخفی بود. البته نه اینکه دکتر احمق باشد، اما وقت نداشت که به این حقیقت ساده توجه کند، گرچه او در این عملیات‌های آدم‌سازی از ذره‌ بین‌های الکترونیکی ساخته‌ی دوستش راج گوپتای هندی استفاده کرده بود.

اکنون ببینیم راج گوپتای که باشد. او که در دهلی به دنیا آمده بود از درون یک خانواده از کاست نجس‌ها برخاسته بود. گرچه مبارزات گاندی بسیار کمک کرده بود تا او بتواند با خفت و خواری کمتری زندگی کند، اما واقعیتی‌ست که هند بیشتر از آنچه که باید فکرش را کرد سنت‌گراست. راج در مدرسه شاگرد بسیار بااستعدادی بود و همیشه شاگرد اول می‌شد، اما همین نکته هم‌شاگردی‌هایش را آزار می‌داد.

شهرنوش پارسی‌پور: او تصمیم گرفت تا با استفاده از همین سلول‌ها تمامی انجیل متی را روی یک شاخه موی سپید مادرش بنویسد. برای انجام این کار طبیعتاً به یک قلم مادون میکروسکوپی نیاز داشت. در جریان عمل متوجه شد که این قلم مادون میکروسکوپی باید آن‌چنان ظریف باشد که او، راج، فکر کند و قلم بنویسد. این یک پدیده‌ی بسیار پیچیده‌ی کامپیوتری‌ست که باید راج گوپتای باشید تا بتوانید درباره‌ی جزئیات آن بنویسید.

او به‌عنوان نجس حق نداشت شاگرد اول بشود. گاهی اذیت و آزارهای دوستانش به حدی می‌رسید که راج را به‌راستی اندوهگین می‌کرد. در جریان همین مسائل بود که با دوستان مسلمانش برخورد کرد. آنان با او همانند نجس‌ها رفتار نمی‌کردند. راج پانزده ساله بود و داشت دیپلم می‌گرفت. سه سال از درس و مدرسه پیش افتاده بود، و درست در همین زمان وسوسه شده بود تا مسلمان بشود و از هندو‌ها انتقام بگیرد. قضای اتفاق در سر راه یک کشیش فرانسوی قرار گرفت که از طریق دبیری از دبیران راج گوپتای کشف کرده بود که او پسر بسیار بااستعدادی‌ست. کشیش فرانسوی که به‌خوبی به چند زبان هندی صحبت می‌کرد راج را به شدت تحت تأثیر قرار داد. راج بدون بحث و گفت‌وگوی زیاد مسیحی شد. در محله‌ی آنان فقط یک کلیسا وجود داشت که متعلق به آمریکایی‌ها بود. راج تحت تأثیر کشیش فرانسوی بود که راه این کلیسا را کشف کرد. با کشیش امریکایی گفتمانی به راه انداخت و در روز سوم گفتمان یک پرسپیتاریان حقیقی شده بود. هنگامی که کشیش فرانسوی متوجه شد دیگر کار از کار گذشته بود. کشیش فرانسوی کوشید به او ثابت کند که حقانیت کلیسای کاتولیک جهانی‌ست، اما راج به راستی پرسپیتاریان شده بود، گرچه همیشه کتاب مقدسی را که دوست فرانسوی‌اش به او هدیه داده بود به همراه داشت. او مسیح را از طریق این کتاب درک کرده بود. هنگامی که در دانشگاه در رشته‌ی ساخت سلول‌های الکترونیکی برای کامپیو‌تر درس می‌خواند فکر عجیبی به سرش زد. او تصمیم گرفت تا با استفاده از همین سلول‌ها تمامی انجیل متی را روی یک شاخه موی سپید مادرش بنویسد. برای انجام این کار طبیعتاً به یک قلم مادون میکروسکوپی نیاز داشت. در جریان عمل متوجه شد که این قلم مادون میکروسکوپی باید آن‌چنان ظریف باشد که او، راج، فکر کند و قلم بنویسد. این یک پدیده‌ی بسیار پیچیده‌ی کامپیوتری‌ست که باید راج گوپتای باشید تا بتوانید درباره‌ی جزئیات آن بنویسید. راج در جریان این کار‌ها از طریق بورسی به آمریکا منتقل شد. عجیب است اگر بگویم که دختری هم سر راه او قرار گرفت به نام بتسی جکسون، که بنا را بر ازدواج گذاشتند. بتسی به راج پیشنهاد داد تا نامش را عوض کند، و راج تنها حاضر شد نام کوچکش را عوض کند، آن هم مشروط بر اینکه بتسی نیز نام مادر او را برای خود انتخاب کند. پس راج گوپتای در روز ازدواج شده بود جرالد گوپتای، و بتسی نیز به نام پرواتی گوپتای به همسری راج درآمد...

ای خواننده و شنونده عزیز، من در برنامه شماره قبل پسر-گوریل جان زد را به سن دو سالگی رساندم، این در حالی‌ست که در این شماره از برنامه‌ی او تازه به‌دنیا آمده است. علت این اشکال محترم این است که من این دو قسمت را با هم نوشتم. بعد اما قسمت نخست را زود‌تر تصحیح کردم و این‌کار البته طبیعی‌ست. منتها با فاصله‌ی یک هفته این‌کار را کردم، در نتیجه یادم رفته بود در قسمت دوم چه نوشته‌ام. حالا هم این اشکال را تصحیح نمی‌کنم، چون به نظرم می‌رسد این طوری بهتر است.
واقعیت اما این است که جان زد کوچولو گرچه در نیم‌شب به دنیا آمد اما این نیمه‌شب در اعماق زمستان قرار داشت. پدرش تصمیم گرفت او را پنهان کند. او دچار این توهم بود که جان زد دوم باید از‌‌ همان لحظه‌ی نخست زایش خود حرف بزند، چون او نخستین انسانی بود که از یک مرد و فقط از یک مرد و اندکی گوریل به دنیا آمده بود. گفتم اندکی گوریل و این واقعیت است، چون هسته‌ی اولیه‌ی وجود جان زد دوم فاقد کروموزوم ایکس مادر بود، بلکه مستقیماً از ایکس پدرش به همراه ایگرگ او شکل گرفته بود. زهدان گوریل صرفاً مکانی برای پرورش پسرک بود. با این حال او هم در لحظه تولد همانند همه‌ی بچه‌ها گریه کرد. صدای این گریه‌ی تاریخی و تصویر جان زد دوم، که بعد‌ها پدرش در کمال لجبازی او را جهان صدا می‌کرد، به وسیله‌ی پرفسور مایک هاریسون، عضو عالی‌رتبه‌ی سازمان نقد عیار دانشمندان، یعنی سازمان:
ISCO
که به معنای:
Inspection of Scientists Criterion Organization
باشد برای همیشه در تاریخ دانش و به‌طور کلی تاریخ بشری ضبط شد. بعداً خواهید دانست که این شخصیت کیست.
بقیه‌ی این داستان هیجان‌انگیز را در شماره‌ی آینده بخوانید.

هاله سحابی

Sat, 18 Jun 2011 13:37:33 +0000

گزارش زندگی ما- شماره ٢٣

شهرنوش پارسی‌پور

شهرنوش پارسی‌پور - دو هفته‌ای‌ست از کشتن هاله سحابی، دختر عزت‌الله سحابی می‌گذرد. انسان به‌راستی نمی‌داند چه بگوید. حتی تصور فشاری که مردم در ایران تحمل می‌کنند، بسیار مشکل است. نیروهای وابسته به حکومت به هر نحو که دلشان بخواهد عمل می‌کنند.

داشتم متمرکز می‌شدم بر نوشتن درباره‌ی اعدام در ایران که ناگهان هاله به آن وضع دلخراش به قتل رسید. چنین به‌نظر می‌رسد افرادی که دست به این قتل‌ها می‌زنند پشتشان بسیار محکم است. آنها در کمال وقاحت حتی تعیین می‌کنند که مقتول در کجا باید دفن شود. به‌راستی باید به پزشک دلیری که حقیقت را به گوش مردم می‌رساند تبریک گفت. این خود نشان می‌دهد که مردم به مرزی رسیده‌اند که دیگر حفظ زندگی برایشان از اهمیتی برخوردار نیست. حاضرند جان خود را به خطر بیندازند و حقیقت را بگویند.

اکنون این پرسش پیش می‌آید که دلیل این همه پستی و رذالت در کدامین نکته نهفته شده است؟ چگونه است که این افراد برای کشتن مردم کارت سفید دارند؟ چه نکته‌ای آنها را تا این حد دلیر کرده است؟ به‌طور معمول جبارها هنگامی‌که به جایی می‌رسند که مورد نفرت آحاد جامعه قرار می‌گیرند، مجبور به عقب‌نشینی می‌شوند. اما کوچک‌مردان جمهوری اسلامی بدون سر سوزنی شرم و در کمال بی‌پروایی هر کار که دلشان بخواهد انجام می‌دهند. آیا پول نفت است که این‌همه آنها را جری کرده است؟ و یا ما با ابله‌هایی روبرو هستیم که جداً به حقانیت خود باور دارند؟ البته برخی از آنها به شدت ابله هستند. جاهلی که یقه‌ی فائزه هاشمی را گرفته بود و به او فحش‌های چارواداری می‌داد از این دسته است. او همان موجودی‌ست که می‌داند چرا چادر به سر زن می‌کنند. علتش بسیار ساده است، برای او به‌عنوان نرینه‌ی مقتدر این فرصت را فراهم می‌آورند تا «زنک» را بکوبد. آن بیچاره هم باید یک دستش به حجابش باشد و دامنه‌ی چادر در میان پاهایش بپیچد تا هرگاه نر ما هوس کرد از او هتک حیثیت کند. این‌بار اما وقاحت از حد گذشته است. طرف می‌کشد و مطمئن است که تنبیه نمی‌شود. چه عاملی او را تا این حد مقتدر کرده است؟ می‌خواهم عرض کنم این تکنولوژی‌ست که او را تا این حد غره کرده است. از اعدام‌های دسته‌جمعی گفت‌وگو در میان است. سی - چهل نفر را با هم اعدام می‌کنند بی‌آن‌که روشن شود دلیل این اعدام‌ها چیست. فرض را بر این می‌گذاریم که این افراد سیاسی هستند. اکنون این پرسش پیش می‌آید که چگونه شناسایی می‌شوند. عرض می‌کنم به مدد تکنولوژی. همان تکنولوژی که اصغر آقا آب منگل را آنقدر قوی کرده است که در روز روشن هاله سحابی را بکشد و ککش هم نگزد.

اخیراً عکسی دیدم از کوچک‌ترین دوریین جهان. گویا ابعاد این دوربین دو میلیمتر و نیم در دو میلیمتر و نیم است. به جهت نمایش کوچکی آن را میان دست‌های یک مورچه گذاشته بودند و از مورچه عکس گرفته بودند.باور نمی کنید؟ بروید به گوگل و بزنید کوچک‌ترین دوربین جهان. عکس آن بی‌درنگ در برابر شما ظاهر خواهد شد. آن را در کنار مداد تراشیده‌ای گذاشتند و دوربین مربوطه از مغز مداد هم کوچک‌تر است. حالا فرض کنید شما رئیس یک دولت هستی آیا نخواهی کوشید این دوربین را بخری؟ هنگامی که ده‌ها میلیارد تومان خرچ تهیه‌ی فیلم مختار ثقفی شده آیا شما خرج نمی‌کنی و این دوربین را نمی‌خری؟ یک دولت باید احمق به‌تمام‌معنا باشد که این کار را نکند.

شهرنوش پارسی‌پور : به اندازه‌ی جورج اورول، نویسنده کتاب ١٩٨٤ ناامید نیستم. ایمان دارم که از میان گله‌ی دانشمندانی که نیروی فکر خود را در خدمت قدرت‌ها گذاشته‌اند، تنی چند به آینده‌ی بشریت می‌اندیشند. آن‌ها راه‌هایی پیدا خواهند کرد تا انسان را نجات دهند، مثلاً مهاجرت به یک کره‌ی دیگر. در این حالت چون البته نزدیک‌ترین کره شاید قابل سکونت برای ما به اندازه‌ی چهار سال نوری با ما فاصله دارد، پس در طی سال های نوری آینده چه بسا راه حلی پیش پای انسان گذاشته شود تا بتواند خود را از شر اصغر آقا آب منگل نجات دهد. البته خوشبختانه خود آب منگل هم زیر نطر کامپیوتر مرکزی‌ست، بنابراین ممکن است به موقع سرش زیر آب برود.

من شک ندارم که این دوربین‌های کوچک به‌طور گسترده در تمام جهان پخش شده‌اند. به شخصه کوچک‌ترین شکی ندارم که این دوربین در هر خانه‌ای نصب شده است. حالا شما می توانی قاه قاه به من بخندی و بگویی گیریم که این دوربین‌ها که لابد آواگیر هم دارند چگونه ممکن است کنترل شوند. اولاً کتاب ١٩٨٤ را بخوانید تا بدانید چگونه این‌کار ممکن است. اما اگر آن کتاب تخیلی‌ست شما اندکی به کامپیوتر و توانایی‌های آن فکر کنید. فرض کنید در خانه‌ی من دوربین‌هایی وجود دارد. منظورم همان دوربین‌های میکروسکوپی‌ست که وقتی به‌در و دیوار نصب شده است ابداً قابل مشاهده نیست. حالا حتماً می‌پرسی چگونه این دوربین را به خانه‌ی شما آورده‌اند؟ به‌نظر من دو راه وجود دارد: یا یک نفر به‌عنوان کارگر لوله‌کش و یا برق‌کار می‌آید و با ابزار مخصوصی در چند ثانیه این دوربین‌ها را در خانه‌ی شما می‌کارد؛ و یا آسان‌تر از آن، ماهواره‌ها از بالا آنها را به سوی هدف پرتاب می‌کنند؛ شاید هم کامپیوتر آنها را پخش می‌کند.

به هر حال این‌کار نباید بسیار سخت باشد. حالا خانه‌ی من یا شما زیر پوشش قرار می‌گیرد. من در خانه‌ام دارم درباره‌ی کلت و کلاشنیکفی که به‌عنوان اسلحه گیر آورده‌ام حرف می‌زنم. این دوربین‌ها را جوری لابد تنظیم کرده‌اند که در تماس با کامپیوترهای مخصوص باشند. این کامپیوترها به این اسم‌ها حساس هستند. کامپیوتر نام مرا با نام سلاح‌هایی که از آنها نام برده‌ام بالا می‌کشد. هنگامی که من زیاد از کلت و کلاشنیکف حرف بزنم نامم هی بالاتر و بالاتر می‌آید، تا جایی‌که مورد توجه یک مقام امنیتی قرار بگیرم. بنابراین مقام امنیتی از میان میلیون‌ها نام حق گزینش دارد و این‌کار را به‌سادگی انجام می‌دهد.

حالا فرض کنیم من خیلی زرنگم و به جای کلت و کلاشنیکف از لیموترش و پرتقال حرف می‌زنم. به طور قطع کامپیوتر مرکزی به این مسئله هم حساس است که یک نام حتی خنثی چند بار در روز به‌ زبان آورده می‌شود. در نتیجه لیموترش و پرتقال هم مسئله‌ساز می‌شود. این مسئله‌سازی می‌تواند نام مرا به‌عنوان کسی که زیاد از لیموترش حرف می‌زند بالا بیاورد. البته روشن است که خانه‌ی افراد مشهور و مهم نیز به صورت ادواری مورد بررسی قرار می‌گیرد. حالا این دوست ما از طریق استراق سمع می‌شنود که آقای عزت‌الله سحابی درباره‌ی او چه می‌گوید. البته وحشت می‌کند؛ البته اجازه نمی‌دهد که مراسم تشییع جنازه‌ی او با آرامش برگزار شود؛ و البته می‌تواند با پنجه‌بکس به شکم دختر او بکوبد و طحالش را پاره کند، و البته ککش هم نگزد. دلیلش روشن است. او صاحب ابزاری‌ست که او را توانمند کرده. از فردا هنگامی که مردم در خانه‌هایشان درباره‌ی هاله سحابی حرف می زنند، کامپیوتر مرکزی محاسبه می‌کند که چند نفر خیلی بیشتر حرف می‌زنند و باز نام‌هایی بالا می‌آید. بنابر این هر چه زمان بگذرد و هرچه ما بیشتر واقف شویم که بسیار زیر کنترل هستیم صدایمان کوتاه‌تر و کوتاه‌تر می‌شود. حالا اگر خیلی سکوت کنیم، باز کامپیوتر مرکزی حساس می‌شود که فلانی اصلاً حرف نمی‌زند.

طوری که می‌بینید در دنیای بسیار زشتی زندگی می‌کنیم. حتی یک غار در دنیا وجود ندارد که به درون آن پناه ببریم تا بتوانیم در کمال شادی به یکدیگر بگوییم: دوستت دارم، چرا که طرف می‌شنود. حالا فکر کن که شنونده‌ی تو اصغر آقا آب منگل باشد که می‌تواند به راحتی آب خورن به دختر رفسنجانی فحش چاروارداری بدهد و خیز بردارد که او را بزند. این یارو حتی وقتی ببیند که هاله سحابی در خلوت خانه‌اش دارد خمیازه می‌کشد عصبانی می‌شود، چون هیچ زنی حق ندارد بازوهایش را از حد مجاز بازتر کند، بنابراین در روز تشییع جنازه‌ی پدر او آدم می‌فرستد تا او را کاردی کند، و یا به زبان جدیدتر پنجه‌بکس به او بکوبد.

من البته به اندازه‌ی جورج اورول، نویسنده کتاب ١٩٨٤ ناامید نیستم. ایمان دارم که از میان گله‌ی دانشمندانی که نیروی فکر خود را در خدمت قدرت‌ها گذاشته‌اند، تنی چند نیز هستند که برای آینده‌ی بشریت نگران‌اند. آنان بدون شک به این می‌اندیشند که پاتک بزنند. بی‌شک آنها راه‌هایی پیدا خواهند کرد تا انسان را نجات دهند، مثلاً مهاجرت به یک کره‌ی دیگر. در این حالت چون البته نزدیک‌ترین کره شاید قابل سکونت برای ما به اندازه‌ی چهار سال نوری با ما فاصله دارد، پس نتیجه می‌گیرم که در طی سال های نوری آینده چه بسا راه حلی پیش پای انسان گذاشته شود تا بتواند خود را از شر اصغر آقا آب منگل نجات دهد. البته خوشبختانه خود آب منگل هم زیر نطر کامپیوتر مرکزی‌ست، بنابراین ممکن است به موقع سرش زیر آب برود.

سرگذشت دردناک علی

Sat, 04 Jun 2011 10:06:01 +0000

برنامه «گزارش زندگی ما»– شماره ٢١

شهرنوش پارسی‌پور

شهرنوش پارسی‌پور - علی از جنوب ایران برای من نامه‌ای نوشته که شرح دردناک یک زندگی‌ست. او که اغلب از طریق رادیو زمانه با من تماس می‌گیرد این‌بار اما به زندگی خودش پرداخته است. البته این را می‌دانستم که در جنوب ایران همجنس‌گرایی آداب ویژه‌ای دارد و به کرات دیده می‌شود مردی به عقد مرد دیگر درمی‌آید.

اگر این رابطه بر اساس خواست هر دو نفر باشد اشکالی ندارد، اما اغلب دیده می‌شود که مردان، به‌ویژه پسربچه‌ها به‌زور مورد تجاوز قرار می‌گیرند. این نکته‌ای‌ست که جامعه‌ی ما به آن بی‌اعتنایی می‌کند، و ابن بی‌اعتنایی دو دلیل دارد. دلیل نخست آن‌که گفت‌وگو از مسائل جنسی یک تابوی بزرگ در جامعه ماست. مردم موظف‌اند درد‌ها و رنج‌های جنسی خودشان را در اعماق وجود خود مخفی کنند. این مخفی‌کاری نتیجه‌ی ترسناکی به بار می‌آورد: بسیاری از مردم در این حالت دچار یک غوز روحی می‌شوند؛ در خودشان فرومی‌ریزند و شخصیتشان می‌شکند. در این حالت این آمادگی را پیدا می‌کنند که به هر زورگویی باج بدهند. راز بردگان بدون زنجیر در ایران در همین نکته نهفته است. ظاهراً صاحبان مقامات به این نتیجه رسیده‌اند که برای آنکه مردم از خود شخصیت نشان ندهند به آنها تجاوز کن.

شهرنوش پارسی‌پور: به‌راستی چند درصد مردان جامعه ما در کودکی مورد تجاوز قرار می‌گیرند؟ تا آنجایی که ذهن من کار می‌کند هیچ کتابی در این زمینه در ایران منتشر نشده است. شاید هم شده و من خبر ندارم. در آمریکا اطلاع دارم که کتاب‌های زیادی نوشته می‌شود. اغلب جلوگیری از این تجاوزات غیر ممکن است. پسربچه‌ای که مجبور است به شاگردی برود اغلب مورد تجاوز قرار می‌گیرد.‌‌

تجاوز در مورد زنان با خرد کردن روحیه‌ی آن‌ها و تبدیل کردنشان به اندام جنسی ممکن می‌شود. به آن‌ها می‌گویند «عورت»، و بعد از تمام صفت‌های انسانی تخلیه‌شان می‌کنند. در مورد مردان اما وضع اسفناک‌تر است. آن‌ها در کودکی اغلب مورد تجاوز قرار می‌گیرند. این تجاوز اغلب به‌زور انجام می‌گیرد.
علی می‌نویسد در هنگامی که پنج ساله بوده در خیابان‌های اطراف زیارتگاه شاه‌چراغ در شیراز گم می‌شود. وحشت این گم‌شدگی چنان شدید بوده که علی بر این پندار است که دلیل لکنت‌زبانش باید همین حادثه باشد. زنی او را که به شدت گریه می‌کرده پیدا می‌کند و تحویل نگهبان زیارتگاه می‌دهد. کمی بعد اقوام او وی را پیدا می‌کنند، اما علی برای همیشه خاطره‌ی این گم شدن را در ذهن خود نگه می‌دارد. هنگامی که او به هفت سالگی می‌رسد، بچه‌های بزرگ‌تر اقوام و دوستان از سادگی او استفاده می‌کنند و عملاً او را مورد تجاوز قرار می‌دهند. این کار بار‌ها انجام می‌شود و او خود به نوبه‌ی خود دست به همین عمل می‌زند، بی‌آنکه بداند بعد‌ها همین خاطرات در بزرگسالی باعث عذاب روحی او خواهد شد. در پانزده‌سالگی، هنگامی که مشروب خورده بوده، دوباره درگیر این رفتار می‌شود و از پدرش کتک می‌خورد. کمی بعد که این حادثه تکرار شده برادرش وحشیانه او را کتک می‌زند. رفتار افراد خانواده با او همانند یک مجرم بوده است. علی به این ترتیب دچار انزوا می‌شود و در همین انزواست که بار‌ها مورد حمله قرار می‌گیرد و متجاوزان چند بار موفق می‌شوند از او بهره کشی جنسی کنند.
علی از مسیری در جریان خواندن کتاب‌های ممنوعه قرار می‌گیرد و از فضای تنگ رفتارهای جنسی با ضرب و زور خارج می‌شود. اندیشه‌اش به‌کار می‌افتد و موفق می‌شود به رغم لکنت زبان، خود را به دانشگاه برساند.

در دانشگاه است که علی با دختری آشنا می‌شود که کمی از او بزرگ‌تر است. این رابطه به شکل ناقص باقی می‌ماند. ظاهراً علی نمی‌داند چگونه باید با یک دختر کنار آمد. البته می‌دانیم این کار مشکلی‌ست. سنت چنان مردان و زنان را از یکدیگر ترسانده است که رابطه‌هایی از این دست همیشه با وحشت و ندانم‌کاری توأم می‌شود. در مورد علی و این دختر نیز وضع برهمین منوال است. آن‌ها قادر نیستند رابطه‌ی خود را ادامه دهند و از یکدیگر جدا می‌شوند. امروز علی در حالی که نیازهای شدید عاطفی دارد نمی‌داند چکار باید بکند. او که بیست و سه ساله است و به اندازه‌ی کافی خوش قیافه، تنها مانده است. من البته روان‌شناس نیستم، اما براین پندارم که شخصیت علی به دلیل تجاوزات دوران کودکی و کتک‌های شدیدی که از افراد خانواده‌اش و دیگران خورده است چند تکه شده. نکته مهم این است که علی به این حالت خود اشراف کامل دارد. او با دقت تمام موارد تجاوز را در ذهن خود ثبت کرده است. روشن است که از این بابت به شدت صدمه خورده است.

به‌راستی چند درصد مردان جامعه ما در کودکی مورد تجاوز قرار می‌گیرند؟ تا آنجایی که ذهن من کار می‌کند هیچ کتابی در این زمینه در ایران منتشر نشده است. شاید هم شده و من خبر ندارم. در آمریکا اطلاع دارم که کتاب‌های زیادی نوشته می‌شود. اغلب جلوگیری از این تجاوزات غیر ممکن است. پسربچه‌ای که مجبور است به شاگردی برود اغلب مورد تجاوز قرار می‌گیرد.‌‌ همان‌طور که گفتم به‌نظر می‌رسد این مسئله به صورت رسمی زشت در جامعه جا افتاده است. سابقه تاریخی و ماقبل تاریخی آن به هزاران سال پیش بازگشت می‌کند. بسا که رسم بردگی در ارتباط تنگاتنگ باشد با همین مسئله‌‌ی تجاوز. لزومی ندارد که به پای برده زنجیر ببندیم. به او تجاوز می‌کنیم و او از آن پس پشتش خم است.

آنچه که در اینجا من به علی و دیگرانی که مورد تجاوز قرار گرفته‌اند می‌توام بگویم این است که دوستان! گرچه رفتار جنسی یکی از مهم‌ترین رویدادهای زندگی ماست، اما تنها رفتار نیست. میدان بسیار گسترده‌ای فراوری ماست برای حرکت علمی، فنی و هنری. خود علی نمونه‌ی بارز این رفتار است. او که از نظر روانی خرد و خراب و خسته بوده است و از لکنت زبان رنج می‌برده موفق شده خود را به دانشگاه برساند. زندان رفتن پدر او به دلیل مشکلات خانوادگی نیز با اینکه باعث وحشت شدید او شده، چرا که همه او را متهم کرده‌اند که سهل‌انگاری او موجب دستگیری پدر شده، اما باعث نشده که علی از پای بیفتد. امروز اما این مسئله مطرح است که او چگونه بتواند بر تنهایی خود غلبه کند و دوستی برای خود بجوید. روشن است که علی به رغم تمام سوابق زندگی‌اش تمایلی به همجنس نداشته و بیشتر در جست‌وجوی جنس مخالف است. باور دارم بسیاری از کسانی که ادعای همجنس‌گرایی دارند، اغلب محصول تجاوزات دوران کودکی هستند، که چون نمی‌توانند راهی پیدا کنند برای غلبه بر این گرفتاری و چون راه نزدیک شدن به دختران و زنان را نمی‌دانند به همجنس خود روی می‌آورند.

در اینجا پیشنهاد یک بحث باز را دارم. این مسئله باید از حالت راز بودن خارج شود. شخصی که مورد تجاوز قرار گرفته باید بتواند حرف خود را بزند. «اپرا وینفری»، بانوی برگزیده و بیلیاردر آمریکایی یکی از کسانی‌ست که در کودکی وحشیانه مورد تجاوز قرار گرفته است. او نیز هنانند علی موفق به بازسازی شخصیت خود شده. منتهی تفاوت مطلب در این است که جامعه باز امریکا به او اجازه داده است تا حرف بزند و مشکلات خود را بگوید. البته کار مشکلی ست اما من به علی پیشنهاد می‌کنم زندگی خود را بنویسد. البته نه آن طور که خام برای من نوشته بود. بلکه بنشیند و در این خلوت ناخواسته به این بیندیشد که چه عواملی باعث شده تا افراد به خود اجازه دهند به او تجاوز کنند. علی ممکن است راه حل‌هایی برای این مسئله داشته باشد؛ می‌توان انجمنی درست کرد از افرادی که مورد تجاوز قرار گرفته‌اند. باید جلوی بهره‌کشی جنسی گرفته شود. باید کاری کرد تا انسانی که مورد تجاوز قرار گرفته با سربلندی در جامعه زندگی کند. به علی تبریک می‌گویم که شهامت اعتراف کردن داشته است. به او تبریک می‌گویم که به این نکته نیز اعتراف می‌کند که خودش نیز چند باری با دیگران ارتباط برقرار کرده است. روشن است که او مظلوم‌نمایی نمی‌کند. آماده است که بار هر مسئولیتی را به گردن بگیرد. علی باید بداند که این حق اوست که همسری برای خود انتخاب کند، و صمیمانه آرزو دارم دختری در سر راه او قرار گیرد که موقعیت او را درک کند. از حالا می‌دانم علی پیری شادی خواهد داشت چون از دروغ متنفر است.

در همین زمینه:
::گزارشی از سوءاستفاده‌ی جنسی از یکی از نویسندگان مهم آلمانی زبان در کودکی توسط کشیش‌ها در اشپیگل آن‌لاین::
:: کتاب‌هایی برای خوددرمانی لکنت‌زبان::

::داستان تکراری تجاوز جنسی با نگاهی به «شب هول» به مناسبت روز جهانی کودکان قربانی تجاوز، رادیو زمانه، برنامه رادیویی خاک::

نامه زیبا- دلم آغوش و بویی خوش می‌طلبد

Sun, 15 May 2011 14:34:51 +0000

گزارش زندگی ما- شماره ١٨

شهرنوش پارسی‌پور

شهرنوش پارسی‌پور - دوست جوانی به نام زیبا ای‌میل بلندی فرستاده که من کوشیدم آن را کپی کنم برای شما که حروف به هم ریخت، پس در زیر آن را می نویسم:

«شهرنوش عزیز، من شمارا دوست دارم چرا که در صورت شما طعم خوش فقط زندگی و دیگر هیچ را می‌بینم. سرخوشی که کاملاً زنانه است و من نتوانستم هیچگاه از آن دم برآرم. شانه‌هایم خسته از بار مسئولیتی‌ست که از خامی و جوانی بردوش گرفتم. من همیشه ترسیده‌ام. از کلماتی که بار معنی آنها شب و روز روزگارم را در چنگ خود گرفته و مدام به من درست و غلط را یادآور می‌شوند.

دلم آغوش و بویی خوش را می‌طلبد. بویی مردانه و دستی که مرا همراه شود. از تنهایی می‌ترسم. از همه‌چیز می‌ترسم. و کودک درونم زندگی را با تمام وجود به خود می‌خواند. دلم خنده می‌خواهد. کلمات رکیکی که هیچ قضاوتی بر هرزگی آن نرود. چشمک و ناز و لوندی... مستی که پشیمانی به دنبال نداشته باشد. با صدای بلند بخندم و در آغوش گیرم هرآن کس را که می‌خواهم... من همیشه برای دیگران زیستم...حالا برای اولین‌بار در گوشه‌ای گمنام می‌نویسم... و نمی‌ترسم چون کسی مرا نمی‌بیند... می‌خواهم از رازها و عشق‌هایم بگویم... و به گناهانم اعتراف کنم... لطفاً با من تماس بگیرید."

زیبای عزیز، صداقت و صراحت شما نشان می‌دهد که در ذات خود انسان خوشبختی هستی. این بسیار نیک است. انسان هنگامی که برای خودش نقاب نمی‌گذارد و می‌تواند خودش را بدون نقاب و حجاب ببیند هیچگاه خیلی بدبخت نخواهد شد. میل طبیعی و سرشار شما برای زندگی قابل درک و دریافت است. البته می‌دانم که جامعه به زن اجازه حرف زدن نداده است. زن نباید از امیالش حرف بزند. از یک شیئی جنسی انتظار نمی‌رود که تمایلاتی داشته باشد. جامعه ما آنقدر در این زمینه بی‌رحم است که حتی می‌تواند یک زن را به خاطر ابراز حالت ساده و صمیمی روانی‌اش بکشد، اما چه باک، ما باهم گپ می‌زنیم و از میانه سنگلاخی که برایمان درست کرده‌اند عبور می‌کنیم. من امروز در سن شصت‌وپنج سالگی به یک صلح مطلق با طبیعت رسیده‌ام. باران و آفتاب و ماه و خورشید و مهتاب و سردی و گرمی و داغی و یخی و همه‌چیز و همه‌چیز اسباب شادی‌ام می شوند. حتی به این معنا رسیده‌ام که اگر مرا در سلول تنگی زندانی کنند که کاملاً تاریک هم باشد باز از زندگی لذت خواهم برد؛ چون چند متر مکعبی هوا در آن وجود خواهد داشت و هوا خود به تنهایی می تواند انسان را شاد کند.

اما هنگامی که بسیار جوان بودم به طرزی شگفت به شما شباهت داشتم. گاهی تصور این که کسی مرا در آغوش بگیرد آنقدر بزرگ می‌شد که چون ناگهان درک می‌کردم آغوشی نیست ممکن بود بیفتم زمین. می‌دانی عزیزم! هیولای کوچک پدرسوخته‌ای به نام «اوول» هرماهه به در می‌کوبد. او گاهی آنقدر شدید به در می‌کوبد که آدم دلش می‌خواهد سر به صحرا بگذارد و جیغ بزند و گریه بکند. هیولای کوچک می‌خواهد به دنیا بیاید، انگار کفش‌های باله هم به تن کرده. می‌رقصد و می‌رقصد و در چرخش دوار روزگار دایره می‌زند و با اجازه شما مرد طلب می‌کند؛ درست همانطور که شما نوشتی. البته تجلی بیرونی حالت این هیولا این است که شما پرپری می‌شوی. دلت می‌خواهد کلمات رکیکی بشنوی که اصلاً به نطرت بد نمی‌آید. خودت هم دلت می‌خواهد آنها را بگویی. حالا توصیه من به شما این است که هرگاه دچار این حال شدی به این هیولای کوچک فکر کن و او را دوست بدار. این از آن جاهایی‌ست که کوچک بزرگ را هدایت می‌کند. می‌برد تا آنجا که هیولاهای کوچک به دنیا می‌آیند و تمامی وقت آدم را می‌گیرند و دیگر سبکسری میسر نمی‌شود.

اما توصیه من به شما این است که حتی وقتی بسیار بسیار پرپری هستی، و حتی در آن چنان راه دوری هستی که دمی به خمره زدن مجاز تلقی می‌شود، بازهم مراقب باش که تنت را به دست هرکسی ندهی. چون آن وقت یک‌باره یک حادثه تلخ اتفاق می‌افتد. چون همانقدر که شما به عنوان یک زن رازدار هستی و «نمی‌گویی»، طرف اما اغلب بوقی برمی‌دارد و در آن می‌دمد، و این اندکی بعد به معنای آن است که شما برای همیشه آزادی‌ات را از دست می‌دهی. که در همان حال که دختر خوبی هستی نامت سر زبان‌ها می‌افتد. نام آدم هم که بر سر زبان بیفتد بی‌درنگ آزادی‌اش را از دست می‌دهد. می‌خواهم بگویم آنها، نزدیکان ما که بر سر کردن و. نکردن با ما بگومگو می‌کنند متاسفانه اغلب حق دارند. با این حال باید راه حلی پیدا کرد برای جوانانی که حداقل برای یک برهه زمانی این آزادی را داشته باشند که جوانسری کنند. انسان باید حق داشته باشد زیر باران به همراه مردش بدود و اگر لازم شد در پس کوچه‌ای بوسه‌ای رد و بدل کند. جامعه باید بیاموزد که این حال جوانانه را درک کند. بدبختانه هرقدر جامعه‌ها در خشکسالی بیشتری باشند تلخ‌تر و عبوس‌تر می‌شوند. در اینترنت خواندم که امام مسجد آن روستای پاکستانی دستور داده است دختر چهارده‌ساله‌ای را که گویا به کسی علاقه‌مند بوده تا صد ضربه شلاق بزنند. دختر در ضربه هفتادم از دنیا رفته است. انسان اینها را که می‌شنود از هرچه امام و مرد است حالش به هم می‌خورد و می‌خواهد روی سر دنیا بالا بیاورد. مثلاً به جامعه خود ما نگاه کن. همه زنان را در پارچه سیاه پیچیده است. چون یک روز متوجه شده که رنگ سیاه، اگر زیاد استعمال بشود می‌تواند میدان حس را بکشد و خفگی بیاورد. این کثافت از فضیلت رنگ سیاه با خبر نیست، که در عین حال یک رنگ بسیار سکسی‌ست. حالا نمی‌خواهم از رنگ سیاه حرف بزنم. فقط به اشاره‌ای گفتم تا بدانی مردان اغلب از تجلیات عاطفی زنان می‌ترسند. زن خواهنده مردان را مشوش می‌کند. دلیلش در جوامع ما اغلب مشخص است. آنها از زن به عنوان ابزار باروری استفاده می‌کنند و در عوض برای ارضای جنسی به سراغ همجنس خود می‌روند. همان امامی که دستور شلاق زدن داده را اگر بروی و زندگی‌اش را بررسی کنی می بینی به پسران تجاوز می‌کند. زن فقط یک نوع ابزار باروری تلقی شده.

اما زیبای عزیز، همیشه بکوش به این حس خواستنت و زوج طلب کردنت یک رنگ مطالعاتی بدهی. لطفا به من نخند. بهترین دوای درمان این نوع خواهندگی‌ها مطالعه آنهاست. میدان حرکت علمی بسیار گسترده است. منظورم علمی‌ست که هنوز به وجود نیامده و شاید چه بسا زنان باید دریچه‌های آن را بگشایند. منظورم علمی‌ست که هر اتم هیدرژن جدا از بقیه اتم‌ها مورد مطالعه قرار می‌گیرد. من خیلی دلم می‌خواهد دختران را ببینم که قادرند برای هستی معنایی پیدا کنند. توجه داشته باش که نحوه حرکت برای یک زن اغلب در حالت «بستیدن- بازیدن» یا همان «قبض و بسط» معنا دارد. این را جامعه مردانه می‌داند و زن‌ها را در حالت «بستیدن» یا همان قبض نگاه می‌دارد. اکنون اگر می‌خواهی بسط را که همان بازیدن باشد، تجربه کنی ناگهان متوجه خواهی شد که اگر جریده روی بهتر است، چرا که همانطور که خواجه شیراز می‌فرماید: جریده رو که گذرگاه عافیت تنگ است. جداً بهت می‌گویم که باید ذهن علمی‌ات را بپرورانی و هرگاه حالت پرپری به سراغت آمد به آن کوچک فکر کنی که آرزوی به دنیا آمدن دارد و تو را وسوسه می‌کند.

این را هم بدان که وقتی بتوانی از خودت شناخت به دست آوری پیر که بشوی بسیار خوشبخت خواهی بود. شاد باشی و برایت یک عاشقانه کبیر آرزو می‌کنم تا بتوانی زیر باران شادمانه بدوی. حداقل یک‌بار در زندگی.

شاد باشی.

مجاهدین خلق و داوری تاریخ- بخش دوم

Sun, 08 May 2011 14:37:06 +0000

گزارش زندگی ما – شماره ١٧

شهرنوش پارسی‌پور - گفتم که در دیدن و شنیدن درباره مجاهدین و چریک‌ها همیشه به یاد ماشین‌های ژیان و پیکان می‌افتادم. در مقطعی که پیکان به بازار آمد یک حس غریبی در جامعه پیدا شد. همه به هیجان آمده بودند و همه دل‌شان می‌خواست یک پیکان یا ژیان داشته باشند، اما همه با خشم و حالت انتقادی می‌گفتند این خودرو مونتاژی‌ست و صنعت تلقی نمی‌شود. رویای این که پیکان کاملاً دست ساخت ایرانیان باشد آنقدر شدید شد که عاقبت در دوره جمهوری اسلامی مقطعی رسید که پیکان کاملاً ایرانی ساخته شد. با این ماشین است که کارگر به معنای واقعی کلمه در ایران مفهوم پیدا کرد، اما مسئله به اینجاها ختم نمی‌شد. پیکان و در دنباله آن ژیان در جامعه این حس را ایجاد کرده بود که می‌توانم در ماشین خودم بنشینم و از شرق به غرب و از شمال به جنوب بروم. روشن است که در این میدان فراخی که من برای خود پیدا کرده‌ام حمل چند قبضه اسلحه نیز امکان‌پذیر است. این برداشت انسان را بسیار زیاد به یاد داستان بانی و کلاید می‌اندازد. می‌توان با ماشین به راه‌های دور رفت. می‌توان مسلح بود. می‌توان در عصر زیردریایی‌های اتمی و ناوهای هواپیمابر و ماهواره‌ها دچار این توهم شد که چند قبضه اسلحه یاکلاشنیکف نیز اسلحه به شمار می‌آید. این بانی و کلایدبازی در ایران بدبختانه ابعاد گسترده‌ای پیدا کرد. تا اینجا دو بعد از این داستان پیکان و ژیان روشن شده است. بعد خود را صنعتی دیدن و تحول کیفی و روحی کردن و کارگر شدن و از رویای پرستش کارگران حمایت کردن، و بعد دوم در پیکان خود احساس آزادی کردن و به این‌سوی و آن‌سوی رفتن و اسلحه‌بازی کردن. اما بعد سومی نیز هست که قابل تامل و بررسی ست: آیا نیروهای خارجی از مونتاز اتومبیل در ایران شاد بودند؟ من از اصطلاح نیروهای خارجی به‌طور مبهم استفاده می‌کنم و ترجیح می‌دهم از نیروی ویژه‌ای نام نبرم، اما آیا این مسئله در کشورهای همسایه ایجاد حسادت نکرده بوده است؟ و آیا در برخی کشورهای دیگر باعث این هشدار نبوده است که ایران دارد بیدار و آگاه می‌شود و از حالت قرون وسطایی خارج می‌شود و این به صلاح ما نیست؟

حالا یک کم مسئله را خودمانی‌تر بررسی کنیم. آیا ما با داشتن پیکان و ژیان یک کم هول نکرده بودیم و دچار این توهم نشده بودیم که حالا «هرکاری مجاز است»؟ آیا ما در طول تاریخ از محرومیت جنسی رنج نبرده بودیم و آیا راه حل مشی مسلحانه را از این روی برنگزیده بودیم که برای نوع جدید رابطه‌های‌مان راه حلی بیابیم؟ این حقیقتی است که زن و مرد در ایران در نظام ارباب رعیتی حق ارتباط آزاد نداشته‌اند. روشن است که برای رسیدن به یک حد مجاز ارتباطی کسی به اندیشه حمل سلاح بیفتد. بالاخره باید روشن بشود که ما ابزار جنسی نیستیم. بلکه فقط می‌خواهیم از حق طبیعی و انسانی خود برای داشتن ارتباط سالم با جنس مخالف بهره‌برداری کنیم. کسانی که باد به باد نیروهای مذهبی دادند از این راز اطلاع داشتند. آنها نخستین کاری که کردند تحریم رفتار جنسی میان زن و مرد بود. اخیراً کار این تحریم ها به جای باریکی کشیده است. نمی‌توانید سگ نگه دارید. سگ نجس است. این افراد «موذیانه» توجه ندارند که ایران یک جامعه کشاورزی است و کشاورزان با سگ زندگانی می‌کنند. تمامی موانع را جلوی پای ایرانی‌ها گذاشتند تا به قدرت برسند. اما باز با گفتن این حرف‌ها قصد دفاع یا نکوهش از مجاهدین را ندارم، فقط می‌دانم که اصل خون این جریان را به هم پیوند داده است. منتهی شک نیست که جریان‌های چریکی در ایران صدمه جبران‌ناپذیری به مسیر رشد ایران زده است. در عصری که غرب به سرعت الکترونیکی می‌شد ما در چهارچوب مکانیسم حرکتی پیکان و ژیان باقی ماندیم. ما دچار یک توهم بزرگ شدیم که جوانی ما و نسبت سواد ما به جامعه مادر به ما حق می دهد که سلاح به دست بگیریم و به جای همه تصمیم بگیریم.

امروز اما بخشی از مجاهدین در عراق دچار گرفتاری دردناکی شده‌اند. من به عنوان یک ایرانی از این داستان در رنج هستم. به اشتباهاتی که مجاهدین مرتکب شده‌اند واقفم، اما از نسبت درنده‌خویی و بی‌رحمی و سفاکیت جمهوری اسلامی نیز آگاهی دارم. معتقد هستم که دستی نامرئی مجاهدین را به عراق رانده است، و البته این پاداش کسانی است که روی یک پا می‌ایستند. انتخاب رئیس‌جمهور از جانب این گروه اشتباه محض بوده است، اما کشتن ده‌ها تن به این جرم کار بسیار غیر قابل بخشایشی است. جداً باور دارم که جهان باید به مجاهدین در محاصره عراق پناهندگی بدهد. آنها بیش از حد رنج کشیده‌اند و منطقی است که باقیمانده عمر خود را در آرامش به‌سر ببرند. روشن است که عصر جنگ‌های چریکی و مشی مسلحانه به سر آمده است. حالا همه ما از دید ماهواره قابل رویت هستیم. هرگاه به جایی تلفن می‌کنیم نام و نشانی‌مان روی صفحه تلفن ظاهر می‌شود. تازه این نخستین گام‌هاست. به‌زودی بناست که در مغز همه ما یک سلول الکترونیکی کار بگذارند تا افکارمان به صورت شفاف بر صفحه مونیتور ظاهر شود. دیگر نمی‌دانم در چنین دنیایی چهارهزار مجاهد چه خطری برای چه کسی ایجاد می‌کنند؟ البته افرادی را دیده‌ام که کینه شتری نسبت به مجاهدین دارند و حاضرند آنها را با چنگ و دندان پاره کنند، اما من شک ندارم که جامعه ایران نسبت به این گروه نیز تسامح و تساهل دارد. به سهم خود از جهان می‌خواهم که جایی به مجاهدین اردوگاه اشرف بدهد. من به سهم خود می‌توانم تعهد کنم که آنها خطری برای هیچکس ایجاد نمی‌کنند. بر روشنفکران ایران فرض است که مسئله مجاهدین را بدون تعصب مورد بررسی قرار دهند. این جریان نیمه‌روستائی- نیمه‌شهری باید در معرض نور قرار گیرد. این حالت قرنطینه که آنها پیدا کرده‌اند به صلاح جامعه نیست. مجاهدین فرزندان مردم ایران هستند. نبوی نوشته بود که هرکس به مدت پنج دقیقه در زندگی‌اش مجاهد بوده است. اگر این حرف بهایی داشته باشد باید به این فکر بکنیم که به خاطر آن پنج دقیقه‌ای که مجاهد بوده‌ایم مسئول جان این افراد هستیم.

باز تکرار می‌کنم که من هرگز در زندگی‌ام مجاهد نبوده‌ام، اما اعتراف می‌کنم از زمان حمله به اردوگاه اشرف آرامش من نیز به هم ریخته است. به یاد روزه‌های بلند مجاهدین می‌افتم که در زندان تقریباً همیشه روزه بودند. یکی از زندانیان چپ‌گرا به من گفت که آنها تمرین گرسنگی می‌کنند. یادم هست که آن موقع از دست مجاهدین خشمگین می‌شدم. امروز اما متوجه می‌شوم که آنها تبلور رویاهای بخشی از جامعه ایران بوده‌اند. بیایید همه با هم برای آن که مجاهدین خلق از این گرفتاری به درآیند همکاری کنیم، و بیایید همه با هم به بررسی مسئله مجاهدین بپردازیم. به راستی ما چقدر در راندن آنها به سوی مشی مسلحانه مقصر بوده‌ایم؟ چقدر رویا دیده‌ایم که نیرویی را برابر نظام شاه یا آیت‌الله مستقر کنیم؟ حتی اگر یک روز یا حتی یک ساعت چنین رویایی در ذهن ما وجود داشته است در برابر مجاهدین مسئول هستیم. آنها بخواهید یا نخواهید فرزندان ما هستند. فرزندکشی دیگر بس است. باید راهی برای نجات آنها پیدا کنیم حتی اگر آنها انگشتان خود را به علامت پیروزی بالا بیاورند بازهم ما موظف هستیم به آنها یاری برسانیم، نه برای آن که بر عقاید خود پافشاری کنند، بلکه برای آن که آنها در این لحظه از تاریخ نیازمند کمک هستند. اگر ما بخواهیم آنها نجات پیدا خواهند کرد، اما اگر نخواهیم همه آنها از میان خواهند رفت. چون اصل خون بر آنها غلبه دارد و از مرگ دیگر نمی‌هراسند. باور کنید گناه مرگ آنها به پای ما نوشته خواهد شد. ما درعین حال باید میدان گفتمانی را با آنها بگشاییم. سال‌هاست که باهم حرف نزده‌ایم و این باعث کدورت می‌شود. پس با هم حرف بزنیم. راهی باز کنیم برای ارتباط مجدد. برای این که این کار را بکنیم ابداً مجبور نیستیم سیاسی باشیم. تنها کافی‌ست به انسانیت بیاندیشیم.

بخش نخست

پاسخی کلی به برخی از پرسش‌ها

Sun, 24 Apr 2011 14:35:28 +0000

برنامه گزارش زندگی ما- شماره ١۵

شهرنوش پارسی‌پور

شهرنوش پارسی‌پور - شماری از خوانندگان سایت اینجانب درباره برنامه‌های مختلف اظهار نظرهای جالبی عرضه کرده‌اند. بسیاری دائم این را نوشته‌اند که چرا من به جز داستان‌نویسی می‌کوشم در مباحث دیگری وارد شوم. برخی به رادیو زمانه شکایت کرده‌اند که چرا اجازه می‌دهد نوشته‌های غیر علمی من منتشر شود.

نخست به این مطلب اشاره کنم که گرچه من داستان‌نویس هستم، اما این نکته نباید باعث شود که در زمینه دیگری مطالعه نکنم. افراد چنان بر این امر پافشاری می‌کنند که من فقط داستان بنویسم که گویا داستان‌نویسی کار هجوی است و بهتر است من به هجویات خودم بپردازم. جهت آگاهی این دسته از دوستان عرض می‌کنم که یک داستان‌نویس مجبور است معلومات قابل تاملی داشته باشد تا بتواند یک داستان بنویسد. داستان‌نویسی یعنی کالبدشکافی حقیقت به طریقی که هست و نه به طریقی که می‌خواهند باشد. اینطوری‌ست که بسیاری از نویسندگان با دولت‌های وقت درگیری پیدا می‌کنند. پس نویسنده مجبور است بسیار بداند و استعدادکی هم در داستان‌نویسی داشته باشد تا امر داستان‌نویسی ممکن شود. معنی این حرف این نیست که من بسیار می‌دانم، بلکه فقط موید این حقیقت است که مو‌هایم را در آسیاب سفید نکرده‌ام. این واقعیتی‌ست که اینجانب در جست‌وجوی کالبدشکافی از حقیقت به گونه‌ای که هست متوجه اساطیر شده‌ام. اساطیر را نیز به گونه‌ای می‌فهمم که ربطی به خرافات پیدا نمی‌کند. برعکس زبان اسطوره در جایی میان روانکاوی اجتماعی و فردی سیر می‌کند و گاهی ریشه در تاریخ نیز دارد. برای درک این مطلب تنها به ذکر یک نمونه اکتفا می‌کنم:

شما هنگامی که خشمگین می‌شوید و قصد حمله به کسی یا کسانی را می‌کنید تابع آن بخش از روان خود می‌شوید که توان جنگیدن دارد. در این حالت می‌توان شما را به یک جنگجو تشبیه کرد. انگار که روان یکی از شخصیت‌های جنگجو- مثلاً بهرام، خدای جنگ- بر شما غلبه کرده است. اکنون جمعی را در نظر بگیرید که قصد حمله به گروه دیگری را می‌کنند. در این حالت نیز گویی همان «روان جنگجوی بهرام» بر فراز سر همه در حرکت است. مثلاً مردم در ایران در حال حاضر همه عصبی و پرتحرک هستند و به نحوی مشت‌های‌شان گره شده و آماده حمله است. پس همان روان بهرام جنگجو بر آن‌ها غلبه کرده است. اما چون زنان ایران نیز در این مقطع بسیار خشمگین هستند چهره این خدای جنگ که بتواند نمایشگر حالت فعلی مردم ایران باشد یک وجه زنانه نیز دارد. مثلاً بیشتر از آن‌که آدم با دیدن آن‌ها به یاد ونوس بیفتد به یاد دیان، الهه شکار و یا آتنه، بانو خدای رزمجوی یونانی می‌افتد. این چنین است که می‌توان از طریق مطالعه اسطوره نسبت به بسیاری از مسائل شناخت پیدا کرد.

اکنون روی سخن من با کسانی‌ست که مرتب اعتراض می‌کنند من چرا این چیز‌ها را می‌نویسم. در اینجا به خود اجازه می‌دهم که از این افراد بپرسم آن‌چه را من برای شما می‌نویسم در کجا مشابه‌اش را دیده‌اید که در مقایسه با آن مرا متهم به بی‌سوادی می‌کنید و دست به اعتراض می‌زنید؟ چرا نوشته‌های من باید شبیه نوشته‌های دیگران باشد تا شما راضی بشوید؟ اینجانب عادت دارم به مسائل پیرامونم فکر کنم. مثلاً به ورق‌های پاسور فکر کرده‌ام و به این نتیجه رسیده‌ام که آن‌ها شبیه به یک تقویم هستند. پاسور پنجاه و دو برگ دارد به نشانه پنجاه و دو هفته سال. چهار خال دارد به نشانه بهار و تابستان و پاییز و زمستان، و هر خال سیزده برگ دارد. البته ما دوازده ماه داریم، اما اگر به سال قمری توجه داشته باشیم گاهی می‌توانیم یک ماه به مجموعه دوازده اضافه کنیم (هر سه سال) تا نظم سال شمسی برهم نخورد. اکنون که این چیز‌ها را برای شما می‌نویسم ابداً به خاطر نمی‌آورم در جایی این مطلب را خوانده باشم، اما کاملاً درست به نظر می‌رسد. اخیراً این را در جمعی گفتم و شنونده‌ای با خشم به سوی یک دوست باسواد برگشت و پرسید: راست می‌گوید؟

این را از این جهت نوشتم که بسیار از این مطالبی که برای شما می‌نویسم محصول اندیشه خود من است. من جایی آن‌ها را نخوانده‌ام که مرجع آن را برای شما روشن کنم، و در یک برنامه ده‌دقیقه‌ای نیز نمی‌توانم نام صد جلد کتاب مرجع را ذکر کنم. در عین حال نمی‌توانم بگویم به قول دکارت یا کانت یا کس دیگری، بلکه باید بگویم به قول خودم، که این هم حرف بزرگی‌ست. بعد شما می‌خوانید و خشمگین می‌شوید، چون به نظرتان می‌آید حرفی غیر علمی‌ست.

زمانی به آقایی پاسخ داده بودم که علم صرفاً برازنده آقایان است و همین بسیاری را خشمگین کرده بود. دوستان عزیز اگر به جای من بودید و از عنفوان جوانی هرچه را به صورت جدی به آقایان پیرامون‌تان گفته بودید مواجه با حالت تمسخر آن‌ها می‌شدید به این نتیجه می‌رسیدید که مردان تحمل شنیدن هیچ حرف جدی و جدیدی را از دهان یک زن ندارند. اخیراً یکی از شخصیت‌های مشهور ایران با خشم فروخورده‌ای به من گفت اسم تو هم در جمع کسانی آمده است که واژه‌هایی را ابداع کرده‌اند. هرچه پرسیدم در کجا این را خوانده پاسخ نداد. این البته به وضوح روشن است که بسیاری از واژه‌ها را زنان اختراع کرده‌اند، اما در هنگام گفت‌وگو این خشم مردان را برمی‌انگیزد. می‌دانم به شما برخواهد خورد، اما بدبختانه این واقعیتی‌ست که بسیاری از مردان زن را به عنوان یک شیئی جنسی می‌بینند. می‌گویید نه؟ توجه کنید به وازه «عورت» که خطاب به زنان اطلاق می‌شود یا تا همین اواخر اطلاق می‌شده است. اکنون مرا در هجده‌سالگی در ذهن مجسم کنید که به آقایی می‌گویم به نظر شما چرا ما زنان نباید جرئت داشته باشیم تنها به خیابان برویم؟ و او در جواب بگوید: اگر میل داشته باشی من پارتنر تو می‌شوم تا بتوانی به خیابان بروی. یا به آقای شاعری می‌گویم نظر شما درباره این شعر چیست؟ و او پاسخ می‌دهد: ببخشید خانم من زن دارم، و ده‌ها مثال دیگر.

در حال حاضر یک رادیو زمانه‌ای وجود دارد و من یکی از افرادی که برای آن برنامه درست می‌کنم و صمیمانه می‌کوشم هربار حرف نویی برای شما بزنم، و هربار از بابت حمله اغلب بدون علت شما یکه می‌خورم. البته این حق شماست که اگر نارضایتی دارید ابراز کنید، اما تعیین تکلیف کردن برای افراد کار من و شما نیست. همچنین توهین کردن که عمل نادرستی‌ست.

در ضمن جهت اطلاع افرادی که بسیار از علم صحبت می‌کنند به اطلاع می‌رسانم که هر اتم هیدروژن با اتم بغل دستی خود تا حدودی متفاوت است. مثل من و شما. راستی آیا علمی را می‌شناسید که به این مهم پرداخته باشد؟ این هم از عقاید خود من است. حالا آیا برای گفتن چنین حرفی باید دانش فیزیک و شیمی داشت؟ آیا نمی‌توان بر اساس یک نگاه کلی به طبیعت به این نتیجه رسید که اتم‌های هیدروژن با یکدیگر تفاوت دارند؟ مثلاً آیا نمی‌شود فرض کرد نوعی حالت نرینگی و مادینگی نیز در میان اتم‌ها وجود داشته باشد؟ اشکالی دارد انسان این استنباط را با صدای بلند بگوید؟

و یک نکته دیگر: به نظر شما اینکه مسلمان‌های شیعه در هنگام نماز خواندن پیشانی خود را روی مهری می‌گذارند که خاکش از کربلا آمده است آیا یک حرکت خرافی‌ست؟ و یا یک حرکت علمی و عالمانه؟ من ادعا می‌کنم که این یک حرکت کاملاً عالمانه و حت علمی‌ست و به قطع و یقین حاضرم درباره آن گفتمانی با شما داشته باشم. اما پیش از باز کردن آن گفتمان علاقه‌مندم نظر شما را در این‌باره بدانم. لطف کنید و در این بحث شرکت کنید و نظر بدهید. در عین حال بازهم ادعا می‌کنم که بخش قابل تاملی از آن‌چه که به نام خرافات نامیده شده است باید زیر ساخت علمی داشته باشد. بازهم از شما دعوت می کنم تا در این بحث وارد شوید. شاید بتوانیم درکنار یکدیگر به نتایج جالبی برسیم. راستی مردم در ایران در هنگام ریختن آب داغ روی زمین و در شب بسم‌الله می‌گویند تا جن‌ها فرار کرده و نسوزند. به نظر شما این یک رفتار علمی‌ست یا خرافی؟

گلناز امین

Wed, 20 Apr 2011 14:06:07 +0000

گزارش زندگی ما– شماره ١٤

شهرنوش پارسی‌پور

شهرنوش پارسی‌پور - نخستین باری که گلناز امین را دیدم بهار سال ١٩٩٢ میلادی در لوس آنجلس بود. در پائیز سال قبل از آن در ایران بودم که بنیاد پژوهش‌های زنان ایران از من دعوت به عمل آورد که در سومین نشست این بنیاد در لوس آنجلس شرکت کنم. دعوت را پذیرفتم. دعوت‌های دیگری نیز از من به عمل آمد که همه را پذیرفتم. اما در اسفندماه‌‌ همان سال دوباره به زندان افتادم. این ماه اسفند مصادف شده بود با یکی از عزاداری‌های مذهبی.

حالا به یاد نمی‌آورم ماه رمضان بود و یا ماه محرم. در عین حال تعطیلات عید نیز به این مجموعه تعطیلات اضافه شده بود. و تقریبا یک ماه کامل عزاداری و تعطیلات عید باعث شد تا کار رسیدگی به پرونده من به تعویق افتد. در نتیجه برنامه ریزی سفر من که بنا بود در آغاز به آلمان بروم و سپس به سوئد و از آنجا به آمریکا تغییر شکل داد. دوران سفر به آلمان و سوئد را در زندان بودم و چند روز پیش از آغاز کنفرانس سه روزه بنیاد آزاد شدم. کبودی ناشی از ضربه هائی که یکی از ماموران جمهوری اسلامی به صورتم کوبیده بود هنوز باقی بود و قیافه غم انگیزی پیدا کرده بودم. مجبور بودم به سویس بروم تا بتوانم از سفارت آمریکا ویزا بگیرم. این بخش از برنامه نیز به یاری دوست نازنیم، روانشاد الهه سمیعی به انجام رسید. به خاطر می‌آورم که در هواپیمای سویس ایر که مرا به لوس انجلس می‌برد از آرامش عجیبی برخوردار بودم. پس از سال‌های دراز که زیر بار فشار روانی بودم اینک بر فراز اقیانوس اتلس به حرکت‌های دلقکی نگاه می‌کردم که از طریق تلویزیون مدار بسته با انجام حرکات ورزشی نشسته به مسافر این راه دور فرصتی می‌داد تا خستگی عضلانی را برطرف کند.

و در همین شهر لوس انجلس بود که گلناز امین را درمیان خیل دوستان آینده دیدم. این مقدمه‌ای شد برای آغاز یک دوستی عمیق و دراز مدت. در رسیدن به لوس آنجلس متوجه شدم که سه زن ایرانی، هما سرشار، افسانه نجم ابادی و گلناز امین بنیانگزاران بنیاد پژوهش‌های زنان ایران هستند. در عمل اما دو تن از آنان، یعنی هما سرشار و افسانه نجم ابادی از ادامه کار خودداری ورزیدند، اما گلناز امین کار را با علاقه ادامه داد و اینک در بهار سال ٢٠١١ بیست و دومین اجلاس این بنیاد در هلند برگزار خواهد شد. گلناز امین با پشتکار، علاقه و پای زنی قابل تحسینی کار برگزاری این کنفرانس‌ها را ادامه می‌دهد. اینک اما در بهار سال نود و دو او زنی بود باریک اندام و بسیار خوش لباس که لبخند از لبانش محو نمی‌شد. او در جریان برگزاری سومین کنفرانس بنیاد پژوهش‌ها میهماندار من بود و ‌‌نهایت محبت را در حق من روا داشت، که البته او تنها نبود و تمامی دوستانی که در این کنفرانس شرکت داشتند همین محبت را در حق من روا می‌داشتند. به گفته یکی از آن‌ها هفتصد دلار پول تلگراف هائئ شده بودکه آن‌ها بتوانند مرا از ایران و از زندان خارج کنند. در همین سال در جریان سفرهای متعدد به شهرهای مختلف آمریکا در بوستون که مکان زندگی گلناز امین بود که یک بار دیگر او را دیدم و در خانه زیبایش با او ناهار خوردم.

دوسال بعد دوباره در آمریکا بودم و این بار برای همیشه. لطف گلناز امین باز همیشه شامل حالم بوده است. گلناز زنی ست جدی و کوشا. او که از جمهوری اسلامی صدمه زیادی خورده و پدرش را در این رابطه از دست داده است باور دارد که باید کار کرد و کارکرد و کار کرد. آنان که با کنفرانس‌های بنیاد پژوهش‌های زنان آشنائی دارند می‌دانند که این بنیاد با چه نظم و دقتی جلسات خود را برگزار می‌کند.

بنیاد هرساله مبانی موضوعی نوینی را در رابطه با زنان مطرح می‌کند و سخنرانان برگزیده‌ای نظریات خود را در اختیار عموم قرار می‌دهند. گلناز امین همیشه در تمام این کنفرانس‌ها حضور دارد. پادرد شدید او نیز حتی قادر نیست این زن پرکار را از پای درآورد. من در برخی از این کنفرانس‌ها شرکت داشته‌ام. البته همیشه با لطف گلناز امین که یا مرا دعوت کرده است و یا اگر کنفرانس در نزدیکی محل زندگی من بوده است ترتیب شرکت رایگان مرا داده است. تا آنجا که به خاطر دارم در نوزدهمین کنفرانس بنیاد بود که مرا به عنوان زن برگزیده سال معرفی کردند. بدون شک حضور گلناز امین در این گزینش نقش داشته است. آن روز را که معرفی شدم به خاطر سپرده‌ام. به خوبی به یاد می‌آورم که گلناز با نگرانی مراقب بود تا همه کار‌ها به خوبی جریان داشته باشد. این کنفرانس در نزدیکی واشینگتن برگزار می‌شد. بنیاد خرج تهیه فیلمی مستند درباره مرا نیز تقبل کرده بود و مرضیه وفامهر فیلم را ساخته بود که با تشویق حاضران روبرو شد.

اما چند سال پیش از این کنفرانس، در سال دوهزار و سه که در رودایلند، در شهر پرووینس زندگی می‌کردم گلنار چندین بار از بوستون به دیدارم آمد. به اتفاق از کاخ هاثی دیدنی این منطقه بازدید می‌کردیم. گاهی نیز به سراغ عتیقه فروشی‌های دیدنی و جالب این منطقه می‌رفتیم. برطبق توضیح گلناز امین این عتیقه فروشی‌ها در سراسر امریکا بی‌همتا هستند. البته ما خرید چندانی نمی‌کردیم، اما تماشای این مجموعه آثار هنر بشری بسیار قابل تامل بود.

گلناز امین در خانواده‌ای بهائی به دنیا آمده است، اما هرگز ندیده‌ام که تعصب مذهبی داشته باشد. او هرگز داعیه مذهبی نداشته است. پدر او، مهدی امین امین در دوران جمهوری اسلامی اعدام شده است. می‌دانیم که بهائیان در جمهوری اسلامی به شدت تحت تعقیب هستند. هنگامی که می‌خواستم این نکته را بنویسم روز سیزدهم ماه دسامبر بود. فکر کردم شاید گلی امین علاقه‌ای به طرح این مسئله نداشته باشد. چون بسیار کم دیده‌ام که او درباره این حادثه دلخراش گفتی در میان آورد. پس به او تلفن کردم. هنگامی که مسئله را مطرح کردم بسیار منقلب شد. ظاهرا در‌‌ همان تاریخی زنگ زده بودم که پدر گلی اعدام شده بود. این مسئله مرا هم شگفت زده کرد.

و باز بیشتر شگفت زده هستم که این همه اعدام از برای چیست؟ چرا باید از بهائیان یا صاحبان دین‌ها و اندیشه‌های دیگر ترسید؟ روشن است که جمهوری اسلامی مردم ایران را صغیر می‌داند. و از این وحشت دارد که مردم، یعنی گوسفندان گله او رمه خود را ترک کنند. امروزه روز در در زمانه‌ای هستیم که صاحبان عقاید و ادیان مختلف بیش از پیش به یکدیگر نزدیک می‌شوند. دلایل متعددی وجود دارد که باعث می‌شود تعصبات مذهبی فروکش کند. اما در ایران هنوز این باور وجود دارد که همه باید عضو یک گله معین باشند. چنین است که بهائیان را اعدام می‌کنند و مسحیان ترور می‌شوند.

گلناز امین با پای زنی قابل تحسینی بنیاد پژوهش‌های زنان ایران را اداره می‌کند. هرگز ندیده‌ام از پدرش سخنی بگوید و یا در این مورد گله و شکایتی بکند. اما باید در کار برگزاری کنفرانس‌های این چنینی باشید تا بدانید چه کار سختی ست. کنفرانس هرساله در یکی از شهرهای جهان برگزار می‌شود. اهالی آن شهر به ویژه زنان در کار برگزاری کنفرانس همکاری می‌کنند. هرساله پس از بحث‌های زیاد موضوعی به عنوان طرح گفتگوهای سال بعد انتخاب می‌شود. در طی سال افرادی که علاقمند به شرکت در کنفرانس هستند سخنرانی هائی تهیه می‌کنند. نظم و ترتیب کنفرانس‌های بنیاد رشک برانگیز است. آیا اینکه پدر گلناز امین اعدام شده است عاملی در پای زنی او در ادامه این کار سترگ است؟ شاید به راستی گلناز در جستجوی پیدا کردن راهی بوده است تا خاطره پدر را گرامی دارد. اما هرگز دیده نشده است که در جریان کنفرانس از بهائیان سخنی در میان آید. یا گلناز امین پافشاری داشته باشد تا دیده شود. پس مرگ دلخراش پدر انگیزه اصلی گلی در ادامه دادن این راه خطیر نیست. تنها می‌توان گفت که او زنی ست سرسخت که کار خود را دوست می‌دارد. جهان از کمبود افرادی که صادقانه و با علاقه مسیری را دنبال می‌کنند رنج می‌برد. گفته می‌شود که اگر با علاقه و از سر وظیفه‌شناسی کاری، ولو کاری کوچک را ادامه دهیم به نتایج بزرگی خواهیم رسید. بدون شک گلی امین جزو آن دسته از مردمانی ست که سر خود را با آسودگی و وجدان پاکیزه بر بالش می‌گذارند.

یاد او گرامی باد و امید آنکه روزی این کنفرانس در ایران برگزار شود تا هموطنان داخل کشور بتوانند در آن شرکت کرده و بدون وحشت حرف بزنند. تا آن روز بیاید گلی دارد صبورانه کار می‌کند. کنفرانس این بنیاد مکان برخورد دوستان فعالی ست که هرساله با دست پر راهی این کنفرانس می‌شوند.

خانم دکتر یوکوفوجی موتو و ژاپن پس از زلزله

Sun, 10 Apr 2011 13:57:50 +0000

گزارش زندگی ما– شماره ١٣

شهرنوش پارسی‌پور

شهرنوش پارسی‌پور - مدتی پیش، درست به خاطر نمی‌آورم یک سال پیش یا بیشتر به دعوت بخش ایران‌شناسی دانشگاه اوساکا به ژاپن رفتم. در آغاز یکی از استادان ایرانی مقیم ژاپن با من تماس گرفت و بعد خانم دکتر یوکو فوجی موتو‌ای میلی فرستاد. این مقدمه آشنائی بود، تا بعد در خود ژاپن با چشمان خودم ببینم که آن‌ها یک ملت متفاوت هستند. خانم فوجی موتو پارسی را بسیار خوب گپ می‌زند، آنقدر که شگفت انگیز است. اما شگفتی در این حد ایستا نیست. در جلسه‌ای که بخشی از ایران‌شناسان ژاپن حضور داشتند متوجه شدم که ژاپنی تنها زمانی کاری را به انجام می‌رساند که بتواند خوب انجام دهد. آنان همه با آنچنان روانی و روشنی پارسی گپ می‌زدند که انسان پارسی زبان را خوش می‌آمد. افتخار دارم بگویم که یک حالت دوستی میان من و خانم فوجی موتو پا گرفت.

می‌دانید که خوراک‌های ژاپنی بسیار ظریف و شسته و رفته هستند. ما ایرانی‌ها هم عادت داریم به آشپزی خود افتخار کنیم. از آنجائی که خانم فوجی موتو مدت‌ها در شهر شیراز زندگی کرده بود یک روز از او پرسیدم از میان خوراک‌های ایرانی از کدام بدش می‌آید. ایشان هم بلادرنگ گفت: پیاز خام! بی‌اختیار خندیدم. این واقعیتی ست که پیاز خام هم پیاله برخی از خوراک‌های ایرانی به ویژه چلوکباب است. از پس از این جمله بود که متوجه شدم میهماندارم را بیشتر از حد میهمانداری دوست دارم. البته من همیشه مستعد هستم که با همه دوست بشوم، اما این بار به راستی احساس دوستی کردم. چای سبز شگفت انگیزی که باخانم فوجی موتو در کافه‌ای نوشیدیم، و تئا‌تر کابوکی که با یکدیگر رفتیم، همه این‌ها به خاطرات بسیار خوش برای من تبدیل شده است. و دست آخر نیز او گل سینه‌ای به من داد که بسیار زیبا بود و به گفته خودش از مادرش برای او باقی مانده بود. هنوز کارت یادگاری را که او برای من در آغاز سال ببر فرستاد روی قفسه کتابخانه قرار دارد. ژاپن جائی بود که من می‌توانستم با خیال راحت از سال‌های دوازده گانه چینی حرف بزنم بی‌آن که متهم به خرافاتی بودن بشوم.

و بعد تماشای مردم که همانند انبوه مورچگان در قطار‌ها سوار می‌شدند و انبوه مردمی که معلوم بود روزانه بیشتر از هشت ساعت کار می‌کنند. مهربانی صاحب میهمانخانه، که بی‌آنکه انگلیسی بداند با استفاده از زبان اشاره به من کمک کرد تا اینترنتم را راه بیندازم. حضور زری طاهری در ژاپن و حالت بسیار راحتی که ایرانی‌های مقیم ژاپن در میان این مردم حس می‌کنند. همه این‌ها خاطرات بسیار خوشی بود. اکنون مدت‌ها بود که از خانم فوجی موتو خبری نداشتم، و با خودم فکر می‌کردم که چه بسا او از دست من به دلیلی رنجیده خاطر است. حالا عید تت بود و سال نو خرگوش آغاز می‌شد. یک‌ای میل کوتاه زدم و سال نو را تبریک گفتم. خانم فوجی موتو بیدرنگ تماس گرفت و گفت که مشغول پیاده کردن نوار سخنرانی من روی کاغذ بوده است. از من می‌خواست که نگاهی به این انبوه نوشته‌ها بکنم، و من به قول معروف‌ای والله آوردم. این خانم ژاپنی نشسته بود و افاضات حقیر را که در دو ساعت انجام گرفته بود، واژه به واژه روی کاغذ آورده بود. یک جلسه پرسش و پاسخ هم بود که ایشان همه را از نوار پیاده کرده بود. به راستی شرمنده شدم و در عین حال احساس غرور می‌کردم. البته موضوعی که در ژاپن درباره آن گپ زده بودم بزودی در رادیو زمانه با اندکی تفاوت به چهره برنامه رادیویی عرضه خواهد شد. اما واقعیتی ست که خانم فوجی موتو به معنای حقیقی کلمه زحمت کشیده بود. یک کار بسیار ژاپنی انجام داده بود که اجر چندانی هم ندارد. این نوشته‌ها بناست در پخش بسیار محدودی به چاپ برسد.

هنوز عرق شرمندگی من خشک نشده بود که زلزله ژاپن رخ داد. از طریق اینترنت بودکه آن فیلم‌های ترسناک را دیدم. گفته می‌شود شدت زلزله به حدی بوده که روی سرعت زمین تاثیر گذاشته. روشن است که هنگامی که دوستی در میان مردمی دارید بیشتر نگران می‌شوید. فقط دو کلمه نوشتم: خوب هستید؟ پاسخ مفصل‌تر بود. خانم فوجی موتو ساکن بخش غربی جزایر است و این بخش شرقی ست که اینهمه به شدت آسیب دیده است. اما او به شدت نگران کشورش هست. حالا دیگر از او خبر ندارم و قصد هم ندارم با نوشتن‌ای میل وقت عزیزش را بگیرم. بدون شک او هم همانند همه ژاپنی‌ها بسیج شده است تا کاری انجام دهد، و من مانده‌ام چه کاری برای ژاپن انجام دهم. کمپانی سازنده سواری من نیسان است.‌ای میلی دریافت کردم که از صاحبان نیسان خواسته بود به ژاپن کمک کنند. مبلغی کوچک فرستادم و در دریای فکر فرو رفتم.

چقدر بد است که آدم دانش فیزیکی و ریاضی نداشته باشد، که من ندارم. چقدر هم بد است که آدم خرافاتی باشد، که من هستم. اما فکری نیمه خرافی و شبه علمی به مغزم آمده که در زیر می‌نویسم. امیدوارم نخندید به من. آن فکر این است که آیا یکی از دلایل شدت زلزله ژاپن «انگیختگی خاک و شن و سنگ» است؟ البته نمی‌دانم چنین اصطلاحی وجود دارد یا نه. اما من براساس خرافاتولوژی دچار این پندار شده‌ام که خاک و سنگ و شن هم می‌توانند انگیخته شوند. در یکی از کابوس هائی که در دوران بیماری‌هایم داشته‌ام می‌دیدم که یک تمدن عظیمی در متجاوز از بیست هزار سال پیش در روی زمین وجود داشته است که به دلیل «انگیختگی خاک» به نابودی کشانده شده است و همه چیز به هوا رفته. بیائید باهم این خرافات را بررسی کنیم.

ما می‌دانیم که خاک هم همانند هر پدیده‌ای زنده است و از مولکول‌های تپنده و متحرک ساخته شده است. درست به همین علت گل و میوه به بار می‌نشیند. سنگ هم می‌دانیم که از نظر علمی ثابت شده است که حرکت دارد و سلول سازی می‌کند. اکنون ما بیدریغ از الکتریسیته استفاده می‌کنیم تلفن و رادیو و تلویزیون و اینترنت به راه است. و دامنه امواجی که ما را احاطه کرده است به شدت گسترش یافته. همه ما به این دلیل انگیخته هستیم. مثلا الان ساعت چهار بامداد است، اما من به مدد الکتریسیته بیدار هستم و دارم برای شما می‌نویسم که همین فردا آن را ضبط کنم و از طریق اینترنت برای رادیو زمانه بفدرستم. من دائم انگیخته هستم. شدت این انگیختگی به حدی ست که نه انقلاب مصر و لیبی را از تلویزیون دیدم و نه حتی زلزله ژاپن را. می‌ترسم مهار رفتاری‌ام را از دست بدهم. حالا آیا ذرات خاک هم که دائم دارند با این امواج بمباران می‌شوند انگیخته هستند؟ مثلا آیا شتاب رشد سلولی سنگ، به دلیل انگیختگی ناشی از برخورد امواج الکتریسیته به آن بیشتر شده است؟ هم اکنون یک مقاله اینترنتی خواندم که سرعت زمین به اندازه یک در میلیونیوم ثانیه بیشتر شده است. خودتان فکرش را بکنید که این چقدر تحول کوچکی ست، اما از قرار برای دانشمندان بسیار مهم است. حالا آیا ممکن است که ذرات خاک، مثلا در همین نسبت یک میلیونیوم ثانیه شتاب رشد یا حرکت بیشتری پیدا کرده باشند؟ اگر این خرافات سر سوزنی جای بررسی داشته باشد آیا می‌توان محاسبه کرد که مجموعه سنگ‌ها و خاک‌ها با هم چقدر تحرک بیشتری پیدا کرده‌اند؟ و آیا می‌توانند در ایجاد زلزله‌های شدید موثر باشند؟

حالا آیا آخر زمان همین است؟ یعنی مقطعی که خاک بسیار انگیخته می‌شود و دارای نوعی هشیاری «فراخاکی» یا مثلا «ابرخاکی» می‌شود؟ مثلا خاک جسد یک مرده خاک شده در تحرک ممکن است دوباره و به زحمت یک شکل قابل تامل و قابل بررسی پیدا کند. چون این خاک «انگیخته» شده و گذشته خود را بازسازی می‌کند.

اگر دوست دارید این بحث خرافی را ادامه بدهیم بنویسید و نظر بدهید. یادتان باشد که من دانشمند نیستم و رسماً اعتراف می‌کنم که خرافاتی هستم.

من درون

Sat, 09 Apr 2011 19:11:22 +0000

برنامه گزارش زندگی ما- شماره ۱۲

شهرنوش پارسی‌پور

شهرنوش پارسی‌پور - با دوست زندانی ساکن بند هشت گفتمانی داشتیم که منجر به طرح مسئله «من درون» شد. دیشب داشتم به یک سریال هندی ساخته «بالی‌وود» که از سایتی پخش می‌شد نگاه می‌کردم. مرد برهمنی که پسر بسیار باهوشی از فرقه به اصطلاح نجس‌ها را به فرزندی پذیرفته است در مقام پند و اندرز به او می‌گفت تا من درونی خود را پرورش دهد و تعالی بخشد. این نکته مرا به یاد یک فیلم بسیار خوب فرانسوی به نام «عموی آمریکائی من» ساخته آلن رنه انداخت. آلن رنه برای ساختن این فیلم از اندیشه‌های فلسفی هانری لابوری، دانشمند فرانسوی الهام گرفته است.

قهرمانان فیلم سه شخصیت هستند که با من درون خود درگیری دارند. رنه کشاورز زاده‌ای ست که به رهبری یک کارخانه پارچه‌بافی رسیده. هنرپیشه مورد علاقه او ژان گابن است. ژانین زنی‌ست هنرپیشه و نویسنده که از طبقه کارگر برخاسته و عاشق ژان، نویسنده و سیاستمدار بورژوا است. ژانین همیشه تحسین‌کننده مردان قهرمان و شمشیرزن است. ژان محبوب او برعکس عاشق دانیل داریو، هنرپیشه زن فرانسوی‌ست. در جریان فیلم متوجه می‌شویم که ارتباط ژان و ژانین در حقیقت ارتباط من درونی واژگونه آنهاست. مرد درون ژانین که روحیه قهرمانی دارد، به زن درون ژان که ملکه‌وار است عشق می‌ورزد. رنه، مدیر کارخانه برعکس به من درونی مردانه خود تکیه دارد، و تمامی حرکات و رفتار ژان گابن، هنرپیشه مورد علاقه خود را بازسازی می‌کند. در نتیجه روشن می‌شود که لزومی ندارد که ما یک «من درونی» از جنس خودمان داشته باشیم. خود من تا جائی که به خاطر می‌آورم در کودکی دائم در کنار شوالیه‌ها شمشیر می‌زدم. علاقه من به آرامین، یکی از سه تفنگدار، و یا ژان دلاور قصر سن پل علاقه‌ی حقیقی بود. به‌نظر می‌رسد که من درونی من یک مرد جنگجو بوده است.

اما یک آن به عقب بازگردید و به ژرفای تاریخ بروید. خود را به زمانی برسانید که «آینه» هنوز اختراع نشده است. در چنین فضائی مردم از خود چه تصوری دارند؟ هرگاه این پرسش را مطرح کرده‌ام پاسخ شنیده‌ام که مردم به خود در آب می‌نگریستند. دست بر قضا در داستان نارسیس (نرگس) می‌بینیم که او هنگامی که در آب نگاه می‌کند به خود عاشق می‌شود. حالا تا اینجا را داشته باشید و فقط به این فکر کنید که در زمان‌های پیش از آینه مردم خود را در چه کسانی باز می‌یافتند؟ مجسمه‌ای در خاورمیانه کشف شده که باستان‌شناسان نام آن را «ونوس خاورمیانه» گذاشته‌اند. این مجسمه زنی‌ست با شکم بزرگ و سینه‌های آویزان و دست و پای به نسبت کوتاه. از این مجسمه به مقدار زیادی در گوشه و کنار پیدا شده و این پندار را به‌وجود می‌آورد که او به گونه‌ای یکی از خدایان بوده است. از آنجائی که گهگاه ابعاد هیکل این مجسمه بسیار کوچک است و در دست جای می‌گیرد می‌توان باور کرد که او خدای سیاری بوده است و همیشه با صاحبش زندگی و حرکت می‌کرده. در این حالت بر این پندارم که این خدای نه خیلی زیبا بایستی در نقش من درونی افراد نقش بازی می‌کرده. چرا؟ آینه وجود ندارد و ما چه کسی را بیشتر از همه می‌بینیم؟

بی‌شک ما، اعم از زن و مرد، بیشتر از هر کس وابسته به مادر خود بوده‌ایم. در بخش قابل ملاحظه‌ای از این دوران پدر حضور غایبی بوده است. مدت زمان درازی نیست که پدر به مجموعه ابواب‌جمعی خانواده پیوسته است. در طی میلیون‌ها سال کودکان در پیرامون مادر خود حلقه زده بوده‌اند. این خیلی طبیعی‌ست که خود را در آینه‌ی چهره این مادر بنگرند. روشن است که زنی در ده هزار سال پیش که هر ساله یک بچه می‌زائیده و دائم بچه شیر می‌داده، دارای شکمی بزرگ و سینه‌های آویزانی بوده باشد. اما در عین حال چه بسا بزرگی شکم این مجسمه‌ها به این دلیل بوده باشد که سازندگان آن‌ها می‌خواسته‌اند تجسمی از مادر گهانی را در معبد خانگی خود نگاه دارند. شکم بزرگ او می‌بایست‌‌ همان زهدانی باشد که تمامیت کهکشان‌ها را در خود گرفته است.

براین پندارم که اگر ما رهبری جامعه را از نوع زنانه بربگزینیم، منظورم‌‌ همان دختر شش - هفت ساله‌ی بلوچ است، باعث خواهیم شد تا مردم در آرامش و احساس امنیت بیشتری زندگی کنند. این حقیقتی‌ست که طبیعت زنانه به ذات هستی نزدیک‌تر و با آن هماهنگ‌تر است. اینک اما اگر جهان خود را زنانه‌وار می‌نمایاند، تردیدی نمی‌توان داشت که انسان، این رونده و طی طریق‌کننده در این متن، اعم از آنکه زن یا مرد باشد، بیشتر در قالب مردانه قابل دریافت است. ما می‌حرکتیم، رونده هستیم، در بطن حضور مادر خود به سوی مجهولی می‌رویم. پس مردانه هستیم، ولو آنکه زن باشیم. از این روی امروزه شگفت‌انگیز نیست اگر که عطار نیشابوری، از رابعه عدویه، عارف بزرگ ایران در میان مردان و به صفت مردانه یاد کند. آیا آنچه که می‌خواهم بگویم روشن است؟ نه روشن نیست،. پس چند و چونی بیشتری را واگو می‌کنم:

می‌بینیم که مکانیت هستی، یا‌‌ همان گهان خود را در پیکره زنی بسیار عظیم و بی‌کرانه به نمایش می‌گذارد. ما همه از خورشید‌ها تا سیاره کوچک زمین و انسان‌های ساکن آن همانند جنین‌هائی هستیم که در اندرونه‌ی زهدانی این مادر کبیر زندگی می‌کنیم. از آنجائی که در حرکتیم، و از آنجائی که به «قصد» در حرکتیم، پس هم مقصودی داریم، که نمی‌دانیم چیست و هم به دلیل «حرکتیدن» از صفتی مردانه برخورداریم، حالا چه زن باشیم و چه مرد. هر کنشی نرخویانه است. ما همه مردیم چون مردانه می‌رویم. در عین حال همه مایان جنینیم و در کودکی‌ای ابدی دست و پا می‌رنیم، چرا که در زهدان «او» هستیم. اگر آن فیلم داستان- دانشی آمریکائی را که به نام «راز کیهان» در ایران نمایش داده شد دیده باشید این معنا به خوبی در آنجا جا افتاده است. پس چه بسا بتوانیم بگوئیم: خدا کودکی‌ست که هنوز به دنیا نیامده است، چرا که هریک از ما یکی از سلول‌های او هستیم و میلیون‌ها سال است که ما می‌آئیم و می‌رویم و خواهیم آمد و خواهیم رفت. ما پیکره خدا را داریم سلول به سول می‌سازیم. این‌کار با رنج و تعب و البته شادمانی و شعف و وجد اتفاق می‌افتد، از این روی پس خدا کودکی‌ست که هنوز به دنیا نیامده، از دیگر سو او آن به آن و ذره به ذره به چلیپا کشیده می‌شد، به چلیپا کشیده می‌شود و به چلیپا کشیده خواهد شد.

اکنون اگر یک بارهم کودکی را به پادشاهی برگزینیم آیا اشتباه کرده‌ایم؟ و یا در حقیقت پادشاه واقعی را برگزیده‌ایم؟

گرچه شما این برنامه را زمانی بعد‌تر خواهید شنید و خواهید خواند، اما امروز صدمین سالروز هشت مارس است. به طور رسمی صد سال از مبارزه زنان برای به دست آوردن آزادی می‌گذرد. این روشن است که مردان آزاد نخواهند شد اگر که زنان اسیر باشند. و زنان و مردان آزاد نخوهند شد اگر که کودکان اسیر باشند. پس به امید آزادی برای همه مردمان، از زنده و مردگان، چرا که آنان که در راه آزادی انسان مرگ را پذیرا شدند، به گونه‌ای که بر من روشن نیست، خبر آزادی را دریافت خواهند کرد و خاک لاجرم سبز‌تر خواهد شد.

پیشنهادی برای ساختار آینده‌ی حکومت ایران

Sat, 05 Mar 2011 16:41:52 +0000

برنامه‌ی گزارش زندگی ما- شماره‌ی ۹

شهرنوش پارسی‌پور

شهرنوش پارسی‌پور- جهان اسلام شلوغ و آشفته است. مراکش، تونس، لیبی، مصر، اردن، سوریه، بحرین و ایران درهم می‌جوشند. بدون شک عربستان نیز دچار یک حالت انقلابی شدید است که تا این لحظه (نیمه‌ی اسفند سال ۸۹ شمسی) هنوز بارز نشده است. همه‌ی اینها نشانه‌ی این است که مردم خاورمیانه دارند به صراحت و در عین شفافیت فریاد می‌زنند و نشان می‌دهند که آمادگی شدید دریافت معنای دموکراسی را دارند، اما من براین پندارم که گرچه از نظر روانی این آمادگی به وجود آمده است، اما از نظر واقعیت‌های جامعه‌شناختی، ما اندکی با این معنا فاصله داریم. روشن است که اینجانب توان راه‌اندازی گفتمان درباب تمامی مناطق خاورمیانه را ندارم، چراکه شناختم از این جوامع محدود است، اما در باب ایران می‌توانم تاحدی حرف بزنم. پس گفتارم را محدود به ایران می‌کنم.

به پندار من ما ایرانی‌ها از نظرگاه ذهنی به آن مرحله‌ای رسیده‌ایم که دموکراسی را در درون جامعه‌ی خود جذب کنیم، اما حداقل سه مشکل وجود دارد: مشکل نخست جغرافیایی است. ما در مرکز جهان قدیم قرار گرفته‌ایم و از این نقطه نظرگاه مکان رفت و آمد قبایل از شرق به غرب و از غرب به شرق و از شمال به جنوب و برعکس هستیم. در درازای تاریخ نیز بارها و بارها مورد تجاوز و هجوم قرار گرفته‌ایم. راز حجاب زنان و پوشیدگی مردان ایرانی در همین معنا نهفته است. ما باید پوشیده می‌بودیم. بیشتر پوشیده در رنگ سیاه تا کمتر سکسی جلوه کنیم و کمتر مورد توجه قرار بگیریم. در روستاهای ایران که تا همین اواخر، مردم گل به سر و کله‌ی بچه‌های‌شان می‌مالیدند و زشت‌نمایی می‌کردند تا مورد هجوم و تجاوز قرار نگیرند. پس ما همیشه شاه گردن کلفتی انتخاب می‌کردیم که ادای خشونت دربیاورد که این یعنی استبداد. یا رئیس قبیله‌ی مهاجم رئیس ما می‌شد که چون دچار کمیت عددی بود با خشونت رفتار می‌کرد تا ما را مرعوب کند.

مشکل دیگر ما اما بوم‌شناسانه‌ای یا اکولوژیکی است. کم‌آبی در ایران مشکل عظیمی ایجاد کرده است. حفر قنات و بسته بودن پای مردم به زمین منجر به شکل‌گیری نظام ارباب و رعیتی شده است. در زمان حجاج ابن یوسف که خلیفه‌ی بی‌رحمی بود دستور داده بودند که به پای رعیت‌های فراری زنجیر نبندند، اما نام روستای‌شان را روی پیشانی‌شان داغ کنند. این بیچارگان بی‌زنجیر چاره‌ای نداشتند جز آن که همانند گوسفند به آغلی به نام روستای زادگاه‌شان بازگشت کنند. حالا اگر مملکت همانند هندوستان پرآب و جنگلی بود روستایی فراری می‌توانست به عمق جنگل برود و یک مرتاض آزاد بشود.

مشکل سوم اما که از همه‌ی مشکلات مهم‌تر است عدم رشد تکنولوژیکی است. گرچه ما در دنیای قدیم اختراعات زیادی کردیم که خط یکی از مهم‌ترین آنهاست (منظورم کل مردم منطقه است که صاحب اختراعات بودند)، اما این واقعیتی‌ست که در جهان معاصر از این نظر و به دلایل متعدد از کار کمک به رشد دانش و علم و فن درماندیم، و این نکته‌ی مهمی‌ست. چون «۹۹ درصد» کل اختراعات و اکتشافات جهان در طی این صدسال اخیر رخ داده و به تمامی در حوزه‌ی کشورهای غربی، و به ویژه آمریکا.

من به عنوان یک ایرانی از این بابت به دو دلیل شرمنده نیستم. دلیل نخست آن که دلایل این عقب‌ماندگی را می‌شناسم و می‌دانم اگر این دلایل از میان بروند همه در سراسر جهان می‌توانند کشف و اختراع کنند، اما دلیل دوم این که می‌دانم در یک آینده‌ی نزدیک افراد بشر با صمیمیت به این دانش‌های امروز خواهند خندید. چرا؟ خب به این دلیل ساده که هر اتم هیدرژن دارای ساختاری متفاوت از هیدرژن مجاور است. در نتیجه به شمار هیدرژن‌های عالم- حداقل- باید دانش بشری را گسترانید. پس میدان گسترده‌ای برای حرکت باز است و لزومی ندارد که خجالت زده باشیم، اما حالا جای باز کردن این گفتمان نیست. فقط این نکته اهمیت دارد که جامعه‌ای که خود تکنولوژی را نیافریده است نمی‌تواند دموکراسی را به راحتی نهادینه کند. یک مثال می‌زنم: اخیراً شخصی به من گفت که واشنگتن، نخستین رئیس جمهور آمریکا از دندان‌های مصنوعی چوبی استفاده می‌کرده. بی‌درنگ من به این نتیجه رسیدم که حداقل یکی از دندان‌سازان امریکا در شکل‌گیری دموکراسی آمریکایی بسیار موثر بوده است. می‌توان باور کرد که این دندان‌ساز با رئیس‌جمهور در باب آزادی و دموکراسی نیز گفتمان داشته و عقاید و نظریات صاحبان حرفه‌ها را به گوش او می‌رسانیده است. به زبان ساده‌تر آمریکا جمهوری مردمانی است که کار می‌کنند و اشیایی خلق می‌کنند که پیش از آنها وجود نداشته است. آنان برای حفظ آزادی‌ها می‌جنگند تا بتوانند قدرت آفرینندگی خود را بگسترانند. هر آفریننده‌ای به نوبه‌ی خود می‌داند که زنان به عنوان آفریننده‌ی بچه از جایگاه والایی برخوردارند. در نتیجه در آمریکا که مهد مردمان آفریننده است زنان از اهمیت برخوردارند.

اما آیا چنین گفتمانی در میان ما وجود دارد؟ در کشور ما فروشندگان کالا مهم‌ترین اهمیت را دارند. آیا دیده‌اید که هرگز روی قالی‌ها نام قالیبافان را بنویسند؟ هرگز. برعکس به کرات نام حاج‌آقایی که سفارش قالی داده بافته می‌شود. در ایران ما به عنوان سازنده و تولیدکننده‌ صاحب آثار خود نیستیم. آقایی را می‌شناسم که در ایران کارخانه‌ای را باز کرد و یک‌سال بعد آن را بست. چون مجبور شده بود به حداقل چهل گروه باج بدهد. پس تا روزی که ما میدانی برای افزارمندان و انسان‌های آفریننده باز نکنیم با دموکراسی فاصله‌ی زیادی داریم و این کار به تانی و با زحمت زیاد ممکن می‌شود. در وهله‌ی نخست در گرو حرمت‌گذاری حقیقی به زنان است که آفریننده‌ی انسان هستند.

به دلایل بالا و بسیاری دلایل دیگر در منطقه‌ی ما همیشه پادشاهان حکومت کرده‌اند. در طی هفت هزار سال گذشته که تاریخ تاحدی شناخته شده است ما همیشه با نام پادشاهان روبه‌رو هستیم، اما می‌دانیم که ساختار نظام شاهنشاهی به نظر بخش قابل تاملی از مردم ایران غیر قابل قبول و منفور است. در عوض بخش دیگر جامعه‌ی ما در قبال آخرین پادشاه ایران دچار احساس شرمندگی و خجالت هستند و آرزوی بازگشت خانواده‌ی او را دارند. با این حال می‌دانیم شمار مخالفان آنقدر زیاد است که اگر این سنت به ایران بازگردد همیشه در تشنج و اضطراب دست و پا خواهد زد. اکنون پرسش من این است: آیا ما باید بیاییم و به شکل خام از نظم جمهوری آمریکا که برازنده‌ی همین کشور است استفاده کنیم؟ یا برعکس از نظم کهنه‌ی منطقه‌ی خودمان تعریفی به دست بدهیم که برای همه‌گان قابل پذیرش و دلپذیر باشد؟ به راستی چرا ما باید به نظم هفت هزارساله‌ی خود که حامل ویژگی‌های منطقه‌ی ماست پشت کنیم؟ چرا مفهوم شاه را و این بار به روایت انسان سازنده و افزارمند تعریف نکنیم؟

این تعریف چیست؟ به پندار اینجانب این تعریف «دو واژه» است: «شاهنشاهی گزینشی»، و اگر دل‌تان بخواهد بگوییم «سلطنت انتخابی». ببینیم پادشاهی انتخابی یعنی چه؟ به پندار اینجانب پادشاهی گزینشی یعنی انتخاب و گزینش یک شاه برای یک دوران ویژه. یعنی مثلاً دوازده سال. این شاه یک شاه مشروطه خواهد بود و سلطنت خواهد کرد و اما نه حکومت. کارها را اما نخست‌وزیر و وزیران و نمایندگان و مدیران برگزیده‌ی مردم انجام خواهند داد، اما پرسش این است که این شاه باید حامل کدامین ویژگی‌های شخصیتی باشد؟ عرض من این است که او در هر دوره نماینده‌ی آن بخش از مردم خواهد بود که بناست کاری را به کرده درآورند. به عنوان نمونه می‌توانم پیشنهاد کنم که نخستین پادشاه ایران یک دختر بلوچ شش، هفت‌ساله از فقیرترین طایفه باشد. به نظرتان عحیب می‌آید؟ حتما عجیب است، اما به انتهای برنامه رسیده‌ام و در برنامه‌ی آینده در این زمینه، ریخت‌شناسی قابل پذیرشی ارائه خواهم داد.
لطفا در این گفتمان شرکت کنید و نظر خود را بگویید.

سرگذشت، مسائل و داستان‌های زندگی خود را به ایمیل خانم شهرنوش پارسی‌پور ارسال کنید:
shahrnush.parsipur@googlemail.com