https://archive.radiozamaneh.com/taxonomy/term/1566/all fa https://archive.radiozamaneh.com/society/women/2013/03/08/25126 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/society/women/2013/03/08/25126" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-sartitr"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> در گفت‌وگو با ناصر مهاجر، پژوهشگر تاریخ ایران </div> </div> </div> <div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> اسماعیل جلیلوند </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="277" height="183" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/zananmashroote.jpg?1362839397" /> </div> </div> </div> <p dir="RTL">اسماعیل جلیلوند - تفکیک جنسیتی در ایران، همواره مورد اعتراض فعالان مدنی و همچنین فعالان حقوق زنان بوده است. بسیاری از کسانی که به این جداسازی جنسیتی در برخی از حوزه&zwnj;های عمومی و مدارس ایران معترض هستند، معتقدند که این مسئله کوششی برای حذف زن از عرصه عمومی است و علاوه بر این روابط معمولی و پذیرفته شده زن و مرد را پیچیده و متشنج می&zwnj;کند. این مشکل طی چند سال اخیر با اصرار بخش&zwnj;هایی از حکومت ایران بر گسترش دایره تفکیک جنسیتی در دانشگاه&zwnj;ها پیچیده&zwnj;تر نیز شده است.</p> <!--break--><!--break--><p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">تفکیک جنسیتی اما چه جایگاهی در تاریخ ایران داشته است و دارد؟ ‫ آیا تفکیک جنسیتی در ایران، در تمام طبقات اجتماعی و زندگی شهری، روستایی و عشایری شکلی همسان و همپایه داشته است؟ در این زمینه گفت&zwnj;وگویی با ناصر مهاجر[١]، پژوهشگر حوزه تاریخ معاصر ایران انجام داده&zwnj;ایم.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>&nbsp;گفت&zwnj;وگو با ناصر مهاجر را می&zwnj;توانید از طریق دو فایل صوتی زیر گوش کنید</strong>:</p> <p dir="RTL"><strong>نسخه خلاصه</strong></p> <p dir="RTL"><a href="http://www.zamahang.com/podcast/2010/20130208_NasserMohajer_GenderSeperation_IsmaielJalilvand.mp3"><img alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/musicicon_14.jpg" style="width: 273px; height: 31px;" /></a></p> <p dir="RTL"><strong>&nbsp;نسخه کامل</strong></p> <p dir="RTL"><a href="http://www.zamahang.com/podcast/2010/20130309_Naser_Mohajer.mp3"><img alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/musicicon_14.jpg" style="width: 273px; height: 31px;" /></a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>آیا تفکیک جنسیتی در ایران، در تمام طبقات اجتماعی و زندگی شهری، روستایی و عشایری شکلی همسان و همپایه داشته است؟</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>ناصر مهاجر</strong>: بی&zwnj;تردید اشکال متفاوت و گوناگونی داشته است. اگر جامعه ایران را یک جامعه سه پایه بدانیم که یک پایه آن روستا، دیگری ایل و سومی شهر است، مى&zwnj;بینیم که جدایی میان دو جنس یکسان نبوده است. در ساختار اقتصادى- اجتماعى ایل، جداسازى جنسى در حوزهاى زیادى وجود نداشته است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL">به جنبه طبقاتى تفکیک جنسیتى نباید کم بها داد؛ نه در روستا، نه در ایل و نه در شهر. اندرونى و بیرونى پدیده&zwnj;اى است شهرى. تنها طبقات دارا بودند که مى توانستد در خانه&zwnj;هاشان اندرونى و بیرونى داشته باشند. ندار&zwnj;ها همیشه در یک اتاق در هم مى&zwnj;چپیدند. وانگهى در یک شهر ادارى یا نظامى مثل تهران دویست سال پیش، تفکیک جنسیتى خیلى بیشتر بوده تا در رشت و یا شهر تجارى&zwnj;اى مثل تبریز.</p> </blockquote> <p dir="RTL">زن و مرد در کنار هم ییلاق و قشلاق مى&zwnj;کردند، در کنار هم دام مى&zwnj;پروراندند و در کنار هم فراورده&zwnj;هاى دامى را آماده مصرف مى&zwnj;ساختند. زندگى اجتماعى و سبک بود و باش زن و مرد هم در ساختار ایلى، از تفکیک جنسیتی گسترده نشان چندانى ندارد. خاطرات سردار مریم که همین چندسال پیش در ایران چاپ شد، از دیدگاه بودباش زن در نظام ایلى، بسیار خواندنى ا&zwnj;ست.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در روستاهای ایران نیز چون زنان در کشاورزی و تولید مادى مشارکت جدى داشته&zwnj;اند، جداسازى جنسیتى آنچنانى وجود نداشته. هرکس که روستاهاى ایران را از نزدیک دیده باشد، تفاوت فاحش مناسبات جنسیتى را در شهر و روستا مى&zwnj;بیند. راست است تفکیک جنسیتى در آبادى&zwnj;هاى حاشیه کویر کمی بیشتر از روستاى&zwnj;هاى مناطق شمالى ایران است. با این حال مناسبات جنسیتى در شهرهاى ایران به کلى با روستا تفاوت دارد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">تفکیک جنسیتى در شهر ایرانى ا&zwnj;ست که به اوج خودش مى&zwnj;رسد. اینکه زن در شهر بیشتر از هر کجا در تولید خانگى درگیر بود و در فرایند تولید اقتصادى و زندگى اجتماعى نقش چندانى نداشت، در کنار عوامل فرهنگی و زیست محیطی سبب شد که فاصله میان دو جنس در این پایه&zwnj; جامعه&zwnj; ایران از دو پایه دیگر فاصله&zwnj; بیشترى بگیرد. مى&zwnj;خواهم بگویم در شهر ایرانى ا&zwnj;ست که تفکیک جنسیتى به طور کامل برقرار بوده است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>مسئله تفکیک جنسیتی تا چه اندازه در ایران نمود طبقاتی داشته است؟ و در مورد شهرهای ایران هم آیا این مسئله کاملاً یکدست بود یا تفاوت&zwnj;هایی هم وجود داشت؟</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">پرسش به&zwnj;جایى&zwnj; است. به جنبه طبقاتى تفکیک جنسیتى نباید کم بها داد؛ نه در روستا، نه در ایل و نه در شهر. اندرونى و بیرونى پدیده&zwnj;اى است شهرى. تنها طبقات دارا بودند که مى توانستد در خانه&zwnj;هاشان اندرونى و بیرونى داشته باشند. ندار&zwnj;ها همیشه در یک اتاق در هم مى&zwnj;چپیدند. وانگهى در یک شهر ادارى یا نظامى مثل تهران دویست سال پیش، تفکیک جنسیتى خیلى بیشتر بوده تا در رشت و یا شهر تجارى&zwnj;اى مثل تبریز.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این اصل در روستا و ایل هم سارى و جارى&zwnj; است. موقعیت و آزادى&zwnj;هاى بى&zwnj;بى مریم در ایل بختیارى را هر زن ایلى نداشت. او دختر خان بختیارى بود و به کسى جوابگو نبود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>حذف زن از عرصه عمومی در قالب تفکیک جنسیتی، چه نمودی در تاریخ ایران داشته است؟</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">عرصه&zwnj; همگانى در معناى جامع و مانع&zwnj;اش برآمده از یک دوره معین تاریخ است؛ دوران بورژوایى. کسى که بیش از هر فرد دیگری در روزگار ما درباره این مفهوم کار کرده و این مفهوم را به حوزه جامعه&zwnj;شناسى، تاریخ و سیاست آورده، یورگن هابرماس است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/tahere.jpg" style="width: 180px; height: 255px; float: right;" /></p> <p dir="RTL">تا پیش از مشروطیت ایران در سال ١٩٠۶ رویداد خیلی مهم در پهنه&zwnj; همگانی، پدیدار شدن طاهره معروف به قره&zwnj;العین در یک نشست بزرگ مردانه است. او از شخصیت&zwnj;های برجسته و رهبران مهم جنبش بابیه بود. در نشست بزرگى که به نشست &laquo;بدشت&raquo; معروف شد ١٨۴٩/ ١٨۵٠، برای اولین بار با حضور یک زن در یک همایش یکسره مردانه روبه&zwnj;رو هستیم که موضوع کارش بررسى و حل مشکلاتى&zwnj; است که این جنبش نو پدید با آن روبه&zwnj;رو است.</p> </blockquote> <p dir="RTL">او در کتاب مهمش &laquo;دگرگونی ساختاری فضای همگانی&raquo; به دقت توضیح داده چیزی که ما از آن به عنوان فضای همگانی یا عرصه عمومی نام می&zwnj;بریم، پدیده&zwnj;ای است برآمده از رشد مناسبات سرمایه&zwnj;دارانه که آن را عرصه همگانی بورژوایی مى&zwnj;نامد. این توضیح به معنای این نیست که عرصه همگانی در دوره&zwnj;های پیشاسرمایه&zwnj;داری وجود نداشته، ولی این حضور در آن دوره&zwnj;ها به اندازه&zwnj;ای ناچیز و محدود بوده، به ویژه در اروپا، که به عنوان یک پدیده ساختاری نمى&zwnj;توانست مورد توجه قرار بگیرد. مى&zwnj;گویم اروپا؛ چون شهر در شرق پدیده&zwnj;اى پیشا سرمایه&zwnj;دارى است و از دیرباز وجود داشته است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">اگر نخواهم به گذشته&zwnj;هاى دور بروم و بخواهم بحثم را به چند سده واپسین محدود کنم، باید بگویم که حتی در دوره&zwnj; صفویه که شهر و نهادهاى شهرى گسترش زیادى پیدا کرد، زن در شهرهاى مهم ما نمود چندانى نداشت. اروپاییانى هم که در چند قرن گذشته به ایران سفر کرده&zwnj;اند و شهرهای ایران را دیده&zwnj;اند، حضور زنان را در عرصه همگانی، بازار و خیابان و غیره، حضوری شبح&zwnj;وار دیده&zwnj;اند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">ممکن است زنان در فضاى همگانی&zwnj;اى مانند مسجد و تکیه و زیارتگاه&zwnj;ها حضور پُررنگ&zwnj;ترى داشته باشند، ولی می&zwnj;بینیم که در همه&zwnj;جا این جدایی جنسیتی وجود دارد. در عروسی&zwnj;ها و جشن&zwnj;هایی که باز جلوه&zwnj;اى دیگر از عرصه همگانی&zwnj; است، باز این تفکیک جنسیتى را مى&zwnj;بینیم. گاهی هم زنان در عرصه عمومی حضوری شهاب&zwnj;وار دارند. در یک لحظه معین و برای یک مورد معین در این عرصه پدیدار و سپس ناپدید می&zwnj;شوند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در گذشته، هر&zwnj;گاه شهرهای ایران دچار مشکلات اقتصادی جدی مى&zwnj;شدند، کمبود نان به ویژه، زن&zwnj;ها به خیابان&zwnj;ها و بازار مى&zwnj;ریختند. شهاب&zwnj;وار. پس از حمله به مغاز&zwnj;ه&zwnj;ها که با زدو خورد و چپاول توام بود، مثل قطره آبى در زمین فرو مى&zwnj;رفتند. من این گونه حضور را حضور شهاب&zwnj;وار زن در پهنه&zwnj; همگانى نام مى&zwnj;دهم.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>آیا در دوره پیش از مشروطیت نیز با حضور زن در عرصه عمومى روبه&zwnj;رو بودیم؟ همزمان با این دوره حضور زنان در عرصه عمومی چگونه بود؟</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">تا پیش از مشروطیت ایران در سال ١٩٠۶ رویداد خیلی مهم در پهنه&zwnj; همگانی، پدیدار شدن طاهره معروف به قره&zwnj;العین در یک نشست بزرگ مردانه است. او از شخصیت&zwnj;های برجسته و رهبران مهم جنبش بابیه بود. در نشست بزرگى که به نشست &laquo;بدشت&raquo; معروف شد ١٨۴٩/ ١٨۵٠، برای اولین بار با حضور یک زن در یک همایش یکسره مردانه روبه&zwnj;رو هستیم که موضوع کارش بررسى و حل مشکلاتى&zwnj; است که این جنبش نو پدید با آن روبه&zwnj;رو است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/tapancheh.jpg" style="width: 180px; height: 140px; float: right;" /></p> <p dir="RTL">مورگان شوستر در کتاب اختناق در ایران نوشته و شرح داده است که چگونه سیصد زن از &laquo;جنس ضعیف&raquo; در چادر سیاه و نقاب&zwnj;هاى مشبک سفید به مجلس رفتند (مجلس دوم)، خواستار دیدار با رئیس مجلس شدند، در حضور او نقاب&zwnj;ها را پاره کردند و تپانچه&zwnj;هاىشان را بیرون کشیدند و اعلام کردند اگر به اولتیماتوم روس&zwnj;ها تن بدهید هم خودمان را مى&zwnj;کشیم و هم شوهران و فرزندمان را.</p> </blockquote> <p dir="RTL">قره&zwnj;العین در این نشست سخنرانى کرد و براى اینکه صدایش بهتر شنیده شود روبنده از صورت برداشت. این سنت&zwnj;شکنى در گستره جامعه بازتاب یافت و در ذهن مردم در قالب یک اتفاق مهم نشست و حتی به شکلی افسانه&zwnj;اى بال و پر پیدا کرد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;در جنبش تنباکو (١٨٩٢/ ١٨٩١) هم مشارکت زنان چشمگیر بود. البته این حضور خیلی کمتر به عنوان حضور در عرصه عمومی مطرح شده است؛ مگر در حالت&zwnj;هاى شهاب&zwnj;وارش. البته زنان طبقه&zwnj;حاکم که نقشی مهم در پیروزى این جنبش داشتند، در حرکت&zwnj;هاى شهاب&zwnj;وار شرکت نداشتند. زنان فرادست جامعه پس از مشروطیت دست به حرکت شهاب&zwnj;وار زدند. داستان این حرکت را مورگان شوستر در کتاب اختناق در ایران نوشته و شرح داده است که چگونه سیصد زن از &laquo;جنس ضعیف&raquo; در چادر سیاه و نقاب&zwnj;هاى مشبک سفید به مجلس رفتند (مجلس دوم)، خواستار دیدار با رئیس مجلس شدند، در حضور او نقاب&zwnj;ها را پاره کردند و تپانچه&zwnj;هاىشان را بیرون کشیدند و اعلام کردند اگر به اولتیماتوم روس&zwnj;ها تن بدهید هم خودمان را مى&zwnj;کشیم و هم شوهران و فرزندمان را.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">خب می&zwnj;دانیم که زنان در جنبش مشروطه&zwnj;خواهى ما نقش داشتند. حتی انجمن&zwnj;های زنانه نیز برپا داشتند. این&zwnj;ها نشست&zwnj;هاى خانگى داشتند و اندیشه&zwnj; مشروطه را به میان جنس دوم مى&zwnj;بردند. به ویژه با پخش اطلاعیه و شبنامه&zwnj;ها سهم مهمى در برانگیختن مردم ایفاء کردند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">تحول بسیار مهمی که پس از مشروطه روى داد، گشایش مدارس دخترانه است. مدرسه دخترانه، نخستین گام بلند در جهت ورود زنان به پهنه&zwnj; همگانى ا&zwnj;ست. با گسترش مدرسه&zwnj;هاى دخترانه و پیدایش قشری به نام آموزگاران، زمینه مشارکت بیشتر و حضور پر رنگ&zwnj;تر زنان در پهنه&zwnj; همگانى فراهم شد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">تحول مهم دیگری که باید به آن اشاره کرد این است که چهار سال پس از مشروطیت اولین مجله زنانه به نام &laquo;دانش&raquo; در ایران منتشر شد و دو سال پس از آن در سال ۱۲۹۱ مجله شکوفه منتشر شد. انتشار مجله و روزنامه که هر دو پدیده&zwnj;هاى نوین هستند، در شکل دادن به عرصه همگانى نقش انکارناپذیرى دارد و گفتنى ا&zwnj;ست این نشریات به دست زنان به وجود آمد و اداره شد. البته رفته رفته زنان در روزنامه&zwnj;های دیگر هم نوشتند، به ویژه درباره&zwnj; حقوق و جایگاه&zwnj;شان.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">به هر حال جنبش مشروطه&zwnj;خواهى در ایران، راه را براى حضور معنادار زنان در پهنه&zwnj;ى همگانی به وجود آورد؛ هر چند در قانون اساسی مشروطیت زن را در میان دیوانگان و نابالغ&zwnj;ها و ورشکستگان به تقصیر قرار دادند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>حضور زنان در فضاى عمومى را از سال&zwnj;های انقلاب مشروطیت تا زمان به قدرت رسیدن رضاشاه چگونه ارزیابى مى&zwnj;کنید؟</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">می&zwnj;دانید که رضاخان میرپنج پیش از اینکه به تخت پادشاهى بنشیند، شش سالى سردار سپه مقتدر ایران بود؛ از سال ۱۲۹۹ تا ۱۳۰۵ که&zwnj;&zwnj; همان فاصله کودتا تا تاجگذاری اوست. در این فاصله که مصادف است با پایان جنگ جهانی اول، ما شاهد کوشش&zwnj;های مستقل زنان تحصیلکرده و متجدد ایران هستیم برای حضور در پهنه&zwnj; همگانى. این سال&zwnj;ها، سال&zwnj;های سستى دولت مرکزى، قحطى، گرانى، برآمد جنبش&zwnj;هاى انقلابى، آزادی&zwnj;های سیاسی و اجتماعی و فرهنگى&zwnj; است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در یک چنین فضایى، در سال ۱۲۹۹، درست یک سال پس از پایان جنگ، سه مجله زنانه به وجود می&zwnj;آید: عالم نسوان، نامه بانوان و زنان ایران. سپس&zwnj; در سال ۱۳۰۲ نسوان وطن&zwnj;خواه به وجود می&zwnj;آید و در سال ۱۳۰۶ پیک سعادت نسوان که پس از تاجگذاری رضاشاه منتشر شد. در همین سال&zwnj;ها انجمن&zwnj;های زنانه و گروه&zwnj;های تئاترالى شکل می&zwnj;گیرند که زنان در آن&zwnj;ها عضویت دارند و این پهنه&zwnj;ى همگانى را براى حضور زنان باز فراخ&zwnj;تر مى&zwnj;کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>ریشه&zwnj;های بروز کشف حجاب و تلاش برای کشانیدن اجباری زنان به عرصه عمومی چه بود و به عبارت دیگر کشف حجاب زاییده چه تحولات اجتماعی بود؟</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">دوره&zwnj;اى را که بررسیدیم، دوره&zwnj; رشد و گسترش مناسبات سرمایه&zwnj;دارى در ایران است و جامعه ما از وضعیتِ پیشامدرن در آمده است و در چهارچوب خاصى از مدرنیسم ره&zwnj; مى&zwnj;سپارد. در این مرحله طبقات و اقشار نو اجتماعی در جامعه حضور پیدا کرده&zwnj;اند: کارگر، کارمند، آموزگار، پرستار، پزشک، مهندس و کسانى که تحصیلات مدرن دارند. این&zwnj; واقعیت زمینه&zwnj;ساز اصلاحاتى است که مدت&zwnj;ها نیاز زمانه بود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/rezashah.jpg" style="width: 180px; height: 238px; float: right;" /></p> <p dir="RTL">کشف حجاب امرى گریزناپذیر بود؛ نیاز زمانه ما بود. زمینه این کار در جامعه به وجود آمده بود و دیر یا زود باید صورت می&zwnj;گرفت. به باور من دیر صورت گرفت و به بد&zwnj;ترین شکل صورت گرفت. اگر حکومت دموکراتى سر کار بود، لابد اعلام مى&zwnj;کرد که از این پس زنان آزادند حجاب از سر بردارند و کسى حق ندارد متعرضشان شود و با متعرض بنا بر قانون رفتار مى&zwnj;شود، اما این کار نشد و شد آنچه پی&zwnj;آمد زیانبارش را مى&zwnj;شناسیم.</p> </blockquote> <p dir="RTL">ببینید تا پیش از کودتای رضاخان و سید ضیا در سال ١٢٩٩، ما سالن&zwnj;های سینماى ویژه بانوان داشتیم؛ در سال ١٢٩۶. پس از کودتا به زنان اجازه داده شد که در بالکن سینما بنشینند. سپس یک سمت سالن&zwnj; را به آن&zwnj;ها اختصاص دادند و سرانجام در سال ١٣٠٧ سالن&zwnj;هاى مختلط به وجود آمد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">تغییرى که در پایان دوره&zwnj;ى قاجار با آمدن راه آهن و اتومبیل به وجود آمد، پیدایش پارک&zwnj;ها و گردشگاه&zwnj;هاى همگانى، کافه، رستوران، تئا&zwnj;تر و سینما، تغییر پوشش مردم و همه و همه عواملى بودند که پذیرش بى&zwnj;حجاب بودن زن را ضرورتى اجتناب ناپذیر کرده بود و گفتنى ا&zwnj;ست در چنین فضایى است که زنان پیشروى جامعه خودشان کشف حجاب مى&zwnj;کنند؛ حدود هفت هشت ده سال پیش از صدور فرمان کشف حجاب. نمونه&zwnj; شناخته شده&zwnj;اش زنده&zwnj;یاد صدیقه دولت آبادى است و یا خانم مولود خانلرى و دیگران و دیگران. مى دانیم که آخوند&zwnj;ها چه بر سر خانم دولت&zwnj;آبادى آوردند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">از سوى دیگر کسانی که دور و بر سردار سپه را گرفته&zwnj;اند و او را به پادشاهى رساندند، همگی از مدرنیست&zwnj;های زمانه خود بودند: از تیمورتاش و تدین گرفته تا نصرت&zwnj;الدوله فیروز و على&zwnj;اکبرخان داور تا تقی&zwnj;زاده، حکمت و ذکاءالملک فروغی و دیگران. این&zwnj;ها همه نیاز مبرم جامعه را تجدد مى&zwnj;دانستند و دنبال مدرن کردن ایران بودند. با درکشان از مدرنیسم در اینجا کارى نداریم.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در یک چنین بسترى باید به کشف حجاب اجبارى رضاشاه نگاه کنیم. این سیاست در سال ١٣١۴ به اجرا گذاشته شد؛ یک سال پس از تاسیس دانشگاه تهران در ۱۳۱۳. پرسش این بود که آیا زنان مى&zwnj;توانند به دانشگاه راه یابند یا نه؟ مدرنیست&zwnj;ها همه هوادار ورود زنان به دانشگاه بودند. رضا شاه در این زمینه از همه&zwnj; همکارانش عقب افتاده&zwnj;تر بود. چندین سال ایستادگى کرد و سرانجام در سال ١٣١۴ و پس از اینکه او را به ترکیه بردند و پهنه&zwnj; همگانى را نشانش دادند، <span dir="RTL">به پند آنها تن داد و بى حجاب شدن زن را پذيرفت و گذاشت</span> که زنان وارد دانشگاه شوند. مى&zwnj;دانید که دو رشته&zwnj; پزشکی و حقوق را بر زنان بست و زنان با مبارزه&zwnj;شان توانستند به حق آموزش در رشته&zwnj; پزشکى دست پیدا کنند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">به اصطلاح کشف حجاب امرى گریزناپذیر بود؛ نیاز زمانه ما بود. زمینه این کار در جامعه به وجود آمده بود و دیر یا زود باید صورت می&zwnj;گرفت. به باور من دیر صورت گرفت و به بد&zwnj;ترین شکل صورت گرفت. اگر حکومت دموکراتى سر کار بود، لابد اعلام مى&zwnj;کرد که از این پس زنان آزادند حجاب از سر بردارند و کسى حق ندارد متعرضشان شود و با متعرض بنا بر قانون رفتار مى&zwnj;شود، اما این کار نشد و شد آنچه پی&zwnj;آمد زیانبارش را مى&zwnj;شناسیم.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>با خلع ید از رضاشاه و از بین رفتن اجبار در بى&zwnj;حجابى، چه اتفاقی در عرصه عمومی- شهری افتاد و در حد فاصل سال&zwnj;های </strong><strong>۱۳۲۰</strong> <strong>تا کودتای </strong><strong>۲۸</strong> <strong>مرداد ١٣٣٢، در حیطه فعالیت زنان در جامعه شاهد چه اتفاق&zwnj;هایی مهمى هستیم؟</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">مشارکت زنان در زندگى احزاب سیاسی. اولین نمونه&zwnj; مشارکت سیاسى زنان در زندگى حزبى، خیلى پیش از شهریور ۲۰ به وجود آمد. در آغاز سده&zwnj; ١٣٠٠ و در حزب کمونیست ایران (١٣١٠-١٢٩٩)، اما مشارکت زنان در حزب کمونیست ایران بسیار محدود بود و بیشتر به خطه&zwnj; شمالى کشور محدود مى&zwnj;شد، اما پس از شهریور ۲۰ ما برای اولین&zwnj;بار شاهد آن هستیم که زنان در یک حزب سیاسى، حزب توده ایران، به شکل گسترده&zwnj;اى وارد مى&zwnj;شوند. کار می&zwnj;کنند و حوزه&zwnj;های مختلط حزبی به وجود می&zwnj;آورند. پس از حزب توده باید از حزب دموکرات احمد قوام&zwnj;السطنه نام ببرم که هر چند عمرش بسیار کوتاه بود، زنان در آن عضویت داشتند؛ ازجمله زنان برجسته&zwnj;اى مثل خانم دکتر فاطمه&zwnj; سیاح و خانم مهرانگیز دولتشاهی که اولین سفیر زن ایران است و نزدیک چهار سال در دانمارک سفیر دولت پادشاهى بود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/hagheray.jpg" style="width: 180px; height: 101px; float: right;" /></p> <p dir="RTL">برخلاف تصور رایج، شاه حق رای به زنان اعطا نکرد؛ بلکه این زنان بودند که حق راى را گرفتند و به دست آوردند؛ با مبارزه&zwnj; چندین و چند ساله&zwnj;شان. محمدرضا شاه پهلوى نیز همچون پدرش میزوژن بود و براى زن احترامى قائل نبود. در گفت&zwnj;وگو با اوریانا فالاچی، روزنامه&zwnj;نگار معروف ایتالیایى، بن مایه&zwnj; فکرش را فاش گفت: &laquo;حتی بهترین آشپز دنیا هم زن نیست، مرد است.&raquo;</p> </blockquote> <p dir="RTL">جامعه&zwnj; سوسیالیست&zwnj;هاى ایران (نیروى سوم) که انشعابیون حزب توده بودند نیز به شرکت زنان در فعالیت&zwnj;هاى حزبى میدان مى&zwnj;داد و تشکیلاتی تحت عنوان تشکیلات زنان داشت. جز این سه حزب، حزب دیگرى نمى&zwnj;شناسیم که زنان را پذیرا باشد و بخواهد که سیاست را از انحصار مردان خارج سازد. به&zwnj;طور کلی در سال&zwnj;های ۲۰ تا ۳۲ پهنه&zwnj; همگانى برای حضور زنان در میدان سیاست هموار می&zwnj;شود و زنان در این زمینه نیز به مشارکتى معنى&zwnj;دار مى&zwnj;پردازند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;در این دوره است که زنان جنبش گسترده&zwnj;اى را براى به دست آوردن حق راى به راه مى&zwnj;اندازند که به باور من یکى از مهم&zwnj;ترین جنبش&zwnj;هاى مدنى تاریخ نوین ایران است. این جنبش با مخالفت شدید روحانیت روبه&zwnj;رو شد. روحانیت حتی دولت مصدق را تهدید کرد و از او خواست لایحه&zwnj; حق راى زنان را که در مجلس مطرح شده بود، پس بزند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>آیا نهاد&zwnj;ها و تشکل&zwnj;های زنانه در دهه </strong><strong>۳۰</strong> <strong>و پس از سرکوب نیز همچنان رشد می&zwnj;کنند؟ در این دوران و سپس دهه چهل، حضور رو به افزایش زنان نویسنده در رسانه&zwnj;ها، چه نقشی در از بین بردن تفکیک جنسیتی و ساختن افکار عمومی می&zwnj;گذارد؟</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">مى&zwnj;دانید که دولت کودتا به هیچ یک از احزاب، سازمان&zwnj;ها و گروه&zwnj;های ترقى&zwnj;خواه رحم نکرد و همه را سرکوب کرد. در نتیجه، تشکل&zwnj;هاى زنانى که در سال&zwnj;هاى ١٣٣٢- ١٣٢٠ فعالیت مى&zwnj;کردند، تعطیل شدند. این موج سرکوب اما کوتاه بود و تا سال ١٣٣٨ بیشتر دوام نیاورد. در این سال بحران اقتصادى که در ژرفنا مى&zwnj;جوشید سرریز کرد و به یک بحران سیاسى جدى فرارویید. نخست وزیر وقت، دکتر منوچهر اقبال استعفاء کرد و جعفر شریف&zwnj;امامى آمد. از سال ١٣٣٨ تا سال ١٣۴١ تنفس سیاسى داریم و گشایش فضاى فکرى و فرهنگى. در این دوره جنبش دانشجویی درخشش ویژه&zwnj;اى پیدا مى&zwnj;کند. دانشجویان زن نیز در این جنبش مشارکت دارند. شناخته شده&zwnj;ترین&zwnj;هاشان زنده یاد پروانه فروهر است که مى&zwnj;دانیم به شکل فجیعى او را کشتند و خانم دکتر هما دارابی که چندین سال پیش در تهران و در اعتراض به حجاب اجبارى خودسوزی کرد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در آن سال&zwnj;ها شاهد شکل&zwnj;گیری گروه&zwnj;های مختلف زنان هستیم که یا به کلى غیر سیاسى&zwnj;اند و یا به طبقه&zwnj;ى حاکم وابسته&zwnj;اند. این گروه&zwnj;ها برآنند که در چارچوب نظام موجود تغییراتی در راستاى حقوق پایمال شده زن ایرانى به وجود آورند. به دیگر سخن این بار تلاش براى آن است که تغییرات از درون خود نظام سربرآورد و نه از بیرون. قشرهاى اجتماعى&zwnj;اى چون پرستاران، آموزگاران، کارمندان و... پایگاه اجتماعى گروه&zwnj;هاى زنان هستند. اینکه شاه ناچار شد مسئله حق رای زنان را به مفاد انقلاب سفیدش بیافزاید، ناشى از فعالیت&zwnj; آن گروه&zwnj;ها بود و مشارکت گسترده&zwnj; پایگاه اجتماعی&zwnj;شان درجریان رفراندوم ششم بهمن ١٣۴١. به&zwnj;جاست که از خانم&zwnj;ها صفیه فیروز، مهرانگیز دولتشاهى، بدرالملوک بامداد و عاطفه بیژن که نماینده&zwnj; انجمن پرستار&zwnj;ها بود یاد کنیم که با درایت و فراست توانستند دولت وقت را غافلگیر کنند و با انواع و اقسام ترفند&zwnj;ها و نیز به راه انداختن راه&zwnj;پیمایى، سرانجام حق راى را از شاه بگریند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">مى&zwnj;دانید که در روز رفراندم معروف به &laquo;رفراندم شاه و ملت&raquo; زنان خودشان به طرف صندوق&zwnj;های رای سرازیر شدند و با وجود اینکه حق رای نداشتند، مسؤلان مملکتى را واداشتند که صندوق&zwnj;هایى براى ریختن راى آن&zwnj;ها اختصاس دهند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">برخلاف تصور رایج، شاه حق رای به زنان اعطا نکرد؛ بلکه این زنان بودند که حق راى را گرفتند و به دست آوردند؛ با مبارزه&zwnj; چندین و چند ساله&zwnj;شان. محمدرضا شاه پهلوى نیز همچون پدرش میزوژن بود و براى زن احترامى قائل نبود. در گفت&zwnj;وگو با اوریانا فالاچی، روزنامه&zwnj;نگار معروف ایتالیایى، بن مایه&zwnj; فکرش را فاش گفت: &laquo;حتی بهترین آشپز دنیا هم زن نیست، مرد است.&raquo;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>از دهه </strong><strong>۴۰</strong> <strong>تا انقلاب شاهد حضور گسترده زنان در بسیارى از عرصه&zwnj;ها، به ویژه آموزش و پرورش هستیم، اما حضور زن در سیاست کمرنگ است. این مسئله را چگونه توضیح مى&zwnj;دهید؟</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">یک جنبه از مسئله این است که شاه میانه&zwnj;اى با دموکراسى نداشت و حضور هیچ شخص و گروهی را در عرصه تصمیم&zwnj;گیرى&zwnj;هاى سیاسی برنمى&zwnj;تافت. پس از اصلاحات ارضى رفته رفته حکومت مطلقه شکل گرفت و اتوکراسى. نخست&zwnj;وزیرانى که پس از دکتر على امینى آمدند، نخست&zwnj;وزیر مشروطه نبودند، مجریان اوامر ملوکانه بودند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/zanan88.jpg" style="width: 180px; height: 101px; float: right;" /></p> <p dir="RTL">نخستن نیروى اجتماعى که در برابر حکومت اسلامى قرار گرفت، زنان بودند. در&zwnj;&zwnj; همان سه هفته&zwnj; اول انقلاب که دیدار با آیت&zwnj;الله خمینى را زنانه- مردانه کردند، دریا را زنانه مردانه کردند، حرفه&zwnj; قضاوت را بر زنان مجاز نشمردند، آن&zwnj;ها را از خدمت در ارتش باز داشتند، مدرسه&zwnj;هاى مختلط را بستند، قانون حمایت خانواده را برچیدند، حضورشان در ورزشگاه&zwnj;ها را غیر شرعى دانستند، سقط جنین را ممنوع داشتند و... دریافتند که همچنان باید به میدان بازگردند.</p> </blockquote> <p dir="RTL">بیهوده نیست که در &zwnj;&zwnj;نهایت شاه &laquo;حزب رستاخیز&raquo; را برپا کرد. باور داشت که ایران تنها از رهگذر یک دیکتاتوری مقتدر است که می&zwnj;تواند به پیش برود. جامعه ما بهای بسیار سنگینی برای آن باور پرداخت. بهای بسیار سنگینی که جامعه ایران پرداخت این بود که از سیاست به دور ماند. نسل پس از کودتا دیگر آگاهی و ذهن سیاسی نداشت، سیاست&zwnj;گریزی در جامعه رواج داشت و این سبب شد که در سال&zwnj;هاى بحرانى ۵۵ تا ۵٧، نه مردم و نه جرگه&zwnj;ها و جریان&zwnj;هاى سیاسى، نتوانند با ره توشه&zwnj; خوبى به راه بى&zwnj;بازگشت پا بگذارند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">جز استبداد، پدرسالارى هم نقش داشت. ساختار نظام پدرسالار در ایران، عامل دیگرى بود که سبب &zwnj;شد زن در پهنه&zwnj; سیاست حضور معنادارى پیدا نکند. مناسبات پدرسالارانه که جان&zwnj;سختى غریبى دارد، تنها در یک فضای آزاد و باز است که سست و کم&zwnj;رنگ مى&zwnj;شود. بحث و گفت&zwnj;وگو و نقد و انتقاد اگر وجود نداشته باشد، ارزش&zwnj;هاى پدرسالارانه بازتولید مى&zwnj;شود و زنان را از مشارکت موثر در زندگى فکرى و فرهنگى جامعه در عمل کنار مى&zwnj;گذارد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>حضور زنان در جریان&zwnj;هاى اپوزیسیون هم از نظر کمى و هم از نظر کیفى به چه ترتیب بود؟ در این سطح تفکیک جنسیتی چه نمودی داشت؟</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">از آخرهاى دهه&zwnj; چهل حضور زنان در مبارزات دانشجویی چشمگیر مى&zwnj;شود. در همین سال ۱۳۵۰ است که براى نخستین&zwnj;بار در تاریخ ایران، زندان سیاسى زنان به وجود مى&zwnj;آید؛ چه براى نگهدارى دانشجویان دختر که در تظاهرات دانشگاه بازداشت مى&zwnj;شدند و چه براى زنانى که عضو سازمان&zwnj;هاى چریکى و غیر چریکى بودند. شمار&zwnj;ى از این زنان در رهبرى سازمان&zwnj;هاى چپ انقلابى قرار داشتند. براى یک دوره&zwnj; کوتاه، دو عضو از سه عضو رهبرى سازمان انقلابى حزب توده در داخل کشور، سازمانى که از حزب توده گسسته بود، زن بودند: دکتر معصومه طوافچیان و مهوش جاسمى.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در کنفدراسیون جهانى دانش&zwnj;آموزان و دانشجویان ایرانى در خارج از کشور نیز زنان مشارکت موثرى داشتند؛ به ویژه در ایالت متحد که به طور متناوب به دبیرى انتخاب مى&zwnj;شدند. وقتی به این روندهای تاریخی نگاه می&zwnj;کنیم، متوجه می&zwnj;شویم اگر حکومت شاه به حضور زنان در پهنه&zwnj; سیاست چندان دلبسته نبود و شمار نمایندگان مجلس، وزیران یا سفرای زن در ساختار حکومتش به سختى از شمار انگشتان دو دست فرا&zwnj;تر مى رفت، جریان&zwnj;ها و جرگه&zwnj;هاى اوپوزیسیون با تمام محدویت&zwnj;هایى که داشتند، به حضور زنان در صفوف خودشان ارج مى&zwnj;گذاشتند و مى&zwnj;خواستند هر چه بیشتر زنان را به کنشگرى سیاسى بکشانند. این گرایش از نیمه&zwnj; دوم دهه&zwnj;ى چهل تا پیش از انقلاب بیش از پیش گسترش و ژرفش پیدا کرد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>در &zwnj;&zwnj;نهایت تاثیر وقوع انقلاب اسلامی و حوادث مربوط با آن را بر تاریخ تفکیک جنسیتی چگونه تحلیل می&zwnj;کنید؟</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">زنان به شکل بسیار گسترده&zwnj;ای در برانداختن نظام پهلوی مشارکت داشتند. در راهپیمایی&zwnj;ها و تظاهرات حضور پررنگى &zwnj;داشتند و نیز در فعالیت&zwnj;های گوناگون زیرزمینى. پرسشى که پیش مى&zwnj;آید اما این است: آن&zwnj;ها که مى&zwnj;دانستند چه نمى&zwnj;خواهند، آیا مى&zwnj;دانستند چه مى&zwnj;خواهند؟ در پاسخ به این پرسش گمان نمى&zwnj;کنم فاصله زنان از مردان زیاد باشد.&zwnj;&zwnj; همانطور که پیشتر عرض کردم، نسل پس از کودتاى ٢٨ مرداد در اختناق سیاسى کم پیشینه&zwnj;اى رشد کرد؛ چه زن و چه مرد. آن نسل تاریخ صد سال گذشته&zwnj; کشورش را نمى&zwnj;شناخت و از طبقات و نیروهاى اجتماعى شناختى نداشت. زنان آن نسل نمى&zwnj;دانستند که مادر بزرگ&zwnj;هاشان چه مبارزه&zwnj;اى براى ورود به پهنه&zwnj; اجتماعى کردند؛ چگونه آزادى آموزش و پوشش به دست آمد و از حق راى برخوردار شدند. در نتیجه&zwnj; نسبت به آیت&zwnj;الله خمینى شک نکردند و از شعار جمهورى اسلامى نهراسیدند. سهل است که براى &laquo;حفظ وحدت&raquo; حاضر شدند که روسرى یا چادر سرکنند. در حالى که چادرى نبودند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">بهایى که زن ایرانى براى این سهل&zwnj;انگارى پرداخت، بسیار گزاف بوده است. با این حال نباید از یاد ببریم که نخستن نیروى اجتماعى که در برابر حکومت اسلامى قرار گرفت، زنان بودند. در&zwnj;&zwnj; همان سه هفته&zwnj; اول انقلاب که دیدار با آیت&zwnj;الله خمینى را زنانه- مردانه کردند، دریا را زنانه مردانه کردند، حرفه&zwnj; قضاوت را بر زنان مجاز نشمردند، آن&zwnj;ها را از خدمت در ارتش باز داشتند، مدرسه&zwnj;هاى مختلط را بستند، قانون حمایت خانواده را برچیدند، حضورشان در ورزشگاه&zwnj;ها را غیر شرعى دانستند، سقط جنین را ممنوع داشتند و... دریافتند که باید به میدان بازگردند. روز هشتم مارس (١٧ اسفند ١٣۵٧) ده&zwnj;هاهزار زن به خیابان آمدند؛ در اعتراض به آیت&zwnj;الله خمینى و حجاب اجبارى. پنج روزى که جنگیدند به پیروزی&zwnj;شان منجر نشد، اما آغاز تولد دوباره جنبش زنان ایران شد. از آن&zwnj;روز تاکنون هیچ نیروى اجتماعى، چون زنان در برابر این حکومت ایستادگى نکرده است. این یک واقعیت تاریخى است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>پانویس:</strong></p> <p dir="RTL">[١]<span style="font-size:10px;">ناصر مهاجر سال&zwnj;ها در زمینه زندان، شکنجه، خشونت و مسائل تاریخ معاصر کار پژوهشی کرده است. از جمله در سال ۱۳۷۷، &laquo;کتاب زندان&raquo; را که مجموعه خاطره و مقاله درباره زندان&zwnj;های حکومت اسلامی است در دو جلد منتشر کرد.</span></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><span style="font-size:10px;">او که سال&zwnj;ها سردبیر گاهنامه &laquo;آغازی نو&raquo; و سپس مجله سیاسی، اجتماعی و فرهنگی &laquo;نقطه&raquo; بود، علاوه بر ارائه چندین مقاله و گزارش در مورد زندان&zwnj;های حکومت اسلامی چند جُنگ نیز در این زمینه گردآوری و ویرایش کرده و همچنین زندگینامه چند چهره تبعیدی و مهاجر را تدوین، تنظیم و ویرایش کرده که از آن جمله&zwnj;اند: &laquo;<em>مجله&zwnj;ى پيك سعادت نسوان</em>&raquo; (با همكارى بنفشه مسعودى)، از تهران تا استالین (محمد تربتی)، گذار از برزخ (ناصر زربخت)، کودتای ۲۸ مرداد (محمدجعفر محمدی) و کتاب دوجلدی &laquo;گریز ناگزیر&raquo; که دربرگیرنده&zwnj; سی روایت گریز از ایران در دهه ۶۰ است. در تدوین، ویرایش و گردآوری این کتاب<strong>، </strong>سه پژوهشگر دیگر نیز حضور دارند: &quot;میهن روستا&quot;، &quot;مهناز متین&quot; و &quot;سیروس جاویدی&quot;<span dir="LTR">.</span></span></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><span style="font-size:10px;">از ناصر مهاجر مقالات متعددى در زمينه تاريخ ايران معاصر در نشريه هاى فارسی&zwnj;زبان خارج از کشور چاپ شده است.</span></p> https://archive.radiozamaneh.com/society/women/2013/03/08/25126#comments اسماعیل جلیلوند تفکیک جنسیتی زنان ناصر مهاجر ۸ مارس Fri, 08 Mar 2013 21:31:38 +0000 society 25126 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/society/women/2013/03/08/25099 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/society/women/2013/03/08/25099" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="277" height="185" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/8mars_0.jpg?1362736471" /> </div> </div> </div> <p dir="RTL">مریم حسین&zwnj;خواه - جنبش زنان ایران در سالی که گذشت از یکسو درگیر برخی قوانین تبعیض&zwnj;آمیز بود که هر از چندگاه در دستور کار مجلس و دولت قرار می&zwnj;گیرد و از سویی دیگر دغدغه وضعیت آن شمار از فعالان زن را داشت که به خاطر تلاش&zwnj;های برابری&zwnj;خواهانه&zwnj;شان زندانی شده&zwnj;اند. در این میان، توانمندسازی زنان و ارائه آموزش&zwnj;های جنسیتی به آنان نیز از دیگر فعالیت&zwnj;های جنبش زنان در سال جاری بود<span dir="LTR">.</span></p> <!--break--><!--break--><p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">همه اینها در حالی است که در سال&zwnj;های اخیر در پی سرکوب بیش از پیش حاکمیت، بازداشت شمار زیادی از فعالان جنبش زنان و حاکم شدن فضای امنیتی در این حوزه و مهاجرت برخی فعالان زن، مسئله سازماندهی جدید و تعریف دوباره شکل فعالیت&zwnj;ها یکی از اولویت&zwnj;های این جنبش بود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در سال ۱۳۹۱ پیگیری وضعیت نسرین ستوده در زندان، اعتراض به محدودیت&zwnj;های جنسیتی در لایحه جدید گذرنامه و تبعیض&zwnj;های آموزشی در دانشگاه&zwnj;ها از جمله نقاط روشن کارنامه جنبش زنان بود که می&zwnj;توان بر اساس آنها، نگاهی امیدوارانه به آینده داشت.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>پیگیری وضعیت نسرین ستوده در زندان، نقطه عطفی در جنبش زنان</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">اعتراض به وضعیت نسرین ستوده، وکیل دادگستری و فعال حقوق زنان از سوی گروهی از فعالان جنبش زنان در ایران، یکی از نقاط عطف فعالیت&zwnj;های این جنبش در سال گذشته بود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">نسرین ستوده از آبان ماه سال جاری در اعتراض به فشارهای وارده به خانواده&zwnj;اش و ممنوع الخروجی دختر ۱۳ ساله خود، به مدت ۴۹ روز دست به اعتصاب غذا زد و در روزهای آخر اعتصاب با وضعیت نگران&zwnj;کننده جسمانی روبه&zwnj;رو بود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/imagecache/content_image/sotudeh-zendan-2.jpg" style="width: 180px; height: 114px; float: right;" /></p> <p dir="RTL">در آن روزها و در شرایطی که هرگونه حرکت جمعی و گردهمایی در فضای عمومی خطر بازداشت و سرکوب از سوی نیروهای امنیتی را در پی داشت، شماری از فعالان زن در یک حرکت هماهنگ سه روزه به به دادستانی تهران، مجلس و قوه قضائیه مراجعه کردند و خواهان پاسخ دادن به مطالبات نسرین ستوده و رسیدگی به وضعیت او شدند.</p> </blockquote> <p dir="RTL">در آن روزها و در شرایطی که هرگونه حرکت جمعی و گردهمایی در فضای عمومی خطر بازداشت و سرکوب از سوی نیروهای امنیتی را در پی داشت، شماری از فعالان زن در یک حرکت هماهنگ سه روزه به دادستانی تهران، مجلس و قوه قضائیه مراجعه کردند و خواهان پاسخ دادن به مطالبات نسرین ستوده و رسیدگی به وضعیت او شدند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">علاوه بر این حرکت در داخل ایران، شمار زیادی از گروه&zwnj;ها و فعالان ایرانی و غیر ایرانی نیز در کشورهای مختلف از طریق رسانه&zwnj;ها و سازمان&zwnj;های حقوق بشری و برگزاری تجمعات مختلف، خواهان رسیدگی به وضعیت نسرین ستوده بودند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">یک فعال حقوق زنان از تهران که در کمپین یک میلیون امضا فعالیت می&zwnj;کند، در گفت&zwnj;وگو با رادیو زمانه از عمل مشترک فعالان زن برای پیگیری وضعیت نسرین ستوده، به عنوان &quot;یک اتفاق خوب و یک نقطه عطف&quot; یاد کرد که فعالان زن در داخل کشور را دوباره برای انجام یک عمل مشترک گردهم آورد و &quot;بنای یک کار جمعی را گذاشت&quot;.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این فعال حقوق زنان می&zwnj;گوید که در واقع اعتراض&zwnj;های جمعی به لایحه گذرنامه ادامه&zwnj;&zwnj; همان فعالیت بود: &quot;در واکنش به تصویب لایحه گذرنامه، ما دوباره از مردم امضا جمع کردیم که بعد از مدت&zwnj;ها، تجربه خیلی خوب و متفاوتی بود و اکنون هم برای هشت مارس با یک موضوع مشترک جلو می&zwnj;رویم.&quot;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>اعتراض جمعی به لایحه گذرنامه: شکل&zwnj;گیری یک ائتلاف جدید </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">لایحه جدید گذرنامه و اینکه زنان مجرد زیر ۴۰ سال برای صدور گذرنامه ملزم به کسب اجازه از ولی قهری یا حاکم شرع هستند، از دیگر مواردی بود که در سال ۱۳۹۱ با اعتراض گسترده قشرهای مختلف جنبش زنان در ایران مواجه شد و زنان اصول&zwnj;گرا و اصلاح&zwnj;طلب و سکولار را بار دیگر در یک جبهه واحد قرار داد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در آبان ماه سال جاری، گروهی از فعالان زن با تهیه و انتشار بروشوری در اعتراض به لایحه جدید گذرنامه از مردم خواستند که صدای اعتراض خود را به گوش نمایندگان مجلس برسانند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در آذرماه نیز احزاب زنان اصول&zwnj;گرا و ائتلاف اسلامی زنان با برگزاری یک نشست در اعتراض به لایحه جدید گذرنامه و و دعوت از اعضای فراکسیون زنان مجلس، خواستار رفع محدودیت&zwnj;های در نظر گرفته شده برای خروج زنان از کشور شدند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/imagecache/content_image/gozar-141212.jpg" style="width: 180px; height: 114px; float: right;" /></p> <p dir="RTL">یکی از فعالان کمپین یک میلیون امضا معتقد است راه &quot;سخت و پرپیچ و خمی&quot; پیش روی فعالان زن قرار دارد چرا که سازمان&zwnj;یابی پیشین این جنبش پس از اتفاق&zwnj;های سال ۱۳۸۸ به طوری کلی به&zwnj;هم ریخته است.</p> </blockquote> <p dir="RTL">در این فاصله مخالفان این لایحه انتقادات خود را به طور گسترده در نشست&zwnj;های مختلف و رسانه&zwnj;ها انعکاس دادند و در &zwnj;&zwnj;نهایت فعالان زن در روز هفتم اسفند ماه جاری دو هزار امضایی را که در مخالفت با آن جمع&zwnj;آوری کرده بودند به صورت حضوری به مجلس بردند و خواهان عدم تصویب محدودیت&zwnj;های موجود در این لایحه برای زنان شدند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در نتیجه این اعتراض&zwnj;های گسترده و هماهنگ از سوی فعالان زن، نمایندگان مجلس اعلام کرده&zwnj;اند که در این لایحه بازنگری خواهند کرد و آن را به نفع زنان تغییر خواهند داد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">فعالان زن از این حرکت به عنوان &quot;سازمان یابی جدید در جنبش زنان&quot; یاد می&zwnj;کنند و به موثر بودن اینگونه حرکت&zwnj;ها در روند رو به جلوی جنبش زنان در ایران امیدوار هستند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">یکی از فعالان کمپین یک میلیون امضا معتقد است راه &quot;سخت و پرپیچ و خمی&quot; پیش روی فعالان زن قرار دارد چرا که سازمان&zwnj;یابی پیشین این جنبش پس از اتفاق&zwnj;های سال ۱۳۸۸ به طوری کلی به&zwnj;هم ریخته است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">با این حال از دیدگاه او در حال حاضر تلاش&zwnj;ها در راستای &quot;بالا بردن ظرفیت عمل جمعی&quot; به نقطه خوبی رسیده و چند عمل مشترکی که به سرانجام رسید نشانگر آن است که می&zwnj;توان &quot;اتصالات و توانایی&zwnj;های از دست رفته قبلی را احیا کرد&quot;.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;<strong>انتقاد از تبعیض جنسیتی در دانشگاه</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">اعتراض به تبعیض&zwnj;های آموزشی علیه زنان از دیگر برنامه&zwnj;های مشترکی بود که در سال گذشته از سوی گروه&zwnj;های مختلف زنان پیگیری شد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">دی ماه سال ۱۳۹۱، پس از تصمیم دولت در اجرای تفکیک جنسیتی در برخی رشته&zwnj;های دانشگاهی و اعمال این تبعیض&zwnj;ها در دفترچه انتخاب رشته کنکور کار&zwnj;شناسی، شماری از فعالان زن با تهیه یک بروشور و پخش آن در بین مردم، تلاش کردند تا افکار عمومی را به صورت چهره به چهره نسبت به این موضوع حساس کنند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/tafkik.jpg" style="width: 180px; height: 101px; float: right;" /></p> <p dir="RTL">دی ماه سال ۱۳۹۱، پس از تصمیم دولت به تفکیک جنسیتی در برخی رشته&zwnj;های دانشگاهی و اعمال این تبعیض&zwnj;ها در دفترچه انتخاب رشته کنکور کار&zwnj;شناسی، شماری از فعالان زن با تهیه یک بروشور و پخش آن در بین مردم، تلاش کردند تا افکار عمومی را به صورت چهره به چهره نسبت به این موضوع حساس کنند.</p> </blockquote> <p dir="RTL">در این بروشور&zwnj;ها از مردم خواسته شده بود نامه اعتراض به این تصمیم را که ضمیمه بروشور بود برای نمایندگان مجلس بفرستند و خواهان لغو این تبعیض آموزشی علیه زنان شوند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">پیش از آن، شیرین عبادی، برنده جایزه صلح نوبل در نامه&zwnj;ای به رئیس سازمان ملل متحد حذف پذیرش دختران از ۷۷ رشته تحصیلی را مانعی برای حضور فعال زنان در اجتماع دانسته و از رئیس سازمان ملل خواسته بود تا در هنگام بررسی پرونده جمهوری اسلامی ایران به گزارش&zwnj;ها در خصوص وضعیت زنان توجه کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">رفته رفته شماری دیگر از گروه&zwnj;های فمینیستی و زنان نیز در این زمینه واکنش نشان دادند. سازمان بین&zwnj;المللی زنان برای آموزش و مشارکت حقوق، توسعه و صلح یکی از این گروه&zwnj;&zwnj;ها بود که ۲۷ مرداد ۱۳۹۱ با صدور بیانیه&zwnj;ای از اعمال این محدودیت&zwnj;ها اعلام نگرانی کرد. این گروه طی فراخوانی از همگان خواست با نوشتن نامه به دبیر کل سازمان ملل خواهان موضع&zwnj;گیری او در این زمینه شوند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این اعتراض&zwnj;ها البته محدود به تابستان سال گذشته نیست و پیش از آن نیز با اعلام تبعیض&zwnj;های جنسیتی در دانشگاه&zwnj;های مختلف شاهد واکنش دانشجویان و اساتید دانشگاهی بودیم. نامه اعتراضی دو هزار دانشجوی دانشگاه علم و صنعت تهران به محدودیت&zwnj;های جنسیتی در رشته&zwnj;های تحصیلی مقطع کار&zwnj;شناسی ارشد و تک جنسیتی کردن این دانشگاه در مقطع کار&zwnj;شناسی یکی از این واکنش&zwnj;ها بود که سرانجام در خردادماه سال گذشته به ثمر رسید و در &zwnj;&zwnj;نهایت به لغو تبعیض&zwnj;های آموزشی در این دانشگاه منجر شد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>آرام اما پرتوان: توانمندسازی زنان در جنوب شهر تهران</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">علاوه بر این حرکت&zwnj;ها که انعکاس رسانه&zwnj;ای گسترده&zwnj;ای نیز داشت، در گوشه&zwnj;های دیگر جنبش زنان حرکاتی موثر و آرام با چراغ خاموش در حال پیش روی است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">یکی از فعالان حقوق زنان مقیم تهران، به رادیو زمانه می&zwnj;گوید که در سال گذشته برخی گروه&zwnj;های زنان به سمت ترویج و توانمندسازی در سطح خرد پیش رفتند. آنها به دنبال توانمندسازی گروه&zwnj;های کوچک محلی زنان هستند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL">گروه&zwnj;های دیگری نیز در تهران و کرج در زمینه آزار جنسی و کلیشه&zwnj;های جنسیتی در متون درسی و غیر درسی تا مقطع دانشگاه کار می&zwnj;کنند. فعالان شهر رشت همچنان به حرکت&zwnj;های خود ادامه می&zwnj;دهند و در روز جهانی مبارزه با خشونت علیه زنان بروشورهای اطلاع&zwnj;رسانی را در سطح شهر پخش کردند و در زمینه رسانه&zwnj;ها نیز شاهد راه&zwnj;اندازی صفحه زنان روزنامه بهار بودیم.</p> </blockquote> <p dir="RTL">به گفته وی، &quot;اتخاذ این شیوه به دو دلیل بوده است: اول اینکه: بسته بودن شرایط خبررسانی و جمع شدن در سطح کلان اجازه نمی&zwnj;دهد که همچنان مثل گذشته و با روش&zwnj;های پیشین فعالیت کرد، از سوی دیگر، تنها شرایط نیست که تعیین کننده این شیوه عمل است بلکه به این ضرورت رسیده&zwnj;اند که می&zwnj;بایست فرصت دستیابی به منابع اطلاع&zwnj;رسانی کوچک را برای فرودست&zwnj;ترین افراد جامعه که توان دسترسی به منابع اطلاع&zwnj;رسانی کلان را به دلیل سواد پایین یا تنگناهای اقتصادی ندارند فراهم کرد ضمن آنکه کمک کرد تا بتوانند صدای خودشان را این با کار گروهی هر چند در سطحی بسیار کوچک بلند کنند.&quot;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">بر اساس این گزارش اغلب شرکت&zwnj;کنندگان در این کارگاه&zwnj;ها زنان خانه&zwnj;دار و کم سواد جنوب شهر هستند و از مناطق حاشیه&zwnj;ای و فقیرنشین که دسترسی به اینترنت و وسایل اطلاع&zwnj;رسانی ندارند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">علاوه بر همه این&zwnj;ها، گروه&zwnj;های دیگری نیز در شهرهای مختلف در زمینه آزار جنسی و کلیشه&zwnj;های جنسیتی در متون درسی و غیر درسی تا مقطع دانشگاه کار می&zwnj;کنند. فعالان شهر رشت همچنان به حرکت&zwnj;های خود ادامه می&zwnj;دهند و در روز جهانی مبارزه با خشونت علیه زنان بروشورهای اطلاع&zwnj;رسانی را در سطح شهر پخش کردند. در زمینه رسانه&zwnj;ها نیز شاهد راه&zwnj;اندازی صفحه زنان روزنامه بهار بودیم.</p> https://archive.radiozamaneh.com/society/women/2013/03/08/25099#comments جنبش زنان ایران زنان مریم حسین‌خواه ۸ مارس Fri, 08 Mar 2013 07:33:14 +0000 society 25099 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/society/women/2013/03/07/25086 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/society/women/2013/03/07/25086" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-sartitr"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> در گفت‌وگو با آزاده کیان، استاد جامعه‌شناسی سياسی و رئيس مرکز تحقيقات جنسيتی دانشگاه هفتم پاريس </div> </div> </div> <div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> آیدا قجر </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="277" height="181" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/l00806609098.jpg?1362759649" /> </div> </div> </div> <p dir="RTL">آیدا قجر - زنان در اقوام مختلف ایران تا چه اندازه به حقوق خود آگاهی دارند؟ آیا آگاهی آنها نسبت به حقوق فردی&zwnj;شان<strong>،</strong> به سطح آگاهی سیاسی و مشارکت سیاسی آنها مربوط است؟ سنت&zwnj;&zwnj;&zwnj;ها تا چه اندازه می&zwnj;توانند توانایی دسترسی به آگاهی را در این گروه از زنان کاهش دهند؟ آیا رفع تبعیض قومی/ ملی لزوماً به معنای رفع تبعیض جنسیتی هم هست؟ آیا زنان در اقوام و ملیت&zwnj;های مختلف ایرانی می&zwnj;توانند مطالبات برابری&zwnj;خواهانه خود را منوط به رفع تبعیض اقوام بدانند؟ آیا می&zwnj;توان گفت گروه&zwnj;های ملی و قومی به طور یکسان مورد تبعیض واقع می&zwnj;شوند؟</p> <!--break--><!--break--><p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این پرسش&zwnj;ها را با آزاده کيان، استاد جامعه&zwnj;شناسی سياسی و رئيس مرکز تحقيقات جنسيتی دانشگاه هفتم پاريس در میان گذاشته&zwnj;ایم. او تاکنون تأليفات متعددی به زبان&zwnj;های انگليسی و فرانسوی در مورد جنسيت و تئوری&zwnj;های پساکولونياليستی و اسلام منتشر کرده است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>گفت&zwnj;وگو با آزاده کیان را می&zwnj;توانید از طریق فایل صوتی زیر گوش کنید</strong>:</p> <p dir="RTL"><a href="http://www.zamahang.com/podcast/2010/20130308_8March_Etnisitas_AzadehKian_AydaGhajar.mp3"><img alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/musicicon_14.jpg" style="width: 273px; height: 31px;" /></a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>شما تحقیقاتی پیرامون زنان در گروه&zwnj;های اتنیکی در ایران داشته&zwnj;اید. به نظرتان زنان اقوام و ملیت&zwnj;های مختلف در ایران تا چه اندازه به حقوق خود آگاهی دارند؟</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>آزاده کیان </strong>- به نظر من نمی&zwnj;توان همه زنان اقلیت&zwnj;ها را در یک گروه مورد بررسی قرار داد. برخی از این ملیت&zwnj;ها به دلیل فعالیت&zwnj;های سیاسی&zwnj;شان یا سطح سواد و تحصیلات&zwnj;شان حداقل در اقشار متوسط و شهری، بیشتر به مسائل حقوقی خود آگاه هستند، اما برخی دیگر، هم به دلایل تاریخی و هم به دلایل مشارکت کمتر در فعالیت&zwnj;های اجتماعی و سطح تحصیلات پایین، کمتر به حقوق خود واقفند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">طبق تحقیقات ما در ده سال پیش، زنان کرد به دلایل تاریخی بیش از سایر اقوام نسبت به حقوق خود آگاهی داشته&zwnj;اند و خواسته&zwnj;ها و دخالت&zwnj;هایی در امور سیاسی داشته&zwnj;اند، اما به طور مثال میان زنان بلوچ و دیگر ملیت ها یا اقلیت&zwnj;های قومی این خواسته کمتر مشاهده می&zwnj;شود. نخست باید مشخص کرد راجع به چه ملیت&zwnj;هایی و چه اقشاری از آن&zwnj;ها صحبت می&zwnj;کنیم و بر این اساس لازم است به عنوان مثال سطح سواد و تحصیل زنان آنها را مد نظر قرار دهیم.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>یعنی معتقدید آگاهی زنان نسبت به حقوق فردی&zwnj;شان در گروه&zwnj;های اتنیکی، به سطح آگاهی سیاسی و مشارکت سیاسی آنها مربوط است؟ </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">ارتباط با سیاست به طور مشخص نقش مهمی را ایفا می&zwnj;کند. زنانی که به لحاظ سیاسی روشن&zwnj;تر و آگاه&zwnj;تر هستند و مشارکت سیاسی&zwnj;شان بیشتر است به طبع خواهان حقوق برابر نیز هستند. این زنان بیشتر خواستار حقوق برابرند تا زنانی که نقش سنتی مادری و همسری بر آنها تحمیل شده است یا خودشان چنین نقشی را ترجیح می&zwnj;دهند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/azadeh.png" style="width: 180px; height: 212px; float: right;" /></p> <p dir="RTL">آزاده کیان: زنانی که به لحاظ سیاسی روشن&zwnj;تر و آگاه&zwnj;تر هستند و مشارکت سیاسی&zwnj;شان بیشتر است به طبع خواهان حقوق برابر نیز هستند. این زنان بیشتر خواستار حقوق برابرند تا زنانی که نقش سنتی مادری و همسری بر آنها تحمیل شده است یا خودشان چنین نقشی را ترجیح می&zwnj;دهند. هرچه فعالیت&zwnj;های اجتماعی در میان زنان کمتر باشد، آگاهی آنان هم کمتر خواهد بود؛ زیرا فعالیت&zwnj;های اجتماعی، برخوردها و کنش و واکنشی که زنان در سطح اجتماع با دیگر زنان و مردان خواهند داشت باعث طرح سئوال پیرامون حقوق برابر یا نابرابری&zwnj;های جنسیتی در ذهن آنها خواهد شد.</p> </blockquote> <p dir="RTL">هرچه فعالیت&zwnj;های اجتماعی در میان زنان کمتر باشد، آگاهی آنان هم کمتر خواهد بود؛ زیرا فعالیت&zwnj;های اجتماعی، برخوردها و کنش و واکنشی که زنان در سطح اجتماع با دیگر زنان و مردان خواهند داشت باعث طرح سئوال پیرامون حقوق برابر یا نابرابری&zwnj;های جنسیتی در ذهن آنها خواهد شد. برعکس هرچه این فعالیت&zwnj;های اجتماعی یا سیاسی کمتر باشد سئوال&zwnj;ها هم کمتر خواهند شد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>به نقش سنتی زنان در اقلیت&zwnj;ها اشاره کردید. برخی از محدودیت&zwnj;ها علیه زنان توسط سنت&zwnj;ها پیش می&zwnj;آید؛ به عنوان نمونه می توانیم به سنت &quot;خون بس&quot; اشاره کنیم. چنین سنت&zwnj;&zwnj;&zwnj;هایی تا چه اندازه می&zwnj;توانند توانایی دسترسی به آگاهی را در زنان اتنیکی کاهش دهند؟ </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">سنت&zwnj;ها میان اقلیت&zwnj;های ملی یا قومی نقش مهمی ایفا می&zwnj;کنند؛ خصوصاً در شرایط ایران که حکومت مذهبی ایران، مذهب شیعه را مذهب اصلی و مسلط قرار داده است. این در حالی است که ما میلیون&zwnj;ها سنی در ایران داریم، اقلیت&zwnj;های مذهبی مانند سنی&zwnj;ها به دلیل تضییق حقوق خود، سنت&zwnj;هایشان را تحکیم می&zwnj;کنند. این مسئله در مورد اقلیت&zwnj;های قومی نیز دیده می&zwnj;شود؛ این تقویت سنت&zwnj;ها میان اقوام نشان از نوعی مقاومت مقابل ملیت یا مذهب مسلط است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">از آنجایی که زنان باید سنت&zwnj;ها را حفظ کنند و به بچه&zwnj;ها و نسل&zwnj;های دیگر انتقال دهند، بار سنت بیشتر بر گردن زنان قرار می&zwnj;گیرد. از این طریق خود زنان محدودتر می&zwnj;شوند تا زنان متعلق به مذهب یا ملیت مسلط. به عنوان نمونه در ایران، اقلیت&zwnj;ها مقابل زنان فارس و شیعه قرار می&zwnj;گیرند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">یکی از مسائلی که خودم میان زنان بلوچ دیدم را شرح می&zwnj;دهم: زنان تحصیلکرده&zwnj;ای بودند که سعی می&zwnj;کردند زنان روستا یا شهر خود را باسواد کنند و حقوق آن&zwnj;ها را یادآور شوند، اما بلافاصله مورد سئوال مولوی&zwnj;ها قرار می&zwnj;گرفتند. مولوی&zwnj;ها سعی می&zwnj;کردند از فعالیت زنان جلوگیری کنند. آن زنان هم به عنوان یک بلوچ و اقلیتی سنی و هم به عنوان &quot;زن&quot;، هم از طرف حکومت تحت فشار و تبعیض قرار داشتند و هم از طرف جامعه خود و مردان مسلط بر این جامعه، مورد محدودیت واقع می&zwnj;شدند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">وقتی در شرایط اقلیت قرار می&zwnj;گیرید تاثیر سنت&zwnj;ها تحکیم می&zwnj;شود و فشار سنت&zwnj;ها بر شما بیشتر می&zwnj;شود. اگر زنان بخواهند به حقوق حقه خود دست پیدا کنند باید علیه این سنت&zwnj;ها بجنگند؛ حالا این سنت&zwnj;ها چه سنت&zwnj;های مسلط باشند و چه سنت&zwnj;های غیر مسلط.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>با توجه به این که فعالان جنبش زنان بیشتر در شهرهای مرکزی هستند و رسانه&zwnj;ها نیز چندان اجازه انتشار فعالیت&zwnj;های مدنی زنان را ندارند، راه&zwnj;های ارتباط برای همکاری میان زنان مرکز و زنان جوامع اقلیتی بسیار محدود است. شما به این نکته چگونه نگاه می&zwnj;کنید؟ </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">تا آنجا که تحقیقات خودم نشان می&zwnj;دهد، فعالان جنبش زنان بیشتر در شهرهای بزرگ خصوصاً تهران هستند که اکثریت آنها را نیز زنان فارس و شیعه تشکیل می&zwnj;دهند. در نتیجه ارتباطی در عمل بین زنان متعلق به ملیت&zwnj;ها یا اقلیت&zwnj;های مذهبی وجود ندارد، اما چند نفر از این زنان که بیشتر زنان کرد یا ترک هستند، از فعالان حقوق زنان در تهران محسوب می&zwnj;شوند و نمی&zwnj;توان این ارتباط را به کل ایران تعمیم داد.</p> <p dir="RTL">متاسفانه یکی از مشکلات جنبش زنان این است که در سطح طبقه متوسط شهری در شهرهای بزرگ باقی مانده و نتوانسته با زنان دیگر ارتباط برقرار کند. در حالیکه در بسیاری از مناطق غیر مرکزی گروه&zwnj;های مختلف زنان مشاهده می&zwnj;شوند که در حد خودشان و با وسعی که دارند سعی می&zwnj;کنند خواسته&zwnj;های زنان را تا جایی که می&zwnj;توانند پیش ببرند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>علت این ناهماهنگی و ناپیوستگی را در چه می&zwnj;بینید؟ آیا می&zwnj;توان تنها &quot;حکومت&quot; و &quot;سرکوب&quot; را عامل آن دانست؟ </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">یکی از این دلایل سرکوب است که اجازه نمی دهد فعالان حقوق زنان بتوانند فراتر از شهرهای بزرگ فعالیت داشته باشند. البته فعالیت&zwnj;هایشان در شهرهای بزرگ هم تحت تاثیر همین سرکوب فعالیت&zwnj;ها به چند منطقه مشخص محدود شد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/zanan55.jpg" style="width: 180px; height: 160px; float: right;" /></p> <p dir="RTL">مسائل و مشکلات زنان برخی از اقلیت&zwnj;های قومی یا مذهبی برای فعالان جنبش زنان مرکز مطرح نیست؛ مانند &quot;زن طلاق&quot; میان بلوچ&zwnj;ها که باعث آزار و اذیت زنان آن منطقه شده است. در این منطقه سنت&zwnj;هایی وجود دارد که ربطی هم به مذهب سنی ندارد، اما از آنجایی که فعالان حقوق زنان آشنایی کافی با مسائل خاص مربوط به زنان اقلیت&zwnj;ها ندارند در نتیجه حول این مسائل هم هیچ فعالیتی نکرده&zwnj;اند و سعی داشته&zwnj;اند مسائل زنان تحصیلکرده قشر متوسط شهرهای بزرگ را عمده کنند و به آن عمومیت دهند.</p> </blockquote> <p dir="RTL">یکی دیگر از دلایل، عدم اهمیت زنان متعلق به اقلیت&zwnj;های قومی و مذهبی برای فعالان جنبش زنان است. مسائل و مشکلات زنان برخی از اقلیت&zwnj;های قومی یا مذهبی برای فعالان جنبش زنان مرکز مطرح نیست؛ مانند &quot;زن طلاق&quot; میان بلوچ&zwnj;ها که باعث آزار و اذیت زنان آن منطقه شده است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در این منطقه سنت&zwnj;هایی وجود دارد که ربطی هم به مذهب سنی ندارد، اما از آنجایی که فعالان حقوق زنان آشنایی کافی با مسائل خاص مربوط به زنان اقلیت&zwnj;ها ندارند در نتیجه حول این مسائل هم هیچ فعالیتی نکرده&zwnj;اند و سعی داشته&zwnj;اند مسائل زنان تحصیلکرده قشر متوسط شهرهای بزرگ را عمده کنند و به آن عمومیت دهند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">تعمیم امور زنان متوسط شهرهای بزرگ، استراتژی اشتباهی بود که باعث شد پیوندی میان فعالان حقوق زنان و زنان عادی مملکت خصوصاً زنان اقلیت&zwnj;های مذهبی یا ملیت&zwnj;های دیگر برقرار نشود. یکی از دلایل عدم موفقیت جنبش زنان ایران که از سال ۱۹۰۵ شکل گرفته است، می&zwnj;تواند همین ناپیوستگی باشد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>برخی از فعالان جنبش زنان ایران بر &quot;مدنی&quot; بودن فعالیت&zwnj;های خود اصرار دارند. آیا فعالیت&zwnj;های سیاسی را می&zwnj;توان یکی دیگر از دلایل عدم پیوستگی میان فعالان جنبش زنان با زنان فعال اقلیت&zwnj;های قومی و مذهبی عنوان کرد؟ </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">خیر، نمی&zwnj;توان به عنوان یک عامل از آن یاد کرد زیرا همه زنان اقلیت&zwnj;ها با موضوع سیاست در ارتباط نیستند. البته فعالیت&zwnj;های مدنی زنان به نوعی سیاسی نیز هست زیرا پایه&zwnj;های حکومت بر نابربری جنسیتی قرار دارد و زمانی که زنان خواستار حقوق برابر می&zwnj;شوند، این خواسته به مسئله مهم سیاسی تبدیل می&zwnj;شود زیرا پایه&zwnj;های حکومت را نشانه گرفته است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">می&zwnj;توان گفت در برخی از زنان متعلق به ملیت&zwnj;ها، خواسته برابری جنسیتی و خواسته&zwnj;های سیاسی در هم تنیده شده است، اما آنها یک اقلیت متعلق به این جامعه هستند، می&zwnj;توان در یک کادر کلی، به طوری در مورد حقوق زنان و حتی حقوق مدنی&zwnj;شان تلاش کرد تا کل زنان جامعه در آن شرکت کنند و خواسته&zwnj;هایشان مطرح شود. باید اجازه دهند خود زنان صحبت کنند نه آنکه کسی برای آنها صحبت کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">براساس اطلاعات من و بر اساس آشناییم با برخی زنان اقلیت&zwnj;ها، تعدادی از آنان خواسته&zwnj;های ابتدایی حقوق بشر دارند که لزوماً با مبارزه سیاسی به معنی حاد کلمه در هم آمیخته نیست. می&zwnj;توان چنین مسائلی را از هم تمیز داد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>فکر می&zwnj;کنید رفع تبعیض قومی لزوماً به معنای رفع تبعیض جنسیتی هم هست؟ آیا زنان در اقوام و ملیت&zwnj;های ایرانی می&zwnj;توانند مطالبات برابری&zwnj;خواهانه خود را منوط به رفع تبعیض اقوام بدانند؟ </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">الزاماً نه. ولی معتقدم که بدون برابری قومی، مذهبی و گروه&zwnj;های اجتماعی به برابری جنسیتی نمی&zwnj;رسیم. به همین دلیل نمی&zwnj;توانیم مسئله قومیت، جنسیت یا گروه&zwnj;های اجتماعی را به تنهایی مطرح کنیم.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">به نظر من همه این مسائل در ارتباط با یکدیگرند؛ به همین دلیل خوب است که فعالان حقوق زنان در ایران که اکثراً به طبقات متوسط و تحصیلکرده تعلق دارند با دیگر گروه&zwnj;های اجتماعی ارتباط برقرار کنند؛ از خواسته&zwnj;های آنان مطلع شوند و مطالبات آنها را نیز مطرح کنند؛ خصوصاً خواسته&zwnj;های اقلیت&zwnj;های قومی و مذهبی. مبارزات باید در هم تنیده به پیش برده شوند. ما نمی&zwnj;توانیم انتظار داشته باشیم بدون برابری جنسیتی به برابری قومی برسیم.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>فکر می&zwnj;کنید می&zwnj;توان گفت گروه&zwnj;های ملی و قومی یکسان مورد تبعیض واقع می&zwnj;شوند؟ آیا در میان اقوام و ملیت&zwnj;های مختلف ایرانی، یکی هست که بگوییم بیش از بقیه به حقوق خود دست پیدا کرده است؟</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در ایران باید به مسئله مذهب تکیه کرد، زیرا یک حکومت مذهبی، حاکمیت کشور را در دست دارد. می&zwnj;توان مانند ترک&zwnj;ها از نظر قومی مورد اقلیت بود، اما از نظر مذهب، در اکثریت قرار داشت. به هیچ&zwnj;وجه فکر نمی&zwnj;کنم ترک&zwnj;ها همانقدر مورد محدودیت قرار می&zwnj;گیرند که بلوچ&zwnj;ها یا کردها که اکثرا سنی هستند.</p> https://archive.radiozamaneh.com/society/women/2013/03/07/25086#comments آزاده کیان آیدا قجر اقوام ایرانی جنبش زنان ایران زنان سنت ۸ مارس Thu, 07 Mar 2013 13:08:38 +0000 society 25086 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/society/women/2013/03/07/25078 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/society/women/2013/03/07/25078" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-sartitr"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> به بهانه روز جهانی زن - مارس ۲۰۱۳ </div> </div> </div> <div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> نعیمه دوستدار </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="277" height="188" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/images_jljlj.jpg?1362827408" /> </div> </div> </div> <p dir="RTL">نعیمه دوستدار - زنان ایران مخاطب بسیاری از مطبوعات هستند، اما در ایران نشریه&zwnj;ای که تصویری از مطالبات برابری&zwnj;خواهانه ارائه دهد و زنان را با حقوق اساسی&zwnj;شان آشنا کند، منتشر نمی&zwnj;شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">فعالان حقوق زنان در ایران جزو مخالفان حکومت محسوب می&zwnj;شوند و معمولاً با برخوردهای قانونی مواجه&zwnj;اند، به همین دلیل در ایران چیزی به عنوان مجله فمینیستی وجود ندارد. نگاه سیاسی حکومت به موضوع زنان، هرگونه فعالیت در حوزه حقوق زنان را فعالیت سیاسی و غیرقانونی تلقی می&zwnj;کند. باقی نشریاتی هم که با نام زنان منتشر می&zwnj;شوند، دغدغه&zwnj;ای برای شکل دادن افکار عمومی زنان در مسیر مطالبات جنسیتی و انسانی ندارند.</p> <!--break--><!--break--><p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>به نسخه رادیویی این گزارش می&zwnj;توانید از طریق فایل صوتی زیر گوش دهید</strong>:<a href="http://www.zamahang.com/podcast/2010/20130308_Women_Media_NaeimehDustdar.mp3"><img alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/musicicon_14.jpg" style="width: 273px; height: 31px;" /></a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">با این حال، بعد از انقلاب در ایران نشریات مختلفی با رویکرد به مسائل زنان منتشر شده&zwnj;اند و البته انتشار آن&zwnj;ها هم در دوره&zwnj;های مختلف، بر مبنای میزان باز بودن فضای سیاسی و اجتماعی، با فراز و فرودهایی روبه&zwnj;رو بوده است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>مجلات تخصصی؛ تبلیغی یا انتقادی؟</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;برخی از نشریات زنان، به شکل کاملاً تخصصی تنها به دنبال جذب مخاطب خاص و دانشگاهی یا حوزوی بوده&zwnj;اند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">انتشار پژوهش&zwnj;های مربوط به حوزه زنان، گزارش&zwnj;ها و خبرهای مربوط به عملکرد بخش زنان در سطح کلان، مصاحبه با صاحب&zwnj;نظران حوزه و دانشگاه و... موضوع اصلی این دسته نشریات است. از میان این نوع نشریات می&zwnj;توان به &laquo;فصلنامه پژوهش زنان&raquo; اشاره کرد که مطالعات و تحقیقات زنان دانشگاه تهران آن را منتشر می&zwnj;کرد. فصلنامه فرهنگی پژوهشی &laquo;ریحانه&raquo;، متعلق به دفتر امور زنان نهاد ریاست&zwnj;جمهوری (۱۳۷۴تا۱۳۸۱)، در کنار &laquo;فرزانه&raquo;، نشریه&zwnj;ای با صاحب امتیازی معصومه ابتکار و سردبیری محبوبه عباسقلی&zwnj;زاده (۱۳۷۱ تا ۱۳۷۹)، هدفشان مخاطبان خاص علاقه&zwnj;مند به فقه، حقوق، معارف و مسائل سیاسی اجتماعی بود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این نشریات نیز که زمانی با تکیه بر اصول اسلامی و در چهارچوب رسمی حکومت به دنبال احقاق برخی حقوق زنان بودند، تحت تاثیر سیاست&zwnj;های ضد زن اصولگرایان، محدود&zwnj;تر شدند. به عنوان مثال، خبرنامه فرهنگی اجتماعی زنان که از مهر ۱۳۷۸ در مرکز امور مشارکت زنان منتشر شد و ویژه&zwnj;نامه&zwnj;هایی مثل کنوانسیون رفع تبعیض، خشونت علیه زنان و حقوق زنان را در کارنامه داشت، با آغاز کار دولت نهم، در اختیار مرکز امور زنان و خانواده ریاست جمهوری قرار گرفت و رویکرد آن کاملاً تغییر کرد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/zananmajaleh.jpg" style="width: 180px; height: 167px; float: right;" /></p> <p dir="RTL">با توقیف و فیلتر شدن سایت&zwnj;های فمینیستی در داخل کشور، درعمل فضا برای راه&zwnj;اندازی تعداد زیادی سایت و خبرگزاری با موضوع زنان از سوی نهادهای دولتی و حکومتی باز&zwnj;تر شد. به این ترتیب، اکنون سایت&zwnj;هایی با محور قرار دادن موضوعات مرتبط با زنان، الگوهای موردنظر حکومت را تبلیغ می&zwnj;کنند.</p> </blockquote> <p dir="RTL">نشریاتی مانند &laquo;پیام زن&raquo; به صاحب امتیازی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، &laquo;ندای صادق&raquo; وابسته به دانشگاه امام صادق، همچنان به مباحث تخصصی فقه و حقوق خانواده می&zwnj;پردازند. برخی نشریات تخصصی زنان که در نهادهای وابسته به حکومت منتشر می&zwnj;شوند، رویکرد خود را تمسک بر آیات قرآن و توسل بر تفسیر امامان اعلام کرده&zwnj;اند تا &laquo;به دور از افراط و تفریط و سلیقه محوری و جنسیت&zwnj;گرایی به کمال فطری زنان&raquo; بیندیشند و با &laquo;رهنمودهای رهبر جمهوری اسلامی سعادت زنان و بلکه نجات بشریت از منجلاب اومانیسم و پدیده&zwnj;های انحرافی منشعب از آن نظیر فمنیسم را فراهم کنند.&raquo;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&laquo;زن روز&raquo;، &laquo;بهداشت خانواده&raquo;، &laquo;ندا&raquo;، &laquo;شیرمادر، &laquo;شمیم نرجس&raquo;، &laquo;شمیم یاس&raquo;، &laquo;نامه جامعه&raquo; و&laquo;زن شرقی&raquo; از نشریاتی هستند که بیشتر آن&zwnj;ها با وابستگی به نهادهای خاص مانند حوزه&zwnj;های علمیه، زنان را مخاطب قرار داده&zwnj;اند و هدفشان تبلیغ الگوهای رسمی و حکومتی است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در کنار این&zwnj;ها، تعداد زیادی نشریه که به اصطلاح &laquo;نشریات زرد&raquo; خوانده می&zwnj;شوند، بخش دیگری از افکار عمومی زنان را شکل می&zwnj;دهند. در این نشریات، زنان، با دغدغه&zwnj;های روزمره&zwnj;شان تعریف می&zwnj;شوند و با چند پاورقی، ستون مشاوره حقوقی و خانوادگی و مطالب سرگرم کننده، تنها تلاش می&zwnj;شود که مخاطب &laquo;زن سنتی&raquo; با الگوهای از پیش تعریف شده، بیشتر سازگار شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>صداهای متفاوت</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در کنار نشریات تحصصی، چند نشریه هم مدتی فرصت پیدا کردند که به شکل ویژه به نام زنان منتشر شود. یکی از آن&zwnj;ها روزنامه &laquo;زن&raquo; بود که در سال۷۷، با مدیر مسئولی فائزه هاشمی در تهران منتشر شد و در شماره اول نوشت: &laquo;روزنامه بنا دارد با نگاه زنانه و برای زنان بنویسد.&raquo;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این نخستین بار بود که روزنامه&zwnj;ای با هدف مطرح کردن مسائل زنان منتشر می&zwnj;شد. در کنار مسائل سیاسی، مسائل مربوط به حقوق زنان از جمله مهریه، نفقه، ازدواج مجدد، اجتهاد زنان، حضانت و طلاق نیز در این روزنامه مطرح می&zwnj;شد. انتشار روزنامه زن یک&zwnj;بار در بهمن ۱۳۷۷ به مدت دو هفته و بار دوم، در ۱۷فروردین ۱۳۷۸ برای همیشه توقیف شد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">ماهنامه &laquo;زنان&raquo;، با صاحب&zwnj;امتیازی، سردبیری و مدیرمسئولی شهلا شرکت از بهمن ماه سال ۱۳۷۰ تا سال ۱۳۸۶ منتشر شد. شماره&zwnj;های اول &laquo;زنان&raquo; در جوار مجله &laquo;کیان&raquo; منتشر می&zwnj;شد. بعد&zwnj;ها، خط مشی زنان تا حدودی تغییر کرد. برای جذب مخاطب بیشتر زبان آن ساده&zwnj;تر شد و در زمینه ادبیات، هنر، اندیشه، حقوق و علم مطالبی منتشر می&zwnj;کرد. پیگیری اتفاق&zwnj;ها و حرکت&rlm;های مربوط به زنان در مجلس در بخش &laquo;یک ماه با زنان در مجلس&raquo; و بررسی لوایح و مصوبات و مسائل کمیسیون زنان، گزارش&rlm;هایی در مورد فرار دختران از خانه، قاچاق دختران، معضل طلاق و... از مهم&zwnj;ترین موضوعات هر شماره مجله زنان بودند. مسئولان ماهنامه &laquo;زنان&raquo; این مجله را &laquo;تنها ماهنامه فمینیستی ایران&raquo; می&zwnj;خواندند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">سرانجام، نهادهای حکومتی انتشار این نشریه را نیز تاب نیاوردند. خبرگزاری فارس در بهمن ۱۳۸۶ از قول مقامی آگاه گزارش داد که ماهنامه زنان &laquo;به دلیل اخلال در حقوق عمومی و تضعیف نهادهای نظامی و انقلابی از جمله بسیج و به دلیل بی&zwnj;توجهی به تذکرات کتبی و شفاهی که پیش از این مکررا به مدیر مسئول نشریه در باب رعایت قانون مطبوعات و سایر مقررات و دستورالعمل&zwnj;های مربوطه داده شده است، بنا به رأی اعضای هیئت، لغو مجوز شده است&raquo;.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>پیوند زن مدرن با زندگی مدرن</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در سال&zwnj;های اخیر، مجلاتی که با محوریت سبک زندگی (لایف استایل) در ایران منتشر می&zwnj;شوند، افزایش داشته&zwnj;اند و هر سال تعداد آن&zwnj;ها بیشتر می&zwnj;شود. نشریاتی که در ایران به عنوان نشریات سبک زندگی شناخته می&zwnj;شوند، هرچند همه اقشار جامعه را مخاطب خود می&zwnj;دانند، اما در عمل، مخاطب اصلی و هدف آن&zwnj;ها زنان هستند. مد، آشپزی، دکوراسیون، زیبایی و بهداشت، موضوعاتی هستند که در این نوع مجلات، مطرح می&zwnj;شوند و گاهی در قالب مصاحبه و پیشنهاد&zwnj;های فرهنگی، به ادبیات و هنر هم می&zwnj;پردازند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/volume.jpg" style="width: 170px; height: 219px; float: right;" /></p> <p dir="RTL">بنفشه رحمانی:<strong> &laquo;</strong>مجلاتی که در ایران برای زنان منتشر می&zwnj;شوند زن سنتی را از مطبخ بیرون می&zwnj;آورد و به آرایشگاه و کلینیک زیبایی می&zwnj;فرستد. بوی پیازداغ و قرمه&zwnj;سبزی&zwnj;اش را می&zwnj;گیرد و در عوض لب&zwnj;ها و گونه&zwnj;های برجسته به او می&zwnj;دهد. البته شکی نیست که حکومت این تصویر جدید را هم از زن مدرن نمی&zwnj;پسندد اما به نظر من آن را به زنی آگاه و صاحب فکر ترجیح می&zwnj;دهد. برخوردهایی که با عکس&zwnj;های زنان در این مجلات صورت می&zwnj;گیرد نشان می&zwnj;دهد آن&zwnj;ها هنوز زن مطبخ&zwnj;نشین را ترجیح می&zwnj;دهند ولی در عین حال با مطالب برخورد خاصی اتفاق نمی&zwnj;افتد.&raquo;</p> </blockquote> <p dir="RTL">حتی صدا و سیمای ایران، در دوره&zwnj;ای از فعالیت خود توجه ویژه&zwnj;ای به جذب مخاطب نشان داد و در کنار انتشار مجلاتی برای جوانان و نوجوانان، &laquo;سروش بانوان&raquo; را منتشر کرد. در این نشریه مباحث اجتماعی، فرهنگی، هنری و خانه و خانه&rlm;داری، معرفی زنان موفق و آشنایی زنان با مسائل حقوقی مطرح می&zwnj;شد: اقتصاد خانواده، عوارض جراحی پلاستیک، مسئله خروج زنان از کشور با اجازه شوهر یا چگونگی دریافت مهریه و نفقه و... از موضوعاتی بودند که این نشریه برای مخاطبان عام مطرح می&zwnj;کرد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&laquo;همشهری خانواده&raquo;، از نشریات موسسه همشهری، وابسته به شهرداری تهران را هم می&zwnj;توان در میان این نشریات قرار داد. این نشریه، در دوران انتشار خود با رویکرد جذب حداکثری، مطالب سیاسی را به&zwnj;ندرت منتشر می&zwnj;کرد و در مقابل، مطالب آموزشی و اطلاع&zwnj;رسانی و سرگرمی بخش اصلی آن را تشکیل می&zwnj;داد که بیشترین مخاطبان آن زنان بودند. هرچند بعد از دو سال، با تغییراتی در ساختار این نشریه، انتشار آن کاملا متوقف شد، اما موسسه همشهری همچنان انتشار نشریاتی را با محور قرار دادن &laquo;سبک زندگی&raquo;، ادامه می&zwnj;دهد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">برخی از این گروه نشریات نیز در دوره&zwnj;ای با حمایت جریان&zwnj;های سیاسی منتشر می&zwnj;شدند؛ مانند &laquo;ایران&zwnj;دخت&raquo; که در سال ۱۳۸۸ با صاحب امتیازی مجمع اسلامی بانوان و مدیر مسئولی محمد حسین کروبی منتشر می&zwnj;شد. مدرنیته، تم اصلی این نشریه بود: &laquo;ایران&zwnj;دخت می&zwnj;خواهد تجربه&zwnj;ای تازه از پیوند همه اجزای زندگی مدرن باشد.&raquo;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">بخش اول &laquo;ایران&zwnj;دخت&raquo;، می&zwnj;کوشید ابعاد مختلف زندگی مخاطبان، از نوع لباس و خوراک و اخلاق فردی تا کتاب، فیلم، موزیک و رسانه را مدرن کند. در سرمقاله شماره یک دوره جدید مجله آمده بود: &laquo;ایران&zwnj;دخت هرگز پرداختن به لایه&zwnj;های ملموس زندگی را سطحی و نشانه زرد بودن قلمداد نمی&zwnj;کند. سیاست مدرن برای انسان مدرن آمده است و انسان مدرن فردی است خوش پوش، خوش خوراک، خوش خلق و با فرهنگ.&raquo; در بخش دوم که با نام &laquo;جهان زنان&raquo; منتشر می&zwnj;شد، مباحث سیاسی، اجتماعی، فرهنگی مربوط به زنان، با تأکید بر مفهوم زن مدرن، مطرح می&zwnj;شدند. بخش سوم &laquo;ایران&zwnj;دخت&raquo; حاوی رپرتاژ آگهی درباره کالا&zwnj;ها و خدمات مختلف بود؛ تبلیغ رستوران&zwnj;های مختلف، لپ&zwnj;تاپ، اتومبیل و تکنولوژی آشپزخانه.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">به جز این نمونه&zwnj;ها که اکنون همه تعطیل شده&zwnj;اند، اکنون ویترین مطبوعات ایران با تعداد زیادی از نشریات سبک زندگی پر است که الگوهای ارئه شده در آنها، با الگویی که در تبلیغات رسمی از زنان ارائه می&zwnj;شود، چندان شباهتی ندارد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>از مطبخ تا آرایشگاه</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">سردبیر یکی از اولین مجلات لایف استایل ایران که مایل به ذکر نامش در این گزارش نیست، به زمانه می&zwnj;گوید: &laquo;فرار از سیاسی&zwnj;گری بین روزنامه&zwnj;نگاران ایران و برخوردهای شدیدی که حکومت داشته باعث شده گرایش به انتشار این تیپ مجلات بیشتر شود، چون در مقایسه با ژانرهای دیگر دردسرهای سیاسی کمتری دارد و می&zwnj;شود در حاشیه امنیت کار کرد. بیش از ۸۰ درصد مخاطبان این مجلات زنان هستند ولی آنچه ما در حوزه زنان می&zwnj;نویسیم محدود به سلامت زنان و مد و زیبایی است. در کنار آن به روابط همسران و حوزه&zwnj;های روان&zwnj;شناسی هم پرداخته می&zwnj;شود، ولی حقوق زنان جایگاهی ندارد چون دوباره ما را به خط قرمزهای سیاسی می&zwnj;کشاند. البته در همین حوزه به ظاهر امن هم خط قرمز&zwnj;ها کم نیستند. مثلا ما به ندرت جرات می&zwnj;کنیم روی جلد تصویر زن کار کنیم و هر وقت چنین جلدهایی داشته&zwnj;ایم حتما اخطار گرفته&zwnj;ایم. در کل در ایران تصویرسازی برای مطالب زنان سخت است. ما نمی&zwnj;توانیم هر عکس یا تصویری را کار کنیم و از نظر گرافیک خیلی محدودیم.&raquo;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL">در سال&zwnj;های اخیر، مجلاتی که با محوریت سبک زندگی (لایف استایل) در ایران منتشر می&zwnj;شوند، افزایش داشته&zwnj;اند و هر سال تعداد آن&zwnj;ها بیشتر می&zwnj;شود. نشریاتی که در ایران به عنوان نشریات سبک زندگی شناخته می&zwnj;شوند، هرچند همه اقشار جامعه را مخاطب خود می&zwnj;دانند، اما در عمل، مخاطب اصلی و هدف آن&zwnj;ها زنان هستند. مد، آشپزی، دکوراسیون، زیبایی و بهداشت، موضوعاتی هستند که در این نوع مجلات، مطرح می&zwnj;شوند و گاهی در قالب مصاحبه و پیشنهاد&zwnj;های فرهنگی، به ادبیات و هنر هم می&zwnj;پردازند.</p> </blockquote> <p dir="RTL">سردبیر یکی دیگر از این مجلات هم می&zwnj;گوید: &laquo;فکر می&zwnj;کنم در همه جای دنیا مخاطب اصلی مجلات لایف&zwnj;استایل زنان هستند، ولی در هیچ کجای دنیا این مجلات به حقوق زنان نمی&zwnj;پردازند. برای حقوق زنان و مسائل فمینیستی معمولا مجلات مستقلی وجود دارد. در ایران هم زمانی چنین مجلاتی بودند ولی فکر نمی&zwnj;کنم در شرایطی که مجلات فمنیستی در ایران وجود ندارند ما بتوانیم در لایف استایل به این موضوع بپردازیم. اصلاً جنس مخاطبان فرق می&zwnj;کند و به نظر من جذابیتی ندارد. مخاطب یک مجله لایف&zwnj;استایل دنبال نکات مد و زیبایی یا خانه&zwnj;داری و آشپزی است نه حقوق زنان. من شخصاً هیچ وقت دنبال چنین هدفی نبوده&zwnj;ام.&raquo;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">بنفشه رحمانی، روزنامه&zwnj;نگار در این زمینه می&zwnj;گوید: &laquo;محورهای اصلی مجلات لایف&zwnj;استایل سلامت، روان&zwnj;شناسی، دکوراسیون و خانه&zwnj;داری، مد و زیبایی و اخبار چهره&zwnj;هاست که البته در بیشتر موارد- غیر از اخبار چهره&zwnj;ها که مستقل از جنسیت دنبال جذب مخاطب جوان است - مخاطب اصلی زنان هستند. به عنوان روزنامه&zwnj;نگاری که در این حوزه مشغول کارم فکر می&zwnj;کنم چند مسئله اساسی و قابل بحث در این حوزه وجود دارد؛ اول اینکه در تعریف کلی مجلات لایف&zwnj;استایل مخصوص زنان نیستند و برای همه اقشار جامعه منتشر می&zwnj;شوند، ولی در عمل صاحبان مجلات به دنبال انتشار مطالبی برای زنان و به&zwnj;خصوص زنان جوان هستند. دلیل آن هم روشن است: در جامعه ایرانی بیشتر خانم&zwnj;ها مجله&zwnj;خوان&zwnj;اند و صاحبان مجلات هم برای فروش بهتر مجله و جذب مشتری بیشتر آن&zwnj;ها را مخاطب قرار می&zwnj;دهند. مسائلی که در اینجا مطرح می&zwnj;شود این است که آیا سبک زندگی فقط برای زنان وجود دارد و مردان نیاز به آن ندارند یا زنان صرفاً وسیله&zwnj;ای برای فروش بهتر مجلات هستند؟ آیا مسائل زنان به مد و زیبایی یا سلامت و خانه&zwnj;داری محدود می&zwnj;شود و مسائل دیگری ندارند؟ آیا دغدغه این مجلات رساندن خوراک مناسب به زنان است یا صرفا فروش مجله؟&raquo;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">بنفشه رحمانی انتشار این نشریات را هماهنگ با الگوی مورد نظر حکومت نمی&zwnj;داند اما معتقد است: &laquo;تجربه شخصی من نشان می&zwnj;دهد کل دغدغه&zwnj;ای که در این مجلات در مورد زنان وجود دارد سلامت آنهاست و اگر بحث آگاهی وجود داشته باشد اطلاع&zwnj;رسانی در مورد پاک کردن لکه قهوه و چای یا هماهنگ کردن رنگ پرده با مبلمان است. قرار نیست هیچ زنی با خواندن مجله&zwnj;ای که برایش منتشر شده است از حقوقش آگاهی بیشتری پیدا کند یا سواد سیاسی و اجتماعی&zwnj;اش را افزایش دهد. کاملا برعکس. این زن قرار است با کارهای خانه و در &zwnj;&zwnj;نهایت رسیدگی به ظاهر و زیبایی خودش سرگرم باشد تا به چیزهای بیشتری فکر نکند. به نظر من حاکمان ما از این موضوع استقبال می&zwnj;کنند و اتفاقاً راضی هستند که چنین مجلاتی افزایش یابند تا به تدریج روزنامه&zwnj;نگاری سیاسی و اجتماعی در ایران نابود شود. در این نوع روزنامه&zwnj;نگاری هیچ نگاهی به برابری زن و مرد وجود ندارد و اتفاقاً زن موجودی است از سیاره&zwnj;ای دیگر با نیازهای محدود. به نظر من این زن هیچ هویت انسانی ندارد و در نیازهایی که برایش تعریف شده محصور است. زن مدرن در جامعه ایران نباید دنبال حقوق برابر باشد و باید مدرن بودنش را با تغییر در عادت&zwnj;های زندگی نشان دهد. مثلا وقتی به ۳۰ سالگی رسید، حتما بوتاکس کند، دنبال پروتز سینه و لب باشد، یاد بگیرد خودش مدل آرایشگر&zwnj;ها خط چشم بکشد، برای عمل بینی به اندازه کافی تحقیق کند و راه&zwnj;های ارتباط صحیح با همسرش را بداند تا مثلاً دعواهای خانوادگی کمتر شود. این همه خوراکی است که ما و مجلات مشابه ما به زنان می&zwnj;دهیم. البته هیچ یک از این&zwnj;ها به خودی خود بد نیستند، ولی آیا رواج روزافزونشان و استقبال مخاطب حاصل یک سیاست از پیش تعیین شده نیست؟ آیا خطر این زن برای حاکمان بیش از زن سنتی است؟ آیا این یک زن مدرن واقعی با حقوق برابر است؟ به نظر من مجلاتی که در ایران برای زنان منتشر می&zwnj;شوند زن سنتی را از مطبخ بیرون می&zwnj;آورد و به آرایشگاه و کلینیک زیبایی می&zwnj;فرستد. بوی پیازداغ و قرمه&zwnj;سبزی&zwnj;اش را می&zwnj;گیرد و در عوض لب&zwnj;ها و گونه&zwnj;های برجسته به او می&zwnj;دهد. البته شکی نیست که حکومت این تصویر جدید را هم از زن مدرن نمی&zwnj;پسندد، اما به نظر من آن را به زنی آگاه و صاحب فکر ترجیح می&zwnj;دهد. برخوردهایی که با عکس&zwnj;های زنان در این مجلات صورت می&zwnj;گیرد نشان می&zwnj;دهد آن&zwnj;ها هنوز زن مطبخ&zwnj;نشین را ترجیح می&zwnj;دهند، ولی در عین حال با مطالب برخورد خاصی اتفاق نمی&zwnj;افتد. یعنی هیچ مجله&zwnj;ای برای ترویج عمل بینی یا بوتاکس اخطار نمی&zwnj;گیرد. حتی در حوزه مد هم صاحبان مجلات راه&zwnj;های فرار را یاد گرفته&zwnj;اند. مثلا اگر بخواهی یک ست بلوز و دامن معرفی کنی کافیست تاکید کنی این لباس برای مهمانی&zwnj;های عصرانه زنانه مناسب است یا برای آموزش خط لب بنویسی اگر خواستید به یک مجلس زنانه بروید خط لبتان را این مدلی بکشید. به نظر من حاکمان با همه مخالفتی که با تصویر زن مدرن دارند در عین حال از رشد ناگزیر این زن به نفع خودشان استفاده می&zwnj;کنند. آن&zwnj;ها زن مدرن را دوست ندارند، اما به همین که زن آگاه تربیت نشود راضی&zwnj;اند.&raquo;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>تصویر زنی در چارقد</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">سابقه نشریات مجازی زنان در ایران، به سایت&zwnj;های متعلق به جنبش زنان بر می&zwnj;گردد. دوهفته&zwnj;نامه &laquo;زنـستان&raquo;، نخستین مجله اینترنتی حقوق زنان به زبان فارسی بود که سال ۱۳۸۴ آغاز به کار کرد و ۳۳ شماره از آن منتشر شد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/reyhaneh.jpg" style="width: 180px; height: 319px; float: right;" /></p> <p dir="RTL">اکنون سایت&zwnj;هایی با محور قرار دادن موضوعات مرتبط با زنان، الگوهای مورد نظر حکومت را تبلیغ می&zwnj;کنند: حجاب و عفاف، پررنگ کردن نفش زن در خانواده و تاکید بر مادری و همسری، برخورد تند با نظریه&zwnj;های فمینیستی و... سایت&zwnj;های &laquo;مهرخانه&raquo;، &laquo;پایگاه خبری حجاب&raquo;، &laquo;زنان پرس&raquo;، &laquo;چارقد&raquo;، &laquo;ریحانه نیوز&raquo;، &zwnj; &laquo;لینک زن&raquo;، &laquo;باب&zwnj;ا&zwnj;لکریمه&raquo;، &laquo;دخت ایران&raquo; و... از جمله این سایت&zwnj;ها هستند.</p> </blockquote> <p dir="RTL">این نشریه در هر شماره به موضوعی تخصصی در حوزه حقوق زنان، حقوق کودکان و حقوق بشر می&zwnj;پرداخت. مطالبی درباره جنبش زنان، خاطرات زنان از زندان، زنان کارگر، کودکان، بررسی قوانین مربوط به زنان و خانواده، مردان در جنبش زنان و &hellip; در شماره&zwnj;های مختلف آن مطرح شدند. پس از آن &laquo;تریبون فمینیستی&raquo;، &laquo;مدرسه فمینیستی&raquo;، &laquo;سایت کانون زنان ایرانی&raquo;، &laquo;پایگاه لایحه خانواده&raquo; و &laquo;تغییر برای برابری&raquo; و... تلاش کردند تا مطالبات زنان و اطلاع&zwnj;رسانی و شکل&zwnj;دهی افکار عمومی را دنبال کنند. بیشتر این سایت&zwnj;ها در داخل ایران دچار مشکل شدند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;با توقیف و فیلتر شدن این سایت&zwnj;ها در داخل کشور، درعمل فضا برای راه&zwnj;اندازی تعداد زیادی سایت و خبرگزاری با موضوع زنان از سوی نهادهای دولتی و حکومتی باز&zwnj;تر شد. به این ترتیب، اکنون سایت&zwnj;هایی با محور قرار دادن موضوعات مرتبط با زنان، الگوهای مورد نظر حکومت را تبلیغ می&zwnj;کنند: حجاب و عفاف، پررنگ کردن نفش زن در خانواده و تاکید بر مادری و همسری، برخورد تند با نظریه&zwnj;های فمینیستی و... سایت&zwnj;های &laquo;مهرخانه&raquo;، &laquo;پایگاه خبری حجاب&raquo;، &laquo;زنان پرس&raquo;، &laquo;چارقد&raquo;، &laquo;ریحانه نیوز&raquo;، &zwnj; &laquo;لینک زن&raquo;، &laquo;باب&zwnj;ا&zwnj;لکریمه&raquo;، &laquo;دخت ایران&raquo; و... از جمله این سایت&zwnj;ها هستند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">نگاه آن&zwnj;ها را به زن به سادگی می&zwnj;توان در انتخاب اخبار ایران و جهان درباره زنان و در عکس&zwnj;ها و تصاویر منتشر شده و گفت&zwnj;و گو&zwnj;هایشان با زنان موفق پیگیری کرد. سردبیر سایت&zwnj;&raquo; چارقد&raquo; می&zwnj;نویسد: &laquo;دختران ایرانی ما امروز موفقیت را در کجا باید جستجو کنند؟ بازار کار یا بازار استثمار؟ در این دوران که زنان، هویت اسلامی خود را بازمی&zwnj;طلبند و برای دستیابی به جایگاه الهی خود و کسب منزلتی که خداوند در آفرینش برایشان قرار داده تلاش می&zwnj;کنند، ما به&zwnj;شدت محتاج بازتعریف الگوی زن مسلمان هستیم؛ الگویی که نه به مدرنیته و پست آن متصل شود و نه به گذشته&zwnj; ضعیف زن ایرانی بچسبد.&raquo;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">مرجان، روزنامه&zwnj;نگاری که مدتی را در یکی از این سایت&zwnj;ها کار کرده است می&zwnj;گوید: &laquo;در این نوع خبرگزاری&zwnj;ها و سایت&zwnj;ها سبک&zwnj;زندگی هم وجود دارد، اما کاملاً متفاوت با سایر نشریه&zwnj;های لایف استایل و مبتنی بر تقویت نگاه سنتی و تبعیض&zwnj;آمیز به زن و تقلیل دادن او به نقش&zwnj;های فداکارانه. در این سایت&zwnj;ها، دیگر خبری از جراحی و سلامت و بوتاکس نیست. تنها تبلیغ باروری و چندهمسری و خانه&zwnj;داری است.&raquo;</p> https://archive.radiozamaneh.com/society/women/2013/03/07/25078#comments ایران حقوق زنان زنان فمینیسم لایف استایل نشریات تخصصی نشریات زنان نعیمه دوستدار ۸ مارس Thu, 07 Mar 2013 10:16:50 +0000 society 25078 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/culture/khaak/2013/03/07/24988 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/culture/khaak/2013/03/07/24988" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-sartitr"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> گفت‌و‌گوی زهرا باقری شاد با شکوفه آذر (نویسنده) درباره ادبیات زنان در ایران به مناسبت روز جهانی زن </div> </div> </div> <div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> زهرا باقری شاد </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="277" height="188" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/zarsho01.jpg?1362652299" /> </div> </div> </div> <p>زهرا باقری شاد- زنان داستان&zwnj;نویس در سال&zwnj;های اخیر&nbsp; بسیاری از جوایز ادبی در ایران را از آن خود کرده&zwnj;اند.</p> <!--break--><!--break--><p>از نمونه&zwnj;های بارز چنین کامیابی&zwnj;هایی می&zwnj;توان برای مثال به دوره&zwnj;های یازدهم و دوازدهم جایزه &laquo;مهرگان ادب&raquo; اشاره کرد که همه برگزیدگان و تقدیرشوندگان آن نویسندگان زن بودند. چندی پیش هم هیأت داوران مهرگان ادب رمان &laquo;شبیه عطری در نسیم&raquo; نوشته&zwnj; رضیه انصاری (نشر آگه) را به عنوان اثر برگزیده&zwnj;اش معرفی کرد و رمان &laquo;دو پرده&zwnj; فصل&raquo; نوشته&zwnj; فرشته مولوی را به عنوان رمان تحسین&zwnj;شده برگزید. به مناسبت روز جهانی زن با شکوفه آذر، روزنامه&zwnj;نگار و نویسنده ساکن استرالیا درباره حضور زنان در ادبیات داستانی ایران گفت&zwnj;وگویی کرده&zwnj;ام که اکنون می&zwnj;خوانید:</p> <p>&nbsp;</p> <p><strong>به&zwnj;نظر می&zwnj;رسد که حضور زنان در ادبیات داستانی ایران، به&zwnj;ویژه در ۱۰ سال اخیر به لحاظ ظهور نویسندگان زن و محوریت موضوعات مرتبط با زنان در ادبیات داستانی قابل توجه بوده است. شما از این دو منظر حضور زنان را چگونه ارزیابی می&zwnj;کنید؟</strong></p> <p>&nbsp;</p> <p>حسن میرعابدینی، محقق ادبیات معاصر، در سال ۱۳۸۸ اعلام کرد که بررسی&zwnj;های او در یک بازه زمانی ۱۰ ساله، نشان داده که تعداد زنان نویسنده به ۳۷۰ نفر رسیده&zwnj; است و همچنین فهرست کتاب&zwnj;های پرفروش به زنان نویسنده تعلق دارد، زیرا اغلب آن&zwnj;ها از راوی اول شخص استفاده می&zwnj;کنند که روایتی صمیمانه، باورپذیر و تأثیرگذار&zwnj; است. این آمار دلگرم&zwnj;کننده است اما با نگاهی عمیق&zwnj;تر می&zwnj;شود بررسی کرد که از این میان چند درصد به بار ادبی و داستان&zwnj;نویسی ایران افزوده&zwnj;اند و ماندگار شده&zwnj;اند؟ چند درصد از آن&zwnj;ها پس از طی شدن دوره درد دل&zwnj;نویسی، همچنان نویسنده باقی مانده&zwnj;اند؟ و چند درصد آن&zwnj;ها توانسته&zwnj;اند از مرزهای جغرافیایی ایران عبور کنند و حرفی تازه در سطح جهانی داشته باشند؟</p> <p>&nbsp;</p> <p><strong>شما به این پرسش&zwnj;ها چگونه پاسخ می&zwnj;دهید؟&nbsp;</strong></p> <p>&nbsp;</p> <table align="left" border="0" cellpadding="1" cellspacing="1" style="width: 230px;"> <tbody> <tr> <td> <p><img alt="" src="http://www.radiozamaneh.com/sites/default/files/images/zarsho02.jpg" style="width: 230px; height: 153px;" /></p> <p class="rtecenter"><strong>شکوفه آذر</strong>، نویسنده</p> <p class="rtecenter">&nbsp;</p> <p class="rtecenter">او بر آن است که:</p> <p class="rtecenter">&nbsp;</p> <p class="rtecenter">●تلاش زنان ایرانی برای نویسنده شدن قابل ستایش، از نظر</p> <p class="rtecenter">روان&zwnj;شناسی زن ایرانی، قابل بررسی</p> <p class="rtecenter">و از نظر جامعه&zwnj;شناسی ادبیات ایران،</p> <p class="rtecenter">قابل تأمل است.</p> <p class="rtecenter">&nbsp;</p> <p class="rtecenter">●به&zwnj;طور کلی نمی&zwnj;توان ادبیات زنان ایران</p> <p class="rtecenter">را با ادبیات معاصر زنان در غرب</p> <p class="rtecenter">مقایسه کرد. زیرا ادبیات زنان در غرب،</p> <p class="rtecenter">از مرحله درد دل عبور کرده است.</p> <p class="rtecenter">&nbsp;</p> <p class="rtecenter">●ادبیات زنان در ایران در ذات خود</p> <p class="rtecenter">ادبیاتی شورشی و عصیانگر است.</p> <p class="rtecenter">هرچند که هنوز به آن اندازه جسور</p> <p class="rtecenter">نشده تا همه ابعاد مسائل زنانه</p> <p class="rtecenter">را مطرح کند. مسائلی مثل نقش دین اسلام در سرکوب تاریحی زن ایرانی، سکس و سقط جنین.<br /> &nbsp;</p> </td> </tr> </tbody> </table> <p>آماری درباره اینکه چند درصد از داستان&zwnj;های نویسندگان زن، به موضوع زنان اختصاص دارد، پیدا نکرده&zwnj;ام اما دست&zwnj;کم مطالعه شخصی من این را نشان می&zwnj;دهد که ۹۵ درصد زنان نویسنده، در آثارشان زندگی زنان را روایت می&zwnj;کنند. آن پنج درصد را هم برای محض احتیاط گذاشته&zwnj;ام. البته همین جا تأکید کنم که من طبعاً همه آثار منتشرشده در ۱۰ سال گذشته را نخوانده&zwnj;ام اما دست&zwnj;کم تلاش کرده&zwnj;ام درباره کتاب&zwnj;های مطرحی هم که نخوانده&zwnj;ام، خلاصه داستان یا نقدی را مطالعه کنم. از نظر من، تلاش زنان ایرانی برای نویسنده شدن قابل ستایش، از نظر روان&zwnj;شناسی زن ایرانی، قابل بررسی و از نظر جامعه&zwnj;شناسی ادبیات ایران، قابل تأمل است اما باید اعتراف کرد که ادبیات زنان در ایران در ابتدای راه است و گام&zwnj;های اول را با لغزش، جهان&zwnj;بینی مبهم و اعتماد به نفس اندک و پرحرفی برداشته است. این ادبیات همچنان مصرانه به حیات خود ادامه می&zwnj;دهد که این نشانه خوبی است.</p> <p>&nbsp;</p> <p><strong>بیشتر موضوعاتی که در این آثار متجلی می&zwnj;شوند با مسائل زنان در ارتباطند. اما مایلم بدانم شما به صورت جزئی&zwnj;تر این موضوعات را چه می&zwnj;دانید؟</strong></p> <p>&nbsp;</p> <p>موضوعات عمومی این آثار عبارت&zwnj;اند از عشق، طلاق، حق حضانت فرزند، خیانت، زنان تک&zwnj;سرپرست، زنان معتاد، زنان روسپی، زنان تو سری&zwnj;خور، زنان مهاجر، زنانی که همواره در حسرت حمایت پدر، برادر و همسر خود هستند و بالاخره، زنانی که در تلاش برای استقلال مالی و کشف هویتی مستقل خود هستند. وجه مشترک اغلب آن&zwnj;ها حس قربانی بودن و طلبکاری از مردان زندگیشان است. آن&zwnj;ها همواره و همچنان مردان را مقصر تمام کاستی&zwnj;های زندگی خودشان می&zwnj;دانند و کمتر اشاره&zwnj;ای به برخی نقاط ضعف زنان مثل تنبلی، عدم خلاقیت و جسارت و عادت به اطاعت و... دارند. از نظر این زنان، آن&zwnj;ها عقب مانده&zwnj;اند، چون عقب نگه داشته شده&zwnj;اند. در نتیجه زنان این داستان&zwnj;ها همیشه منفعل، غرغرو، طلبکار و در جایگاه قربانی هستند. مثل این است که هنوز منتظر شاهزاده با اسب سفید هستند تا بیاید و آن&zwnj;ها را از دست دیو پلید نجات دهد. اغلب آن&zwnj;ها آنقدر جسارت ندارند که بگویند مرگ در حین فرار از این زندگی سگی بهتر است. هیچ کدام آن&zwnj;ها خلاقیت آن را ندارد که نقشه&zwnj;ای برای خلاصی بکشد. شکست بخورد و از شکست مأیوس نشود و راه دیگری را امتحان کند. اگر هم نقشه&zwnj;ای بکشد، نقشه قتل مرد است! این&zwnj;ها همه موضوعاتی بسیار مهم برای شناسایی روحیات زن ایرانی تازه مدرن شده است.</p> <p>&nbsp;</p> <p><strong>از نظر خلاقیت در داستان&zwnj;نویسی، ادبیات زنان به نظر شما در چه وضعی است؟</strong></p> <p>&nbsp;</p> <p>در یک نگاه کلی، وضع ادبیات زنان ایران خوب است چون هنوز و همچنان در حال تلاش و تقلاست. این طبیعی است که چون این ادبیات، نوپاست، ایرادهایی اساسی هم دارد و البته برخی از این ایراد&zwnj;ها، شامل رمان&zwnj;ها و داستان&zwnj;هایی که نویسندگان آن&zwnj;ها مرد هستند، هم می&zwnj;شود. مثل ضعف در نثری پالوده و تکنیک&zwnj;های داستان&zwnj;نویسی، عدم وجود جهان&zwnj;بینی فلسفی، دیدگاه روان&zwnj;شناسانه و جامعه&zwnj;شناسانه.</p> <p>بسیاری از آثار منتشر شده از این حدود ۳۷۰ نویسنده، هنوز به معنی واقعی کلمه &laquo;ادبیات&raquo; و &laquo;داستان&raquo; نیستند و نوشته&zwnj;هایی از نظر ادبی پر ایراد هستند. جمله&zwnj;بندی&zwnj;های نازیبا و ناشیوا و حتی از نظر دستوری غلط، پرحرفی، عقده&zwnj;گشایی روانی، ساختار ضعیف، قصه&zwnj;های پیش پا افتاده یا ضعیف، شخصیت&zwnj;پردازی&zwnj;های نارسا و از همه بد&zwnj;تر دیالوگ&zwnj;نویسی&zwnj;های بد، از جمله این ضعف&zwnj;ها هستند. خواندن آن&zwnj;ها اغلب برای من پر از رنج و ملال است. خیلی زود می&zwnj;شود انتهای داستان را پیش&zwnj;بینی کرد یا اصلاً کششی ندارد که بشود داستان را با میل به اتمام رساند. شخصیت&zwnj;ها اغلب پا در هوا هستند و نمی&zwnj;شود با آن&zwnj;ها زندگی کرد، دیالوگ&zwnj;نویسی&zwnj;ها اغلب شبیه دیالوگ&zwnj;های مجموعه&zwnj;های تلویزیونی&zwnj;ست که از صدا و سیما پخش می&zwnj;شود. در پایان رمان می&zwnj;بینید که چیز بیشتری از زن، جامعه و دنیا نفهمیده&zwnj;اید چون نویسنده خودش هم چیزی بیشتری از آن&zwnj;ها نمی&zwnj;داند. یعنی نویسنده، فاقد دیدگاه روانشناسانه، جامعه&zwnj;شناسانه و فلسفی است. حرف این زنان، درد دل است.</p> <p>&nbsp;</p> <p><strong>پس چرا این ادبیات نوپا با این همه ایراد، جزو پروفروش&zwnj;ترین&zwnj;هاست؟</strong></p> <p>&nbsp;</p> <p>به نظر من به سه دلیل: ۱. خوانندگان آن&zwnj;ها، خوانندگان حرفه&zwnj;ای ادبیات نیستند و از نظر آن&zwnj;ها رمان یعنی اسباب سرگرمی و تفریح. ۲. خوانندگان می&zwnj;خواهند درد دل&zwnj;های مشترک زنانی مثل خودشان را بشنوند زیرا تا به حال زنان اجازه یا فرصت حرف زدن نداشته&zwnj;اند. برای این نوع خوانندگان، نثر پالوده، تکنیک&zwnj;های ادبی و جهان&zwnj;بینی فلسفی و طرح و پیرنگ استخوان&zwnj;دار، اصلاً محلی از اعراب ندارد. برای آن&zwnj;ها این مهم است که راوی داستان هم مثل خود آن&zwnj;ها، می&zwnj;خواهد از دست شوهر یا پدر ظالمش خلاص شود اما نمی&zwnj;شود! ۳. تلاش قابل تقدیر ستون&zwnj;ها و صفحات ادبی برای معرفی و تبلیغ مثبت برخی از این آثار تا به بدن کم&zwnj;جان ادبیات داستانی ایران، جان و رمقی حتی کاذب بدمد و در این مسیر، خوانندگان این صفحات ادبی نیز به خوانندگان این آثار اضافه می&zwnj;شوند هرچند که ممکن است لذت چندانی به آن&zwnj;ها دست ندهد اما به هر حال کتاب را خریده و خوانده&zwnj;اند. از این میان، انگشت&zwnj;شمار نویسندگانی هستند که چون با مطالعه&zwnj;اند و با نمونه&zwnj;های عالی ادبیات غرب آشنایی خوبی دارند، تلاش می&zwnj;کنند، گام&zwnj;های بلندتری بردارند. آن&zwnj;ها شروع می&zwnj;کنند به پیچیده&zwnj;نویسی زبانی، نثری و داستانی. این دسته از نویسندگان انگشت&zwnj;شمار، دست به نوشتن موضوعات تازه&zwnj;تری هم می&zwnj;زنند. مثل اعتیاد، شاغل شدن در شغل&zwnj;هایی که جامعه آن&zwnj;ها را مردانه می&zwnj;داند، تغییر جنسیت، جنگ. اما به هر حال به نظر من تا رسیدن به ادبیاتی عمیق، صمیمانه و ماندگار که نسل&zwnj;های بعد هم بخواهند آن&zwnj;ها را بخوانند، راه زیادی مانده است. هرچند که هنر، عرصه غافلگیری است و شاید همین حالا که من این حرف را می&zwnj;زنم، خانم نویسنده&zwnj;ای با نبوغ ادبی بسیار بالا در حال نوشتن رمانش باشد. رمانی از جنس &laquo;سووشون&raquo; - یا حتی خیلی بهتر از آن - که خود نویسنده&zwnj;اش فقط یک&zwnj;بار توانست با این رمان به آن مقام ابدی در عرصه ادبیات ایران دست بیابد. از این&zwnj;رو به&zwnj;طور کلی نمی&zwnj;شود ادبیات زنان ایران را با ادبیات معاصر زنان در غرب&nbsp; مقایسه کرد. زیرا ادبیات زنان در غرب، از مرحله درد دل عبور کرده است.</p> <p>&nbsp;</p> <p><strong>ویژگی&zwnj;های ادبیات فمینیستی را چه می&zwnj;دانید و فکر می&zwnj;کنید ادبیات داستانی زنان در ایران این ویژگی&zwnj;ها را دارد؟</strong></p> <p>&nbsp;</p> <p>اگر کلی&zwnj;ترین تعریف فمنیسم را &laquo;تلاش برای احقاق حقوق مدنی برابر زنان با مردان&raquo; بدانیم، از این منظر، می&zwnj;شود گفت که اساساً ادبیات زنانه در ایران، از همین خاستگاه شروع شده است. زنان نویسنده با آثارشان از وضعیت موجود زنان جامعه، اعلام نارضایتی کرده&zwnj;اند، اعتراض کرده&zwnj;اند و سرانجام نشان داده&zwnj;اند که در تلاش برای تغییر این وضعیت نابرابر هستند برای همین است که معتقدم ادبیات زنان ایران باید از نظر روان&zwnj;شناسی و جامعه&zwnj;شناسی مورد بررسی جدی قرار بگیرد. به عبارت دیگر، این ادبیات &ndash; علی&zwnj;رغم همه ضعف&zwnj;هایی که برشمردم- در ذات خود ادبیاتی شورشی و عصیانگر است. هرچند که هنوز به آن اندازه جسور نشده تا همه ابعاد مسائل زنانه را مطرح کند. مسائلی مثل نقش دین اسلام در سرکوب تاریحی زن ایرانی، سکس و سقط جنین. البته واقعیت این است که در جوامع اسلامی، زن نمی&zwnj;تواند از نظر حقوقی و شرعی تمامیت خود را به نمایش بگذارد یا دست&zwnj;کم تمامیت خود را مطرح کند، زیرا سرکوب می&zwnj;شود؛ به وسیله مردان، زنان سنتی و حاکمیت اسلامی که خود را نماینده خدا بر زمین می&zwnj;داند. زن نویسنده ایرانی، امروز بر این نکته&zwnj;ها واقف و آگاه است اما نمی&zwnj;تواند دم بزند زیرا سرکوب، دستگیر و زندانی می&zwnj;شود.<br /> &nbsp;</p> https://archive.radiozamaneh.com/culture/khaak/2013/03/07/24988#comments 8 مارس ادبیات زنان در ایران روز جهانی زن زهرا باقری شاد شکوفه آذر ۸ مارس خاک Thu, 07 Mar 2013 08:33:09 +0000 hosseinn 24988 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/news/iran/2011/03/02/2217 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/news/iran/2011/03/02/2217" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-filefield field-field-article-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_article_image" width="250" height="159" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/ebadi22_0.jpg?1299146828" /> </div> </div> </div> <div>شیرین عبادی، برنده جایزه صلح نوبل در آستانه فرا رسیدن روز جهانی زن با انتشار بیانیه&zwnj;ای اعلام کرد که زنان و مردانی که برای داشتن حقوق برابر مبارزه می&zwnj;کنند، در روز ۸ مارس به خیابان&zwnj;ها خواهند آمد.</div> <!--break--><!--break--><div>&nbsp;</div> <div> <div>این بیانیه با تاکید بر اینکه داشتن یک &laquo;حکومت دموکرات&raquo; مستلزم بازنگری قانون اساسی است، بازنگری قانون را مقدمه &laquo;یک حرکت مدنی در ایران&raquo; خوانده است.</div> <p>&nbsp;</p></div> <div>برنده نوبل صلح روز ۸ مارس امسال (۱۳۸۹) را روز ویژه ای&nbsp; دانسته و اعلام کرده است که این ٨ مارس نیز زنان و مردان برابری خواه برای بیان خواسته هایشان به خیابان ها خواهند آمد.<br /> &nbsp;</div> <div>در سال&zwnj;های اخیر فعالان حقوق زنان اجازه برگزاری تجمع خیابانی در روز جهانی زن را نداشته&zwnj;اند و اعتراضات خیابانی آنها با سرکوب گسترده نیروهای امنیتی مواجه شده است. <br /> &nbsp;</div> <div>شیرین عبادی در این بیانیه که&nbsp;امروز ١١ اسفند ماه&nbsp;نسخه&zwnj;ای از آن بدست رادیو زمانه رسیده، خطاب به زنان ایرانی نوشته است: &laquo;مبادا که در گیر و دار حوادث سیاسی، خواسته بر حق و همیشگی خود را که &laquo;تساوی حقوق&raquo; است فراموش کنید! در این روز همگام و هم دوش با برادران هم وطن خود به خیابان&zwnj;ها آمده و از خواست همگانی حمایت می&zwnj;کنیم زیرا که دسترسی به &laquo;حقوق برابر&raquo; جز در یک حکومت دموکراتیک امکان پذیر نیست.&raquo;</div> <div>&nbsp;</div> <div> <div>برخی فعالان مدنی و سیاسی نیز پیش از این برای برگزاری تجمع&zwnj;های اعتراضی در&nbsp;سه شنبه&zwnj;های سال ١٣٨٩ فراخوان داده بودند. ١٠ اسفند ماه در اولین سه شنبه اعلام شده تجمعات پراکنده&zwnj;ای در تهران و برخی دیگر از شهرهای ایران شکل گرفت و دومین سه شنبه اعلام شده مصادف با روز ٨ مارس، روز جهانی زن است.</div> <div>&nbsp;</div> <div>بیانیه شیرین عبادی در حالی منتشر شده که در روزهای گذشته برخی سایت&zwnj;های نزدیک به مخالفان دولت با اعلام فراخوان راهپیمایی، سه شنبه&zwnj;ای که هم زمان با روز جهانی زن است&nbsp;را&nbsp;از فهرست روزهای تجمع حذف کرده&zwnj;اند.</div> </div> <div>&nbsp;</div> <div>شیرین عبادی&nbsp;با اشاره به سابقه محدودیت&zwnj;هایی که در سی و دو سال گذشته در تصمیم گیری&zwnj;های حکومتی برای زنان اعمال شده، گفته است: &laquo;۳۲ سال قبل در ۸ مارس &ndash; روز جهانی زن &ndash; طبق اطلاعیه&zwnj;ای که از صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران قرائت شد، زنانی که کارمند دولت بودند از ابتدائی&zwnj;ترین حق خود یعنی آزادی در پوشش محروم شدند و از آن پس به تدریج هویت و شخصیت زن ایرانی دستخوش هجوم مردانی شد که حق مادری را پاس نمی&zwnj;داشتند.&raquo;</div> <div>&nbsp;</div> <div>دربخش دیگری از این بیانیه شیرین عبادی نه فقط حاکمیت ایران، بلکه بدنه روشنفکری ایران را نیز در پایمال شدن حقوق زنان موثر دانسته است: &laquo;سال&zwnj;ها صدای حق طلبی زنان را به انحاء مختلف خفه کرده&zwnj;اند. &zwnj;گاه به بهانه سوءاستفاده ضد انقلاب، &zwnj;گاه به دستاویز جنگ با عراق، زمانی برای حفظ امنیت ملی و زمانی دیگر به علت مبارزه با استکبار جهانی و دردناک&zwnj;تر آنکه نه تنها حاکمان سیاسی بلکه حتی بسیاری از روشنفکران نیز در به فراموشی سپردن زنان، سهیم بوده&zwnj;اند.&raquo;</div> <div>&nbsp;</div> <div>وی همچنین به هزینه&zwnj;های گزاف حق خواهی زنان اشاره کرده و گفته است: &laquo;زنان شجاعی که از حق برابر دم زدند و ندای تساوی طلبی سر دادند، گرفتار باتوم و شلاق پاسداران رژیم شده و یا سر از زندان&zwnj;ها در آوردند، چند نفری هم به چوبه دار سپرده شدند - روزی که رهائی انسان و نه فقط مردان را جشن بگیریم، فرزندانمان تاریخ را به گونه&zwnj;ای دیگر خواهند نوشت.&raquo;</div> <div>&nbsp;</div> <div>بنا به این بیانیه: &laquo;دسترسی به &laquo;حقوق برابر&raquo; متضمن اصلاح قوانین تبعیض آمیز است و رسیدن به این هدف، مستلزم اصلاح موادی از قانون اساسی است تا امکان چنین اصلاحاتی فراهم آید و از این رو باز نگری در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نه یک خواست سیاسی بلکه مقدمه یک حرکت مدنی است.&raquo;</div> <div>&nbsp;</div> <div>در بند پایانی این بیانیه آمده است: &laquo;زنان ایران نه تشنه قدرت سیاسی&zwnj;اند و نه طالب زندگی بی&zwnj;بند و بار و بیزار از تحقیر و ستم در جستجوی عدالت و برابری هستند.&raquo;</div> <div>&nbsp;</div> <p>&nbsp;</p> https://archive.radiozamaneh.com/news/iran/2011/03/02/2217#comments اخبار ایران برابر حقوق شیرین عبادی ۸ مارس Wed, 02 Mar 2011 20:12:32 +0000 Maryam 2217 at https://archive.radiozamaneh.com