کیانوش فرید

احمد اسفندیاری: "آبی رنگ من است"

Thu, 21 Mar 2013 14:53:52 +0000

درگذشت احمد اسفندیاری، از پیشگامان نقاشی معاصر ایران

کیانوش فرید

کیانوش فرید - احمد اسفندیاری به دلیل کهولت سن شامگاه ۲۹ اسفندماه در آستانه‌ فرارسیدن سال نو، هنگام ۹۰ سالگی از دنیا رفت.

او یکی از پیشگامان هنر مدرن ایران بود که بیش از ۶۰ سال در زمینه هنر نقاشی فعالیت کرد.

احمد اسفندیاری در تهران زندگی می‌کرد و از بیماری تنفسی رنج می‌برد. با این حال تا زنده بود، همچنان ذهنی جست‌وجوگر داشت و نقاشی را تنها راه زندگی‌اش می‌دانست.

احمد اسفندیاری متولد سال ۱۳۰۱ در تهران در ابتدا زیر نظر علی محمد حیدریان از شاگردان کمال‌الملک طراحی را فراگرفت و پس از آن با نقاشانی چون جلیل ضیاء‌پور، حسین کاظمی، جواد حمیدی و منوچهر یکتایی وارد دانشکده هنرهای زیبا شد و زیر نظر استادان فرانسوی نفاشی را ادامه داد.

او در جست‌و‌جوی هنر نو در ایران ماند و خلاقانه کار کرد و از کاشفان هنر نو و آبستره در ایران بود.

در گفت‌و‌گویی که با احمد اسفندیاری در زمان حیاتش داشتم او در ابتدا به نامه‌ای که از چند استاد فرانسوی در اوایل دهه ۳۰ به دستش رسیده بود اشاره کرد و گفت: "در پاریس وقتی کارهای من را دیده بودند تعجب کرده بودند و برای من نوشته بودند که کار‌هایم کمی شبیه ماتیس یا موندریان است بدون هیچ تقلیدی. آن‌ها برای من نوشته بودند که من برای خودم کسی و آدمی هستم."

احمد اسفندیاری در آن زمان، در ادامه‌ گفت‌و‌گویش با وب‌سایت رادیو زمانه گفته بود: "شعر و نقاشی و موسیقی از کودکی با من بود اما نقاشی را ادامه دادم چون از همه برایم آسان‌تر بود با یک مداد و کاغذ ساعت‌ها مشغول طراحی می‌شدم."

او در ادامه افزود: "من و هم‌دوره‌هایم خیلی کار کردیم برای معرفی هنر و البته پیش هم رفتیم، خود من درست در زمانی که اصلاً کسی نمی‌دانست هنر آبستره چیست به این شیوه کار می‌کردم، رنگ و روغن را رقیق می‌کردم و بعد با دهان فوت می‌کردم و از این راه برای خلق تابلو‌هایم استفاده می‌کردم. آن موقع نه ایرباش در کار بود و نه کسی از این کار‌ها می‌کرد."

احمد اسفندیاری تأکید کرد: "هنر دوران مغول و دوران صفویه و همین طور زندیه و صنایع دستی آن دوره‌ها روی کارهای من تآثیر داشته است. من اوایل خیالی کار می‌کردم و کمی هم از روی پارچه‌هایی که از روسیه وارد می‌شد طراحی و نقاشی می‌کردم که بیشتر به رنگ آبی و قهوه‌ای‌اند و از دوره‌های مهم کار‌های من به حساب می‌آیند."

زنده‌یاد اسفندیاری درباره اولین تابلویش که به بی‌ینال تهران راه پیدا کرد، در گفت‌و‌گو با رادیو زمانه گفته بود: "من یک تابلویی را کار کردم به نام ابدیت. این‌کار را خیلی دوست دارم؛ جنازه‌ای است که دارند آن را به سوی مسجد می‌برند. بیشتر هم از رنگ‌های آبی و سبز استفاده کردم، گویی آبی رنگ من است و رنگ آسمان است و شما آبی را کنار هر رنگی که بگذارید خوب از آب در می‌آید. این کار آن موقع خیلی مورد توجه قرار گرفت، به‌خاطر اینکه در آن تابلو همه چیز ساده و در ضمن پیچیده است".

استفاده از رنگ‌های روشن خصوصاً انواع آبی و سبز و استفاده از ضربه‌های آزاد قلم، ساده‌سازی و اغراق‌سازی از نشانه‌های اصلی نقاشی احمد اسفندیاری است.

احمد اسفندیاری آنطور که خودش می‌گفت نقاشی بود که بیشتر متمایل به شیوه‌ی امیرسیونیستی بود و طبیعت و زندگی آدم‌ها بیشترین نقش را در خلق آثارش داشته‌اند.

کارهای او در بین سال‌های ۱۳۳۰ تا ۱۳۴۰ به شدت ساده است. او آدم‌ها و طبیعت را به صورت خط و سطح می‌آفریند و با ساختاری هندسی به کار‌هایش نظم می‌دهد.

پس از این دوره احمد اسفندیاری تحت تأثیر کاشی‌ها و فرش‌های ایرانی فضاهای متفاوتی را تجربه می‌کند و پس از آن یک دوره کار‌هایش شکل‌های تصادفی می‌گیرند.

احمد اسفندیار در این‌باره به رادیو زمانه گفته بود: "شیوه‌ دیگری که من کار کردم استفاده از کاردک و گذاشتن سطوح و خطوط در ابعاد بزرگ بود بعضی از این‌ها شکل‌ها به طور تصادفی با گذاشتن مقوا به روی بوم و ریزش رنگ‌ها درست می‌شد و بعضی‌ها با گذاشتن حجم زیاد زنگ به روی بوم."

احمد اسفندیاری در پایان گفت‌و‌گویش با رادیو زمانه اظهار ناامیدی کرده بود و گفته بود: "من خیلی کار کردم اما پاداشی نگرفتم با این حال هنوز کار می‌کنم."

بیشتر آثار احمد اسفندیاری در مجموعه‌های داخلی و خصوصی نگهداری می‌شوند.

ویدئو: پاره‌ای از آثار احمد اسفندیاری

علی اصغر معصومی و درهم‌آمیزی مینیاتور ایرانی با نقاشی مدرن

hosseinn — Thu, 14 Mar 2013 21:23:47 +0000

پیشگامان نقاشی معاصر ایران

کیانوش فرید

کیانوش فرید- علی اصغر معصومی از نقاشان و تصویرسازان پیشگام ایران است که به‌ویژه در تلفیق هنرهای تزیینی ایرانی و مینیاتور با نقاشی مدرن کوشیده است.

معصومی در سال ۱۳۱۲ در کنگاور به دنیا آمد. در سال ۱۳۳۰ وارد هنرستان کمال‌الملک شد و چهار سال نزد استادانی چون حسین شیخ، محمود اولیا و رفیع حالتی به تحصیل پرداخت، اما آنجا دریافت که نقاشی از طبیعت و طبیعی‌سازی چنان‌که شیوه رایج نقاشان پیرو کمال‌الملک بود، چندان او را به خود جذب نمی‌کند.

معصومی از‌‌ همان آغاز بیشتر دلبسته نوعی از نقاشی ایرانی بود که در نقاشی صفویه و قاجاریه و نقاشی‌های قهوه خانه‌ای تبلور یافته و بیش از آنکه بر طبیعی‌سازی تکیه کند، مبتنی بر خیال‌سازی است.

علی اصغر معصومی

او خود، آثارش را به پنج دوره تقسیم کرده است: دوره بازنمود کیفیات شاعرانه طبیعت، دوره صفویه، دوره قاجاریه، دوره مرغ و گل، و دوره ترکیبی.

علی اصغر معصومی پس از پایان تحصیلش در هنرستان کمال‌الملک، در سال ۱۳۳۴ وارد هنرستان هنرهای تزیینی ایران شد و تا سال ۱۳۳۸ نزد استادانی چون حسین بهزاد، محمدعلی زاویه، پاشایی، هادی اقدسی، علی‌ رخساز، علی کریمی، نصرت‌الله یوسفی، حسین الطافی و... مینیاتور، تذهیب، تشعیر، گل و مرغ، طراحی کاشی و طراحی فرش آموخت.

معصومی خود می‌گوید تمردش از سنت رایج کپی‌کاری در هنرستان هنرهای تزیینی، موجب دلخوری شدید استاد بهزاد و محرومیت یک ساله او از تحصیل شد.

او که تحت تاثیر استادانی چون سیمین دانشور، جلال آل احمد، پرویز مرزبان، شکوه ریاضی و دکتر کیهانی بود که در آن زمان در هنرستان دروس تئوریک را تدریس می‌کردند، به این نتیجه رسیده بود که نگارگری به سیاق گذشته مناسب نیست و باید راهی تازه جست، به این باور رسید که چاره کار تلفیق آموزه‌‌هایش در هنرستان هنرهای تزیینی با دستاوردهای تجسمی هنر غرب است.

او در ادامه کارش به گرافیک نیز پرداخت و علاوه بر همکاری در تصویرسازی کتاب‌های درسی و همکاری با انتشارات فرانکلین، از جمله ۲۵۰ طرح سیاه و سفید برای شاهنامه‌ای کشید که با تصحیح دکتر محمد جعفر محجوب، خوشنویسی جواد شریفی، صفحه‌آرایی محمد احصایی و تصویرسازی رنگی محمد بهرامی در سال ۱۳۵۰ منتشر شد.

مرتضمی ممیز، گرافیست برجسته ایران، درباره این طرح‌های علی اصغر معصومی نوشته است: «این طراحی‌ها محصول یکی از بهترین دوره‌های فعالیت معصومی در تصویرسازی است که علاوه بر نمایش توانایی او در طراحی و تصویرگری، شخصیت و شیوه کارش را در زمینه تصویرسازی معاصر ایران ماندگار کرده است و در طراحی امروز ما جایگاه ویژه‌ای برای معصومی به وجود آورده است. معصومی بدون تصنع و لکنت، به جای قلم موی سنتی، با مهارت تمام از ابزارهای امروزی استفاده کرد‌ه است و با اجرای قلم‌گیری‌های یکدست و وضوح جزییات در تزیین شکل‌ها، به بیانی جدید دست یافته و با ظرافت تمام شیوه خودش را ایجاد کرده است.»

معصومی همچنین شش فیلم انیمیشین نیز ساخته است. با این همه، نقاشی اصلی‌ترین دغدغه و مشغله وی بوده است.

آنچه در میان این دوره‌ها بیشتر به چشم می‌خورد تلاش او در ترکیب و درهم‌آمیزی ارکان مینیاتور ایرانی با نقاشی مدرن است.

درواقع معصومی آنجا از نقاشان دلبسته به هنر ایرانی و کسانی که مینیاتور و نگارگری زمینه اصلی و اولیه کارشان بوده جدا می‌شود که وی بر خلاف شاگردان کمال‌الملک، به نقاشی کلاسیک غربی روی نمی‌آورد.

علی‌اصغر معصومی در سال ۱۳۶۲ ایران را ترک کرد و به اسپانیا رفت و پس از پنج سال از آنجا راهی کانادا شد و از آن زمان تاکنون در مونترال زندگی می‌کند.
او در این سال‌ها، کار‌هایش را در اسپانیا، کانادا، آمریکا، فرانسه، ایتالیا و چین به نمایش گذاشته و از

سال ۱۳۸۳ که بعد از گذشت بیش از بیست سال از آخرین نمایشگاهش در ایران، آثار خویش را در گالری سیحون به نمایش گذاشت، چند نمایشگاه دیگر در ایران برپا کرده است.

در همین زمینه:
پیشگامان نقاشی معاصر ایران از کیانوش فرید

ویدئو: پاره‌ای از آثار علی اصغر معصومی

منوچهر نیازی و انبوه در هم‌تنیده آدم‌ها

hosseinn — Fri, 08 Mar 2013 08:34:57 +0000

پیشگامان نقاشی معاصر ایران

کیانوش فرید

کیانوش فرید - منوچهر نیازی از دیگر نقاشان معاصر ایران است که در نزدیک به شش دهه گذشته در این حوزه فعال بوده است.

منوچهر نیازی در سال ۱۳۱۵ در تبریز به دنیا آمد. نقاشی را از نوجوانی شروع کرد و به هنرستان کمال‌الملک رفت. او از ثمین باغچه‌بان، محمود اولیا، مهدی ویشکایی، حسین شیخ، جعفر روح‌بخش، منوچهر شیبانی، محمود جوادی‌پور و جلیل ضیاپور به عنوان استادان این دوره خود نام برده است.
نیازی سپس به آمریکا رفت و تحصیلاتش را در رشته موسیقی- اپرا و نقاشی ادامه داد و در رشته تاریخ هنر از کویین کالج نیویورک فارغ‌التحصیل شد.

نیازی نقاشی پرکار است که در نزدیک به شش دهه فعالیت هنری‌اش با آفرینش هزاران تابلو، شیوه و مکتب‌های مختلف و متفاوتی را آزموده است، با این همه، او بیشتر به دلیل «درختان»‌اش و نقاشی‌هایش از طبیعت شناخته می‌شود.

●منوچهر نیازی:

در هفتاد و سه‌سالگی به این

نتیجه رسیدم که هنرمند

باید فرزند زمان خودش باشد.

یعنی از آن چیزی الهام بگیرد که در روزگارش جریان دارد.

نیازی خود در این باره گفته است: «من در طول این ۶۰ سالی که نقاشی می‌کنم، سبک‌های مختلفی را تجربه کرده‌ام، اما در هفتاد و سه‌سالگی به این نتیجه رسیدم که هنرمند باید فرزند زمان خودش باشد. یعنی از آن چیزی الهام بگیرد که در روزگارش جریان دارد.»

به این ترتیب نیازی در دوره‌های متأخر کاری‌اش، چهره‌ها و انسان‌ها را به کارهای خود راه داده اما در این آثار هم، انسان‌ها همچنان شباهتی به درختان او می‌برند. او نقاش تک‌درخت‌ها یا فیگوری از انسانی منفرد نیست.‌‌ همان‌طور که در تابلوهای درختان، درخت‌ها و شاخه‌ها تصویر شده‌اند در کارهای متأخر نیازی هم انبوه در هم تنیده آدم‌ها هستند که به تابلو شکل داده‌اند.

منوچهر نیازی به‌رغم آنکه بسیار پرکار بوده و کار‌هایش را همواره به نمایش گذاشته است، اما حضوری کم‌رنگ در متن نقاشی معاصر ایران داشته و کار‌هایش در ارتباطی دو سویه با جریان‌های مختلف نقاشی معاصر ایران قرار نگرفته است. با این همه او در دهه هفتم عمر خود کوشیده که به این نکته بیش از گذشته توجه کند.

او در سال ۱۳۴۶ گالری نیازی را در تهران تأسیس کرد و تاکنون آثارش را در ده‌ها نمایشگاه انفرادی و گروهی در ایران و شهرهای مختلف جهان به نمایش گذاشته است.

منوچهر نیازی که چند سال پیش، پس از دو دهه اقامت در خارج از کشور، به ایران بازگشت، در سال‌های اخیر حضوری فعال در نمایشگاه‌ها و گالری‌ها داشته و گالری خود را نیز مجدداً فعال کرده است.

در همین زمینه:
پیشگامان نقاشی معاصر ایران از کیانوش فرید در زمانه

ویدئو: پاره‌ای از آثار منوچهر نیازی

محمد ابراهیم جعفری و بوی کاهگل

hosseinn — Fri, 01 Mar 2013 09:59:35 +0000

پیشگامان نقاشی معاصر ایران

کیانوش فرید

کیانوش فرید - محمد ابراهیم جعفری از نقاشان معاصر و از پیشگامان هنرهای انتزاعی در ایران محسوب می شود.

او در سال ۱۳۱۹ در بروجرد به‌دنیا آمد. از نوجوانی به نقاشی علاقه‌مند شد و پس از گرفتن دیپلم در سال ۱۳۳۸ در دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران پذیرفته شد. در آنجا اگرچه شاگرد محمد علی حیدریان و محمود جوادی‌پور شد، اما بیشترین تأثیر را از محسن وزیری مقدم گرفت که پس از سال‌ها تحصیل و کار در اروپا به ایران بازگشته و دستیار جوادی‌پور شده بود.

جعفری در معاشرت و سفرهای مشترک با وزیری مقدم با هنر مدرن و نمونه‌های شاخص آن آشنا شد و در سال ۱۳۴۲ با کمک او در نخستین نمایشگاه گروهی خود که در کنار خیابان، در پارک دانشجو برپا شده بود شرکت کرد.

جعفری پس از پایان تحصیلاتش در سال ۱۳۴۳، با توصیه محسن وزیری مقدم در هنرستان تجسمی پسران مشغول کار شد. در سال ۱۳۴۴ کانون آموزشی هنرهای تجسمی را که بعدها به «آتلیه کنکور» مشهور شد، تأسیس کرد و از سال ۱۳۴۷ به همکاری با هنرکده تزئینی پرداخت. تا انقلاب سال ۱۳۵۷، ضمن تدریس، کارهایش را در نمایشگاه‌های گروهی به نمایش گذاشت و سفرهایی به اروپا و آمریکا کرد. پس از انقلاب، بیش از دو سال از تدریس محروم شد اما بعد توانست تدریس در دانشگاه ها را از سر بگیرد.

محمد ابراهیم جعفری

جعفری سرانجام در سال ۱۳۶۸ اولین نمایشگاه انفرادی‌اش را در گالری گلستان برپا کرد و از آن زمان تاکنون، آثارش را در نمایشگاه‌های انفرادی و گروهی متعددی به نمایش گذاشته است.

جعفری در نقاشی‌هایش، که عمدتاً آبرنگ و آب مرکب هستند، نیز بیانی شاعرانه دارد و دوره‌های مختلفی را آزموده است از جمله دوره نیمه دوم دهه چهل که کارهایش عمدتاً رنگ خاک دارند و تداعی‌کننده کویر و خانه‌ها و دیوارهای کاهگلی یادگارهایی از دوران کودکی نقاشی هستند، و یا دوره آبرنگ‌های عبور که در آن نقاش کوشیده حرکت تند اشیاء را تصویر کند و یا دوره مونوپرینت‌هایی با کادرهایی نامتعارف و بلند و خطوط قوی عمودی عناصر ایرانی چه به شکل کاهگل‌هایی که در تابلوها به کار رفته‌اند و چه عناصر تصویری مانند روزنه‌ها و دایره‌ها، حضوری همیشگی در کارهای جعفری داشته‌اند.

محمد ابراهیم جعفری که همزمان با نقاشی، دلمشغول شعر نیز هست، دارای روابطی گسترده با طیفی متنوع از هنرمندان معاصر ایران بوده است. خسرو سینایی در سال ۱۳۸۱ فیلمی با عنوان «عبور از نمی‌دانم» درباره این نقاش و شاعر ساخت و در آن شیوه شعر سرودن و نقاشی کردن و سبک خاص جعفری و دوره‌های مختلف زندگی او را به تصویر کشید.

جعفري جزو هیأت داوران اولین و آخرین دوسالانه‌ بين‌المللی طراحی بود كه در سال ۱۳۷۸ در موزه هنرهای معاصر تهران برگزار شد. در آن نمایشگاه ورودی موزه را به آثار داوران اختصاص داده بودند، و جعفری ديوار سفيد موزه را به عنوان اثر خود معرفی كرد و اين شعر را مقابل آن گذاشت:
پرنده‌ای پشت ديوار كاهگلی می‌خواند

ديوار را نقاشی كردم
باران باريد
ديوار پاک شد
بوی كاهگل و آواز پرنده ماند

در همین زمینه:
پیشگامان نقاشی معاصر ایران از کیانوش فرید در زمانه

ویدئو: پاره‌ای از آثار محمد ابراهیم جعفری

خط‌های بی‌قرار فریده لاشایی

hosseinn — Wed, 27 Feb 2013 23:16:40 +0000

گفت‌و‌گوی سارا روشن با کیانوش فرید درباره آثار فریده لاشایی، نقاش و مترجم (۱۳۲۳ - ۱۳۹۱)

سارا روشن

سارا روشن - فریده لاشایی که ‌زاده سال ۱۳۲۳ در شهر رشت بود پس از گذراندن تحصیلات دبیرستان به آلمان سفر کرد و پس از گذراندن مدرسه‌ مترجمی در مونیخ، به تحصیل در رشته هنرهای تزیینی در آکادمی هنرهای مدرن اتریش (وین) پرداخت.

او پیش از تحصیل نزد جعفر پتگر، این هنر را فرا گرفته بود. این هنرمند در کنار بابک اطمینانی و نصرت‌الله مسلمیان، از نقاشان مطرح سبک اکسپرسیونیسم انتزاعی به‌شمار می‌رود.

سازه نقاشی‌های لاشایی زمین و درخت و گل و گیاه و در یک کلام عناصر طبیعت است. چشم‌اندازی که لاشایی به نیروی تصور خود به تصویر درمی‌آورد بی‌زمان و بی‌روایت است. او طبیعت را به‌صورتی مبهم و نمادین و به شکلی شاعرانه و حسی تصویر می‌کند. در نقاشی‌های لاشایی احساس کولی‌وار بی‌آن‌که به پذیرش شیوه‌ای خاص تن دهد در فضای پرده سرگردان است و گه‌گاه به‌گونه‌ای گذرا و پا در گریز در فرم‌های گوناگون جلوه می‌کند تا حضور آن‌ها را توجیه کرده باشد.

فریده لاشایی افزون بر نقاشی به ترجمه و نویسندگی نیز می‌پرداخت. ترجمه نمایشنامه‌های «زن نیک سچوان» (۱۳۴۷)، «ارباب پونتیلا و نوکرش ماتی» (۱۳۵۵) و «روزهای کُمون» (۱۳۵۷) از جمله آثار او هستند.

فریده لاشایی در سال ۱۳۵۲، پس از ۱۰ سال دوری از ایران و فعالیت‌هایی در کنفدراسیون جوانان و دانشجویان ایرانی در خارج به کشورش بازگشت‌. او در این سال دستگیر شد و مدتی را در بند تازه زنان در زندان قصر به‌سر برد.

●کیانوش فرید:

«فریده لاشایی در آثارش

از خطوط بسیار استفاده می‌کند.

این خطوط چنان بی‌قرار و بی‌تاب‌اند

و چنان در برابر رنگ‌ها قرار می‌گیرند

که یک منبع نور را برای بیننده تداعی می‌کنند.»

گفت‌و‌گوی سارا روشن

با کیانوش فرید را بشنوید:

ویدا حاجبی تبریزی در کتاب خاطرات زندان‌اش از زندان‌های دوران حکومت محمدرضا پهلوی که «دادِ بیداد» نام دارد از ۱۷ نفر از زنان سیاسی زندانی یاد کرده که یکی از آنان فریده لاشایی است.

لاشایی از جمله هنرمندان مطرح سه دهه اخیر ایران است که در طول سال‌ها فعالیت هنری بیش از ۳۰ نمایشگاه انفرادی و گروهی از آثارش در داخل و خارج از کشور برپا کرد.

نقاشی‌های این هنرمند پیشکسوت ایرانی بهمن‌ماه سال گذشته، در کنار آثار هنرمندان سه کشور دیگر به‌صورت هم‌زمان در دو سالن گالری AB سوئیس برپا شده بود.

فریده لاشایی که سال‌ها دچار بیماری سرطان بود، روز یکشنبه (۶ اسفند/۲۴ فوریه) در شصت‌و‌هشت سالگی در بخش آی‌سی‌یو بیمارستان جم تهران از دنیا رفت.

به همین مناسبت سارا روشن گفت‌و گویی داشت با کیانوش فرید، نقاش و منتقد درباره آثار فریده لاشایی در قلمرو نقاشی معاصر ایران.

کیانوش فرید در این گفت‌و‌گو از فریده لاشایی به عنوان یکی از مهم‌ترین نقاشان دوران معاصر در ایران یاد می‌کند. او می‌گوید: «لاشایی اصولاً یک شخصیت چند لایه بود. نه تنها نقاش بود، بلکه مترجم و داستان‌نویس هم بوده است.»

خانم فرید در ادامه این گفت‌و‌گو از میان وجوه گوناگون شخصیتی و هنری فریده لاشایی به آثار او در قلمرو نقاشی اشاره می‌کند و بر آن است که این هنر در لاشایی به شکل‌ برجسته‌تری نمود داشته است. کیانوش فرید می‌گوید: «فریده لاشایی به‌راستی که یک "نقاش‌باشی" بود. به گفته خودش از شش سالگی نقاشی می‌کرده، طراحی می‌کرده و با رنگ آشنا شده و این آشنایی‌ها در زندگی او مدام ادامه یافته است.»

کیانوش فرید سپس از دوره‌ای که فریده لاشایی در وین ابتدا روی شیشه و سپس روی سرامیک کار می‌کرد، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین دوره‌های آفرینش هنری این هنرمند یاد می‌کند. آثار لاشایی در این دوره به آثار هنرمندان خاور دور شباهت دارد.

آثار فریده لاشایی به گفته کیانوش فرید از مضامین عرفانی هم بی‌بهره نمانده. کیانوش فرید درباره چگونگی تأثیرپذیری لاشایی از عرفان می‌گوید: «فریده لاشایی در آثارش از خطوط بسیار استفاده می‌کند. این خطوط چنان بی‌قرار و بی‌تاب‌اند و چنان در برابر رنگ‌ها قرار می‌گیرند که یک منبع نور را برای بیننده تداعی می‌کنند. هرگاه از نظر موضوعی آثار لاشایی را بررسی کنیم، درمی‌یابیم که او در گستره آثارش از طبیعت الهام گرفته است. طبیعت اما از صافی درون او عبور می‌کند و این عبور را در کارهای او به‌خوبی می‌توان دید.»

سهراب سپهری هم در آثارش دلبسته طبیعت بود. از این نظر آثار این دو هنرمند از نظر مضمونی و رویکرد به طبیعت با هم خویشاوند است. کیانوش فرید می‌گوید: «هم سهراب سپهری و هم فریده لاشایی بیش از هر چیز به "درخت" گرایش دارند.»

فریده لاشایی شاگردان زیادی داشت و بسیاری از نقاشان از او تأثیر پذیرفته‌اند. اوج آفرینش لاشایی در سال‌های دهه ۱۳۵۰ اتفاق افتاد. کیانوش فرید می‌گوید: «در آن سال‌ها نقاشانی مانند لاشایی با نقاشی غرب به‌خوبی آشنا بودند و با درآمیختن آموزه‌هاشان از نقاشی غرب با بن‌مایه‌های فرهنگی خودمان توانستند آثاری ماندگار و تأثیرگذار بیافرینند.»

ویدئو: پاره‌ای آثار فریده لاشایی

جعفر پتگر و هنر ابدیت

hosseinn — Fri, 22 Feb 2013 08:46:16 +0000

پیشگامان نقاشی معاصر ایران

کیانوش فرید

کیانوش فرید- جعفر پِتگر، از جمله دیگر نقاشانی است که همچون علی اکبر صنعتی نماینده و وارث مکتب کمال‌الملک در نقاشی معاصر ایران به حساب می‌آیند.

این گروه از نقاشان، که کار خود را «طبیعی‌سازی» می‌خواندند، از نظر شیوه کار، رنگ‌پردازی و ترکیب‌بندی تحت تأثیر نقاشی کلاسیک غربی هستند و از نظر مضمونی، عمدتاً با رویکردی واقع‌گرایانه که ‌گاه با رگه‌ای از مردم‌نگاری همراه است، از زندگی روزمره اطراف خود الهام می‌گیرند، یا پرتره نامداران را موضوع کارشان قرار می‌دهند و یا به منظره و طبیعت بی‌جان در‌‌ همان اسلوب کلاسیک می‌پردازند.

پتگر در سال ۱۲۹۹ در تبریز به دنیا آمد. بعد از دوران ابتدایی، به همراه برادرش علی اصغر پتگر وارد هنرستان صنایع مستظرفه تبریز شد و به شاگردی نزد میر مصور، نقاش سر‌شناس آن زمان در آذربایجان پرداخت.

جعفر پتگر

در سال ۱۳۱۲ او و برادرش وارد هنرستان صنایع مستظرفه تهران شدند که رییسش ابوالحسن خان صدیقی و دیگر استادانش، از شاگردان کمال‌الملک بودند.

او پس از گرفتن لیسانس، مدتی نیز در فاصله سال‌های ۱۳۲۱ تا ۱۳۲۲ به طور مستمع آزاد در کلاس‌های مادام آشوب در دانشکده هنرهای زیبای تهران شرکت می‌کرد.

جعفر به همراه برادرش علی اصغر، در سال ۱۳۱۹ اولین آموزشگاه خصوصی نقاشی را در خیابان نادری تهران و در نزدیکی کافه نادری، یکی از پاتوق‌های روشنفکری آن زمان تأسیس کردند. شماری از نویسندگان عصر از جمله صادق هدایت، بزرگ علوی، جلال آل‌ احمد و شهریار به آتلیه پتگر می‌رفتند و برخی نیز همچون فروغ فرخزاد، سهراب سپهری و هانیبال الخاص مدتی نزد وی نقاشی آموختند.
مضمون نقاشی‌های رنگ و روغن و آبرنگ جعفر پتگر، در آغاز بیشتر مناظر و چشم‌انداز‌ها و طبیعت بی‌جان است، سپس او به تصویر کردن مردمان روزگار و اطراف خود و مسایلی چون فقر می‌پردازد و تابلوهایی نظیر رفوگر، پیرمرد مرغ‌فروش، قالی‌فروشان دوره گرد و... را خلق می‌کند. در ادامه مضامین و مفاهیمی عرفانی و صوفیانه نیز به کارش راه پیدا می‌کنند که در تابلوهایی چون علی و انگشتر و گدا، مکتب قرآن، الاشراق و از اینجا تا ابدیت بازتاب یافته‌اند.

متناسب با این تحول مضمونی و روی آوردن به مضامینی مذهبی از دهه ۴۰ خورشیدی به این‌سو، پتگر از شگردهای نقاشی مینیاتور در برخی از کارهای متأخرش بهره می‌گیرد و نقوش هندسی، خط و نوشته، از شعر گرفته تا آیات قرآن بیشتر به نقاشی‌هایش راه می‌یابند.

پتگر از مخالفان سرسخت مدرنیسم بود و پیروی کردن از هنر غرب را نشانه ساده‌لوحی و بی‌هنری می‌دانست. او تقریباً از نیمه کار، کوشید با وارد کردن عناصری از نقاشی تزیینی ایرانی به شیوه کلاسیک غربی خود، نقاشی طبیعت‌گرای غربی را با هنری در هم آمیزد که هم در ذات خود از «طبیعی‌سازی» گریخته و هم در شیوه بیان، در تضاد با بعد و پرسپکتیوی است که مایه و مبنای نقاشی غرب به حساب می‌آید.

شماری از آثار جعفر پتگر در موزه هنرهای معاصر تهران و برخی نیز در مجموعه‌های شخصی نگهداری می‌شوند. او دو کتاب نیز با نام‌های «مرزهای هنر و انسان» و «هنر و ابدیت» تدوین کرده است.
جعفر پتگر، در سال ۱۳۸۴ در تهران درگذشت.

در همین زمینه:

پیشگامان نقاشی معاصر ایران از کیانوش فرید

ویدئو: پاره‌ای از آثار جعفر پتگر

علی اکبر صنعتی، مهم‌ترین وارث مکتب کمال‌الملک

hosseinn — Fri, 15 Feb 2013 13:10:38 +0000

پیشگامان نقاشی معاصر ایران

کیانوش فرید

کیانوش فرید- علی اکبر صنعتی از نخستین نقاشان و مجسمه‌سازان پیشگام ایرانی و از مهم‌ترین وارثان مکتب کمال‌الملک در دوران معاصر محسوب می‌شود.

او نقاش و مجسمه‌سازی واقعگرا محسوب می‌شود که کار‌هایش از نوعی مردم‌نگاری نیز بی‌بهره نیست. صنعتی هرچند تا پایان زندگی‌اش به‌‌ همان شیوه‌ای آفرید که آموخته بود و با جریان‌های مدرنی که به‌ویژه از دهه ۳۰ خورشیدی در ایران رواج یافت، همسو نشد و برکنار از هیاهوی هنر مدرن، راه خویش را پیمود، با این حال، در نیمه دوم عمرش، بیشتر به نقاشی آبرنگ پرداخت و کوشید در این حوزه شیوه و مکتبی تازه بنیان گذارد.

علی اکبر، در سال ۱۲۹۵ در کرمان به دنیا آمد. شش ماهه بود که پدرش در پی ابتلا به بیماری طاعون درگذشت. مادرش به‌رغم تنگدستی، سرپرستی او را بر عهده گرفت، اما ناگزیر در هشت‌سالگی وی را به پرورشگاه یا یتیم‌خانه صنعتی سپرد که نیکوکار کرمانی حاج اکبر صنعتی‌زاده آن را اداره می‌کرد.

علی اکبر صنعتی

در نیمه دوم عمرش، بیشتر به نقاشی آبرنگ پرداخت

او که فاقد شناسنامه و نام خانوادگی بود، همچون شماری دیگر از کودکانی که در پرورشگاه صنعتی زندگی می‌کردند با درخواست حاج اکبر صنعتی‌زاده و موافقت اداره ثبت احوال، نام خانوادگی صنعتی یافت.

در سال ۱۳۱۰، علی اکبر صنعتی، به کمک حاج اکبر صنعتی‌زاده توانست برای تحصیل در صنایع مستظرفه یا مدرسه کمال‌الملک راهی تهران شود. او در این مدرسه، از جمله شاگرد سید ابوالحسن خان صدیقی بود که بعد از کمال‌الملک به ریاست مدرسه صنایع مستظرفه رسیده بود. علی محمد حیدریان، حسین خان شیخ، اسماعیل آشتیانی، حسینعلی خان وزیری، علی رخساز و طاهرزاده بهزاد از دیگر استادان او بودند.

صنعتی، خیلی زود به دلیل تابلو‌ها و مجسمه‌هایش نامی شد، تا آنجا که کمال‌الملک که در آن دوران در ده حسین‌ آباد در نزدیکی نیشابور به‌سر می‌برد، خواهان دیدارش شد و این چنین بود که شاگرد به دیدار استاد شتافت.

او تا آخر عمر به استاد وفادار ماند و در دفاع از او تعصب می‌ورزید و می‌گفت: «نمی‌دانم نسل نقاش معاصر ایران تا چه اندازه از پیشینه نقاشی خاک و دیارشان آگاه هستند و آیا مکتب شیراز، قزوین، تبریز و یا اصفهان را می‌شناسند که چنین شیفته مکاتب غریبه فرنگی شده‌اند؟ من کنار آبرنگ‌ها و رنگ روغن‌های زیادی که کار کردم، همواره در تلاش بودم تا به ارتباط با میراث نگارگری سرزمینم سهمی و ادای دینی داشته باشم. از این روست که روی نقشه‌های قالی ایران کار کردم و معتقدم ما باید نگارگریمان را به عنوان رسالتی خطیر بر عهده داشته باشیم. اما این روز‌ها در هیاهوی مکاتب غربی ما خیلی زود گم می‌شویم.»

علی اکبر صنعتی،

مهم‌ترین وارث مکتب کمال‌الملک

فقر، رنج، محرومیت، کار و تلاش مفاهیم اصلی نقاشی‌ها و مخصوصاً مجسمه‌های علی اکبر صنعتی هستند که در چهره زنان، کودکان و مردان طبقات فرودست جامعه تجلی پیدا می‌کنند و با نام‌هایی چون عائله مرد بیکار، مرد زندانی در زنجیر، زن بینوا، حاجی در نوازش یتیم، سوته‌دلان، سرمازدگان بی‌خانمان، ‌کودکان یتیم، بزم درد بینوایان، جمعی از زندانیان، مادر تنها، قتل امیرکبیر در کاشان، مرد نی‌زن و... ثبت می‌شوند.

او خود درباره علت مجسمه‌سازی گفته است: «صدیقی مرا به وادی مجسمه‌سازی کشاند، مجسمه‌سازی برای من عاقبت خوشی نداشت، تنها رضایت من از کار مجسمه‌سازی، تجلی کار خداپسندانه من در دفاع از محرومان بوده، چرا که من با نقاشی قادر نبودم چنین رابطه‌ای با مردم برقرار کنم، مردم بر هنرمندان حق مسلم دارند و هنرمند در خیل مردم است که اثرش معنا پیدا می‌کند.»

علی اکبر صنعتی همچنین مجسمه شماری از نام‌آوران و نامداران ایران و جهان را ساخته است از جمله: فردوسی‌، سعدی‌، علی اکبر خان دهخدا، کمال‌الملک‌، کریم‌خان‌ زند، ملک‌الشعرای بهار، شاه عباس، مجسمه عظیم نادرشاه افشار، لویی پاستور، گاندی، مهاتما گاندی و...

او در طول شش دهه فعالیت هنری، بیش از دو هزار تابلو رنگ و روغن، آبرنگ، موزاییک از سنگ و حدود ۴۰۰ مجسمه پدید آورد که عمدتاً در دو موزه به نام صنعتی در کرمان و تهران نگهداری می‌شوند.
علی اکبر صنعتی در ۱۳ فرودرین ماه ۱۳۸۵ در تهران درگذشت.

در همین زمینه:

پیشگامان نقاشی معاصر ایران از کیانوش فرید

ویدئو: مجسمه‌های علی اکبر صنعتی در موزه مردم‌شناسی در تهران

سمبات درکیورغیان و نقاشی آبرنگ

hosseinn — Tue, 13 Nov 2012 08:51:31 +0000

پیشگامان نقاشی معاصر ایران

کیانوش فرید

کیانوش فرید - سمبات درکیورغیان (Sumbat Der Kiureghian)، از دیگر نقاشان پیشگام در تاریخ نقاشی معاصر و از برجسته‌ترین نقاشان آبرنگ ایران است.

سمبات در مهرماه سال ۱۲۹۲ در محله جلفا در اصفهان به دنیا آمد. او از کودکی به نقاشی علاقه داشت، اما به دلیل وضعیت خانوادگی، تحصیل و نقاشی را کنار گذاشت و به کار پرداخت. در نوجوانی، سفر سرکیس خاچاطوریان، نقاش ارمنی مقیم فرانسه به اصفهان، زندگی او را دگرگون کرد و موجب شد که سمبات دیگر بار به نقاشی روی آورد.

خاچاطوریان، از ارامنه قفقاز بود که در پاریس زندگی می‌کرد و برای نقاشی از بناهای تاریخی اصفهان و دیوار نگاره‌های کاخ عالی قاپو و چهل ستون به این شهر رفته بود. او در اصفهان به دنبال دستیارانی می‌گشت. سمبات درکیورغیان و یرواند نهاپتیان، در این دوران نزد او شاگردی کردند و به کمک استاد شتافتند.

شیوه نقاشی و نگاه خاچاطوریان، تأثیری ماندگار بر این دو داشت؛ هرچند در ادامه و به ویژه در پایان راه، مسیر سمبات و یرواند از هم جدا و متمایز شد.

سمبات در‌‌ همان جوانی، در خیابان چهارباغ اصفهان، در استودیوی خود به نام «نگارستان سمبات» نقاشی‌هایش از مناظر اصفهان، کوچه و بازار، کاخ‌ها و پل‌ها، کاروان‌ها و شتر‌ها، قهوه‌خانه‌ها و کاروانسرا‌ها و مردم عادی و فعالیت‌های روزمره‌شان را برای فروش عرضه می‌کرد. بیشتر مشتری‌های او، جهانگردان غربی بودند که بین نگاه خود و نگاه نقاش فصلی مشترک می‌دیدند؛ چرا که سمبات، چه بسا تحت تأثیر سرکیس خاچاطوریان، با نگاهی از دور و کم و بیش مستشرقانه و غربی به این مناظر و مردمان نگریسته بود.

او در آثار فراوانی که خلق کرده، همچون شمار دیگری از نقاشان ارمنی ایرانی، توجهی ویژه به ثبت و ضبط زندگی اطراف خود نشان داده است و از این‌رو، کار‌هایش دارای ارزش مردم‌شناختی فراوانی است.

نقاشی مجالس عروسی و پایکوبی ارمنیان روستایی، نان‌پزی یا رختشویی آنان، تصویر کردن خانه‌های ارمنیان در روستاهای اطراف اصفهان و یا در محله جلفا به ویژه از این منظر قابل توجه هستند.
او در کار و نگاه،‌‌ همان‌قدر که تحت تأثیر غرب و سنت‌های ارمنی بود، از شرق و سنت‌های ایرانی نیز بهره می‌گرفت. نگاه تغزلی و عاشقانه او، هماهنگی رنگ‌ها و روایت صادقانه آنچه به تصویر می‌کشید، از او مشاهده‌گری دقیق و جست‌و‌جوگر ساخته بود.

او تنها از مناظر و مردم اصفهان نقاشی نکرد. به کشورهایی چون انگلستان، فرانسه، سوییس، ایتالیا، لبنان و عربستان سعودی هم رفت و نقاشی کرد.

پس از انقلاب سال ۱۳۵۷، سمبات و همسرش به آمریکا مهاجرت کردند و به فرندانشان در لس‌آنجلس پیوستند. او در آنجا هم نگارستان خود را دایر کرد و به نقاشی از مناظر تازه پرداخت. با این‌همه، آثارش بیشتر همچنان رنگ و بوی ایران را داشتند.

در آغاز دهه ۹۰ میلادی، او به ارمنستان سفر کرد و شیفته رنگ‌های طبیعت آنجا شد و به نقاشی از کلیساهای قدیمی ارمنستان پرداخت.

آبرنگ، اصلی‌ترین شیوه کار سمبات بود، اما او گهگاه تابلوهایی می‌آفرید که خود نامشان را «سمباتیسم» گذاشته بود. او در این دسته از کار‌ها، از تکه روزنامه‌های ارمنی و فارسی استفاده می‌کرد و با پخش کردن رنگ‌های گوناگون روی آن‌ها، به اشکال و فرم‌هایی می‌رسید که‌گاه از نظر مضمونی با تیتر و محتوای روزنامه‌های انتخاب شده همخوان بودند.

او در سال ۱۹۹۹ در آمریکا درگذشت. بسیاری از کارهای او در گالری‌های و موزه‌ها و مجموعه‌های شخصی نگهداری می‌شود.

تصویر نخست: سمبات درکیورغیان مقابل «نگارستان سمبات»

در همین زمینه:
پیشگامان نقاشی معاصر ایران از کیانوش فرید در زمانه

منیر فرمانفرمائیان و هنر آینه‌کاری

hosseinn — Mon, 05 Nov 2012 10:38:02 +0000

پیشگامان نقاشی معاصر ایران

کیانوش فرید

کیانوش فرید - منیر شاهرودی فرمانفرمائیان از جمله هنرمندان پیشگام در نقاشی معاصر ایران است که همچنان خلاقانه آثار تازه خود را به علاقمندانش عرضه می‌کند.

او در سال ۱۳۰۲ در قزوین به دنیا آمد و کودکی‌اش را در همین شهر گذراند تا سال ۱۳۰۹ که به همراه پدرش که نماینده مجلس شورای ملی شده بود، به تهران رفت.

پدرش به طراحی فرش علاقه بسیار داشت و بر کار بافندگان فرش نیز نظارت می‌کرد. در این محیط منیر ابتدا با بافندگی، سوزن‌دوزی و برودری آشنا شد و نخستین نقاشی‌هایش، گل‌هایی بود که در باغچه خانه‌شان می‌رویید.

او از‌‌ همان جوانی سودای هنر در سر داشت و می‌خواست برای ادامه تحصیل به فرانسه برود اما جنگ جهانی دوم امکان این سفر را به او نداد. منیر ابتدا به مراکش و از آنجا به هند رفت و سپس همراه دو برادرش و منوچهر یکتایی، که بعد‌ها با او ازدواج کرد، راهی آمریکا شد و مدتی در نیویورک ماند.

در سال ۱۳۲۳ در بازگشت به ایران به دانشکده هنرهای زیبای تهران رفت و سال ۱۳۲۵ دوباره به نیویورک بازگشت و ابتدا در مدرسه طراحی پارسونز و سپس در دانشگاه کورنل این شهر تحصیلات خود را پی گرفت.

در آغاز مدتی به عنوان تصویرساز مد کار کرد و در همین دوران با هنرمندان سر‌شناسی مانند اندی وارهول و جکسن پالاک آشنا شد و از نقاشی چون میلتون آوری، شیوه مونوپرینت را آموخت که آن را بعد‌ها به طور گسترده‌ای در نقاشی‌های روی شیشه‌اش به کار برد.

منیر فرمانفرمائیان پس از جدایی از منوچهر یکتایی نقاش و شاعر معاصر، با ابوالبشر فرمانفرمائیان ازدواج کرد. این ازدواج به او امکان داد تا ایران را از نو بازشناسد و این کشف دوباره را در کار‌هایش بازتاب دهد.

او پس از ۱۳ سال، در سال ۱۳۳۶ به ایران بازگشت و در آغاز به نقاشی از اعضای خانواده و مونوپرینت‌هایی از گل و گیاه پرداخت. در سال ۱۳۳۷، مدال طلای بینال ونیز را از آن خود کرد و کار‌هایش در یک نمایشگاه گروهی در موناکو به نمایش درآمد.

اما او که هم به دلیل همراهی همسرش ابولبشر و هم به دلیل سمت‌های مشاوره‌ای که در مؤسسات مختلف دولتی، امکان سفر و مطالعه و بررسی هنرهای سنتی، محلی و مردمی ایران را یافته بود، به‌تدریج به سوی استفاده از شیوه‌ها و شگردهای کهن گرایش پیدا کرد و آثارش را با تأثیرپذیری از معماری سنتی و با استفاده از آثار تزئینی قدیمی در ترکیبی با اکسپرسیونیسم و مینیمالیسم می‌آفریند.

در‌‌ همان آغاز بازگشت به ایران، تحت تأثیر فوق‌العاده‌ای که بازدیدش از شاه چراغ شیراز بر او گذاشته بود، به کارآموزی در رشته سنتی آینه‌کاری پرداخت.

آثار منیر فرمانفرمائیان، از نقاشی گل تا چیدمان‌های مدرن را در برمی‌گیرد، اما او بیشتر به دلیل آینه‌کاری‌ها و نقاشی‌های روی شیشه‌اش در جهان شناخته شده است که به شکلی متمایز برآمده از علاقه و پیوند او با سنت‌های تصویری و هنری ایران باستان و شناختش از هنر مدرن و تلفیق موفق و مبتکرانه این دو دنیا است.

او با بهره‌گیری از هنر رو به فراموشی آینه‌کاری، تلفیقی یگانه و مختص به خود از سنت و مدرنیسم به‌دست داد و با نشاندن عناصر برخاسته از سنت در چارچوبی مدرن، آثاری آفرید که فرم‌ها و زبان و بیان تصویری متفاوتی را به هنر معاصر پیشنهاد می‌کند.

منیر فرمانفرمائیان، پس از انقلاب و هنگامی که خانه و بسیاری از آثارش مصادره شده بود، ناگزیر بار دیگر راهی نیویورک شد و بار دیگر کارش را آنجا از سر گرفت.

در همین زمینه:
پیشگامان نقاشی معاصر ایران از کیانوش فرید در زمانه

محمود فرشچیان و جلوه‌های تازه از مینیاتور ایرانی

hosseinn — Mon, 01 Oct 2012 22:48:19 +0000

پیشگامان نقاشی معاصر ایران

کیانوش فرید

کیانوش فرید - محمود فرشچیان، از نقاشان پیشگام و یکی از شناخته‌شده‌ترین هنرمندان ایرانی در عرصه جهانی‌ست و کار‌هایش، جلوه‌ای ویژه از هنر و نگاه ایرانی قلمداد شده است.

محمود فرشچیان در چهارم بهمن ماه سال ۱۳۰۸ در اصفهان به دنیا آمد. از‌‌ همان کودکی علاقه‌اش به فرش و نقاشی نمودار بود، پدرش که نماینده فرش اصفهان بود و قالی‌های نفیس را جمع می‌کرد، خیلی زود متوجه علاقه و استعداد فرزندش شد و او را به شاگردی نزد حاج میرزا آقا امامی برد.

حاج میرزا آقا امامی، در چهره‌‌سازی، گل و مرغ، نقشه قالی و سوخت و معرق استادی کم‌نظیر بود.
محمود فرشچیان سپس کارش را نزد عیسی بهادری دنبال کرد. او سال‌ها بعد درباره استادش گفت: «عیسی بهادری در طول تاریخ هنر ایران بزرگ‌ترین استاد در زمینه کاشی‌کاری، فرش، مینیاتور و تا حدی نقاشی بود.»

فرشچیان پس از آنکه از هنرستان هنرهای زیبای اصفهان فارغ‌التحصیل شد، راهی اروپا شد و به مطالعه هنر غرب پرداخت.

محمود فرشچیان و جلوه‌های تازه از مینیاتور ایرانی

او در بازگشت به ایران، کارش را در اداره کل هنرهای زیبای تهران شروع کرد و بعد‌ها به مدیریت اداره ملی و استادی دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران رسید.

محمود فرشچیان هم در تابلو‌ها و هم در فرش‌هایی که طراحی کرده، جلوه‌هایی تازه از مینیاتور ایرانی را عرضه کرده و هم در شیوه و سبک، هم در رنگ‌پردازی و ترکیب‌بندی و هم در مضمون، نوآوری‌های قابل توجهی داشته است که آثار او را با مینیاتورهای قبل از او مشخص می‌سازد.

مینیاتور و نقاشی ایرانی که عمدتاً معطوف به متون ادبی و شعر کلاسیک بود، در آثار فرشچیان، استقلال و تشخص می‌یابد و نقاش، اگرچه‌‌ همان عناصر و اجزا را به‌کار می‌گیرد، اما آن‌ها را در بافتی جدید با ترکیبی بدیع عرضه می‌کند.

مینیاتور ایرانی سرشار از صحنه‌های بزم و رزمی است که به عنوان مثال و عمدتاً برآمده از داستان‌های شاهنامه یا پنج گنج نظامی هستند. در کارهای فرشچیان اما، مینیاتور‌ها از بازسازی صرف داستان‌ها و یا تصویرگری آنچه با کلمات توصیف شده‌اند، فرا‌تر می‌رود و نقاشی، خود موضوع و هدف می‌شود.
زبردستی چشمگیر در طراحی، توجه و دقت در ریزه‌کاری‌ها و پرداخت‌ها، حرکت مواج و دایره‌وار قلم و ترکیب متنوع رنگ‌های بی‌شماری که کنار هم نشسته‌اند، از ویژگی‌های اصلی کارهای او محسوب می‌شود.

شیوه و کارهای محمود فرشچیان که از‌‌ همان ابتدا تا امروز به شیوه و نگاه خود پایبند بوده، در نقاشی معاصر ایران، خاص خود اوست و همچون گرایشی در کنار دیگر جریان‌های نقاشی معاصر ایران حضور داشته است.

آثار محمود فرشچیان هم در ایران و هم در خارج از کشور، مورد توجه و استقبال بوده و جوایز متعددی را برای او به همراه داشته‌اند.

محمود فرشچیان، سال‌هاست که ساکن آمریکا است، اما به طور مرتب به ایران سفر می‌کند.

در همین زمینه:
پیشگامان نقاشی معاصر ایران از کیانوش فرید در زمانه

ویدئو: پاره‌ای از آثار محمود فرشچیان

یرواند نهاپتیان و نقاشی آبرنگ

hosseinn — Sun, 23 Sep 2012 05:18:00 +0000

پیشگامان نقاشی معاصر ایران

کیانوش فرید

کیانوش فرید - یرواند نهاپتیان، از پیشگامان نقاشی مدرن در ایران است که نوآوری‌ها و تلاش‌هایش به ویژه در دو دهه نخست قرن قابل توجه است.

یرواند در سال ۱۲۹۶ در محله جلفای اصفهان به دنیا آمد. نقاشی را از کودکی آغاز کرد و در فاصله سال‌های ۱۳۰۲ تا ۱۳۱۲ هنگامی که سرکیس خاچاطوریان، نقاش ارمنی مقیم پاریس، برای نقاشی به اصفهان رفته بود، به شاگردی نزد او رفت. اندکی بعد، در دوران جنگ جهانی دوم، الکساندر نرسسیان، نقاش ارمنی ایتالیایی به اصفهان رفت و یرواند نزد او نیز شاگردی کرد.

تحت تأثیر این دو، یرواند نهاپتیان از‌‌ همان ابتدا به نقاشی آبرنگ پرداخت. او نه تنها از پیشروان نقاشی آبرنگ در ایران است، بلکه از نظر توجه به مناظر طبیعی، زندگی روزمره و فرهنگ و عناصر بومی و محلی، همچون شمار دیگری از نقاشان ارمنی در اوایل قرن حاضر، نقاشی پیشگام محسوب می‌شود.

از نظر تکنیکی نیز، یرواند نهاپتیان جایگاهی خاص در میان نقاشانی که آبرنگ می‌کشیدند داشت و می‌کوشید با فراگیری و تلفیق شیوه نقاشی غربی و نقاشی سنتی ایرانی، پیرامون خود را با تصویر کردن کاروان‌ها در کویر، کوچ عشایر، کلیسا‌ها، مساجد، بازارهای و کارگاه‌های سنتی ماندگار کند.

یرواند نهاپتیان: اصفهان برای من همیشه تمامی دنیا بوده است.

او سه سال مداوم برای آموزش نقاشی مینیاتور، نزد حاج مصورالملکی از استادان مینیاتور در اصفهان رفت و بعد‌ها نمونه‌هایی از مینیاتور را در نقاشی‌هایش به‌کار گرفت.

مشخصه اصلی کارهای یرواند نهاپتیان را باید در رنگ‌های روشن و درخشانی که برمی‌گزید و نیز سوژه‌هایش جست‌و‌جو کرد.

یرواند نهاپتیان، تا پایان عمر مسافر بود و این مسیری بود که از‌‌ همان آغاز برگزیده بود. او از اولین تابلو‌ها تا آخرینشان دلبسته مناظر، مکان‌ها و مردم اطرافش ماند و با موج‌های تازه‌ای که نقاشی مدرن ایران را وارد مراحل تازه‌ای می‌کرد، همراه نشد.

شیوه‌ای که نهاپتیان در پیش گرفته بود، بعد‌ها پیروان زیادی پیدا کرد و در میانه تولید انبوه نقاشی‌هایی چنین، آنچه کمرنگ‌تر شد خلاقیت و نوآوری‌های هنرمندانه، هم در اجرا و هم در نگاه بود.

نهاپتیان در اواخر عمر و در یکی از معدود گفت‌و‌گوهایی که از او به جا مانده می‌گوید: «صد‌ها سال است که هر صبح خورشید در میدان نقش جهان طلوع می‌کند و من هرگاه از این میدان گذشته‌ام رنگ و بوی روزهای کودکی‌ام را احساس ‌کرده‌ام،‌‌ همان زمان‌هایی که همراه پدر و مادرم از آن عبور می‌کردیم. اصفهان برای من همیشه تمامی دنیا بوده است. من همه رنگ‌ها را در بازارهای نقش‌ جهان یافتم. اصفهان شهر من، رنگ‌ها را به من آموخت. اصفهان شهر زیبایی است. شهر مهربانی است. شهر خاک و آفتاب و آب است. شهر کوه صفه است. جلفا خانه من است. زندگی من با رنگ ساخته شده، زندگی بدون رنگ و بدون هنر، تاریک و بی‌مفهوم است. زندگی برای من با دیوار مساجد و با رزهای معطر و لباس‌های رنگارنگ دختران عشایر و انعکاس پل‌های آجری در زاینده‌رود، معنا پیدا می‌کند. درختان کاج و چنار و کاروان‌های شتر با بارهای میوه‌ که از باغ‌ها و مزارع اصفهان می‌آمد همه زیبا بوده و هست و همه نقاشی است. دوست دارم میدان نقش جهان را، میدان کهنه را با کوچه هارونیه و مسجد علی و منار بلند و آسمانی‌اش را. دوست دارم کلیسای وانک و حضرت مریم را با صدای ناقوس پُرطنینش که هر روز می‌نوازد. دوست دارم پل‌های رود را. پل‌های مارنان و سی ‌و سه ‌پل و خواجو و پل شهرستان را، دوست دارم دهکده گَورت و برج‌های کبوترش را.»

با این‌همه، آنچه کارهای نقاشانی چون نهاپتیان به ویژه در آغاز کارشان را متفاوت می‌کند، پیشگامی آنان در شیوه و اسلوبشان است.

تابلوهایی چون «مسجد شاه اصفهان» یا «کلیسای وانک جلفا»، نمونه‌هایی درخشان از کارهای یرواند نهاپتیان به‌شمار می‌آیند.

یرواند نهاپتیان، در بهار ۱۳۸۵ در زادگاهش اصفهان، شهری که عاشقانه دوستش داشت، درگذشت.

در همین زمینه:

پیشگامان نقاشی معاصر ایران از کیانوش فرید در زمانه

ویدئو: پاره‌ای از آثار یرواند نهاپتیان

علی اکبر صادقی و سنت‌های تصویری ایرانی

hosseinn — Sun, 16 Sep 2012 07:59:17 +0000

پیشگامان نقاشی معاصر ایران

کیانوش فرید

کیانوش فرید - علی اکبر صادقی، از دیگر نقاشان معاصر است که به ویژه به دلیل حضور عناصری از فرهنگ ایرانی در فضای سوررئالیستی آثارش مورد توجه بوده است.

او در سال ۱۳۱۶ در تهران به دنیا آمد. نقاشی را از‌‌ همان کودکی آغاز کرد و در دوران دبیرستان، نقاشی آبرنگ را نزد آواک هایراپتیان، نقاش زبردست ارمنی که به نقاشی طبیعت بیشتر گرایش داشت آموخت.
علی اکبر صادقی در سال ۱۳۳۷ وارد دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران شد و به گفته خودش، یک سال بعد، نقاشی روی شیشه یا «ویترایبا» با حال و هوای سبک ایرانی را خلق کرد.

صادقی که در ابتدا بیشتر نقاشی آبرنگ می‌کشید، پس از ورود به دانشگاه، به رنگ و روغن روی آورد. او اواخر دهه ۱۳۶۰ بار دیگر به آبرنگ روی آورد.

اگرچه صادقی در سبک‌ها و شیوه‌های مختلف نقاشی کرده، اما در ‌‌نهایت می‌توان وی را نقاشی سوررئالیست دانست که به بیان و فرم شخصی خود دست یافته است.

نقاشی‌های سوررئالیستی علی اکبر صادقی به ویژه در آثار دوره اولش، هم از نظر مضمونی و تماتیک و هم از نظر به‌کارگیری عناصر تصویری و رنگ، جلوه‌ای ایرانی داشتند که درست به همین دلیل، بین او و دیگر نقاشان سوررئالیست فاصله‌ای محسوس ایجاد می‌کرد و به دنیای نقاش، رنگ و بویی شخصی و متمایز می‌داد.

علی اکبر صادقی و پایبندی به سنت‌های تصویری ایرانی

در دوره دوم اما، صادقی به‌تدریج از این عناصر فاصله گرفت و به نقاشانی چون رنه ماگریت و دالی که از نقاشان مورد علاقه وی هستند، نزدیک‌تر شد و در مقابل کوشید که مرزهای نقاشی‌اش را از بوم به قاب‌هایی که این بوم‌ها را در خود گرفته بودند گسترش دهد.

با این همه به نظر می‌رسد که مخاطبان علی اکبر صادقی، هنوز کارهای دوره اول او را بیشتر دوست می‌دارند و نام او را با این کار‌ها و نقش‌ها به خاطر سپرده‌اند.

اگرچه نقاشی، اصلی‌ترین دغدغه علی اکبر صادقی به شمار می‌آید، اما در زمینه‌های دیگر، از جمله ساخت انیمیشین، تصویرگری کتاب و گرافیک نیز فعال بوده است.

او در فاصله سال‌های ۱۳۵۰ تا ۱۳۵۶، شش فیلم از جمله «گلباران»، «رخ»، «ملک خورشید» و «زال و سیمرغ» را در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان ساخت. این فیلم‌ها که هم در داخل ایران و هم در جشنواره‌های جهانی مورد اقبال بسیار واقع شدند و جوایز متعددی را نصیب وی کردند، نمونه‌های موفقی از انیمیشن ایرانی به حساب می‌آیند.

اغلب این فیلم‌ها، همچون شمار قابل توجهی از نقاشی‌ها و نیز کتاب‌هایی که او تصویرگری آن‌ها را انجام داده، در فضایی کاملاً ایرانی با نشانی‌های پررنگ از فرهنگ عامیانه، اساطیر ایرانی، نقاشی قهوه‌خانه‌ای و سنت‌های تصویری ایرانی مثل پرده‌خوانی آفریده شده‌اند. «پهلوان پهلوانان»، «عبدالرازاق پهلوان»، «گردآفرید» و «سفرهای سندباد بحری» از جمله آثار او در زمینه تصویرگری کتاب به شمار می‌آیند.

هم در نقاشی‌های دوره اول و هم در فیلم‌ها و تصویرسازی چند کتاب، چهره جنگاورانی با کلاهخود و شمشیر و سپر، که بیننده را یکسره به تاریخ ایران می‌کشاند، حضوری پررنگ دارد. در بسیاری از این نقاشی‌ها، چهره این جنگاور، چهره خود نقاش است.

علی اکبر صادقی از جمله نقاشانی است که در بسیاری از تابلو‌هایش، تصویری از خود به دست داده و با نوعی خودنگاری، در کار‌هایش حضور یافته است.

او که کار‌هایش در بیش از ۸۰ نمایشگاه انفرادی و گروهی در ایران و خارج از ایران به نمایش درآمده، و برای نقاشی‌ها، فیلم‌ها و تصویرگری‌های کتاب جوایز متعددی را کسب کرده، سال‌هاست که با تأسیس و اداره «نگارخانه سبز» در تهران، آثار خود و دیگر هنرمندان را در این گالری عرضه می‌کند.

برخی فیلم‌های علی اکبر صادقی:
رخ
ملک خورشید
زال و سیمرغ

در همین زمینه:
پیشگامان نقاشی معاصر ایران از کیانوش فرید در رادیو زمانه

ویدئو: پاره‌ای از آثار علی اکبر صادقی

ناصر عصار، هنرمندی که به طبیعت بی‌جان، جان بخشید

hosseinn — Sun, 09 Sep 2012 01:08:24 +0000

پیشگامان نقاشی معاصر ایران

کیانوش فرید

کیانوش فرید (نگار نخعی) - ناصر عصار، از نقاشان پیشگام ایرانی است که گرچه بیشتر در غرب و مخصوصا در فرانسه پرآوازه بود، اما کار‌هایش سرشار از حس و حالی شرقی است.

ناصر عصار در چهارم مهرماه سال ۱۳۰۷ در تهران به دنیا آمد. پدرش استاد و صاحب کرسی فلسفه شرق در دانشگاه تهران بود. از‌‌ همان کودکی با شعر شاعرانی چون حافظ و سعدی و حکیمی و سهروردی مأنوس شد. این انس و الفت همیشگی بود و بعد‌ها در کار‌هایش نمودی محسوس یافت.
او در سال ۱۳۲۹ وارد دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران شد و در سال ۱۳۳۳ بعد از فارغ‌التحصیلی به هامبورگ رفت، اما آنجا ماندگار نشد و کمی بعد به پاریس رفت.

ناصر عصار در سال ۱۳۳۴ اولین نمایشگاهش را در پاریس برپا کرد و سپس در سال ۱۳۴۰ آثارش را در گالری لینکلن لندن به نمایش گذاشت. در فاصله دو سال چند نمایشگاه دیگر در لندن و بروکسل برگزار کرد. عصار از هنگامی که ایران را ترک کرد جز دو بار، آن هم برای اقامتی کوتاه به ایران بازنگشت. او با نگاهی همواره متأثر از شرق در غرب ماند.

ناصر عصار، هنرمندی که به طبیعت بی‌جان، جان بخشید

ناصر عصار، که در ابتدا تحت تأثیر هوشنگ ایرانی، شرق‌شناس و هنرمند نوگرای ایرانی بود، در اوایل دهه ۱۳۵۰ با هانری کربن، شرق‌شناس و ایران‌شناس نامدار فرانسوی آشنا شد. این آشنایی خیلی زود به یک دوستی عمیق بدل گشت و تا پایان زندگی کربن ادامه یافت.

عصار در آغاز، نقاشی طبیعت‌گرا بود و درختان و مناظر را تحت تأثیر نقاشی ژاپنی و چینی بر روی بوم به تصویر می‌کشید و هم‌زمان از خط نیز در کار‌هایش بهره می‌جست. بعد‌ها او بیشتر به طبیعت بی‌جان روی آورد و در این شیوه تا آنجا پیش رفت که در سال ۲۰۰۴، مجله‏ معروف «nue» (لخت) در ویژه نامه‌ای که به زندگی و آثار ناصر عصار اختصاص داده بود، در تیتر اصلی‌اش برای معرفی او نوشت: «هنرمندی که به طبیعت بی‏جان، جان بخشیده است.»

ناصر عصار در ایران چندان شناخته‌شده نبود. بهترین دوستش سهراب سپهری بود و کاظم تهرانی، نویسنده‌ای که بیشتر با امضای ک. تینا می‌نوشت. این هر سه تحت تأثیر هوشنگ ایرانی بودند.
عصار کار‌هایش را در ایران به نمایش نگذاشت و هم دوستی‌اش با سپهری و هم نگاه و درک مشترکشان که در کار‌هایشان تجلی می‌کرد، موجب شده بود که دست‌کم در آغاز، بسیاری، از جمله جلال آل احمد، او را متأثر و یا حتی مقلد سهراب سپهری بینگارند.

اما در غرب این‌گونه نبود. منتقدان و هنرشناسانی سر‌شناس، مانند هربرت رید، مایکل سالیوان، ایو بونفوا و پاتریک والدبرگ درباره کار‌های عصار می‌نوشتند و از جمله ضمن نشان دادن شباهت کارهای او با نقاشی چینی- ژاپنی بر تفاوت‌های کار و نگاه او با هنر خاور دور انگشت می‌گذاشتند و این تمایز و تشخص را برجسته می‌کردند.

با آنکه موزه‌های فرانسه، نقاشی‌های عصار را بیش از هر نقاش ایرانی دیگری دارند، اطلاع زیادی از نمایش کار‌هایش در ایران در دست نیست و جز خبری درباره حضور او در یک نمایشگاه گروهی در شیراز در سال ۱۳۴۷، خبر یا گزارشی از نمایش آثارش در ایران منتشر نشده است.

اما فاصله ناصر عصار با ایران دیگر جغرافیایی نبود. خودش با ایرانیان کمتر دمخور بود و کار‌هایش هم نشانی از ایرانی بودن نقاش نداشتند. تحت تأثیر هنر خاور دور در پاریس نقش می‌زد و شرق را در غرب و یا شاید در درون خود جست‌و‌جو می‌کرد.

هنگامی که سپهری در ژاپن بود، در نامه‌ای از پاریس به او نوشت: «متأسفم که در ژاپن چندان خوش نیستی (گو اینکه به هر صورت از تهران بهتر است)، ولی به‌نظرم آن شرقی را که من و تو می‌خواهیم، می‌بایست در جای دیگر جست‌وجو کرد. کجا؟ نمی‌دانم. باید مثل هسه به درون گرایید... گمگشتگی و هراس هم، با وجودی که جزء اصلی سرنوشت من و توست، هرگز از تأثیرشان نخواهند کاست.»
ناصر عصار که در آغاز حتی از خط در کار‌هایش بهره می‌گرفت، در آثار متأخرش بیشتر و بیشتر به رنگ متکی شد. از خطوط و لکه‌های رنگی که درختی و شاخه‌ای، یا کوهی و افقی را ترسیم می‌کردند بیشتر فاصله گرفت و به رنگ یا جوهره رنگ رسید. او به اوج مینیمالیسم خود رسیده بود.

ناصر عصار روز چهارم مرداد ۱۳۹۰ در هشتاد و سه‌سالگی در پاریس درگذشت.

در همین زمینه:
پیشگامان نقاشی معاصر ایران از کیانوش فرید (نگار نخعی) در رادیو زمانه

ویدئو: پاره‌ای از آثار ناصر عصار