زبان مادری

به پیشواز روز جهانی زبان مادری

hosseinn — Tue, 19 Feb 2013 22:14:28 +0000

در سال ۲۰۰۰ یونسکو ۲۱ فوریه هر سال را به عنوان روز جهانی زبان مادری مقرر کرد. هدف یونسکو از برگزاری چنین روزی ایجاد تنوع زبانی و فرهنگی در یک جهان چندزبانی‌ست.

نیمی از زبان‌های جهان در حال انقراض است. یونسکو بر آن است که این زبان‌ها را که هویت فرهنگی اقوام را رقم می‌زنند از انقراض نجات دهد.

در روز جهانی زبان مادری یونسکو برنامه‌هایی برگزار می‌کند و توجه همگان را به زبان‌های در حال انقراض جلب می‌کند. همچنین در این روز به اهمیت فراگیری زبان‌های دیگر نیز اشاره می‌شود.

بسیاری از زبان‌ها به نسل بعدی منتقل نمی‌شوند و پس از مدتی فراموش می‌گردند. در جهان زبان‌هایی هست که کمتر از یک صد نفر با آن ها خودشان را بیان می‌کنند. این زبان‌ها حتی ثبت هم نشده‌اند.
در ایران قوم‌ها و ملت‌های زیادی از دیرباز زندگی می‌کردند. ترک‌ها، کرد‌ها، بلوچ‌ها، ترکمن‌ها، لر‌ها، عرب‌ها، مازندرانی‌ها، گیلانی‌ها و ... هر یک به زبان مادری خودشان سخن می‌گویند و به فرهنگشان دلبسته‌اند. اما با این‌حال زبان فارسی به آن‌ها تحمیل شده است. یکی از خواسته‌های قوم‌ها و ملت‌ها در ایران در صدر انقلاب خودمختاری و استقلال فرهنگی بود. اما این خواسته بر حق در‌‌ همان بهار آزادی سرکوب شد و این سرکوب فرهنگی تاکنون همچنان ادامه دارد.

مشکلات معلمان در مناطق محروم

Babak M — Sat, 26 May 2012 17:26:27 +0000

محسن کاکارش

محسن کاکارش - معلمان در مناطق محروم کشور با مشکلاتی چون نبود حقوق کافی، دو زبانه بودن مدارس و شمار زیاد دانش‌آموزان در کلاس درس‌ها روبه‌رو هستند.

این امر به باور کارشناسان در سال‌های اخیر ترک‌تحصیل دانش‌آموزان و دو شغله شدن معلمان را در پی داشته است. دولت برای معلمان مناطق محروم حقوق ویژه‌ای اختصاص داده است، اما امسال در نظر دارد، این حقوق ویژه‌ را که چند ماه پیش به حساب معلمان واریز کرده بود، از آنان پس بگیرد.

در آخرین روزهای مجلس هشتم اقبال محمدی، نماینده شهرستان مریوان در تذکری شفاهی گفت: "تذکر من به وزیر آموزش و پرورش در رابطه با مبلغی است که چندماه پیش به حساب معلمان آموزش و پرورش در مناطق محروم ریخته‌اند و امروز می‌خواهند از حقوقشان کسر کنند." وی ادامه داد: "این چه اقدامی است که یکبار مبلغی را پرداخت می‌کنند و امروز تصمیم می‌گیرند پس بگیرند؟"

مسعود کردپور روزنامه‌نگار کرد ساکن شهر بوکان به زمانه می‌گوید: "امسال ۱۵ درصد به حقوق معلمان افزوده شده است، در حالی که تورم براساس آمار دولتی بالای ۲۰ درصد بوده و براساس آمار نمایندگان حتی بالای ۳۰ درصد است. همین اختلاف‌ها باعث شده که معلمان از نظر اقتصادی وضعیت‌شان روز به روز بدتر شود."

خط فقر، حقوق معلمان، افت تحصیلی

تاکنون بانک مرکزی آماری از خط فقر در سال ۹۰ ارائه نداده است، اما به تازگی این بانک در گزارشی اعلام کرده که خط فقر نسبی برای هر خانوار مناطق شهری ایران در سال ۱۳۸۹ حدود ۵۹۰ هزار و ۲۵۰ تومان بوده است. جعفر قادری، عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس گفته است: "خط فقر در سال ۹۰ خورشیدی، ۱۵ تا ۲۰ درصد نسبت به سال گذشته افزایش پیدا کرد و به ۹۶۰ هزار تومان رسید."

در سال‌های گذشته به‌ندرت متوسط حقوق معلمان اعلام شده است تا جایی که به گزارش سایت اصولگرای "فردا"، حمیدرضا بابایی، وزیر آموزش و پرورش در پاسخ به پرسش یکی از خبرنگاران گفته بود: "به شما ربطی ندارد که معلمان چقدر حقوق می‌گیرند"، اما علی احمدی، وزیر سابق این وزارتخانه متوسط حقوق دریافتی معلمان را در سال ۱۳۸۹، ۶۴۵ هزار تومان عنوان کرده بود. به گزارش‌ رسانه‌های حکومتی، کارشناسان در همان سال به رقم ۶۴۵ هزار تومان تردید داشتند و معتقد بودند رقم متوسط حقوق دریافتی معلمان در حدود ۴۵۰ هزار تومان است و آمارهای رسمی زیاد با واقعیت تطابق ندارد.

حمیدرضا بابایی، وزیر آموزش وپرورش گفته است: "۷۰ درصد دانش‌آموزان در سراسر کشور دوزبانه بوده و پس از ورود به کلاس اول و گذراندن یک سال تحصیلی هنوز زبان مادری آن‌ها به فارسی تبدیل نشده است." بابایی سئوال کرده است: اینگونه دانش‌آموزان چگونه می‌توانند با دانش‌آموزانی که در تهران درس می‌خوانند رقابت کنند؟

گفته می‌شود مناطق محروم کشور حقوق ویژه‌ای دریافت می‌کنند. سال گذشته عبدالرسول شکیبافر، مدیر کل دفتر امور مناطق کمتر توسعه یافته و عشایر وزارت آموزش و پرورش در گفت‌وگو با خبرگزاری مهر از افزایش ۲۵ درصدی میزان فوق‌العاده معلمان مناطق کمتر توسعه یافته و عشایری خبر داد. کارشناسان می‌گویند، افزایش میزان فوق‌العاده معلمان کمتر از نرخ تورم است و به همین دلیل تاثیر چشمگیری در وضعیت معیشتی معلمان نخواهد داشت. خسرو کردپور، روزنامه‌نگار کرد به زمانه می‌گوید، سال جاری اعلام شد که ۱۵ درصد به حقوق معلمان مناطق محروم افزوده می‌شود، این در حالی است که براساس آمار دولت نرخ تورم امسال بیش از ۲۵درصد بوده است.

کارشناسان اقتصادی بر این باورند، آمار تورم ۲۱٫۸ که توسط بانک مرکزی برای سال ۹۰ اعلام شده، دور از واقعیت است. پیشتر حسین راغفر، استاد دانشگاه به روزنامه اعتماد گفته بود، نرخ تورم بیش از ۵۰ درصد است. مسعود کردپور می‌افزاید، تقریبا معلمان در ایران بیشترین کارمندان دولت را تشکیل می‌دهند و بخش عمده‌ای از آنان زیر خط فقر زندگی می‌کنند. برخی از گزارش‌های منتشر شده در سال‌های گذشته نشان داده است، متوسط حقوق یک معلم ابتدایی در کشور انگلستان با دریافت ۲۵۰ میلیون تومان در سال، ۴۰ برابر حقوق دریافتی همتای خود در ایران است.

علی‌رغم این مسائل، به باور کارشناسان دو زبانه بودن مدارس باعث افت تحصیلی بیشتر در مناطق محروم ایران شده است. به گزارش خبرگزاری فارس، حمیدرضا بابایی، وزیر آموزش وپرورش گفته است: "۷۰ درصد دانش‌آموزان در سراسر کشور دوزبانه بوده و پس از ورود به کلاس اول و گذراندن یک سال تحصیلی هنوز زبان مادری آن‌ها به فارسی تبدیل نشده است." بابایی سئوال کرده است: اینگونه دانش‌آموزان چگونه می‌توانند با دانش‌آموزانی که در تهران درس می‌خوانند رقابت کنند؟

گزینش و برخورد با فعالان صنفی

در مناطق اتنیکی ایران علاوه بر مشکلات صنفی معلمان و افت تحصیلی دانش‌آموزان، موضوع قانون گزینش معلمان همواره مطرح بوده است و نهادهای حقوق بشر از قانون گزینش معلمان در این مناطق انتقاد کرده‌اند.

فدراسیون بین‌المللی جامعه‌های حقوق بشر در ویژه‌نامه‌ای که در سال ۱۳۸۹ درباره "تبعیض ضد اقلیت‌های قومی و ملی در ایران" منتشر کرد، درباره قانون گزینش معلمان پرداخته و نوشته است: "قانون گزینش معلمان مصوب سال ۱۳۸۴ که در سال ۱۳۷۵ به کارکنان تمام وزارتخانه‌ها و سازمان‌های دولتی دیگر تسری پیدا کرد شامل مفاد زیر است که مشخصاً بر ضد غیر مسلمان، مسلمانانی که به ولایت فقیه باور ندارند یا به آن پایبند نیستند، مسلمانانی که به احکام عمل نمی‌کنند، اشخاصی که نماز جمعه یا نماز جماعت شرکت نمی‌کند، و زنانی که چادر سر نمی‌کنند تبعیض قایل می‌شود:

ماده ۲: بعضی از ضوابط عمومی گزینش اخلاقی، اعتقادی و سیاسی کارکنان مذکور به شرح زیر است:

۱- اعتقاد به دین مبین اسلام و یا یکی از ادیان رسمی مصرح در قانون اساسی جمهوری اسلامی

۲- التزام به احکام اسلام

۳- اعتقاد و التزام به ولایت فقیه، نظامی جمهوری اسلامی و قانون اساسی

۴- اقلیت‌های مذهبی مصرح در قانون اساسی از نظر اعتقادی و عملی با رعایت قوانین و مقررات مربوطه تابع شرایط خاص خود هستند اما در هر حال نباید متجاهر به نقض احکام اسلام باشند.

۵- ایثارگران اولویت دارند و در موارد محدودیت ظرفیت، اولویت‌های دیگری اعمال خواهد شد، مانند پیشینه فعالیت در نهادهای انقلاب، شرکت در نماز جمعه و جماعت، پوشش چادر برای زنان."

در این گزارش همچنین آمده بود: "تبعیض مشروح در بالا در فصل دوم آیین نامه مصوب سال ۱۳۷۷ همان قانون با عنوان ضوابط عمومی و ضوابط انتخابات اصلح تشدید شده است. ۱- عمل به واجبات از قبیل نماز، روزه...۲- اجتناب از محرمات (عدم ارتکاب معاصی کبیره)."

افزایش فشار بر فعالان حقوق صنفی معلمان

همزمان در کردستان فعالان صنف معلمان مورد فشار نیروهای دولتی واقع شده‌اند. در طول چندسال اخیر حسین رحیمیان، کامل فتاحی، جمال هبکی، محمد منیری، حامد دنیایی، عارف ابراهیمی، حامدعلوی جانی، پیمان نودینیان، ملکی، زارع و زندی نیا از جلمه فعالان حقوق صنفی معلمان در مناطق کردنشین بودند که احضار، بازداشت و یا به زندان محکوم شده‌اند.

مسعود کردپور نیز پس از ۲۲ سال سابقه تدریس در دبیرستان‌های مناطق کردستان به بازخرید خدمت (انفصال) محکوم شد. او که هم اکنون ساکن شهر بوکان است، در سال‌های گذشته به "اتهام تبلیغ علیه نظام از طریق مصاحبه با رسانه‌های بیگانه" دست کم به یکسال زندان و تبعید محکوم شده است. از او در پیوند با وضعیت معلمان و مدارس مناطق محروم کردستان پرسیده‌ایم:

از نظر شما در حال حاضر وضعیت مدارس در مناطق محروم چگونه قابل ارزیابی است؟

مسعود کردپور: در مناطقی که محرومیت بیشتری وجود دارد، تشکل‌های صنفی خیلی کمتر هست و دانش‌آموزان محروم‌تر و مدارس دوشیفته هستند و تراکم دانش‌آموزان در کلاس‌های درس بیشتر است. این باعث شده مدارس از کیفیت آموزش پایین‌تری نسبت به شهرهای بزرگ‌تر و توسعه یافته‌تر کشور برخوردار باشند.

اخیراً خبری منتشر شده است مبنی بر اینکه می‌خواهند مبلغی را که به حساب معلمان مناطق محروم ریخته‌اند، پس بگیرند. شما چه اطلاعی در این زمینه دارید؟

برنامه‌ریزی خاصی در این زمینه وجود ندارد. ظاهراً این نکته از آن قول‌هایی بود که در سفرهای استانی به معلمان کردستان داده شده بود که این حق ویژه مناطق محروم است. درواقع جزو مطالبات چندین سال گذشته است و قول داده بودند پرداخت کنند که متاسفانه پرداخت نشده و نمایندگان هم اعتراض کردند.

اعتراض نمایندگان به کجا رسید؟

البته نمایندگان معمولاً اعتراض می‌کنند و مطالبات را می‌رسانند، ولی تا جایی که اطلاع داریم جواب نمایندگان را نمی‌دهند. از رابطه دولت و مجلس اطلاع دارید و می‌دانید روابط این دو مثل سابق نیست. در رابطه با همین بحث بودجه، مشکلاتی وجود دارد، تا جایی که رئیس جمهور را به مجلس بردند و این باعث شده است که زیاد به نامه نمایندگان توجهی نکنند و ترتیب اثر ندهند.

چه دلایلی برای عدم پرداخت حقوق معلمان می‌تواند وجود داشته باشد؟

البته در مناطق محروم و مرزی حق ویژه‌ای وجود دارد که در تهران و اصفهان و سایر شهرهای بزرگ وجود ندارد. این حق را بعضی سال‌ها دیرتر یا با تاخیر پرداخت می‌کنند و جزو دیون می‌شود. باید تلاش بشود و نمایندگان نامه بنویسند تا اگر دولت بودجه داشته باشد آن را پرداخت کند. در این مورد هم با توجه به کمبودهایی که در تامین بودجه وجود دارد هنوز این مطالبات را پرداخت نکرده‌اند و همین باعث شده تا اعتراض‌هایی صورت بگیرد و نمایندگان هم پیگیر بشوند که تاکنون ترتیب اثر داده نشده است.

یکی از مسئولان آموزش و پرورش استان کردستان از وجود ۲۶ هزار معلم در استان کردستان خبر داده است. مسئله اشتغال معلمان در مناطق محروم به چه شکلی است؟

معلمانی که به طور رسمی استخدام شده‌اند مشکل خاصی ندارند، اما معلم‌های حق‌التدریسی و شرکتی مشکلات زیادی دارند. قبلاً قرار بود به طور رسمی استخدام شوند که در مورد این مسئله هم لازم است بودجه‌ای از طرف مجلس تامین و ردیف حقوقی برای آنها تصویب شود تا آن‌ها را به طور رسمی استخدام کنند. البته می‌بینیم در سال‌های اخیر استخدام رسمی دولتی وجود ندارد و دولت سعی می‌کند کوچک‌تر شود و مازاد نیروهایش را حتی از دولت به شرکت‌هایی بسپارد که کار می‌کنند و طرف قرارداد خود آنها هستند. همین امر باعث بروز مشکلاتی شده و اعتراض‌هایی هم به دنبال داشته است. از سوی شماری از معلمان در سایر نقاط کشور ازجمله در مقابل مجلس تجمع‌هایی صورت گرفته است و پیگیر موضوع استخدام خودشان شده‌اند. با توجه به بیکاری گسترده‌ای که در این مناطق وجود دارد، برای آن‌ها اهمیت زیادی دارد که استخدام بشوند.

باتوجه به تجربیاتی که دارید دوشیفته بودن مدارس در کنار مشکلاتی که به آن اشاره کردید، چه تاثیراتی بر سطح یادگیری گذاشته است؟

از نظر آموزشی مناطقی که ملیت‌های ایرانی در آن زندگی می‌کنند، دو زبانه هستند. مشکل اصلی در این مناطق این است که تدریس به زبان فارسی باید صورت بگیرد. در چنین شرایطی پرسش این است: دانش‌آموز ابتدایی که هنوز بلد نیست به فارسی صحبت کند، چطور باید با زبانی غیر از زبان مادری‌اش علم بیاموزد؟ یا مثلاً زبان انگلیسی و عربی یاد بگیرد؟ این باعث مشکلات خاصی می‌شود. چندروز پیش مقاله مفصلی در روزنامه ایران دیدم که در آن یکی از استادان دانشگاه به این مسئله اشاره کرده بود که در مناطق دوزبانه مشکلات بسیار جدی در رابطه با تدریس علوم مختلف وجود دارد. این مشکل عمده‌ای محسوب می‌شود. در بسیاری از شهرها، معلم‌ها غیر بومی هستند و این قضیه در طی سال‌های اخیر مشکل‌ساز شده است. به ویژه در آذربایجان‌غربی که نصف آن کرد هستند، معلم‌ها بیشتر از قسمت آذری‌نشین استخدام می‌شوند و همین یک نوع تبعیض است و در کیفیت آموزش تاثیر می‌گذارد.

مسعود کردپور: در بسیاری از شهرها معلم‌ها غیر بومی هستند و این قضیه در طی سال‌های اخیر مشکل‌ساز شده است. به ویژه در آذربایجان‌غربی که نصف آن کرد هستند، معلم‌ها بیشتر از قسمت آذری‌نشین استخدام می‌شوند و همین یک نوع تبعیض است و در کیفیت آموزش تاثیر می‌گذارد.

تعداد دانش‌آموزان در این منطقه بالطبع با توجه به رشد فزاینده جمعیت بیشتر است تا جاهای توسعه یافته مانند تهران یا اصفهان. بیشتر مدارس در اصفهان و تهران غیر انتفاعی هستند و موسسه‌های خصوصی هستند که مدارسی تشکیل داده‌اند و به صورت غیر انتفاعی اداره می‌کنند. آموزش و پرورش در این مناطق به آن صورت در تشکیل مدارس دخالت ندارد، ولی در مناطق محروم، دولت همه کارها را برعهده دارد و متصدی تمام امور آموزشی است و همین وظیفه دولت را چندبرابر می‌کند. به نسبت جمعیت دانش‌آموزی، دولت هنوز نتوانسته است مدارس مناسب را تشکیل بدهد و در نتیجه مدارس دوشیفته می‌مانند. در حالیکه در شهر میاندوآب که نزدیک شهر بوکان، مهاباد و سقز است، از ده الی پانزده سال پیش مدارس تک شیفته هستند و از ساعت نه تا دو و بعد از سه بعد از ظهر کلاس‌ها تشکیل می‌شوند. در بوکان، مهاباد و سقز از هفت و نیم شروع می‌شود تا دوازده و نیم و از دوازده و نیم مجدداً شروع می‌شود تا پنج و شش بعد از ظهر. خیلی به صورت متراکم و فشرده کلاس‌ها تشکیل می‌شود و همین نیز در سطح آموزش دانش‌آموزان و فشار بیشتری که به آنها می‌آید تاثیر دارد، چون یا باید حضور بیشتری در کلاس داشته باشند یا با تراکم درس روبه‌رو شوند.

وضعیت معیشتی معلمانی که در این مدارس تدریس می‌کنند، چگونه است؟

البته این یک مشکل صنفی است که در کل کشور وجود دارد. در تهران کانون صنفی معلمان بارها اعتراض کرده به نحوه پرداخت دولت به معلمان که زیر خط فقر زندگی می‌کنند؛ به ویژه معلمانی که مدرک پایین‌تری دارند و همین باعث شده است معلمان در بیشتر مناطق کشور دو شغل داشته باشند. علاوه بر شغل معلمی، به عنوان راننده تاکسی یا در جاهای دیگر نیز کار می‌کنند و این موجب شده است مسائل آموزشی نیز تحت الشعاع قرار بگیرد و به جای اینکه شغل اصلی‌ معلم، تدریس باشد، جامعه نیز آنها را به‌عنوان کسبه و راننده می‌شناسد. چون بیشتر در شغل دوم کار می‌کنند تا شغل اولشان. این باعث شده اعتراض‌هایی در سال‌های اخیر صورت بگیرد ولی توجهی به آن نشده است. با توجه به تورم رو به افزایشی که وجود دارد، میزان حقوق معلمان افزایش پیدا نمی‌کند. مثلاً امسال ۱۵درصد به حقوق معلمان افزوده شده است در حالی که تورم براساس آمار دولتی بالای ۲۰ درصد بوده و براساس آمار نمایندگان حتی بالای ۳۰ درصد است. همین اختلاف‌ها باعث شده که معلمان از نظر اقتصادی وضعیت‌شان روز به روز بدتر شود و متاسفانه صدایشان تاکنون به جایی نرسد. معلمان جمعیت بسیار زیادی را تشکیل می‌دهند، یعنی تقریبا بیشترین کارمندان دولت معلمان هستند. اگر بخواهند حقوق آنان را اضافه کنند باید بودجه هنگفتی را به آنان اختصاص بدهند و به همین دلیل دولت به این قضیه کمتر پرداخته است.

زبان مادری و محتوای آن

Babak M — Sun, 04 Dec 2011 16:57:05 +0000

محسن کاکارش

محسن کاکارش- یکی از مطالبات گروه‌های اتنیکی ایران، تدریس زبان مادری بوده و با وجود این‌که در قانون اساسی به آن اشاره شده، اما همواره این امر با مشکلاتی روبه‌رو شده است.

در اصل ۱۵ قانون اساسی ایران آمده است: "زبان و خط رسمی و مشترک مردم ایران، فارسی است. اسناد و مکاتبات و متون رسمی و کتب درسی باید با این زبان و خط باشد ولی استفاده از زبان‌های محلی و قومی در مطبوعات و رسانه‏های گروهی و تدریس ادبیات آنها در مدارس، در کنار زبان فارسی آزاد است."

در سال‌های گذشته و مخصوصاً در دوران اصلاحات خارج از سیستم رسمی، تلاش‌هایی برای تدریس زبان کردی در تهران و دیگر شهرهای ایران صورت گرفت. هم‌چنین برخی نشریات از سوی نهادهای دولتی در کردستان مانند سروه اصحاب انقلاب، ندای تواب و... در دهه‌های شصت و هفتاد به چاپ رسید و در قالب انجمن‌های ادبی و تشکل‌های مردم‌نهاد، کلاس‌هایی برای یادگیری زبان مادری برگزار شده است.

اخیراً هم توسط یکی از نمایندگان مجلس تدریس زبان کردی مطرح شده، اما با مخالفت‌هایی روبه‌رو شده است. برای بررسی تدریس زبان کردی و مشکلات پیش روی آن، زمانه با منصور تیفوری، نویسنده و مترجم کرد گفت‌وگویی کرده است که در زیر می‌آید.

اخیراً امین شعبانی، نماینده مجلس ایران خواهان اجرای مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی برای آموزش زبان کردی در دانشگاه کردستان شده، ولی این مصوبه با مخالفت رئیس دانشگاه روبه‌رو شده است. با توجه به اینکه این خواست‌ها پیشتر نیز به طور رسمی مطرح شده است تا چه اندازه‌ای پاسخگوی مطالبات جامعه کردستان است؟

منصور تیفوری: تدریس زبان کردی تنها یکی از خواست‌های تاریخی مبارزات کردستان بودە است، اما واقعیتی دیگر در پس این خواست نهفته است که این خواست، یعنی رسمیت زبان کردی، از دیگر خواست‌های سیاسی جدا و قابل انفکاک نیست. روشن‌تر اگر سخن بگوییم، نمی‌توان خواست تدریس زبان کردی را از دیگر خواست‌های سیاسی جامعه کردستان که در سیر تاریخ مبارزات به گونه‌ای ضمنی از تعیین درونی دست یافته جدا و منتزع کرد. ما گونه‌هایی از این تلاش را برای منتزع کردن تجربه کردەایم. مثلا می‌بینیم که حاکمیت خود زمانی دست به انتشار مجلاتی چون "اصحاب انقلاب" و "آمانج" زد، اما اکنون این دو نام جزو تاریخ مطبوعات کردی محاسبه نمی‌شوند، یا حتی در مجلات ندای تواب که مخصوص زندان‌ها بود و وحشت چنین نظامی را نمایندگی می‌کرد، باز چند جایی زبان کردی داریم.

دیدگاه، که اگرچه اختلاف بنیادین با رویکرد قبل دارد و نمی‌توان این دو را با هم به یک چوب راند، عقب‌نشینی به زبان بود؛ کاری که می‌توان آن را تحت عنوان کار فرهنگی طبقه‌بندی کرد. تاریخ این دیدگاه به گونه‌ای به بعد از انشعاب کنگرە چهارمی‌های حزب دموکرات کردستان ایران و ترجمه این جریان به انتشارات صلاح‌الدین ایوبی بود. این دیدگاه نگاهی بیشتر میراثدارانه داشت و بیشتر توسعه زبان کردی را مد نظر داشت و ثبت فولکلور که خود را در ماهنامه "سروە" نشان می‌دهد، بی‌شک باید محدودیت‌های آنان را درک کرد، اما در عمق این نگاه هم‌زمان تقلیل امر سیاسی به امر فرهنگی، انتزاع فرهنگ از سیاست و در ‌‌نهایت گونه‌ای از تقلیل‌گرایی را شاهدیم، تقلیل مسئله کردستان به مسئله‌ای فرهنگی. این گروه محدودیت و سانسور داشتند، اما نمونه مبتذل دولتی و مرکزگرا و غیرصادق این دیدگاه که برایش حفظ تمامیت ارضی فانتزی‌ایش بنیادین‌ترین مسئله و فانتاسم‌‌اش هنوز کورش کبیر و نادر است، دیگاهی است کە مسئله را بیسوادی، بیکاری و غیرە تقلیل می‌دهد، نگاهی به نوشته و سخنان کارشناسانی که از داخل و خارج از دولتی تا اپوزسیون در دو سال گذشته دربارە کردستان نوشته‌اند می‌تواند این نکته را روشن کند، جالب اینجاست که می‌توانیم بپرسیم آقایان در کجا امنیتی نیستند؟

از این گفته‌‌ها می‌توان نتیجه گرفت کە بله رسمیت زبان کردی از خواست‌های مردم کردستان است، اما این رسمیت تنها و به صورت منتزع از دیگر خواست‌ها به صورتی مکانیکی متحقق نخواهد شد، چون در ‌‌نهایت محتوای سرکوب شدەی زبان است که قرار است سخن بگوید.

ایدە این است که نمی‌توان این زبان را تدریس کرد بدون اجازە به سخن آمدن محتوای سرکوب شدە زبان، بدون ذکر نام قربانیانی که می‌خواستند با این زبان آزادی را بسرایند. پرسش این است که بتوان نام قربانیان و کشته‌گان را آزادانه گفت، این محتوای سرکوب شده زبان است و نمی‌توان زبان را از این محتوا منتزع کرد.

در دوران اصلاحات موقعیت‌هایی برای تدریس زبان کردی ایجاد شده بود و شما هم در دانشگاه شهید بهشتی زبان کردی را تدریس می‌کردید. ارزیابی شما از آن دوران در پیوند با یادگیری زبان کردی چیست؟

بگذارید تجربه‌ای جمعی از دانشجویان دانشگاه رازی کرمانشاه نقل کنم. سال ٧٧ بود و اوج روزهایی کە اصلاحات بایستی کاری می‌کرد، آقای معین به دانشگاه رازی کرمانشاه برای سخنرانی آمدە بودند. آن روز‌ها مجوز شب شعر کردی دانشجویی و بعد مراسم حلبچه لغو شدە بود. هنگام سخنرانی آقای معین توماری با چند صد امضا به ایشان تقدیم شد، اما آنچه شنیدیم این بود که در ایران یک زبان رسمی هست و در غرب ایران خطر آمریکا و اسراییل هست. خوب تنها کار ممکن آن زمان تخلیه سالن بود و بی‌شنوندە شدن ایشان. دومین بار بندە ایشان را در هنگام تبلیغات انتخاباتی سال ٨۴ در مسجد جامع سقز دیدم و این‌بار او برای امضای مردمی آمده بود که در انتخابات قبلی نشان دادە بودند می‌فهمند. این نگاە به صورت مشخص و ساختاری در دوران اصلاحات نیز زندە بود و ما به صورت رسمی و مشخص نمونه‌ای نداریم در مورد مثلاً تدریس زبان کردی، آنچه هم شما بدان اشارە می‌کنید در دانشگاه شهید بهشتی، تنها همت و تلاش دانشجویان کرد و مدرسینی چون بختیار سجادی بود. آن زمان هزینه کلاس‌ها توسط خود دانشجویان کرد تامین می‌شد. چه روز‌ها هم که هزینه برای تامین حتی بلیت رفت و برگشت مدرسین کم می‌آمد کلاس‌ها رسمیتی نداشت و نه واحد اجباری بود و نه اختیاری و... این آن تجربه‌ای است که باید نقل شود، به بزرگنمایی، کارنامه‌ای اگر باشد برای آن دوستان خون‌گرم و صمیمی انجمن‌های دانشجویی کردی در دانشگاه‌هاست و بس. اما این تلاش به گونه‌ای همیشگی در کردستان حضور داشته است، هرجا فرصتی بودە کلاسی دایر شدە و حتی اگر تفاوتی آنچنانی میان به اصطلاح مدرس و شاگرد وجود نداشته و حتی اگر تنها دستور زبان تدریس شدە- که اجماعی بر سر خشکی آن هست- باز کلاسی تشکیل شدە است و استاد و شاگرد دانسته‌ایم که آنچه در سکوت زبان از آن سخن می‌گوییم آزادی سخن گفتن است، نه آزادی آموختن مکانیکی دستور زبان. در سال ٨۴ در عمل و نوشتار با‌‌ همان زبان کردی مشکوک در دفاع از ادامه اصلاحات مقاله نوشتم، اما متاسفانه آن‌ها هم ذکر نام قربانیان و کشته‌گان ما را برنتافتند، اکنون نیز زبان در مقابل تقلیل به دستور زبان مقاومت خواهد کرد، چرا که خود حاوی وعدەای دیگر است، وعدەای که کشته‌گان برایش تلاش کردند.

در سال‌های گذشته خارج از سیستم رسمی، در چهارچوب انجمن ادبی‌ها یا تشکل‌های مردم نهاد یک سری کلاس‌های آموزش زبان کردی برگزار شد. این فضا‌ها خارج از سیستم آموزشی تا چه اندازه توانسته‌اند در فراگیری زبان کردی موثر واقع شوند؟

در شهرهای مختلف کردستان به همت شاگردان و مدرسین کلاس‌های فراوانی در قالب نهادهای مردمی و در قالب انجمن‌های ادبی و فرهنگی تشکیل شد و تاثیر گستردەای بر گسترش بیشتر ادبیات کردی در جامعه کردستان داشت؛ حتی به گونه‌ای شاهد رواج ترم‌هایی هستیم که شاید در یکی از این کلاس‌ها در کنشی گروهی کشف یا خلق شده است. این کلاس‌ها شاید بهترین مکان برای ادامه زبان کردی باشند، کلاس‌ها با ناتوانی‌ها و کمبود‌ها و تعطیلی‌های گاهانه‌شان، بیش از هر فرم شیک دیگری می‌توانند امید نهفته در زبان را بازنمایی کنند. کلاس‌ها نمی‌گذارند زبان به دستور زبان تقلیل یابد، حتی اگر این امر را در دیوار سکوتی که مرتب مدرس و شاگرد باهم در نقطەای با آن برخورد می‌کنند و می‌دانند برای تعطیل نشدن کلاس باید در این نقطه ماند و سکوت کرد و گاهی تنها به خندەای دو طرفه اکتفا می‌شود، تجربه کنند. این دیوار سکوت نشان می‌دهد که قرار است زبان چیز دیگری را فرا‌تر از دستور زبان بازنمایی کند. بر همین اساس نیز هرگونه نگاهی که زبان را چون میراث یا دستور زبان بنگرد چنان که بنیامین گفته به لعنت خود زبان گرفتار خواهد شد.

وقتی می‌گویید تقلیل زبان به دستور زبان منظورتان چیست؟ و اصولاً اين دو چه تفاوتی باهم دارند؟

بگذارید با طرح یک پرسش و تلاش برای پاسخ دادن به آن سعی کنیم مسئله را صورت‌بندی کنیم: در گفتار سیاسی لیبرال معاصر که بر اساس آن حقوق تعیین می‌شوند، حق آزادی بیان را داریم، مقوله‌ای که مثلاً پیتر سینگر تحت عنوان حق روایت از آن سخن می‌گوید، یعنی حق روایت رنج خویش. در این دیدگاه موجودی را داریم که در نهایت محکوم است که رنج بکشد، رهایی از این رنج ندارد و آنچه لازم دارد آزادی روایت‌کردن رنج خویش است، اما آنچه در این دیدگاه فراموش و به گونه‌ای حذف می‌شود حق دستکاری‌کردن و مداخله در جهان است، برای فرارفتن از رنج. در این مبحث حق آزادی بیان به آزادی فریاد کشیدن تقلیل می‌یابد، دیگری یا سلطه می‌تواند سرکوب کند و هدیه‌ای که ما به مثابه سرکوب‌شدەگان می‌توانیم از آن لذت ببریم و حتی آن را چون خوشبختی تصدیق کنیم، اجازە روایت‌کردن رنجمان است یا همان آزادی فریاد زدن: من تو را می‌زنم، تو را غارت می‌کنم و تو حق داری تا می‌توانی فریاد بکشی، تا می‌توانی حق داری روایت کنی رنجت را. در این نگاه حق فریاد کشیدن جای حق تغییر جهان را گرفته است. این است که رسانه کنونی با انبوه خویش باز نمی‌تواند تغییری در جهان ایجاد کند. اطلاع عمومی از فجایع سبب هیچ کنش جمعی نمی‌شوند. چراکه انگار گوش سپردن به اخبار و دیدن فجایع در تلویزیون می‌توانند وجدان معذب را آرام کنند.

ایدە این است که نمی‌توان این زبان را تدریس کرد بدون اجازە به سخن آمدن محتوای سرکوب شدە زبان، بدون ذکر نام قربانیانی که می‌خواستند با این زبان آزادی را بسرایند. پرسش این است که بتوان نام قربانیان و کشته‌گان را آزادانه گفت، این محتوای سرکوب شده زبان است و نمی‌توان زبان را از این محتوا منتزع کرد.

اجازە و خواست تدریس زبان به مثابه دستور زبان، چنین معنایی دارد. من تو را سرکوب می‌کنم و تو حق داری دستور زبانت را بخوانی. این هم به مثابه آزادی به ما عرضه می‌شود و می‌توانی لذت ببری. روشن است که در اینجا تفاوتی میان زبان و دستور زبان گذاشته‌ایم. زبان در این معنا به معنای امکان تحقق زبان است. یعنی وعدە نهفته در دل زبان، تحقق زبان به معنی تغییر جهانی است که در آن زبان هنوز متحقق نشدە. در این مورد مشخص زبان کردی و ممنوعیت آن به خاطر وعدە نهفته در آن است، ایدەای که اتفاقاً ممنوع‌کنندگان بیشتر از تقلیل‌دهندەگان آن را تشخیص دادەاند. هواداری صرف از تدریس زبان افتادن در دامچاله این تقلیل است و بخشی است از گفتار تقلیل حق به حق روایت رنج که در نهایت می‌گوید اگر به چشمان میمونی نیز خیرە شوی می‌توانی رنج را در آن تشخیص دهی. در این نگاه مدل حقوق، حقوق حیوانات است که تا بخواهند می‌توانند فریاد بزنند. در زبان کشته‌گان سکوت کردەاند، کشته‌گانی که منتظر رستگاری‌اند برای آنکه بتوانند بمیرند، این هم زمانی متحقق خواهد شد که جهان زندگان جهانی رستگار باشد.

در زبان کردی سکوتی نهفته است، سکوتی تاریخی و درازمدت، سکوتی از جنس سکوت کشته‌گان از اعتراف نکردن، از جنس سکوتی که در طول کلاس‌های تدریس به آن برمی‌خوریم، سکوتی که آمادە نیست به حق فریاد تقلیل دادە شود، این سکوت نشان می‌دهد که این زبان برای تحقق خویش تغییر در جهان را می‌خواهد و تحقق آن مستلزم قربانی نکردن این سویه آن است، بحث تحقق زبان تحقق آن جهانی است که کشته‌گان برایش مبارزە کردند.

این امری بود که نه آنانی که اصحاب انقلاب را منتشر می‌کردند آن را فهمیدند و نه آنانی که ویژەنامه کلمه به زبان کردی منتشر کردند و نه آن بخش کردی حزب تودە. آنها خواستند با خود زبان بر زبان مسلط شوند و در هر سه نگاه، نگاه به زبان نگاهی ابزاری بود؛ دیدگاهی هم که در جبهه این سو تمامی حقوق را به مسئله زبان تقلیل می‌دهد، نمی‌داند که با ممنوع‌کنندگان در یک صف ایستادە است. این نگاهی است که فرهنگ را از سیاست تهی و به میراث تقلیل می‌دهد. این نگاه در نهایت انسان را نیز از مازاد سیاسی‌اش، آن مازادی که در نخستین صورت‌بندی فلسفی انسان را به مثابه وجود زیستی به اضافه مازادی که او را از حیوان جدا می‌کند و به حیوان سیاسی تبدیل می‌کند، یعنی از وجه سیاسی‌اش تهی و جدا می‌کند. اینجاست که می‌گوییم در این نگاه الگوی حقوق بشر حقوق حیوان است؛ حیوانی که اگر توانست چهرە قربانی شیک و مطبوع رسانه‌ها را به خود بگیرد مورد توجه قرار خواهد گرفت و اگر نتوانست خود را نمایش دهد شامل رافت رسانه و در نتیجه گفتار حقوقی معاصر قرار نخواهد گرفت. تقلیل زبان به دستور زبان را باید در چینین زمینه‌ای فهمید. در چنین زمینه‌ای باید شک کرد به آن مدعی که بر مرگ فرزادها خاموش باشد و از حق زبان سخن بگوید. به او باید گفت بساطت را جایی دیگر پهن کن. به همین صراحت. نگاه میراثی به زبان در نهایت می‌گوید بگذار زبان کردی نابود نشود. انگار گونه‌ای حیوانی در حال انقراض است. به این دیدگاه باید گفت اینجا دارند آدم می‌کشند، می‌توانی عکس آن را هم بفروشی. مگر نه اینکه شما در نهایت موزە دارید. جالب‌تر این است که در این دیدگاه جمهوری اسلامی و اپوزیسیون رسانه‌دار و رسانه گردانش شریک‌اند. آنها حاضرند کردبودن و تبعاتش را تنها به مثابه بخشی از میراث ملی‌شان قبول کنند. آخرین نشان همان ابتذال خیمه‌شب‌بازی تلویزیون اندیشه بود که در نقطە‌عطفی جالب مجری، با تظاهر به بلاهت، بدون اینکه بداند این تظاهر خود بلاهت از را آشکار می‌کند و تاجربودن کلیت رسانه‌های لیبرال کنونی را، از باصطلاح "کارشناسش" می‌پرسید که شما نمی‌ترسید که این حرف‌ها را می‌زنید. برگردیم به این نگاه: در این نگاه تو حق داری کرد باشی، اما به مثابه بخشی از میراث فرهنگی من، تو حق داری که باشی، اما چنان که من می‌خواهم، در اینجا همان دیگری محض را داریم. دیگری بدون هیچ خصوصیتی. دیگری تهی از هر گونه ویژگی. خب! این نگاهی است که از دل خود گونه‌های معاصر راسیسم را تغذیه می‌کند. این نگاه در غرب می‌گوید یا از خود بیگانه شو یا به کشورت برگرد. در نزد کارشناسان می‌گوید که یا بمیر یا به میراث تبدیل شو. رد نگاه دستوری به زبان را تا اینجا می‌توان گرفت و با نگاه کارشناسان تطبیق داد.

در همین زمینه:

زبان خانه هستی است

زبان خانه‌ی هستی است

Mon, 28 Feb 2011 20:49:49 +0000

به مناسبت روز جهانی زبان مادری

امین سرخابی

امین سرخابی- پرسش مهمی که سال‌هاست همه را به خود مشغول کرده این است که رابطه‌ی «من» با جهان بیرونی را چه چیزی تعیین می‌کند؟
دکارت ذهن را آیینه‌ی عین می‌دانست. بدین‌معنا که ذهن ما توانایی انعکاس هرآن‌چه در جهان هست را دارد، اما کانت ادعا کرد که ذهن چنین توانایی را ندارد و عنوان کرد ذهن انسان آیینه نیست، بلکه ساختاری است که احساسات در آن جای می‌گیرد و عقل آن را به بیرون رسوخ می‌دهد. این ساختار ذهن ما نیست که چیزها را می‌سازد بلکه ذهن ما نقشه‌ای می‌سازد و به جهان نسبت می‌دهد. این استدلال مبنایی شد تا قرن‌ها همه بر این امر استوار باشند که رابطه‌ی «من» با جهان را ذهن تعیین می‌کند. ذهنی که خود به امور عینی و انسانی شکل و ساختار می‌بخشد.

در قرن بیستم اما فرگه زبان را واسط «من» و جهان قرار دهد. به زعم فرگه، زبان شیشه نیست بلکه شیشه‌ی ماتی است که جهان را به گونه‌ی ویژه‌ای می‌سازد و به جهان نسبت می‌دهد. مثلاً اگر کسی به قطب شمال برود و مرتب شاهد نزول برف باشد آن را برف می‌نامد، اما خود اسکیموها چند نوع برف دارند که ما آن را یکی می‌پنداریم. یا اینکه ایرانی‌ها دخترخاله و دخترعمه دارند، اما انگلیسی‌ها هر دو را به یک نوع خطاب می‌کنند. پس ما برحسب قانون زبان چیزها را مشابه و مختلف می‌دانیم. زبان یک جهانی است که همه در آن محبوس هستیم. فیلتر بین ما و جهان زبان است و لینک مهمی است که رابطه‌ی «من» و جهان را به «ما» تبدیل می‌کند. آن ذهن انسان ناظر دکارتی و کانتی خود در زندان زبان قرار دارد و دیگر «من» ناظر آن نیست.

با مطرح شدن عنصر زبان در فلسفه توسط فرگه، نقطه‌ی عطفی پدید آمد تا نگاه‌ها از ذهن و سوژه‌ی انسانی به سمت زبان و تاثیرات اجتماعی- سیاسی‌ آن برگردد و از آگاهی و سوژه‌ی انسانی مرکزیت‌زدایی شود؛ به طوری که انگار زبان جای آگاهی را می‌خواهد بگیرد. مطالعات در مورد زبان، خصوصاً در آن‌چه فردینان دو سوسور بیان داشته، به جایی رسیده که ارتباط بین دال و مدلول در فرایند دگربودگی شکل گیرد نه در یک فرآیند مستقل و با تاریخ و پیشینه‌ی ممتد و بدون انقطاع. یعنی برخلاف آن‌چه در مورد سوژه‌ی تاریخی و دارای آگاهی استعلایی ممتد گفته می‌شد.

اهمیت زبان باعث شد تا از ابتدا عده‌ای مانند ویتگنشتاین آن را همچون ابزار رهایی فلسفه بداند و با نگارش کتاب «رساله‌ی منطقی- فلسفی»، در پی زبانی خاص و ویژه برای فلسفه باشد، اما بعدها در کتاب «پژوهش‌های فلسفی»اش از این امر سرباز زد و زبان را به جعبه‌ی ابزار تشبیه کرد. در نیمه‌ی دوم قرن بیستم زبان چنان اهمیتی یافت که جایگاه سوژه‌ی خودبنیاد دکارتی را گرفت و به نقطه‌ی ثقل کلیه‌ی تحلیل‌های فلسفی، سیاسی، جامعه‌شناختی و روانکاوی تبدیل شد. زبان کلیه‌ی امور بشری را دربرگرفته است؛ به طوری که عده‌ای آن را مولد قدرت می‌دانند و عده‌ای دیگر نیز زبان را بخشی مهم از میکروفیزیک قدرت، یعنی زبان در قدرت می‌دانند.

نسبت انسان با زبان و قدرت فوق‌العاده مبهم و در عین حال بسیار حساس است. به صورتی که قوام ذات بشر در گرو زبان است. هر نظام سیاسی، برای تقویت هژمونی خود به دستگاه ایدئولوژیک یا گفتمانی نیاز دارد که به وسیله‌ی آن قوام جامعه را تضمین کند. در این پروسه و در جریان جامعه‌پذیری سیاسی به آموزش زبان نیاز دارد.

در کشورهایی که چندزبانه و چندفرهنگی هستند، یادگیری زبانی غیر از زبان مادری به‌طور اتفاقی امکان‌پذیر نیست. زیرا رابطه‌ی قدرتمندی میان زبان، فرهنگ و نظام اجتماعی وجود دارد. زبان نشانه و آیینه‌ی فرهنگ است. زبان، راه و روش دستیابی به فرهنگ است. همچنین نماد فرهنگ و جامعه است. ایدئولوژی، آموزش، روابط اجتماعی با حوزه‌ی زبان در ارتباطند. در این راستا مدرسه، گروه‌ها، دانشگاه، همسالان، احزاب، روشنفکران، هنرمندان و سیاستمداران نقش‌آفرینی می‌کنند. این دستگاه قدرت است که به وسیله‌ی زبان و خطیبانش سعی در توجیه مشروعیت خویش دارد؛ زبانی که روزانه در تمامی حوزه‌های جامعه میل به نفوذ هرچه بیشتر دارد. این امر در سیستم‌های دمکراتیک بسیار نرم و در مشارکت با مردم صورت می‌پذیرد. عامل بقایش نیز همین است، اما در سیستم‌های غیردمکراتیک رابطه‌ای یک‌سویه و یک‌طرفه است و مرتب مورد تهدید قرار می‌گیرد.

نادیده گرفتن زبان مادری خصوصاً در حوزه‌ی تعلیم و تربیت صدمات جبران‌ناپذیری بر پیکره‌ی جامعه وارد می‌سازد. علاوه بر آسیب‌هایی که به زبان وارد می‌سازد و راه رشد و ارتقای آن را سد می‌کند به شخصیت فرد نیز آسیب‌های غیر قابل جبرانی وارد می‌سازد. همچنان که ذکر شد زبان بستر شکل‌گیری سوژگی فرد است. به وسیله‌ی زبان است که فرد به وجود و هستی خودش پی می‌برد؛ آن‌هم از طریق «دیگری» به اسم «مادر».

فردی که تا زمان شروع تحصیلاتش با زبان مادری‌اش تکلم می‌کند و یک‌باره به محیط آموزشی پای می‌نهد که سعی در یاد دادن زبانی دیگر دارد با تناقض و تحقیری روبه‌رو می‌شود که در بخش ناخودآگاهش رسوب می‌کند. انعکاس این تحقیرگشتگی بر تمامی عرصه‌های فکری، روانی، سیاسی و اجتماعی‌اش امری همیشگی است. این تناقض و تحقیرشدگی حفره‌ای در شخصیتش ایجاد می‌کند که بعدها برای پر کردن این حفره یا برای ارضا شدن و به تعبیر ژیژک، «ژویسانس» به بنیادگرایی یا فاشیسم پناه می‌برد.

از دیگر آسیب‌های عدم آموزش به زبان مادری این است که چنین اشخاصی همیشه از جانب دو بیماری پارانویا و شیزوفرنی تهدید می‌شوند. پارانویا محصول شرایط تاریخی و فرهنگی است. در این مسیر همیشه دستگاه‌های ایدئولوژیک و تبلیغاتی به فرد می‌گویند چه چیزی خوب است و چه چیزی بد است. تبلیغات از یک طرف امکانات رشد و پیشرفت را به ما نشان می‌دهد، از طرف دیگر در چهارچوب قیاس‌ها، به تفاوت‌های کوچک، کمبودها و تناقض‌ها دامن می‌زند و در یگانگی شکاف ایجاد می‌کند. مریضی پارانویا محدود است و محدودکننده و دنبال نام خویش می‌گردد. شخص دچار پارانویا مظلوم‌نمایی می‌کند و در پی حکومت است. حتی در اندیشه‌های والایی چون عدالت و صداقت نیز دنبال کسب اعتبار می‌گردد.
در مقابل نیز شخص مبتلا به شیزوفرنی خواهان یگانگی خود با همه‌ی عالم است. چنین فردی اسیر توهم و نفس خویش است ولی دنبال نام خود نمی‌گردد بلکه می‌خواهد در میان همه‌ی موجودات و هستی گم شود. چنین فردی به نام همه صحبت می‌کند و از خاص بودگی گریزان است و هرگونه خاص بودگی را لعن و نفرین می‌کند.

برخلاف کسانی که معتقدند زبان مولد قدرت است باید اشاره کرد تازمانی که اجباری محسوس و غیر محسوس از جانب دستگاه فکری و ایدئولوژیک حاکمیت در جهت تعبیه و فراگیری زبانی خاص برای کسانی که به آن زبان تکلم نکرده‌اند یا متفاوت از زبان مادری‌شان باشد، صورت پذیرد، چنین زبانی نمی‌تواند مولد قدرتی پایدار و دمکراتیک باشد. بلکه مرتب تمامی دستاوردهای حاکمیت به چالش کشیده می‌شود. همچنین ادامه‌ی عدم آموزش به زبان مادری و عدم احترام نهادن به آن در صف زبان‌های دیگر کشور، می‌تواند بستری باشد برای بروز کنش‌های سیاسی و اجتماعی ساختارشکن اعم از فاشیسم، شونیسم، بنیادگرایی مذهبی و ...

برخلاف آنان که معتقدند معنا در زبان پدید می‌آید و متعافب آن زبان قدرت است، باید گفت زبان معنا را ایجاد نمی‌کند، بلکه معنا و قدرت در زبان به وجود می‌آید. بدین معنا که رابطه در «زبان بودگی» میان قدرت و زبان وجود دارد نه رابطه «برزبان بودگی». زیرا معنا و قدرت در زبان با توجه به موقعیت‌های مختلف و سیال به وجود می‌آید و تمامی این موقعیت‌ها تحت تاثیر روابط قدرت خلق می‌شود. روابط قدرتی که ترجمان منحصر دستگاه حکومتی نیست بلکه ترجمان کلیه‌ی روابط اجتماعی و سیاسی است و در تمامی عرصه‌ها منتشر می‌شود و جریان دارد و اتفاقاً همین ویژگی جوامع دمکراتیک است که همه‌ی زبان‌ها در آن جریان دارند و رسمیت دارند، قوام و پایداری می‌بخشد.

در همین رابطه:

اهمیت زبان مادری به زبان ساده - عبدالقادر بلوچ

آیا فقط فارسی شکر است؟