https://archive.radiozamaneh.com/taxonomy/term/15189/all fa https://archive.radiozamaneh.com/society/women/2013/03/16/25293 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/society/women/2013/03/16/25293" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> علی طایفی </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="277" height="181" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/akse1.jpg?1363433013" /> </div> </div> </div> <p dir="RTL">گروه جامعه - سال ۱۳۹۱، از حیث ارائه آمارهای مختلف در حیطه کاهش سن تن&zwnj;فروشی، یک سال مثال&zwnj;زدنی بود. در اردیبهشت&zwnj;ماه این سال، نتایج یک تحقیق میدانی در شهر تهران نشان داد سهم روسپی شدن کودکان در بین نمونه&zwnj;های تن&zwnj;فروشان مورد مطالعه سال&zwnj;های اخیر در شهر تهران رو به افزایش است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">بر اساس این تحقیق که از سوی چند تن از اعضای هیئت علمی و دانشجویان دانشکده علوم اجتماعی تهران، دانشگاه علامه طباطبایی و دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی انجام شده بود، &nbsp;میانگین سن شروع تن&zwnj;فروشی در میان کودکان (که ۲۵درصد زنان مورد مطالعه در این پژوهش را تشکیل می&zwnj;دهند) نزدیک به ۱۷ سال و بیشترین فراوانی سن شروع تن&zwnj;فروشی در کودکان، بین ۱۵ تا ۱۷ سال اعلام شد.</p> <!--break--><!--break--><p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">حبیب&zwnj;الله مسعودی فرید، مدیر کل امور آسیب&zwnj;دیدگان اجتماعی سازمان بهزیستی ایران در روز ۲۴ تیر در <strong><a href="http://radiozamaneh.com/node/16996">میزگرد بررسی آسیب&zwnj;های اجتماعی پدیده زنان خیابانی</a></strong>، نسبت به پایین آمدن سن روسپیگری در ایران هشدار داد و گفت که بیشتر این زنان، بین٢٠ تا ٢٩ سال سن و دو شهر تهران و مشهد بیشترین تعداد&nbsp;&laquo;زنان خیابانی&raquo;&nbsp;را نسبت به سایر شهرهای ایران دارند<span dir="LTR">.</span></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">وی ادامه داد: &laquo;شماری از روسپیان، نه به خاطر فقر مطلق، بلکه برای به دست آوردن درآمد بیشتر به روسپیگری روی می&zwnj;آورند و این موضوع بیانگر به صدا درآمدن زنگ خطر برای جامعه ایران است.&raquo; مدیر کل امور آسیب&zwnj;دیدگان اجتماعی سازمان بهزیستی ایران همچنین گزارش داد که بر اساس آمارهای مراكز بازپروری سازمان بهزیستی، ۱۰ تا ۱۲ درصد زنان خیابانی متاهل هستند و اغلب آنان در سنین ابتدای جوانی (۲۰ تا ۲۹ سال) قرار دارند و البته آمار مراكز بازپروری سازمان بهزیستی با آمارهای جامعه متفاوت است<span dir="LTR">.</span></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">انتشار این گزارش در&zwnj;باره پایین آمدن سن روسپیگری در ایران که محصول میزگردی به مناسبت هفته بهزیستی در محل خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) بود، برای این رسانه دردسر&zwnj;ساز شد، تا جایی که چند ساعت پس از انتشار خبر، بخشی از آن را تغییر دادند و نام شهرهایی که پدیده تن فروشی در آنها رواج دارد، حذف شد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">انتشار این آمار در کنار واقعیت&zwnj;های اجتماعی دیگری که در این گزارش مطرح شده بود چنان به کام دولتمردان در ایران تلخ آمد که تلاش کردند به هر شکل آن را انکار کنند. در یکی از این واکنش&zwnj;ها، همایون هاشمی، رئیس سازمان&nbsp;بهزیستی&nbsp;ایران،&nbsp;یک روز بعد از انتشار این گزارش، سخنان مسعودی فرید را رد کرد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">رئیس سازمان بهزیستی ایران، برای تکذیب اطلاعات منتشر شده، مدیرکل سازمان متبوع خود را یک &quot;کارمند سازمان&quot; نامید و آمار ارائه شده از سوی او را نامعتبر توصیف کرد. این موضعگیری اما مانع از این نشد که آمار و اطلاعات پژوهش&zwnj;های موازی در زمینه تن فروشی به رسانه&zwnj;ها کشیده نشود؛ آمار و تحقیقاتی که نشان می&zwnj;داد ميانگين <strong><a href="http://mehrkhane.com/fa/news/4213/%D8%B3%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%B3%D9%BE%DB%8C%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-14-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA">ورود دختران به بازار كارگری جنسی</a></strong> به&zwnj;شدت كاهش پيدا كرده و حتی به كمتر از ۱۴ و ۱۵ سال رسيده است<span dir="LTR">.</span></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">علی طایفی، نویسنده و پژوهشگر اجتماعی&nbsp; به این بهانه تن&zwnj;فروشی در ایران را مورد بررسی قرار داده است.</p> <p class="rtecenter" dir="RTL">***</p> <p dir="RTL"><strong>علی طایفی - </strong>آیا افرادی که همبستر معشوق یا معشوقه متاهل خود می&zwnj;شوند روسپی هستند؟ آیا دخترانی که دوست پسر دارند روسپی هستند؟ آیا مرد روسپی هم در ایران داریم؟ آیا زنانی که به دلیل فقر خودفروشی می&zwnj;کنند با زنانی که از روی لذت جنسی بدین کار روی می&zwnj;آورند، در یک مفهوم قابل تعریف هستند؟ آیا دخترانی که یکبار با فردی هم بستر شده و حتی پولی دریافت کرده&zwnj;اند روسپی به شمار می&zwnj;روند؟ آیا پسران نیز در یک رابطه عرضه و تقاضای جنسی روسپی محسوب می&zwnj;شوند؟</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/akse2.jpg" style="width: 180px; height: 108px; float: right;" /></p> <p dir="RTL">افزایش روسپیگری را می&zwnj;توان در کنار افزایش تعداد دختران فراری نیز مد نظر قرار داد. بنا به اعلام سازمان بهزیستی در نه ماهه اول سال ۹۰ حدود ۳۹۷ نفر دختر فراری در خانه&zwnj;های سلامت بهزیستی &zwnj;پذیرش شده و تعداد زیادی از آن&zwnj;ها توسط مراکز مداخله در بحران به منازلشان بازگشت داده شده&zwnj;اند، اما پیش&zwnj;بینی می&zwnj;شود که بین دو هزار و پانصد تا سه هزار دختر فراری در کشور وجود داشته باشد.</p> </blockquote> <p dir="RTL">مجموعه&zwnj;ای از این پرسش&zwnj;ها و موارد مشابه یکی از مهم&zwnj;ترین دغدغه&zwnj;هایی است که انگیزه نگارش مطلب کنونی است. در این میان مهم&zwnj;ترین چالش مقاله حاضر تمرکز بر فقدان یک نظریه جنسی درباره روسپیگری است که در واقع گویای خلاءهای مفهومی و نظری و در &zwnj;&zwnj;نهایت تحلیلی است که مانع از درک واقعیت این پدیده در ایران می&zwnj;شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">از سوی دیگر در تحلیل دلایل بروز روسپیگری پرسش&zwnj;های دیگری نیز نهفته است که ناظر بر این است که آیا به راستی در گسترش پدیده روسپیگری باید به عوامل کلاسیکی مانند فقر، بیکاری، زیاده&zwnj;خواهی و یا اختلال جنسی در بین مردان یا زنان پرداخت؟ آیا زمان آن نیست که به بحران&zwnj;های جنسی در کشور که دلایلی فرا&zwnj;تر از موارد فوق دارد، بپردازیم؟ آیا عواملی مانند انسداد روابط جنسی، عدم مفاهمه و گفتمان بین دو جنس، نارضایتی جنسی از هم بستری توسط مردان و حتی زنان به دلیل بیداری جنسی آنان، نگرش زن و مرد به بدن خود، حس انتقامجویی جنسی و... مواردی از این دست نیازمند طرح یک نظریه جنسی ویژه مناسبات انسانی در جامعه ایران نیست؟ آیا مفهوم روسپیگری خود مفهومی آسیب&zwnj;پذیر نیست؟ چه کسی روسپی است؟ آیا برخورد قانونی و مجازات روسپیگران با همه ابهام در تعریف خود نیازمند بازنگری نیست؟</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>آمار روسپیگری</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در سال&zwnj;های پس از انقلاب با فروپاشی کانون&zwnj;های تجمع روسپیگری، این پدیده به اشکال غیر رسمی به حیات خود ادامه داد و شکل پنهانی به خود گرفت.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">دراین فرایند زنان روسپی به صورت فردی و اندک اندک به صورت کانون&zwnj;های تجمع غیر رسمی به ادامه فعالیت خود پرداختند. فشارهای مضاعف در تحدید این پدیده با مجازات&zwnj;های سنگین از حجم کمی و کیفی این پدیده در جامعه اسلامی ایران نکاست. اگرچه هرگز آمار رسمی از تعداد روسپیان و پراکنش آن و تشتت در تعیین و اندازه&zwnj;گیری این پدیده و افراد درگیر در این مسئله اجتماعی منتشر نشده است، ولی کار&zwnj;شناسان مختلف پس از دو دهه به تدریج به بررسی&zwnj;های مقطعی و موردی پرداخته و برخی از آمارهای جسته و گریخته به اطلاع افکار عمومی رسیده است. وحشت نظام اسلامی از قبول این پدیده و آشکارسازی آن سبب شد که نهاد روسپیگری به سرعت رو به افزایش بگذارد و دامنه بزرگتری از جامعه و اقشار مختلف اجتماعی را در برگیرد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">بر اساس آمارهای مراکز بازپروری سازمان بهزیستی ۱۰ تا ۱۲ درصد زنان خیابانی متاهل هستند و اغلب آنان در سنین ابتدای جوانی ۲۰ تا ۲۹ سال قرار دارند. بنا بر اظهارات این مرکز شهرهای بزرگ و مهاجرپذیر، شهرهایی هستند که آمار زنان خیابانی در آن&zwnj;ها بیشتر است و در سطح کشور مراکز استان&zwnj;های تهران و خراسان رضوی بیشترین آمار حضور زنان خیابانی را دارد و البته این بدان معنی نیست که این زنان بومی این استان&zwnj;ها هستند (<strong><a href="http://old.akharinnews.com/events/item/16275-%D9%85%D8%AA%D8%A7%D9%87%D9%84.html">آمار حیرت&zwnj;انگیر زنان خیابانی متاهل و روسپیگری</a></strong>). این در حالی است که مسئولان کشوری اظهار عجز کرده و دفتر امور آسیب&zwnj;دیدگان اجتماعی سازمان بهزیستی کشور در کنفرانس خبری خود با اذعان به این مطلب گفته است که دسترسی به زنان روسپی با هیچ روشی برای ما میسر نیست و هیچ&zwnj; کجا آماری هم در این ارتباط وجود ندارد. مدیر گروه روان&zwnj;شناسی دانشگاه تربیت مدرس می&zwnj;گوید در دهه ۶۰ و ۷۰ سن روسپیگری بالای ۳۰ سال بود، اما اکنون سن روسپیگری از ۱۵ سال به بالا رسیده است (<strong><a href="http://www.shafaf.ir/fa/pages/?cid=30639">بیکاری، اعتیاد و فحشا جامعه ایران را تهدید می&zwnj;کند</a></strong>).</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>طرح مسئله&zwnj;شناسانه روسپیگری </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در تدقیق حدود مفهومی پدیده روسپیگری از چند منظر می&zwnj;توان به موضوع نگریست و به تحلیل آن پرداخت: اگر موضوع را از زاویه یک شغل بنگریم می&zwnj;توان برای آن امکانات بهداشتی، امنیتی، آموزشی و کنترل پیش&zwnj;بینی کرد. در همه ساخت&zwnj;های دیگر اجتماعی شاهدیم که نظام قدرت برای کنترل وقایع و رفتار افراد جامعه در قالب فردی یا گروهی به دنبال رسمیت بخشیدن بیشتر است تا از این طریق بتواند کنترل بیشتری بر امور جامعه داشته باشد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL">در پی محدودیت&zwnj;های دینی و اخلاقی در نظام کنونی، اگرچه همه سازمان رسمی روسپیگری در زمان پیش از انقلاب از هم پاشیده شد، ولی خود واقعیت روسپیگری همچنان به سایه رفته و به صورت غیر رسمی رشد کرده است. امروزه نمی&zwnj;توان بین افراد عادی و روسپیان در معابر عمومی شهر تمایز روشنی قائل شد. بی&zwnj;سبب نیست که متقاضیان سکس به هر دلیلی و بدون ارزشگذاری و شناسایی دقیق مخاطب خود، وقتی از میادین و معابر بزرگ شهری عبور می&zwnj;کنند با اتومبیل خود همه زنان کنار خیابان را یکبار محک می&zwnj;زنند تا شاید مشتری خود را بیابند.</p> </blockquote> <p dir="RTL">در پی محدودیت&zwnj;های دینی و اخلاقی در نظام کنونی، اگرچه همه سازمان رسمی روسپیگری در زمان پیش از انقلاب از هم پاشیده شد، ولی خود واقعیت روسپیگری همچنان به سایه رفته و به صورت غیر رسمی رشد کرده است. امروزه نمی&zwnj;توان بین افراد عادی و روسپیان در معابر عمومی شهر تمایز روشنی قائل شد. بی&zwnj;سبب نیست که متقاضیان سکس به هر دلیلی و بدون ارزشگذاری و شناسایی دقیق مخاطب خود، وقتی از میادین و معابر بزرگ شهری عبور می&zwnj;کنند با اتومبیل خود همه زنان کنار خیابان را یکبار محک می&zwnj;زنند تا شاید مشتری خود را بیابند و بدین&zwnj;روی زمینه نا&zwnj;امنی را برای همه زنان فراهم می&zwnj;آورند. همین برخورد از سوی مراجع انتظامی و قضایی نیز صورت می&zwnj;گیرد و آنان نیز در این ابهام و گنگی به&zwnj;سر می&zwnj;برند. مسئله اینجاست که اصولاً سازمان&zwnj;های ذیربط باید با همیاری نهادهای پژوهشی و دانشگاهی بدون هرگونه جانبداری ارزشی در مقام تعریف دامنه شمول حقوقی، رفتاری و فرهنگی این مفهوم برآیند. اگرچه در نظام ارزشی کنونی دستیابی به چنین تفاهم علمی و ارزشی از هر دو سو قدری دشوار می&zwnj;نماید، ولی تنها راه گریز از مسائل کنونی همین است. دامنه ابهام در تعریف این مفهوم حتی گریبان بسیاری دیگر را نیز می&zwnj;گیرد، به طوری که فردی حتی اگر یکبار تن به این کار بدهد نیز به دلیل برچسب اجتماعی مرسوم از تبعات آسیب&zwnj;شناختی آن رهایی نمی&zwnj;یابد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">روسپیگری از یک منظر در ادبیات اقتصادی جهان امروز به صورت یک حرفه شناخته شده است. از دیر زمان نیز این حرفه به اشکال مختلف خواه رسمی یا غیر رسمی وجود داشته است. بنابراین این پدیده مختص جامعه ایران نبوده و پدیده&zwnj;ای جهانی است و هم اینک نیز کمتر کشوری را می&zwnj;توان یافت که نشانه&zwnj;هایی از این حرفه در آن وجود نداشته باشد. با این وصف این حرفه به طرز شتابان و رادیکالی به ویژه در طی دهه&zwnj;های اخیر مورد چالش قرار گرفته و اصولاً نه یک شغل که نوعی سوء استفاده جنسی صاحبان کار و قاچاقچیان سکس در ممالک مختلف تعریف می&zwnj;شود و به شدت مورد اعتراض نهادهای مردمی و حقوق بشری به ویژه فمینیستی قرار گرفته است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">روسپیگری دارای انواع مختلف است. این انواع برحسب جنسیت افراد، تعامل آنان با همجنس یا ناهمجنس، دوجنسیتی&zwnj;ها و همچنین از سکس تلفنی تا دیداری در چت روم&zwnj;ها و سکس ویدئویی و... در تنوع است. بخش بزرگی از این روسپیگری در جهان امروز به سرعت شکل دیجیتالی گرفته و مرزهای جغرافیایی را نیز در نوردیده است. بخش زمینی آن نیز در خدمت بازار محلی و جهانی به نیازهای مردانه و مناسبات پول و قدرت پاسخ می&zwnj;دهد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">روسپیگری پدیده&zwnj;ای زمانمند و تاریخی است، بدین معنا که از دیر زمان وجود داشته است؛ به ویژه در ایران. خواه در دستگاه دربار به صورت رسمی و خواه در بین خوانین و والیان محلی که به بهره&zwnj;کشی جنسی زنان و دختران و پسربچه&zwnj;ها می&zwnj;پرداختند. برخلاف اینکه اکثر ادیان روسپیگری را مردود شناخته&zwnj;اند ولی این پدیده همچنان در کنار توسعه و تقویت نهادهای دینی و کارکرد آنان رشد کرده و حتی در مواردی متولیان دین، مشتریان پر و پا قرص روسپیگران نیز بوده&zwnj;اند. نکته اینجاست که علیرغم محکومیت اخلاقی و دینی، این پدیده همچنان جان سختی می&zwnj;کند و همین نکته به تعبیر برخی کارکردگرایان نشانگر ضرورت وجود این امر و به قولی نمایانگر وجود نابرابری طبقاتی است. کسی که حرفه&zwnj;اش صیغه مستمر باشد می&zwnj;تواند به نوعی روسپیگری رسمی شناخته شود. اگرچه در عرف اطلاق این عنوان چندان جالب نیست، ولی در بین فرهنگ عامه نیز ارزش زن صیغه&zwnj;ای تفاوت زیادی با یک روسپی ندارد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>نظریه&zwnj;ها </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">می&zwnj;توان به پدیده روسپیگری از چهار منظر تئوریک توجه کرد و پرداخت:</p> <p dir="RTL">الف. <strong>کارکردگرایان</strong>. این رویکرد به دو دلیل از دلایل ظهور روسپیگری اشاره می&zwnj;کند. نخست اخلاق جنسی. زمانی که رابطه با همسر مرد یا زن در قالب ازدواج باشد اخلاقی و اگر بیرون از آن رخ دهد، غیر اخلاقی شناخته می&zwnj;شود، مردان و&zwnj; گاه زنان تمایل پیدا می&zwnj;کنند که رابطه جنسی بیرون از ازدواج را نیز تجربه کنند. دوم اینکه وجود روسپیگری سبب حفظ&zwnj;&zwnj; همان نظام اخلاق جنسی می&zwnj;شود. به طوری که زنان روسپی با رسمیت بخشیدن کار خود، سبب حفظ حریم اخلاقی برای زنان عادی و غیر روسپی می&zwnj;شوند. لذا مرزی میان این دو کشیده می&zwnj;شود و حرمت سایر زنان در جامعه محفوظ می&zwnj;ماند(اگرچه همه ایم مفاهیم می توانند به شدت منشا مباحثی چالش برانگیز باشند). برای این دلایل شواهدی نیز تمهیداتی را نیز طرح می&zwnj;کنند که خلاف آن در جامعه ایران چه مصائبی را پدیدار شده است. این رویکرد منتقدان خاص خود را دارد. کارکردگرایان برای روسپیگری کارکرد روانی و اجتماعی قائل هستند و کارکردهای آن را بدین شرح می&zwnj;دانند:</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/akse3.jpg" style="width: 180px; height: 108px; float: right;" /></p> <p dir="RTL">روسپیگری اساساً یک مسئله نیست، بلکه یک پدیده اجتماعی است که در رهگذر سوء مدیریت، فقر و بحران&zwnj;های جنسی در یک جامعه سراسر ارزشی به یک مسئله تبدیل شده است. مسئله&zwnj;وار معرفی کردن این پدیده خود سبب ساز بروز مسائل دیگری نیز شده است. شخص روسپی به&zwnj;هر دلیلی که بدین حرفه روی می&zwnj;آورد، باید تحت حمایت قرار گیرد خواه از نظر بهداشتی و درمانی، خواه بیمه و رابطه کار با کارفرما، خواه در حمایت از حقوق وی دربرابر مشتری.</p> </blockquote> <p dir="RTL">روسپیگری استغنای جنسی افرادی را فراهم می&zwnj;کند که قادر یا حاضر به همسرگزینی نیستند. روسپیگری استغنای جنسی موقت افرادی مانند جهانگردان و دیگر کسانی را تامین می&zwnj;کند که دور از خانواده به سر می&zwnj;برند. روسپیگری برای کسانی که حاضر یا قادر نیستند نیازهای خود را از طریق مشروع دنبال نمایند، شرایط نسبتاً مناسبی محسوب می&zwnj;شود (<strong><a href="http://www.xseer.net/z/ma/akram-dadkhah.htm">عوامل مؤثر بر روسپیگری زنان در ایران/ نوشته&zwnj;های اكرم دادخواه</a></strong>).</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">ب.<strong> فمینیسم</strong>. رویکرد نظری فمینیستی یکی از منتقدان رویکرد کارکردگرایی است. فمینیست&zwnj;ها معتقدند رویکرد کارکردگرایی چیزی جز انعکاس نگاه موجود جنسی به زن نیست. به&zwnj;نظر آنان مردانی که بدنبال سکس با زنان روسپی هستند خود نیز کمتر از آنان نیستند. به&zwnj;زعم انان روسپیگری بخش کوچکی از ساختار پدرسالاری است که در آن مردان بر زنان مسلط بوده و از جنسیت آنان بهره&zwnj;جویی می&zwnj;کنند. کودکان پسر و دختر نیز از کودکی این رابطه حاکم و محکومی را فرا می&zwnj;گیرند و لذا رابطه نزدیکی بین روسپیگری و پدرسالاری وجود دارد. روسپیگری زنان مبتنی بر یک نگاه کالایی به زن است و اذعان می&zwnj;دارد که همه زنان قابل خریدن هستند فقط نرخ آنان متفاوت است. در این نگاه روسپیگری می&zwnj;تواند یک حرفه تلقی شود چنان که در بسیاری از نقاط دنیا چنین است و از این&zwnj;رو برای پیشگیری از عواقب جانی، بهداشتی، استثمار جنسی و گسترش نابه&zwnj;هنجار آن در بین دیگر اقشار جنسی و به&zwnj;ویژه سنی (کودکان) باید آن را با سازوکار و قوانین کنترلی خود به رسمیت شناخت.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <ul> <li dir="RTL"> پ<strong>- رویکرد روان&zwnj;شناسی اجتماعی</strong>. از این منظر سه دلیل عمده برای روسپیگری وجود دارد. نخست غفلت والدین از کودکان خود، سوء استفاده جنسی از کودکان و برخی رخدادهای آسیب&zwnj;زا. دلیل دوم بر این باور است که زنان دارای زندگی راحت&zwnj;تری هستند و می&zwnj;توانند به&zwnj;راحتی از طریق فروش سکس پول هنگفتی به&zwnj;دست آورند و سوم عوامل بیرونی نظیر بیکاری، فشار همسالان و نفوذ عواملی که سبب گرایش به روسپیگری می&zwnj;شود.</li> <li dir="RTL"> &nbsp;</li> </ul> <p dir="RTL">ت. <strong>رویکرد تضاد</strong>. براساس این دیدگاه وجود روسپیگری محصول روابط و مناسبات طبقاتی نابرابری است که در آن طبقه حاکم نه تنها در بین زنان خود بلکه در بین زنان طبقه محکوم نیز به بهره&zwnj;کشی جنسی می&zwnj;پردازند. نابرابری اقتصادی و اجتماعی زمینه&zwnj;ساز بروز روسپیگری در جوامع طبقاتی است و در غیر این&zwnj;صورت کسی به هم بستری با هرکس و در هر زمان و هر جا به&zwnj;خاطر قدری پول راضی نمی&zwnj;گردد. روسپیگری محصول تضاد&zwnj;های متعدد اقتصادی، اجتماعی و جنسی است. در این میان باید روش&zwnj;های تخفیف این تضاد&zwnj;ها را برای کنترل، کاهش و در &zwnj;&zwnj;نهایت تعدیل نرخ رشد این پدیده در نظر گرفت.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">براساس این تنوع تحلیلی می&zwnj;توان برخی گزاره&zwnj;های زیر را به نتیجه نشست:</p> <ul> <li dir="RTL"> - روسپیگری امری است مبتنی بر عرضه و تقاضای یک نیاز و می&zwnj;توان آن را در این مناسبات تنظیم و نه کنترل و یا تعطیل کرد.</li> <li dir="RTL"> &nbsp;</li> <li dir="RTL"> - روسپیگری اساساً یک مسئله نیست، بلکه یک پدیده اجتماعی است که در رهگذر سوء مدیریت، فقر و بحران&zwnj;های جنسی در یک جامعه سراسر ارزشی به یک مسئله تبدیل شده است. مسئله&zwnj;وار معرفی کردن این پدیده خود سبب ساز بروز مسائل دیگری نیز شده است. شخص روسپی به&zwnj;هر دلیلی که بدین حرفه روی می&zwnj;آورد، باید تحت حمایت قرار گیرد خواه از نظر بهداشتی و درمانی، خواه بیمه و رابطه کار با کارفرما، خواه در حمایت از حقوق وی دربرابر مشتری.</li> <li dir="RTL"> &nbsp;</li> <li dir="RTL"> - برای تعریف روسپیگری ضرورت تدوین قوانین و آیین&zwnj;نامه&zwnj;های شناسایی و سنجش آن ضروری است. این امر نه فقط برای خود روسپی، بلکه برای متقاضیان این پدیده و حتی سازمان&zwnj;های فعال در شبکه زیست بوم این پدیده نیز از نیروی انتظامی تا دادگاه کارکردی است.</li> <li dir="RTL"> &nbsp;</li> <li dir="RTL"> - اعدام روسپی یک عمل غیر انسانی است و محاکمه صرف روسپی حتی در سخت&zwnj;&zwnj;ترین و محدود&zwnj;ترین شرایط دینی و اخلاقی در شرایط کنونی، امری یکسویه است. در کشور سوئد در بازار سکس، این متقاضی است که مجرم شناخته می&zwnj;شود و عرضه&zwnj;کننده مشمول هیچ جرم و مجازاتی نیست.</li> <li dir="RTL"> &nbsp;</li> <li dir="RTL"> - قبح&zwnj;زدایی موضوع روسپیگری از حیث طرح علمی و بحث کار&zwnj;شناسی پیرامون آن و به&zwnj;ویژه پژوهش&zwnj;های تجربی در خصوص وضعیت این قشر از جامعه که به&zwnj;ظاهر کمیت قابل توجهی دارد، امری ضروری است.</li> <li dir="RTL"> راه&zwnj;اندازی مراکزی برای راهنمایی، هدایت، مشاوره و شناسایی و بررسی این پدیده در سازمان&zwnj;های دولتی مسئول در بخش اجتماعی و فرهنگی بسیار ضروری است. چشمپوشی و حذف این پدیده و کنشگران آن در جامعه امروز ایران ره به جایی جز تشدید آن به صورت یک مسئله و آسیب&zwnj;های ناشی از آن نخواهد برد.</li> <li dir="RTL"> &nbsp;</li> <li dir="RTL"> - روسپیگری را باید در یک رابطه متقابل نگریست. در یکسر این رابطه زنان حضور دارند که دارای نیاز&zwnj;ها و مسائل خاص خود هستند و تن به این حرفه می&zwnj;دهند. در سوی دیگر متقاضیان مردی هستند که&zwnj; گاه حتی با داشتن زن و همسر به دنبال خرید یک رابطه جنسی می&zwnj;&zwnj;روند. هر دو این افراد به&zwnj;نحوی از انحا هم کنشگر و هم کنش&zwnj;پذیر هستند. مردان خریدار رابطه سکس نیز نیازمند بررسی روان&zwnj;شناختی هستند و چه بسا از بعد آسیب&zwnj;شناختی اجتماعی، آنان نیز قربانی فضاهای زیست انسانی و فرهنگی و حتی جنسی خاصی هستند.</li> <li dir="RTL"> &nbsp;</li> <li dir="RTL"> - علاوه بر این در این پدیده به&zwnj;نظر می&zwnj;رسد باید عوامل کاتالیزور و سبب&zwnj;ساز مانند سوداگران سکس، قوانین زمینه&zwnj;ساز، عاملان فقر و تنگدستی، مسئولان حکومتی و سیاستگزاران فرهنگی در جامعه ایران مورد توجه باشند. به&zwnj;نظر می&zwnj;رسد بدون توجه بدین کنشگران در اکوسیستم روسپیگری، نمی&zwnj;توان این پدیده را و کنشگران آن را به خوبی مورد تحلیل قرار داد.</li> </ul> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>روسپیگری در ایران </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">شواهد نشان می&zwnj;دهد برخی از روسپیان شهر تهران با اطلاع همسرانشان دست به روسپیگری می&zwnj;زنند. این نکته نشان می&zwnj;دهد که نه تنها به مسئله بیکاری زنان بلکه به بیکاری مردان و پیامدهای آن نیز باید توجه بیشتری شود. با استناد به تحقیقی که به تازگی در شهر تهران انجام شد به تغییراتی که در روند روسپیگری ایجاد شده، اشاره شده است که نشان می&zwnj;دهد در دهه ۶۰ و ۷۰ سن روسپیگری بالای ۳۰ سال بوده اما در دهه هشتاد سن روسپیگری به ۱۵ سال به بالا رسیده است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL">روسپیگری را باید در یک رابطه متقابل نگریست. در یکسر این رابطه زنان حضور دارند که دارای نیاز&zwnj;ها و مسائل خاص خود هستند و تن به این حرفه می&zwnj;دهند. در سوی دیگر متقاضیان مردی هستند که&zwnj; گاه حتی با داشتن زن و همسر به دنبال خرید یک رابطه جنسی می&zwnj;&zwnj;روند. هر دو این افراد به&zwnj;نحوی از انحا هم کنشگر و هم کنش&zwnj;پذیر هستند. مردان خریدار رابطه سکس نیز نیازمند بررسی روان&zwnj;شناختی هستند و چه بسا از بعد آسیب&zwnj;شناختی اجتماعی، آنان نیز قربانی فضاهای زیست انسانی و فرهنگی و حتی جنسی خاصی هستند.</p> </blockquote> <p dir="RTL">اگر پیش از این اقدام به روسپیگری به خاطر رفع نیازهای اولیه بود اینک بخشی از نیات این کنش، به خاطر رفع نیازهای ثانویه است. از طرفی تا پیش از این پدیده روسپیگری بیشتر در مجرد&zwnj;ها بروز می&zwnj;کرد، اما تحقیقات نشان داده که اکنون روسپیگری در متاهل&zwnj;ها بیشتر شده و با رشد سریعی هم مواجه است. گرچه این پدیده قبلاً در افراد با تحصیلات کمتر از دیپلم دیده می&zwnj;شد، اما اکنون این پدیده در افراد تحصیل کرده هم دیده می&zwnj;شود. اولین چالش فقدان نظریه جنسی در ایران است. در حال حاضر با افزایش سن ازدواج و کاهش سن بلوغ، فاصله بلوغ و ازدواج به ۱۵ تا ۲۰ سال رسیده&zwnj; است، اما برای رفع مشکلات ناشی از این موضوع مسوولان و رهبران دینی هیچ نظریه جنسی&zwnj;ای ارائه نداده&zwnj;اند.(<strong><a href="http://www.seemorgh.com/news/default.aspx?tabid=2242&amp;conid=8599">تغییر ویژگی های روسپیگری در تهران، رسولزاده</a></strong>)</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">افزایش روسپیگری را می&zwnj;توان در کنار افزایش تعداد دختران فراری نیز مد نظر قرار داد. بنا به اعلام سازمان بهزیستی در نه ماهه اول سال ۹۰ حدود ۳۹۷ نفر دختر فراری در خانه&zwnj;های سلامت بهزیستی &zwnj;پذیرش شده و تعداد زیادی از آن&zwnj;ها توسط مراکز مداخله در بحران به منازلشان بازگشت داده شده&zwnj;اند، اما پیش&zwnj;بینی می&zwnj;شود که بین دو هزار و پانصد تا سه هزار دختر فراری در کشور وجود داشته باشد.(<strong><a href="http://www.persianweek.com/women/vision/%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%B1%DB%8C">دختران فراری</a></strong>)</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در کنار تغییر ماهیت روسپیگری از میان دختران مجرد به زنان متاهل برخی از تغییر طبقه اجتماعی روسپیگری و افزایش رواج این پدیده در میان تحصیلکرد&zwnj;ها نیز خبر می&zwnj;دهند. پیش از این تصور می&zwnj;شد این کنش اجتماعی در میان کسانی که بی&zwnj;سواد هستند و یا از سطح سواد پایینی برخوردارند رواج دارد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">گزارش دیگری در خصوص وضعیت روسپیگری حاکی است بر اساس بررسی ۳۶۱ پرونده از مراکز بازپروری استان طی سال&zwnj;های ۸۰ تا ۸۶، در کل ۶۵ و چهار دهم درصد نمونه&zwnj;های مورد بررسی را زنان مجرد، ۴۱ و سه دهم درصد را زنان مطلقه و ۹ و شش دهم درصد زنان متاهل و دو و یک دهم درصد را زنان بیوه شامل می&zwnj;شود. ۷۸ درصد از افرادی که به عنوان روسپی شناسایی شده&zwnj;اند را دختران فراری تشکیل می&zwnj;دهند، نزدیک به ۸۲ درصد روسپیان بیسواد هستند. میانگین سنی ازدواج در این افرد ۱۶ سال بوده و ۲۳ و نه دهم درصد نمونه&zwnj;های بررسی شده قبل از گرایش به روسپیگری مورد سو استفاده جنسی قرار گرفته بودند. نکته قابل توجه در مورد زنانی که در گذشته مورد سوء استفاده جنسی قرار گرفته بودند این است که این سوء استفاده در ۳۶ و سه دهم درصد این زنان از سوی افراد غریبه و در ۱۸ و دو دهم درصد آن&zwnj;ها از سوی افراد فامیل انجام گرفته است. ۶۴ و چهار دهم درصد این افراد در کودکی و نوجوانی شاهد جرم اعضای خانواده خود بوده&zwnj;اند. ۷۸ وسه دهم درصد این افراد عامل فقر را در روسپیگری مهم عنوان کرده&zwnj;اند و ۶۳ و یک دهم درصد نیز نقش والدین خود را در این خصوص بسیار موثر دانسته&zwnj;اند و حداقل سن آغاز به روسپیگری میان نمونه&zwnj;های بررسی شده بین ۱۱ تا ۱۸ سال با فراوانی ۳۲ و شش دهم درصد است (<strong><a href="http://www.change4equality.org/spip.php?article2955">تغییر الگوی روسپیگری در ایران</a></strong>). براساس اعلام سازمان بهزیستی، روسپییگری در ایران جرم است و برای همین کارگران جنسی برای دریافت خدمات مراجعه نمی&zwnj;کنند.(<strong><a href="http://www.3nasl.com/contents/view/two-six-seven-six-four.aspx">نیمی از روسپی ها، زنان متاهل هستند</a></strong>).</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">نکته جالب توجهی که از سوی زنان مورد بررسی در این پژوهش عنوان شده این است که ۴۳ و شش دهم درصد مهم&zwnj;ترین عامل گرایش خود به روسپیگری را مسائل عاطفی و نیازهای روانی همانند ارزش داشتن، هویت داشتن، مورد احترام قرار گرفتن و احساس بودن عنوان کرده&zwnj;اند و تنها ۱۹ و چهار دهم درصد به فقر اشاره کرده&zwnj;اند، اما وقتی از این افراد سئوال شده است که چه عواملی را در پیشگیری از روی آوردن به شغل روسپیگری موثر و مهم می&zwnj;دانید به ترتیب رفع مشکلات مالی (۶۳ و یک دهم درصد)، رفع نیازهای عاطفی (۴۵ و شش دهم درصد)، داشتن خانواده سالم و سرپناه (۳۶ و نه دهم درصد)، انتظار احترام به حقوق (۲۲ و چهار دهم درصد) و نبود بدبینی به زن مطلقه و بیوه از سوی مردم (۲۰ و هفت دهم درصد) را به عنوان مهم&zwnj;ترین عوامل پیشگیری بیان کرده&zwnj;اند (<strong><a href="http://www.change4equality.org/spip.php?article2955">تغییر الگوی روسپیگری در ایران</a></strong>).</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">گزارش&zwnj;های دیگر نشان می&zwnj;دهند که ازدواج اجباری دختران با مردانی که دارای اختلاف سنی زیاد یا اختلاف فرهنگی هستند، یکی از عوامل زمینه&zwnj;ساز فحشا به&zwnj;شمار می&zwnj;رود. براساس یک بررسی ۱۴ درصد زنان روسپی دارای هوو بوده&zwnj;اند. تجاوز نزدیکان یا محارم نیز در ایران شایع شده است، به طوری که ۱۱ درصد از دختران روسپی توسط پدر، برادر یا دایی و عموی خود مورد تجاوز قرار گرفته&zwnj;اند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">ازسوی دیگر شواهد نشان می&zwnj;دهد سن قربانیان روسپیگری به شدت کاهش یافته است. قاچاقچی&zwnj;ها دختران ۱۳ تا ۱۷ ساله را هدف قرار می&zwnj;دهند تا به کشورهای عربی بفرستند، هرچند که گزارش&zwnj;هایی از دختران هشت و ده ساله نیز وجود دارد. بنا به گزارش پلیس محلی در استان خراسان، دختران به عنوان برده&zwnj; جنسی به مردان پاکستانی فروخته می&zwnj;شوند. مردان پاکستانی با این دختران که بین ۱۲ تا ۲۰ سال سن دارند، ازدواج می&zwnj;کنند و سپس آن&zwnj;ها را به فاحشه &zwnj;خانه&zwnj;های پاکستان که &quot;خرابات&quot; نامیده می&zwnj;شوند می&zwnj;فروشند. در استان مرزی سیستان و بلوچستان هزاران دختر ایرانی به مردان افغانی فروخته شده&zwnj;اند.(<strong><a href="http://www.iranian.com/main/2007-44">فقها و فحشا، مسعود نقره کار</a></strong>)</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>باهم&zwnj;نگری</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">ضرورت پیشگیری، چاره&zwnj;یابی و انسانی&zwnj;سازی محیط اجتماعی برای زنان و دختران پیش از هر افدام عملی نیازمند بازنگری در تعریف و تدقیق مقوله روسپیگری است. این تعاریف خواه از سوی دولت دینی و ایدئولوژیک و خواه از سوی مردم، نگاهی سنتی، اخلاق مآبانه و مردسالارانه دارد که سبب تحدید روابط انسانی زنان و دختران در دامنه تنگ مناسبات مشروع و به رسمیت شناخته از سوی ساختار مسلط دینی، سنتی و مرد سالارانه است. از این&zwnj;رو پس از بازتعریف مقوله روسپیگری، روسپیگر و روسپی می&zwnj;توان به اقدام برنامه&zwnj;ای و سیاستی در این مقوله پرداخت.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در این راستا ضرورت ثبت و ضبط و بررسی آمار روسپیگری با کنشگری&zwnj;های جنسی مشابه بسیار دارای اهمیت است. بدین معنا هر اقدامی که توسط زن یا دختری برای ایجاد یک رابطه جنسی خارج از مشروعیت&zwnj;های اجتماعی و شرعی موجود صورت می&zwnj;گیرد، نمی&zwnj;تواند در مقوله روسپیگری گنجانده و تعریف شود. به&zwnj;نظر می&zwnj;رسد پیش از هر اقدامی نهادهای حقوق بشری و مدنی باید بر این نگرش بازمانده از ساختارهای کهن نسل&zwnj;های پیشین بازنگری و چالشگری کنند تا کسانی که بر پایه عشق، میل جنسی، آزمون یک رابطه، تجربه حس جنسی و رابطه آزاد جنسی به یک رابطه جنسی فرا&zwnj;تر از نرم&zwnj;ها و هنجارهای موجود می&zwnj;پردازند، روسپی نیستند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">دیگر اقدام عملی مهم در این زمینه شناسایی دقیق کسانی است که اقدام به تن&zwnj;فروشی می&zwnj;کنند. تغییر قوانین مربوط به ازدواج&zwnj;های زودرس، ازدواج&zwnj;های ناشی از نیازهای مالی خانواده و فروش دختران به مردان بزرگسال در کنار پیش&zwnj;بینی مجازات&zwnj;های سخت اجتماعی و اقتصادی برای پدران خانواده&zwnj;هایی که مرتکب این امر می&zwnj;شوند، تسهیل قوانین طلاق و حق آن برای زنان، تامین حداقل&zwnj;های معیشتی برای زنان طلاق یافته، اعمال مجازات&zwnj;های سنگین مالی و اجتماعی و اقتصادی برای مردان متقاضی و خریدار سکس، تنظیم روابط ازدواج&zwnj;های تک همسری و منع ازدواج&zwnj;های چند زنی و صیغه و اعمال مجازات&zwnj;های شدید برای مردانی که خلاف این رویه عمل می&zwnj;کنند، شناسایی عوامل مافیایی در قاچاق دختران خردسال و فروش آنان به شبکه&zwnj;های تجارت سکس و.. می&zwnj;تواند اقدامات عاجلی باشد که در جای خود ضروری است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>منابع: </strong></p> <p dir="RTL"><a href="http://www.persianweek.com/women/vision/%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%B1%DB%8C">دختران فراری</a></p> <p dir="RTL"><a href="http://www.iranian.com/main/2007-44">فقها و فحشا، مسعود نقره کار</a></p> <p dir="RTL"><a href="http://www.change4equality.org/spip.php?article2955">تغییر الگوی روسپیگری در ایران</a></p> <p dir="RTL"><a href="http://www.3nasl.com/contents/view/two-six-seven-six-four.aspx">نیمی از روسپی ها، زنان متاهل هستند</a></p> <p dir="RTL"><a href="http://old.akharinnews.com/events/item/16275-%D9%85%D8%AA%D8%A7%D9%87%D9%84.html">آمار حیرت انگیر زنان خیابانی متاهلو روسپیگری</a></p> <p dir="RTL"><a href="http://www.shafaf.ir/fa/pages/?cid=30639">بیکاری، اعتیاد و فحشا جامعه ایران را تهدید می کند</a></p> <p dir="RTL"><a href="http://www.seemorgh.com/news/default.aspx?tabid=2242&amp;conid=8599">تغییر ویژگی های روسپیگری در تهران، رسول زاده</a></p> <p dir="RTL"><a href="http://www.xseer.net/z/ma/akram-dadkhah.htm">عوامل مؤثر بر روسپیگری زنان در ایران/ نوشته های اكرم دادخواه</a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">*علی طایفی، نویسنده و پژوهشگر مسائل اجتماعی</p> https://archive.radiozamaneh.com/society/women/2013/03/16/25293#comments بحران اقتصادی تن فروشی روسپیگری زنان زنان علی طایفی فقر گردش سال ۱۳۹۲ Sat, 16 Mar 2013 09:24:28 +0000 society 25293 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/society/humanrights/2012/12/19/22801 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/society/humanrights/2012/12/19/22801" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> علی طایفی </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="279" height="200" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/talagh2.jpg?1356283365" /> </div> </div> </div> <p dir="RTL">علی طایفی - طلاق پدیده&zwnj;ای است که امروزه در جامعه ایران به یکی از مهم&zwnj;ترین چالش<span dir="LTR">&zwnj;</span>های اجتماعی دولت و ملت مبدل شده است.</p> <!--break--><!--break--><p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">جامعه در حال گذار و توسعه&zwnj; ایران، به شدت در تضادهای اجتماعی و اقتصادی غرق و دستخوش نابسامانی&zwnj;های متعدد اجتماعی و فرهنگی است و به تعبیری یکی از این نابسامانی&zwnj;ها گسست در نهاد خانواده یا طلاق است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در این مقاله تلاش می&zwnj;شود به برخی پرسش&zwnj;های مبرم در پیوند با این پدیده اهتمام شود: آیا طلاق امری مذموم یا بدکارکرد هست؟ ایا می&zwnj;توان طلاق را با روش&zwnj;های مکانیکی و دستورالعمل به حاشیه راند؟ دلایل مهم بروز طلاق کدامند؟ انواع طلاق کدام است؟ نرخ طلاق در جامعه ایران با چه خصوصیاتی و در بین چه اقشاری رو به افزایش است؟ آیا طلاق یک امر سودمند اجتماعی است؟</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>نرخ و میزان طلاق </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">تعداد کل خانوار&zwnj;ها در سال&zwnj;های مختلف نشان از افزایش تعداد آنها در طی سال&zwnj;های سرشماری مختلف دارد؛ به طوری که در سال ۶۵ قریب ۹ میلیون، در سال ۷۵ قریب ۱۲ میلیون، در سال ۸۵ حدود ۱۷ میلیون و در سال ۹۰ حدود ۲۱ میلیون خانوار در کشور وجود داشته است. این افزایش نسبت مستقیم با افزایش جمعیت خانواده دارد و گویای تراکم خانواده برحسب امید به زندگی و طولانی شدن عمر افراد قابل تحلیل است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">درصد خانوار برحسب جنس سرپرست خانوار نیز حاکی است زنان سرپرست خانوار از سال ۱۳۶۵ تا ۱۳۹۰ از هفت درصد به ۱۲ درصد افزایش یافته&zwnj;اند و این نسبت گویای افزایش نرخ طلاق و تک سرپرستی شدن نهاد خانواده است. همچنین شواهد نشان می&zwnj;دهد در سال ۱۳۹۰ آخرین سرشماری کشور، تعداد بی&zwnj;همسران بر اثر طلاق و بین جمعیت بالای ده سال دربین زنان دوبرابر مردان حدود ۱. ۴ هست. (گزیده نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۹۰، مرکز آمار ایران)</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">تعداد طلاق&zwnj;های ثبت شده در سال ۱۳۹۰ عبارت از ۱۴۲ هزار و ۸۴۱ نفر است. این رقم درسال ۱۳۸۵ معادل ۹۴ هزار و ۳۹ نفر بوده است.(<strong><a href="http://www.sabteahval.ir/Upload/Modules/Contents/asset99/t-90.pdf"><span dir="RTL">تعداد طلاق های ثبت شده در سال ۱۳۹۰</span></a></strong>)</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">از سوی دیگر سازمان ثبت اسناد و احوال کشور اعلام کرده است در شش ماه نخست سال جاری ۷۰ هزار و ۸۴۱ طلاق در کشور ثبت شده است که این تعداد در مقایسه با سال قبل از آن شش درصد افزایش یافته است. همچنین در نیمه نخست سال جاری ۴۱۵ هزار و ۶۲۰ ازدواج در کشور ثبت شده است. این تعداد نیز در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته پنج درصد کاهش یافته است (<strong><a href="http://www.jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100825879965&amp;nc=1"><span dir="RTL">افزايش طلاق كاهش ازدواج، سازمان ثبت احوال</span></a></strong>). به بیان دیگر آمار طلاق نسبت به ازدواج به ۱۶ درصد رسیده است (<strong><a href="http://www.dw.de/%D9%86%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%B3%D8%A6%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%DA%A9%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D9%88-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%B7%D9%84%D8%A7%D9%82/a-16334372"><span dir="RTL">نگرانی مسئولان از رکود ازدواج و افزایش طلاق، دویچه وله</span></a></strong>).</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">تعداد طلاق&zwnj;های ثبت شده در سال ۹۰ برحسب طول مدت ازدواج نیز نشان می&zwnj;دهد که قریب بیش از ۱۴ درصد طلاق&zwnj;ها کمتر از یکسال عمر داشته و بیش از یک چهارم طلاق&zwnj;های کشور عمری کمتر از دوسال و بیش از نیمی از طلاق&zwnj;ها کمتر از پنج سال به طول انجامیده است (<strong><a href="http://www.sabteahval.ir/Upload/Modules/Contents/asset99/gp-16.pdf"><span dir="RTL">تعداد طلاق های ثبت شده در سال </span></a></strong><strong><a href="http://www.sabteahval.ir/Upload/Modules/Contents/asset99/t-90.pdf"><span dir="RTL">۹۰</span></a></strong><strong><a href="http://www.sabteahval.ir/Upload/Modules/Contents/asset99/gp-16.pdf"><span dir="RTL"> برحسب طول مدت ازدواج</span></a></strong>). در نتیجه می&zwnj;توان گفت طول عمر و امید به زندگی نهاد خانواده در ایران امروز به شدت رو به کاهش است و خانواده ایرانی رو به مرگ می&zwnj;رود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>طلاق: یک پدیده مدرن</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">مروری بر تاریخ تحولات اجتماعی خانواده نشان می&zwnj;دهد که یکی از شاخص&zwnj;های عمده بروز طلاق در جامعه انسانی شکل&zwnj;گیری فرایند صنعتی شدن و نوسازی جامعه است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="https://encrypted-tbn1.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcT1wWRphJuzXPYrVBzvkM1EYEXKVsunNr1CVvakCrqvk1u7CUl7sg" style="width: 180px; height: 165px; float: right;" /></p> <p dir="RTL">یکی از اشکال جدی گسست در نهاد خانواده وقوع طلاق معنوی است. این طلاق بدین معناست که اگرچه زن و شوهر در یک نهاد خانواده در زیر یک سقف و با یک اقتصاد و پیمان اجتماعی زندگی می&zwnj;کنند، ولی به دلایل مختلفی نظیر ناگزیری و عدم امکان حق طلاق زن، عدم تامین اجتماعی برای زنان، تهدید مرد همسر یا مردان خانواده زن در صورت درخواست طلاق، و همچنین اهمیت دادن به سرنوشت کودکان، زن و مرد به ظاهر باهم زندگی می&zwnj;کنند ولی در درون ساختار خانواده آثار جدی از برخی کارکردهای اصلی رابطه زناشویی وجود ندارد.</p> </blockquote> <p dir="RTL">در این رهگذر با حضور زنان در بازار کار، افزایش امکان مشارکت و اشتغال زنان، ظهور پدیده نگهداری کودک توسط نهادهای خدماتی/ دولتی، شکل&zwnj;گیری دولت&zwnj;های رفاه، دریافت دستمزد و استقلال رای و عمل زنان، مطالبه&zwnj;گری و احقاق حقوق برابر زنان با مردان، تحولات فرهنگی و افزایش سواد و دانش زنان و مردان و نهادهای اجتماعی مرتبط، شیوع روش&zwnj;های پیشگیری و تنظیم خانواده و کنترل حق باروری در نهاد خانواده، شکستن حریم&zwnj;های خانواده گسترده و تبدیل آن به خانواده هسته&zwnj;ای و سپس خانواده&zwnj;های تک خانوار و تجردهای طولانی مدت، افزایش سن ازدواج و... طلاق به تدریج شکل و بروز عینی یافته و راهکاری برای چاره&zwnj;یابی مسائل و مشکلات درون نهاد خانواده شناخته شد. این امر که تناسب قدرت در جامعه مردسالار را به&zwnj;هم ریخته و زنان را به چالشگری این مناسبات سوق داده نیز از زمره دلایل بنیادینی است که سبب بروز و گسترش پدیده طلاق در جامعه امروز شده است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">نیم نگاهی به تاریخ خانواده در ایران نیز حاکی است یکی از مهم&zwnj;ترین دلایل ظهور فردی به نام &quot;هوو&quot; در کنار نهاد خانواده به عنوان عامل مکمل یا ترمیمی کارکرد باروری و تجدید نسل درخانواده، یا افزایش سن و نرخ باروری در این نهاد اجتماعی و اقتصادی، فقدان پدیده طلاق بوده است. به طوری که مردان همسر با وجود مشکلاتی نظیر ناهمسویی، عدم تمکین زن، نازایی، سالخوردگی، یائسگی و یا آسیب&zwnj;های بدنی و روحی زنان درصدد ترمیم نهاد خانواده بوده و زن دیگری را به رکن دیگرخانواده به عنوان کمک مادر یا دستیار مرد در منزل برای تربیت فرزندان و تدبیر امور منزل انتخاب می&zwnj;کردند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در سده&zwnj;های پیش حتی تا دوره قاجار پدیده طلاق بشدت مذموم و نکوهیده بود؛ امری که تا دوره کنونی نیز در بین برخی اقشار مردم و به ویژه نهاد دولت و متولیان دینی مطرود و منفور است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">شواهد حاکی است نرخ طلاق روزبه روز در جامعه ایران روبه افزایش است و دراین میان تقاضای طلاق از سوی زنان ازدیاد یافته است. امر طلاق نه تنها در جوامع شهری بلکه در اجتماعات روستایی نیز به شدت در حال افزایش است. از سوی دیگر پدیده طلاق اگرچه به نظر می&zwnj;رسد ناظر بر پدیده ثبت فسخ قرارداد زناشویی و ازدواج است، ولی دارای اشکال و رخسارهای اجتماعی متفاوت است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>طلاق معنوی/ عاطفی</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">یکی از اشکال جدی گسست در نهاد خانواده وقوع طلاق معنوی است. این طلاق بدین معناست که اگرچه زن و شوهر در یک نهاد خانواده در زیر یک سقف و با یک اقتصاد و پیمان اجتماعی زندگی می&zwnj;کنند، ولی به دلایل مختلفی نظیر ناگزیری و عدم امکان حق طلاق زن، عدم تامین اجتماعی برای زنان، تهدید مرد همسر یا مردان خانواده زن در صورت درخواست طلاق، و همچنین اهمیت دادن به سرنوشت کودکان، زن و مرد به ظاهر باهم زندگی می&zwnj;کنند ولی در درون ساختار خانواده آثار جدی از برخی کارکردهای اصلی رابطه زناشویی وجود ندارد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در موارد بسیاری حتی همسران خواه زن و خواه مرد در بیرون از نهاد خانواده به دنبال تعبیه روابط دیگر جنسی یا عاشقانه/ عاطفی هستند و نیازهای جنسی یا عاطفی خود یا کاستی&zwnj;ها و بد کارکرد&zwnj;های نهاد خانواده درگیر در طلاق معنوی را از این طریق جبران می&zwnj;کنند. طبق یک اظهار نظر که چندان نیز دقیق نیست، &laquo;۸۰ درصد از خانواده&zwnj;ها دچار طلاق عاطفی هستند&raquo;.(<span dir="RTL">طلاق عاطفی خانواده&zwnj;ها را تهدید می&zwnj;کند، مصفی اقلیما)</span></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>طلاق محضری</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">طلاق محضری شکل کاملاً رسمی جدایی زن و شوهر، فروپاشی نهاد هسته&zwnj;ای و سنتی خانواده و تبدیل آن به خانواده نوینی در قالب تک سرپرست به شمار می&zwnj;رود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="https://encrypted-tbn0.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcTorjOT2nqVFj5kqsSZCq6_iJl5CpuvOnpo44AwaSuJwex9RepUVw" style="width: 180px; height: 134px; float: right;" /></p> <p dir="RTL">نان در اثر آموزش، افزایش خودآگاهی اجتماعی از حقوق خود، بیداری جنسی و جنسیتی، ستم&zwnj;ستیزی، عدم تمکین مردخواهانه مبتنی بر دین و سنت، اشتغال و دستیابی به توان اقتصادی، طغیانگری علیه ازدواج&zwnj;های زودهنگام در سنین کودکی و... بیشترین میل را به پایان بخشیدن به پیوندهای ساختار کهنه قدرت مردخواهانه در نظام خانواده ایرانی به نمایش می&zwnj;گذارند. از این منظر زنان مهم&zwnj;ترین چالشگران نظام سنتی خانواده تلقی می&zwnj;شوند.</p> </blockquote> <p dir="RTL">در این شکل از طلاق که شکل رسمی، قانونی، مشروع و پذیرفته شده از نظر حقوقی و حتی عرفی است طلاق اگرچه مذموم تلقی می&zwnj;شود، ولی دارای کارکردهای مثبتی است که طرفین و خانواده&zwnj;های آنان بدان استناد می&zwnj;کنند؛ به نحوی که با این طلاق نرخ ستیز در درون خانواده و آسیب پذیری کودکان و طرفین رابطه زناشویی کاسته می&zwnj;شود و در یک فراز دیگر فرصت بازسازی و ساخت&zwnj;یابی مجدد نهاد خانواده به صورت خانواده دوم مهیا می&zwnj;شود. در این نوع از طلاق، فرصت دوست&zwnj;یابی&zwnj;های مجدد و عشق&zwnj;آفرینی و تجدید ساختمان خانواده یا شبه خانواده میسر می&zwnj;شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>طلاق، پدیده&zwnj;ای زنانه</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">ماهانه ۵۰۰ زوج به صورت توافقی از یکدیگر جدا می&zwnj;شوند و در هر ماه ۱۲ هزار پرونده طلاق تشکیل می&zwnj;شود که ۹۰ درصد کسانی که برای مشاوره خانوادگی مراجعه می&zwnj;کنند برای طلاق است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">از هر چهار ازدواج یک مورد منجر به طلاق می&zwnj;شود. دراین میان ۸۲ درصد متقاضیان طلاق را بانوان تشکیل می&zwnj;دهند که ۱۴ درصد آن&zwnj;ها در سال اول رخ می&zwnj;دهد (<strong><a href="http://www.shafaf.ir/fa/news/146013/%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-82-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D9%85%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%B6%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%B7%D9%84%D8%A7%D9%82-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF"><span dir="RTL">زنان ۸۲ درصد متقاضیان طلاق هستند، شفاف</span></a></strong>). طبق این شواهد زنان در اثر آموزش، افزایش خودآگاهی اجتماعی از حقوق خود، بیداری جنسی و جنسیتی، ستم&zwnj;ستیزی، عدم تمکین مردخواهانه مبتنی بر دین و سنت، اشتغال و دستیابی به توان اقتصادی، طغیانگری علیه ازدواج&zwnj;های زودهنگام در سنین کودکی و... بیشترین میل را به پایان بخشیدن به پیوندهای ساختار کهنه قدرت مردخواهانه در نظام خانواده ایرانی به نمایش می&zwnj;گذارند. از این منظر زنان مهم&zwnj;ترین چالشگران نظام سنتی خانواده تلقی می&zwnj;شوند و ساختار اجتماعی کنونی جامعه ایران را به شدت به لرزه در آورده&zwnj;اند؛ امری که به هیچ&zwnj;وجه مورد تائید متولیان دین و سیاستمداران دینمدار نیست و خواب از سر آنان ربوده است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>افزایش سن ازدواج و تجرد</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">طلاق پدیده&zwnj;ای است که می&zwnj;توان آن را به صورت یک پیوستار از عدم تمایل به تشکیل خانواده، تشکیل خانواده، فرزندآوری تا فروپاشی آن ترسیم و تصور کرد. به طوری که می&zwnj;توان گفت افزایش نرخ تجرد و عدم میل جوانان به ازدواج خود به نوعی در قالب پدیده تضعیف نهاد خانواده هسته&zwnj;ای و ایجاد رابطه زناشویی قابل تعریف است. در این معنا، طول عمر خانواده ایرانی به شدت رو به کاهش گذاشته است و افزایش سن تجرد در کنار پدیده&zwnj;های دیگری چون طلاق، فوت همسر و طلاق معنوی این نهاد اجتماعی را به سوی اضمحلال روزافزون می&zwnj;کشاند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>طلاق، یک برساخته اجتماعی</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">اصولاً پدیده ازدواج به مفهوم رایج و هنجارمند کنونی، پدیده&zwnj;ای است اجتماعی که در یک ساختار تاریخی/ اجتماعی، شکل امروزین به خود گرفته است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">با مفروض دانستن این امرکه ازدواج یک برساخته اجتماعی است و محصول تامین نیازهای ساختاری دوران تاریخی خاصی از شکل&zwnj;بندی&zwnj;های اقتصادی و اجتماعی در هر جامعه&zwnj;ای بوده است، می&zwnj;توان چنین ادله کرد که طلاق نیز یک برساخته اجتماعی است. از این منظر طلاق پدیده مکمل و جایگزینی مناسب برای ازدواج&zwnj;هایی است که دیگر توان پاسخگویی نیازهای متفاوت ساختارهای نوین اجتماعی را ندارند. گسست پیوند زناشویی به نام ازدواج و شکستن نماد و نهاد خانواده اگرچه مقاومت&zwnj;هایی را ازسوی کسانی در پی دارد که درصدد حفظ ساختارهای موجود هستند ولی تلاش بی&zwnj;وقفه این بخش از جامعه و طیف گسترده اقشار اجتماعی همسود در آن دیگر یارای ایستادگی دربرابر طلاق و حفظ این نهاد را ندارند و ترک&zwnj;های جدی در قالب&zwnj;های سنتی نهاد خانواده ایجاد شده است. دراین رهگذر راهی جز قبول پدیده طلاق و سازگاری با این پدیده نیست و در این میان می&zwnj;توان با پذیرش آن به پیامدهای آسیب&zwnj;شناختی آن توجه کرد و از شدت آن&zwnj;ها کاست.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>طلاق، پدیده&zwnj;ای پویا</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">نهاد خانواده همانند تمامی نظام&zwnj;های اجتماعی دارای درون پویی خاص خود است. بدین معنا که ساختار خانواده مبتنی بر مجموعه&zwnj;ای از نیازهای کارکردی ایجاد شده و رشد کرده است و ازهمین رو در مسیر تحولات خود در طی دوره&zwnj;ای مدید، پویایی خود را حفظ کرده بود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="https://encrypted-tbn1.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcQgqjWWw75-sojq7dhBcWhc4HyJAfA1YtpXb9-TDgF12RIV9aRrjw" style="width: 180px; height: 134px; float: right;" /></p> <p dir="RTL">وقوع طلاق&zwnj;های عاطفی و بحران&zwnj;های درون خانواده&zwnj;های ایرانی که آثار آن بر همه ارکان یک خانواده اعم از زن، شوهر و فرزندان قابل مشاهده است، گویای این امر است که نهاد خانواده کارکردهای پیشین خود را ازدست داده و امروزه به تعبیر گیدنز به یک پوسته درون تهی بدون و پویایی لازم تبدیل شده است. دراین میان طلاق به عنوان راهکار خروج از بحران&zwnj;های خانوادگی یک ویژگی جدی است که سبب بازآفرینی پویایی در درون خانواده می&zwnj;شود.</p> </blockquote> <p dir="RTL">امروزه به ویژه از سده&zwnj;های اخیر در جهان و سده اخیر در ایران نظام خانواده دیگر دارای آن ساخت پویا نبوده و کارکردهای آن با ساخت سنت&zwnj;های موجود در آن در تضاد واقع شده است. اعمل فشار برای حفظ نهاد خانواده و تلاش مکانیکی برای تامین&zwnj;&zwnj;&zwnj; همان نقش&zwnj;های سنتی و متداول آن تا پیش از این، امری است که این نهاد را به سوی ایستایی و &laquo;مرگ ساکت&raquo; پیش می&zwnj;برد. وقوع طلاق&zwnj;های عاطفی و بحران&zwnj;های درون خانواده&zwnj;های ایرانی که آثار آن بر همه ارکان یک خانواده اعم از زن، شوهر و فرزندان قابل مشاهده است، گویای این امر است که نهاد خانواده کارکردهای پیشین خود را ازدست داده و امروزه به تعبیر گیدنز به یک پوسته درون تهی بدون و پویایی لازم تبدیل شده است. دراین میان طلاق به عنوان راهکار خروج از بحران&zwnj;های خانوادگی یک ویژگی جدی است که سبب بازآفرینی پویایی در درون خانواده می&zwnj;شود. جدایی همسران از یکدیگر سبب می&zwnj;شود نهاد خانواده از شکل و هیبت نرماتیو و هنجارمند خود خارج شود و قالب دیگرگونه&zwnj;ای به خود بگیرد که در آن پویایی عنصر موثری است و موجب می&zwnj;شود سایر ارکان درون خانواده از بحران&zwnj;های روانی و اجتماعی رهایی یابند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>طلاق و محصولات نوین آن</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">پدیده طلاق به عنوان یک پدیده مدرن دارای پیامدهای مدرن دیگری است که تا دهه&zwnj;های پیش در جامعه سنتی ایران نشانه&zwnj;هایی از ان وجود نداشت و از آن می&zwnj;توان به عنوان پیامدهای ناخواسته یک پدیده نیز نام برد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">پدیده&zwnj;هایی مانند خانواده تک&zwnj;سرپرست، خانواده با سرپرستی زنان، پدیده&zwnj;های خواهری، برادری، پدری، مادری و کودکی، خانواده نوع دوم (به جای دست دوم) یا سوم وخانواده&zwnj;های تک نفری یا هم بالینی بدون ازدواج و ثبت رسمی و دیگر موارد مشابه، از زمره پیامدهای ناگزیر و متنوعی است که سبب&zwnj;ساز تزریق عنصر پویایی به اندام رو به مرگ خانواده سنتی شده است. با وقوع طلاق و ازدواج&zwnj;های مجدد زن یا مرد یکبار ازدواج کرده و فرزندزایی مجدد آنان در پیوندهای زناشویی جدید، شاهد پدیده&zwnj;هایی مانند خواهری، برادری، پدری و مادری هستیم. بدین معنا که کودکان یا نسل آینده می&zwnj;توانند از بین دویا چند مادر، پدر، برادر، خواهر تنی و ناتنی به گزینش اعضای خانواده مادری/ پدری دست زنند و در این منظر یک نهاد &laquo;خانواده گزینشی&raquo; رو به ظهور است که دارای ساخت و کارکردهای کاملاً متفاوتی از پیش است. در این نهادهای نوساخته و نوپدید تضاد&zwnj;ها و توافق&zwnj;های جدیدی حاصل می&zwnj;شود که هشیاری اعضای خانواده نسبت به آن و نهادهای دیگر اجتماعی از جمله دین و سیاست می&zwnj;تواند مددیار توفیق کارآمدی این نهاد نوپا شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>طلاق و رفتار جنسی جامعه</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">بخش مهمی از دلایل وقوع طلاق فقدان رضایت جنسی در بین زن و شوهر است. فاصله سنی، عدم آموزش جنسی متقابل، فقدان احترام جنسی در آمیزش و رابطه جنسی، یکسویه و مردخواهانه بودن این روابط، نادیده انگاشتن نیازهای جنسی زنان در آمیزش جنسی و غیره، از جمله مسائلی است که سبب&zwnj;ساز گسست در نهاد خانواده سنتی شده است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این اتفاق محصول فرایندی است که در آن نارضایتی نقطه آغار بوده، با تمایل به عشق و رابطه&zwnj;های جنسی خارج از خانواده برای زن و به ویژه شوهران ادامه می&zwnj;یابد و سرانجام به فروپاشی رابطه و رفتار جنسی زنان و مردان ختم می&zwnj;شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">نرخ تقاضای روسپیگری در جامعه ایران توسط مردان متاهل که بالا&zwnj;ترین نرخ را به خود اختصاص می&zwnj;دهد (<strong><a href="http://www.iranparto.com/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C/342979/%D8%B1%DB%8C%DB%8C%D8%B3-%D8%A7%D9%86%D8%AC%D9%85%D9%86-%D9%85%D8%AF%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B7%D8%AD-%D8%AC/"><span dir="RTL">حضور زنان خیابانی درسطح جامعه مشهودتر شده است، ایران پرتو</span></a></strong>) نشانه یک بحران جدی در رفتار و تعادل جنسی مردان و بی&zwnj;تردید زنان در نهاد خانواده است. ارتباط به اصطلاح غیر مشروع زنان و مردان متاهل و ازدواج کرده با افرادی در بیرون از نهاد خانواده و به صورت پنهانی که از آن با برچسب&zwnj;هایی مانند &laquo;خیانت&raquo; نامبرده می&zwnj;شود، نشانه دیگر وقوع بی&zwnj;تعادلی در کارکرد جنسی نهاد خانواده ایرانی است. شیوع روسپیگری نیز از دیگر مواردی است که مستقیماً به امر ازدواج&zwnj;های زودهنگام، اجباری، بی&zwnj;گریز و نهاد خانواده بحران زده و فروپاشیده شده بدون حمایت&zwnj;های اجتماعی مرتبط است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>طلاق و حقوق زنان</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">چنانکه پیشتر گفته شد یکی از مهم&zwnj;ترین چالشگران نهاد سنتی خانواده و نامدارن پدیده طلاق در جامعه ایران، زنان هستند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="https://encrypted-tbn2.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcQbaUOOQeLKreUw1zq3t1MrDSu9kRCB95QcwNn8Yr2_ezfutX69rg" style="width: 180px; height: 136px; float: right;" /></p> <p dir="RTL">شواهد آماری حاکی است که بخش مهمی از زنانی که متقاضی طلاق هستند شامل آنانی می شود که موقع ازدواج زیر سن هجده سالگی به ازدواج&zwnj;های زودهنگام و اجباری توسط خانواده پدری/ مادری تن داده&zwnj;اند و پس از طی سال&zwnj;های زندگی زناشویی و افزایش آگاهی و فاصله اجتماعی بیشتر بین زن و مرد در این شکل از خانواده&zwnj;های کودکانه، زمینه نارضایتی و میل به طلاق افزایش یافته است. دراین میان می&zwnj;توان گفت که طلاق از پیامدهای ناگزیر ازدواج&zwnj;های زودهنگام و اجباری نیز محسوب می&zwnj;شود.</p> </blockquote> <p dir="RTL">افزایش نرخ آگاهی برای تامین حقوق اولیه زنان به ویژه دستیابی به مهریه&zwnj;های بالا جهت ایجاد امنیت و تامین اجتماعی زنان پس از طلاق، اعمال و اخذ حق طلاق در زمان تنظیم قراردادهای ازدواج برای زنان، فشار برای اخذ حق سرپرستی کودک توسط مادران به ویژه مادرانی که دارای امنیت اقتصادی و اجتماعی هستند، حق تحصیل و سفر، حق برابر اجتماعی در دستیابی به شغل و حیثیت اجتماعی و حق تاسیس شبکه&zwnj;ها و مناسبات اجتماعی خواه واقعی و خواه مجازی و.. از زمره حقوقی است که با احراز آن توسط زنان، طلاق امری ساده&zwnj;تر و میسر&zwnj;تر شده است. از این نگاه زنان تسهیلگران اصلی نجات خانواده&zwnj;های بحران&zwnj;زده ایرانی بوده و آن را به تعبیر اولریخ بک از شکل &laquo;زامبی&zwnj;های اجتماعی&raquo; یا مردگان متحرک اجتماعی به&zwnj;در می&zwnj;آورند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>ازدواج کودک و طلاق</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">ازدواج کودکان زیر هجده سال در جامعه ایران از دیر زمان امری متداول بوده است و هست. براساس آمارهای موجود بیش از یک میلیون نفر در زیر سن کودکی به ازدواج&zwnj;های اجباری تن داده&zwnj;اند که بخش مهم و غالب آنان را دختران کودک تشکیل می&zwnj;دهد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">ازسوی دیگر شواهد آماری حاکی است که بخش مهمی از زنانی که متقاضی طلاق هستند شامل آنانی می شود که موقع ازدواج زیر سن هجده سالگی به ازدواج&zwnj;های زودهنگام و اجباری توسط خانواده پدری/ مادری تن داده&zwnj;اند و پس از طی سال&zwnj;های زندگی زناشویی و افزایش آگاهی و فاصله اجتماعی بیشتر بین زن و مرد در این شکل از خانواده&zwnj;های کودکانه، زمینه نارضایتی و میل به طلاق افزایش یافته است. دراین میان می&zwnj;توان گفت که طلاق از پیامدهای ناگزیر ازدواج&zwnj;های زودهنگام و اجباری نیز محسوب می&zwnj;شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>طلاق خود راهکار است</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">بسیاری از کار&zwnj;شناسان و کارگزاران تصمیم&zwnj;ساز و تصمیم&zwnj;گیر در جامعه کنونی ایران بر این اهتمام هستند که در راستای نجات نهاد خانواده و پیشگیری و توقف نرخ و میل به طلاق باید بهدنبال راهکارهای عاجل و قابل باشند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">تمامیت آنچه در این مقاله کوتاه و میانبر مطرح شد براین مبنا استوار بوده است و هست که اصولاً طلاق به خودی خود یک راهکار است. بدیهی است چاره&zwnj;جویی مسائل اجتماعی امری است که موکول به تعریف ما از یک مسئله اجتماعی می&zwnj;شود. در بیان یک مسئله اجتماعی، تعریف سیاستمداران بر قدرت، دینمدارن بر کسوت، مردان بر شوکت و سنت&zwnj;مداران با مکنت از تعریف مسئله اجتماعی توسط زنان، کار&zwnj;شناسان، محققان، جامعه&zwnj;شناسان، اقلیت&zwnj;های تحت ستم، کودکان درگیر در بحران ازدواج و نهاد خانواده و... متفاوت خواهد بود. آنچه در این میان حایز اهمیت است عبارت از مسئله&zwnj;یابی&zwnj;های واقعی است. طرفه این است که نهاد خانواده و امر ازدواج اساساً یک پدیده و روش مسئله&zwnj;دار یا پروبلماتیک محسوب می&zwnj;شود و چنانکه پیشتر آمد دارای بحران&zwnj;های ساختاری و کارکردی جدی است که با تغییر قوانین به سود آن نیز ره به جایی نمی&zwnj;برد. در چنین فضایی، سخن از راهیابی و چاره&zwnj;جویی و ارائه راهکار برای نجات خانواده امروز ایرانی به عنوان مرده&zwnj;های متحرک اجتماعی امری عبث و بیهوده و ناکارآمد است. در این تعبیر، طلاق خود راهکاری است که شایسته است با پذیرش اصولی آن بتوان از بروز بحرانی آن و آسیب&zwnj;های محتمل آن در بین بازماندگان خانواده طلاق کاست. بنا بر این نظر بیشترین همت باید صرف یافتن راهکارهایی برای کارکرد هرچه بهتر و سودمند&zwnj;تر وقوع طلاق در جامعه شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>در همین زمینه:</strong></p> <p dir="RTL"><strong><a href="http://radiozamaneh.com/node/22680">انقلاب جنسی؛ ارتجاعی یا مترقی؟</a></strong></p> <p><strong><a href="http://radiozamaneh.com/node/22806"><span dir="RTL">طلاق و توسعه برابری</span></a></strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>منابع:</strong></p> <p dir="RTL"><a href="http://www.sabteahval.ir/Upload/Modules/Contents/asset99/t-90.pdf">تعداد طلاق های ثبت شده در سال </a><a href="http://www.sabteahval.ir/Upload/Modules/Contents/asset99/t-90.pdf"><span dir="RTL">۱۳۹۰</span></a></p> <p dir="RTL">&nbsp;<a href="http://www.jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100825879965&amp;nc=1">افزايش طلاق كاهش ازدواج، سازمان ثبت احوال، ابان 91</a></p> <p dir="RTL"><a href="http://www.dw.de/%D9%86%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%B3%D8%A6%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%DA%A9%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D9%88-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%B7%D9%84%D8%A7%D9%82/a-16334372">نگرانی مسئولان از رکود ازدواج و افزایش طلاق، دویچه وله</a></p> <p dir="RTL"><a href="http://www.sabteahval.ir/Upload/Modules/Contents/asset99/gp-16.pdf">تعداد طلاق های ثبت شده در سال </a><a href="http://www.sabteahval.ir/Upload/Modules/Contents/asset99/t-90.pdf"><span dir="RTL">۹۰</span></a><a href="http://www.sabteahval.ir/Upload/Modules/Contents/asset99/gp-16.pdf"> برحسب طول مدت ازدواج</a></p> <p dir="RTL">طلاق عاطفی خانواده&zwnj;ها را تهدید می&zwnj;کند، مصفی اقلیما</p> <p dir="RTL"><a href="http://www.shafaf.ir/fa/news/146013/%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-82-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D9%85%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%B6%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%B7%D9%84%D8%A7%D9%82-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF"><span dir="RTL">زنان ۸۲ درصد متقاضیان طلاق هستند، شفاف</span></a></p> <p><a href="http://www.iranparto.com/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C/342979/%D8%B1%DB%8C%DB%8C%D8%B3-%D8%A7%D9%86%D8%AC%D9%85%D9%86-%D9%85%D8%AF%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B7%D8%AD-%D8%AC/"><span dir="RTL">حضور زنان خیابانی درسطح جامعه مشهودتر شده است، ایران پرتو</span></a></p> https://archive.radiozamaneh.com/society/humanrights/2012/12/19/22801#comments زنان ایران طلاق طلاق در ایران علی طایفی حقوق انسانی ما Wed, 19 Dec 2012 09:46:45 +0000 society 22801 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/reflections/2012/11/14/21575 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/reflections/2012/11/14/21575" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-sartitr"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> نقدی اجتماعی بر هنجارها </div> </div> </div> <div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> علی طایفی </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="495" height="329" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/network.png?1353605929" /> </div> </div> </div> <p dir="RTL">علی طایفی &minus; هنجار چیست؟ نورم یا نرمال بودن کدام است؟ چه کسی هنجارها را تقویت یا تضعیف می<span dir="LTR">&zwnj;</span>کند؟ هنجارها بر کدام ارزش<span dir="LTR">&zwnj;</span>ها استوارند و منافع چه گروه یا قشری از جامعه را دنبال و تامین می<span dir="LTR">&zwnj;</span>کنند؟ آیا هنجارها باید مورد احترام باشند؟ آیا از نسلی به نسل دیگر می&zwnj;توان هنجارها را به چالش کشید و طرحی نو درانداخت؟ چه کسانی چه نوع قواعدی را برای چه هدف و چه گروهی طرح&zwnj;ریزی می&zwnj;کنند؟ کدام هنجار صحیح و کدام غلط یا به تعبیری نورم یا غیرنورم به&zwnj;نظر می&zwnj;رسد؟</p> <!--break--><!--break--><p dir="RTL">سوالاتی از این دست و نمونه&zwnj;های بسیار دیگر در زمره پرسش&zwnj;های مسئله شناسانه&zwnj;ای هستند که ذهن هر انسانی را در جامعه محل زیست وی مشغول می&zwnj;کنند. امری که بسیاری نه می&zwnj;توانند و نه می&zwnj;خواهند بدان پاسخ شایان دهند. دراین مقاله تلاش براین است نگاهی به نقش و کارکرد هنجارها در ساختارهای اجتماعی مختلف انداخته شده و به پرسش&zwnj;های مذکور در حد امکان پاسخ داده شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>هنجارها</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">هنجارها عبارت از تصورات، ایده&zwnj;ها و قواعد نانوشته&zwnj;ای هستند که روابط ما با انسان&zwnj;های دیگر و کل جامعه را شکل می&zwnj;دهند. هنجارها در همه روابط اجتماعی در یک جامعه یافت می&zwnj;شوند به&zwnj;طوری&zwnj; که مرزهایی را برای سطح انتظارهای ما و اینکه چگونه باشیم، تعیین می&zwnj;کنند. این هنجارها برحسب زمان و مکان متفاوت هستند. اغلب مردم بدون اینکه فکر کنند سعی در انطباق خود با هنجارها دارند. دست دادن با دست راست، به&zwnj;نظر یک هنجار عادی است در حالی&zwnj;که قاعده نانوشته&zwnj;ای است که بسیاری از آن تبعیت می&zwnj;کنند. شاید جالب&zwnj;ترین نکته در وجود هنجارها این باشد که تا وقتی کسی هنجاری را نقض نکرده باشد، این هنجارها نامرئی می&zwnj;مانند و کسی به آنها فکر نمی&zwnj;کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">براساس تعریفی دیگر از این مفهوم، هنجارهای اجتماعی عبارتند از رفتاری که نظم آفرین و مبتنی بر باورهای مشترک اجتماعی است و درموارد تخلف مشمول مجازات می&zwnj;شود. تاریخ بلند تحقیقات جامعه شناختی نشان&zwnj;دهنده چهار بعد از هنجار است: الف) دوقطبی بودن، بدین معنا که هنجار پدیده&zwnj;ای تجویزی یا دوقطبی است، ب) مشروط بودن، به&zwnj;معنای اینکه آیا یک هنجار در همه شرایط رعایت می&zwnj;شود یا نه، پ) وفاق، چه بخشی از مردم یک جامعه آنرا به اشتراک می&zwnj;گذارند، ت) نیرومندی، کدام افراد از آن بهره&zwnj;مند می&zwnj;شوند (<a href="https://docs.google.com/viewer?a=v&amp;q=cache:SNJkBxroBtsJ:www.mpiew-jena.mpg.de/files/2009/staff/Winter_2009-054.pdf+sociology+social+norms+pdf&amp;hl=en&amp;pid=bl&amp;srcid=ADGEESies9XYy_L0rm_hVlil-QRUAykGINV-74lWZcKTZv_-up03CUXQm83QBGUpKhvtAyqoCw_bXYV5fPLpbeYt6OSdP8DzWFLOw4svTy0MHYQA9Y5ibjhu6p6pGqH1_Kk8dxHXNSe-&amp;sig=AHIEtbS8BAE3gXDFKHpw2CkxelQXSoRHFQ"><span dir="LTR">A sociological perspective on social norms,2009, p. 5</span></a>).</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">از سوی دیگر هنجارها نسبت قوی با قدرت و نهادهای مرتبط با آن دارند. هنجارهایی که تاثیر زیادی بر جامعه می&zwnj;گذارند تا روشن سازند &nbsp;چه کسی دارای نفوذ و قدرت بر جامعه است. داشتن دوست دختر و پوشیدن تی&zwnj;شرت و شلوار از سوی پسران یا دامن و پیراهن توسط دختران به&zwnj;منزله تبعیت از هنجارها تلقی می&zwnj;شوند. ولی اگر پسران لباس صورتی بپوشند یا با شلوارک در خیابان&zwnj;ها ظاهر شوند و ناخن&zwnj;های خود را بلند کنند، اگر دختران از دوست پسر خود حرف بزنند و شلوار جین و تی&zwnj;شرت آستین کوتاه تن کنند، هنجارها زیرپا گذاشته شده و مورد انتقاد و بازخواست بخشی ازجامعه و صاحبان قدرت قرار می&zwnj;گیرند. دراینجا هردو صورت رفتاری، ضد هنجارهای نانوشته به&zwnj;شمار می&zwnj;آیند. این&zwnj; نیز که هر کس باید یا دختر باشد یا پسر باشد، یک هنجار نانوشته است که در جامعه اعمال می&zwnj;&zwnj;شود. جامعه&zwnj;ای که مردان و دگرجنس&zwnj;گرایان بر آن حاکم&zwnj;اند و تمایلی به برچیدن این تقسیمات اجتماعی ندارند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">برخی هنجارها نیز مربوط به چگونگی بدن و ظاهر فیزیکی افراد هستند. این&zwnj;که فردی دارای صورت و ملیت ایرانی یا افغان باشد، این&zwnj;که فردی دارای پوست سفید یا تیره باشد، یا بدنی سالم یا معلول داشته باشد، می&zwnj;تواند هنجار/طبیعی یا</p> <p dir="RTL">نا&zwnj;هنجار/غیرطبیعی تلقی شود. در جامعه ایران کسی که دارای تبار افغان است نسبت به یک ایرانی با شرایط مشابه، دستخوش تبعیض بزرگی در جامعه، مدرسه و بازار کار می&zwnj;شود. این بدین معناست که یک ایرانی، کرد یا لر در مناطق کرد یا لر نشین و .. نسبت به فرد دیگری که به&zwnj;نظر غیرنرمال یا ناهنجار می&zwnj;رسد، دارای برتری نسبی است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">به تعبیر جیمز کولمن یک هنجار تجویزی در یک جمع که شکل مهمی از سرمایه اجتماعی را تشکیل می&zwnj;دهد، هنجاری است که باید از بهره&zwnj;مندی فردی فراتر رفته و در راستای منافع جمع رفتار کند. وجود یک &quot;هنجار اجتماعی کارآمد&quot; در جامعه سبب ایجاد سرمایه اجتماعی قدرتمندی می&zwnj;شود. چنین هنجارهای کارآمدی نه تنها تسهیلاتی برای بهره&zwnj;مندان آن ایجاد می&zwnj;کند بلکه سبب محدودیت برای دیگران غیر هم&zwnj;سود نیز می&zwnj;شود. مثلا هنجار امنیت در شب برای زنان، کودکان و سالمندان موجب جلوگیری از تعدی افراد خلاف&zwnj;کار به حریم آنان می&zwnj;شود. به تعبیر مرتون هنجارهای تجویزی می&zwnj;توانند در عین حال سبب کاهش نوآوری&zwnj;ها در یک حوزه دیگر شوند. بدین معنا که اگرچه کنش&zwnj;های انحرافی که به دیگران آزار می&zwnj;رساند محدود می&zwnj;شوند، ولی سایر کنش&zwnj;هایی را نیز محدود می&zwnj;کنند که می&zwnj;تواند برای کس دیگری سودمند باشد. هنجارها معمولا برای این هدف به&zwnj;وجود می&zwnj;آیند تا نسبت به کاهش آثار منفی خارج از حوزه آن جمع تلاش کند ولی در بسیاری از ساختارهای اجتماعی به&zwnj;دلیل فقدان پیوند در ساختار اجتماعی، این اتفاق روی نمی&zwnj;دهد (<a href="http://www.google.com/url?sa=t&amp;rct=j&amp;q=sociology+social+norms+pdf&amp;source=web&amp;cd=17&amp;cad=rja&amp;ved=0CJEBEBYwEA&amp;url=http%3A%2F%2Fwww.mpiew-jena.mpg.de%2Ffiles%2F2009%2Fstaff%2FWinter_2009-054.pdf&amp;ei=1ylVUPj5E8qD4gSdmIHQDw&amp;usg=AFQjCNGpEEMAg-7migjJJ2werjLc1NqmHQ"><span dir="LTR">Social capital, 1998,p 105-7</span></a>) .</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>پویایی هنجارها: یک چالش بزرگ</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">نگاهی به تاریخ فرهنگ&zwnj;ها نشان&zwnj;دهنده تغییر مستمر هنجارهاست. امروزه این رفتار که دختران شلوار به&zwnj;پا کنند، کمتر غیرهنجار محسوب می&zwnj;شود. امری که در دوران گذشته اصولا یک تابو تلقی می&zwnj;شد. مروری بر تاریخ فرهنگ ملل نشان می&zwnj;دهد که هنجارها موید این بودند که چه کسی تحت فشار و ستم و تبعیض بوده است. امروزه زنان در جامعه جهانی و ایران نیز دارای حق رای هستند و این امر به&zwnj; میزان نسبتا قابل قبولی یک هنجار شده ولی داشتن شغل برای زنان در جهان و ایران هنوز به&zwnj;طور فراگیر هنجارمند و مورد انتظار نیست. این&zwnj;که یک زن بتواند در جامعه ایران امروز رئیس جمهور، رئیس قوه قضائیه یا قاضی شود و حتی به مقام مرجع دینی برسد امری هنجارمند تلقی نمی&zwnj;شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">قوانین، قواعدی هستند که توسط نهادهای قدرت دولتی تضمین و اجباری می&zwnj;شوند ولی این قواعد می&zwnj;توانند هنجار باشند یا اصلا هنجار تلقی نشوند. ما باید ازهمان دوران کودکی هنجارها را مشاهده کرده باشیم. نخست درون خانواده سپس در گروه&zwnj;های هم سن، در مدرسه و در جامعه بزرگ&zwnj;تر. بعد از یک دوره زمانی، پیگیری هنجارها به&zwnj;نوعی عادت تبدیل می&zwnj;شود که بدون آنها تصور زندگی دیگری غیرممکن به&zwnj;نظر می&zwnj;رسد. مثل مسواک زدن که دیگر انجام ندادن آن &nbsp;برای بسیاری قابل تصور نیست. درموارد بسیاری بین هنجارها و رفتارهای عادی مردم تفاوت وجود دارد مثلا وفاداری بین مرد و زن متاهل امری به&zwnj;شدت تایید شده و مورد قبول آحاد مردم است، ولی تحقیقات نشان می&zwnj;دهد که نیمی از مردان وزنان قائل به این وفاداری نیستند. (<a href="http://www.amazon.co.uk/Essentials-Sociology-Rose-Weitz/dp/0495096369/ref=sr_1_1?s=books&amp;ie=UTF8&amp;qid=1348439884&amp;sr=1-1"><span dir="LTR">Essentials of Sociology,2007,p41</span></a>) لذا بین رفتار هنجارمند و رفتارعادی که گاه انحراف خوانده می&zwnj;شود تفاوت وجود دارد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">تفاوت هنجار با انحراف چیست. انحراف اجتماعی را کنشی تعریف کرده&zwnj;اند که نورم یا هنجارهای اجتماعی را نقض می&zwnj;کند. ولی آیا این تعریف به&zwnj;همین سادگی است؟ آیا همجنس&zwnj;گرایی انحراف اجتماعی است؟ دراین باره دیدگاه&zwnj;ها متفاوت است. به&zwnj;نظر می&zwnj;رسد زمان، مکان، وفاق عمومی و قدرت، عوامل تعیین کننده شناسایی انحراف اجتماعی باشند. ازنظر دورکیم، انحراف فقط غیرنرمال نیست بلکه به جامعه نیز در ایجاد نظم اجتماعی کمک می&zwnj;کند. این نظر وی بعدها بعنوان نوعی کارکرد انحراف شناخته شد که امروزه در نظریه کارکردگرایی ازآن با نام دژ کارکرد انحرافات یاد می&zwnj;شود <a href="http://www.ablongman.com/samplechapter/0205407854.pdf">(<span dir="LTR">Sociology,2005,p157</span></a>). مورتن نیز انحرافات اجتماعی را بخش جدایی&zwnj;ناپذیر جامعه سالم می&zwnj;دانست. وی با گسترش مفهوم انومی/بی&zwnj;هنجاری، به نظریه کشش دردهه 80 معتقد بود. بی&zwnj;هنجاری عبارت از شرایط اجتماعی است که در آن هنجارها غایب، ضعیف یا درتضاد هستند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">نظریه&zwnj;های اصلی انحرافات اجتماعی (<a href="http://www.amazon.co.uk/Essentials-Sociology-Rose-Weitz/dp/0495096369/ref=sr_1_1?s=books&amp;ie=UTF8&amp;qid=1348439884&amp;sr=1-1"><span dir="LTR">Essentials of Sociology,2007,p123</span></a>) بر چند نظریه عمده انگشت می&zwnj;گذارند. نخست نظریه ساختی- کارکردی. برپایه این نظریه چندین گزاره پیش&zwnj;فرض وجود دارد که تبیین می&zwnj;کند چرامردم هنجارها را می&zwnj;شکنند. ازاین منظر انحراف نوعی خصیصه بی&zwnj;هنجار در ساخت اجتماعی است. در تحلیل آن آورده می&zwnj;شود جابجایی بین هدف درجامعه با وسیله دستیابی بدان، سبب بروز انجراف اجتماعی می&zwnj;شود. امری که طبقه کارگر و قشرهای فرودست جامعه مرتکب می&zwnj;شوند زیرا نمی&zwnj;توانند به اهداف مشروع جامعه با وسایل مشروع برسند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">نظریه دوم تضاد است. دراین رویکرد نظری چنین پرسش می&zwnj;شود که چطور دستیابی به منابع کمیاب سبب انحراف می&zwnj;شود؟ انحراف پاسخ هنجارمند ونرمالی برای رقابت و تضاد برسرمنابع کمیاب است. مبنای نابرابری ورقابت برای کسب برابری زمینه بروز رفتاری است که بدان انحراف اطلاق می&zwnj;گردد و این رفتار در بین همه طبقات روی می&zwnj;دهد خواه طبقه پایین برای دستیابی به نیازهای اساسی و بقا، و خواه طبقه بالا برای حفظ برتری و امتیاز خود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">سوم نظریه کنش متقابل نمادی است. طبق این نظریه هم&zwnj;نوایی امری متفاوت است به&zwnj;طوری&zwnj; که انحراف بین گروهی بیش از دیگری رایج است. انحراف مانند سایر رفتارهای اجتماعی یادگرفته می&zwnj;شود. پاره فرهنگ&zwnj;ها در جوامع پیچیده متفاوتند و لذا هنجارها نیز متفاوت هستند. برخی ارزش&zwnj;ها را از طریق جامعه&zwnj;پذیری حفظ می&zwnj;کنند. نظریه چهارم نظریه برچسب است. بر این پایه پرسش اصلی این است که چطور مردم کنش می&zwnj;ورزند و برچسب منحرف می&zwnj;خورند؟ دراین منظر، انحراف امری نسبی و وابسته به سایر برچسب&zwnj;هاست که چگونه عمل می&zwnj;کنند. گروه&zwnj;های بیرون از قدرت توسط افراد صاحب قدرت، برچسب منحرف می&zwnj;خورند. نظریه بازدارندگی براین امر تاکید دارد که چه زمانی هم&zwnj;نوایی انتخابی بهینه است؟ ازاین منظر انحراف اجتماعی، انتخابی مبتنی بر سود و زیان است. ناکارآمدی نظام تضمین یا بایکوت یا افزایش سود انحراف، می&zwnj;تواند بیش از هزینه آن دلیل انحراف باشد. درتبیین انحراف گفته می&zwnj;شود که این کنش بین همگان رخ می&zwnj;دهد بخصوص گروه&zwnj;هایی که شرط هم&zwnj;نوایی را ازدست می&zwnj;دهند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">ازسوی دیگر نظریه برچسب هوارد بیکر، براین باور است که جامعه تمایل دارد رفتارهایی را انحراف بشمارد که قواعد را می&zwnj;شکنند. بسیاری از نهادهای دولتی و صاحب قدرت تمایل دارند جوانان تبهکار را به&zwnj;نوعی افراد بیمار روحی و روانی معرفی کنند تا بتوانند آنها را ایزوله کرده و با قرص مداوا کنند. درواقع بسیاری ازاین جوانان در دوران کودکی&zwnj; خود دستخوش فقر، سوءاستفاده جنسی یا فلاکت خانوادگی بوده&zwnj;اند ولی خودشان به&zwnj;جای شرایط و محیط، نابهنجار تلقی می&zwnj;شوند <a href="http://www.ablongman.com/samplechapter/0205407854.pdf">(<span dir="LTR">Sociology,2005,p172</span></a>).</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">اما با نظر چارلز هورتون کولی درباره هنجارهای اجتماعی نمی&zwnj;توان موافقت کرد. به&zwnj;نظر او اگرچه رعایت هنجارها وهمنوایی با آنها سبب می&zwnj;شود انرژی کمتری در جامعه صرف بازسازی&zwnj; و پرداخت هنجارهای جدید شود (<a href="http://www.bolenderinitiatives.com/sociology-overview-introduction-discipline-sociololgy-online-course/sociology-overview-normative-sys"><span dir="LTR">Cooley,1964</span></a>) ولی بسیاری از هنجارهای موجود هم بسیار انرژی&zwnj;بر هستند و این بستگی به آن دارد که گروه یا فرد با کدام هنجار گروه دیگر هم&zwnj;سود باشد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">کنترل اجتماعی ازطریق هنجارهای یک جامعه صورت می&zwnj;گیرد. به تعبیر بسیاری از پوزیتیویست&zwnj;ها، بدون هنجارها، جامعه وجود خارجی ندارد. این هنجارها به دوصورت تجویزکننده و منع&zwnj;کننده ظاهر می&zwnj;شوند. برخی هنجارها همه یک جامعه را در بر می&zwnj;گیرند و برخی دیگر فقط شامل گروه خاصی می&zwnj;شوند. ازاین نظر برخی هنجارها به&zwnj;طور گزینشی و متفاوتی ازسوی گروه&zwnj;بندی&zwnj;های خرده فرهنگ&zwnj;ها اعمال می&zwnj;شوند (<a href="http://www.bolenderinitiatives.com/sociology-overview-introduction-discipline-sociololgy/sociology-overview-normative-system-society/s-1"><span dir="LTR">Social norms</span></a>).</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">هنجارها درموارد بسیاری با نابرابری، تبعیض و سرکوب نیز همراهند. اگر کسی برخلاف هنجارهای مسلط در جامعه حرکت کند و به&zwnj;طور مثال همجنس&zwnj;گرا یا دگرباش جنسی یا رنگین پوست باشد، دستخوش پیامدهایی خواهد بود. او می&zwnj;تواند مورد آزار در مدرسه، تبعیض در بازار کار و شغل یا حاشیه&zwnj;نشینی و نفرت در محل زندگی واقع شود. معمولا چنین است که افرادی که از ساختارهای هنجارمند موجود بهره می&zwnj;برند، میلی به تغییر آن نشان نداده و در برابر آن مقاومت کنند. از این&zwnj;رو کسانی که هنجاری را زیر پاگذارده یا نادیده می&zwnj;انگارند، اغلب به یک چشم نگریسته شده و به یک برچسب ملقب می&zwnj;&zwnj;شوند: &quot;ناهنجار یا غیرنرمال&quot;.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">مثلا در جامعه ایران همجنس&zwnj;گرایان همگی به&zwnj;عنوان افرادی منحرف شناخته می&zwnj;شوند. این امر شامل دیگر قشرهای نیز می&zwnj;شود که به &zwnj;نحوی با هنجارهای متعارف جنسی (مرد و زن بودن) ناهم&zwnj;ساز هستند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">بسیاری از هنجارها دارای گروه&zwnj;ها یا افراد همسود هستند که با احترام به هنجارهای ذینفع خود، از پیامدها و مزایای مثبت آن بهره&zwnj;مند می&zwnj;شوند. افرادی که خارج از این هنجارها زندگی می&zwnj;کنند نه تنها فاقد مزایا و بهره&zwnj;مندی هستند بلکه گاه دستخوش نوعی مجازات، جریمه یا محرومیت اجتماعی نیز می&zwnj;شوند. بسیاری از هنجارهای نانوشته تا زمانی&zwnj;که نقض نشده باشند، به چشم نمی&zwnj;خورند و کسی به آنها نمی&zwnj;اندیشد. ازاین&zwnj;رو توجه به هنجارهایی که به&zwnj;نظر نانوشته هستند ولی روابط ما را تنظیم می&zwnj;کنند اهمیت دارد. قلیان کشیدن دختران در مکان&zwnj;های عمومی یا کافه و رستوران&zwnj;ها امروزه پس از مشاهده آن به&zwnj;نوعی نزد بسیاری از مردم و نهادهای قدرت دینی امری مذموم و هنجارشکنانه محسوب می&zwnj;شود. حال آن&zwnj;که این پدیده در بسیاری از روستاهای کشور به نوعی رایج و متداول بوده است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">با این وصف تاریخ تحولات اجتماعی مشحون از نقد و چالش&zwnj;گری نسل ها علیه هنجارهای بازمانده از گذشته و موجود است. شکستن هنجارها نوعی نقد هنجارها نیز محسوب می&zwnj;شود. در این رویکرد، هدف تعمق، بحث کردن و نقد هنجارها و ساختارهایی است که به&zwnj;نوعی دارای رابطه منطقی و کارکردی هستند(<a href="http://www.rfslungdom.se/sites/default/files/bryt_upplaga3.pdf"><span dir="LTR">Bryt, 2011</span></a>).</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>نسبت و نفرت در هنجارها</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">هنجارها برحسب ارزش&zwnj;های هر جامعه و قشر اجتماعی متفاوت هستند. ارزش&zwnj;های جامعه نیز در گذر زمان دستخوش تغییر می&zwnj;شوند.. ازاین&zwnj;رو هنجارها و ارزش&zwnj;ها متغیرهایی هستند که برحسب زمان و مکان می&zwnj;توانند تغییر کنند. پوشاندن موی سر زنان در جامعه مذهبی ایران یک هنجار ولی همین امر در بخش بزرگی از مردم جامعه&zwnj;ای مثل سوئد امری ناهنجار تلقی می&zwnj;شود. ازاین منظر به&zwnj;نظر ضروری است که نسبت به شناخت هنجارها و اهمیت چالش&zwnj;گری برخی از هنجارهای ناسودمند در جامعه برحسب نگرش و منافع قشرهای مختلف و هم&zwnj;چنین سودعمومی مردم از منظر بین نسلی اهتمام شود. دراین قسمت به برخی تناسب&zwnj;ها و مناسبت&zwnj;های هنجارها با سایر آموزه&zwnj;ها و نهادهای اجتماعی توجه می&zwnj;کنیم.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>رابطه هنجارها با دین.</strong> بسیاری از هنجارها خاستگاه دینی داشته و به&zwnj;نوعی برای معتقدان آن دین در برابر افراد غیر مومن، مزایایی به &zwnj;دنبال دارد. در موارد بسیاری حتی هنجارهای دینی به&zwnj; دلیل تقدس و خاستگاه سنتی آن و تعلق به گذشته، با هنجارهای نوین جامعه در تضاد بوده و حتی باورمندان آن دین را نیز به&zwnj;نوعی تحت فشار و سرکوب قرار می&zwnj;دهد. رویکرد مربوط به روزه&zwnj;داری، نماز اجباری در ادارات، ارزش&zwnj;گذاری بر ریش، پوشیدن چادر و پوشاندن سر و تن زنان و ده&zwnj;ها مثال مشابه در زمره هنجارهای دینی به شمار می&zwnj;روند که ناظر بر ارزشهای دینی بوده و درپی حفظ و بازتولید ساختار قدرت دینداران هستند. هرگونه نقد هنجاری دراین حوزه به مجازات سخت ارزشی و دینی محکوم شده و تا مرز مرگ خاطی این هنجارها پیش می&zwnj;رود. به&zwnj;طور مثال تکرار سه بار روزه&zwnj;خواری در انظار عموم در ماه رمضان در جامعه ایران به&zwnj;طور بالقوه می&zwnj;تواند به صدور حکم اعدام فرد منجر شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>هنجارهای جنسیتی.</strong> بسیاری از هنجارهای بازمانده از گذشته و محصول نظام مبتنی برمردسالاری، پدرسالاری، چنان هنجارهایی را به دنبال آورده و مشروعیت می&zwnj;بخشند که در رهگذر آن وضع موجود مبتنی بر ساختار قدرت پدر/مردسالارانه حفظ شود. تقسیم کار سنتی جنسیتی نظیرخانه داری، اشتغال مرد در بیرون از خانه، اولویت تحصیل مرد نسبت به زن، مراسم خواستگاری از سوی مرد به عنوان کنشگر در فرایند ازدواج، تنظیم مهریه برای نمایش قدرت مرد و احاله نقش کالایی به زن و در عین حال ایفای نقش حمایتی مرد از زن حتی پس از طلاق، چندهمسری، حق حضانت برای مرد و حق سرپرستی خانوار توسط مردان و ده&zwnj;ها مورد دیگر در زمره هنجارهای جنسیتی هستند که برپایه یک برساخته نابرابر ایجاد و بازتولید شده&zwnj;اند. این هنجارها امروزه به شدت مورد چالش قرار دارند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>هنجارهای جنسی.</strong> منع دوست&zwnj;یابی پس از ادواج برای دختران، منع رابطه آزاد جنسی برای دختران پیش از ازدواج و ارزش&zwnj;گذاری به مقوله بکارت، هنجار رابطه جنسی/زناشویی بدون آموزش&zwnj;های برابرخواهانه جنسی و تامین یکسویه نیازهای جنسی مردان، هنجارهای مربوط به استفاده از روش&zwnj;های پیشگیری از بارداری یا سلامت تعامل جنسی، هژمونی/سلطه ناهمجنس&zwnj;گرایی به&zwnj;عنوان الگوی مسلط جامعه هنجارمند و نادیده گرفتن و حاشیه نشین کردن دگرباشان جنسی در زمره فهرست بلند هنجارهای جنسی قرار دارند که بسیاری از آنها امروزه به&zwnj;شدت از سوی گروه&zwnj;های مختلف اجتماعی و جنسی مورد نقد و بی&zwnj;اعتنایی هستند. آنکس که هنجارها را تبعیت می&zwnj;کند، به&zwnj;نوعی طبیعی، خوب و روشن و محرز تلقی &nbsp;می&zwnj;گردد. مثلا این&zwnj;که دگر&zwnj;جنس&zwnj;گرایان هرگز به تظاهرات خیابانی نمی&zwnj;آیند تا گرایش خود را نمایش دهند، امری طبیعی و نرمال محسوب می&zwnj;شود (ص9 <a href="http://www.rfslungdom.se/sites/default/files/bryt_upplaga3.pdf"><span dir="LTR">Bryt, 2011</span></a>).</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>هنجارهای قومیتی.</strong> در بین قومیت&zwnj;ها نیز نوعی هنجارهای مسلط حاکم است. به&zwnj;ویژه این هنجارها توسط قومیت مرکزی فارسی زبان نسبت به سایر اقوام اعمال می&zwnj;شود. رویکرد مدرن، توسعه&zwnj;یافته، باهوش، زیرک و زرنگ بودن در مناسبات اجتماعی از زمره هنجارهایی است که با محوریت قراردادن فرهنگ تهرانی، الگوی ارزیابی سایر قومیت&zwnj;ها شده است. هم&zwnj;چنین هنجار ایرانی&zwnj;گرایی دربرابر مهاجران افغان و عرب و به حاشیه راندن آنان نیز از دیگر مورادی است که می&zwnj;توان بعنوان هنجارهای قدرت از آن نام برد. مثلا &quot;اتنوسنتریزم/قومیت مرکزی&quot; گرایشی است برای قضاوت سایر فرهنگ&zwnj;ها برپایه هنجارهای وارزش&zwnj;های فرهنگ آن فرد یا قوم. ازدواج زودهنگام و اجباری دختران در نزد قومیتی هنجارمند ولی در بین قومیتی دیگر ناهنجاری است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>هنجارهای زبانی.</strong> بهره&zwnj;گیری از عبارت&zwnj;ها و زبان خیابانی، گرایش به فارسی&zwnj;گرایی نزد برخی، تبخترها و تملق&zwnj;های مرسوم در زبان اداری، محوریت زبان رسمی، زبان مسلط جنسیتی و جنسی در جامعه، زبان فحش، استهزا، شوخی و نزاکت و نظایر این&zwnj;ها در زمره هنجارهای زبانی است که برحسب قومیت، قشر اجتماعی، محل سکونت (شهر یا روستا)، موقعیت شغلی، وابستگی به قدرت مرکزی و سیاسی و ... می&zwnj;تواند متفاوت باشد. عدم رعایت یکی سبب رانده شدن و عدم مقبولیت از سوی دیگری است و این تضاد هم&zwnj;چنان وجود دارد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>هنجارهای پوشش.</strong> در فضای فرهنگ عمومی و به&zwnj;ویژه پس از انقلاب اسلامی و سیطره فرهنگ دینی بر فرهنگ عمومی نظام پوشش نیز قالب&zwnj;ها و هنجارهای سخت و انعطاف ناپذیری ساخته و پرداخته که عبور از آن ها عواقب دارد. تفکیک لباس مردانه/پسرانه از زنانه/دخترانه، تفکیک انسان به عناوین زن و مرد، تحمیل پوشش&zwnj;هایی نظیر مانتو وچادر یا حجاب اجباری برای زنان و کت و شلوار برای مردان، لباس عروس و داماد، لباس مهمانی و پارتی&zwnj;های دوستانه جوانان و نظایر این، ازنمونه&zwnj;هایی است که رعایت آن سبب می&zwnj;شود افراد متعهد، نرمال و افراد دیگر، غیرنرمال و مشکل&zwnj;دار ارزیابی شوند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>هنجارهای مناسکی.</strong> در این حوزه فرهنگی که دامنه گسترده&zwnj;ای را در بر می&zwnj;گیرد بخش بزرگی از جامعه به&zwnj;ویژه بزرگسالان سنتی، اجازه تنفس به نسل جدید و دگراندیش را نمی&zwnj;دهند. ساختارشکنان این هنجارها نیز مستوجب عقوبت هستند و به عناوین و برچسب&zwnj;های مختلف از جامعه رانده می&zwnj;شوند. بخش بزرگی از نسل جوان در حوزه رانده&zwnj;شدگان در فضایی زندگی می&zwnj;کنند که از آن می&zwnj;توان به شکاف&zwnj;های بین نسلی یاد کرد. هنجارهایی مانند اعمال مراسم مذهبی در ایام سوگواری&zwnj;ها، تشریفات عزاداری برای مرگ شخصیت&zwnj;های مذهبی یا نسبی، برگزاری مراسم عقد وعروسی، جشن&zwnj;های تبریک تولد و زایمان و اشتغال و اتمام تحصیل، مراسم قومی سنتی در شادمانی&zwnj;ها و سوگواری&zwnj;ها، نزاع&zwnj;ها و آشتی&zwnj;ها و ده&zwnj;ها مثال دیگر از جمله عرصه&zwnj;هایی هستند که مملو از هنجارهای دست و پاگیر و غیرکارکردی بوده و به مرور زمان دارای اثربخشی لازم در ساختارهای نوین نیستند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>هنجارهای سنی.</strong> این هنجار&zwnj;ها هم مبتنی بر قواعد سن&zwnj;سالاری و شیخوخیت است. دراین ادبیات ریش&zwnj;سفیدان یا درمواردی گیس&zwnj;سفیدان، رای و موقعیت برتری نسبت به جوانان دارند و هرگونه نافرمانی ازسوی کودک و نوجوان در این ساختار به&zwnj;شدت مورد سرکوب و خشونت قرار می&zwnj;گیرد. زبان و رفتار کودکی، زبان سالمندی، احترام مبتنی بر سالمندسالاری، کدخدامنشی و پیرسالاری در تصمیم گیری، اتخاذ رای، مدیریت و تنظیم روابط و تصویب قوانین محلی یا کشوری در عرصه&zwnj;های سیاسی و اجتماعی- فرهنگی در زمره مواردی هستند که شکل هنجارمند گرفته&zwnj;اند. این فرایند البته به&zwnj;شدت مورد تعارض و چالش بوده ونسل جوان و کودک امروز در تضاد جدی با آن&zwnj;ها قرار دارد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>هنجارهای طبقاتی.</strong> شکل و سبک زندگی مرفه ومنسوب به طبقات بالای شهری یا پولداران و نوکیسه&zwnj;های ثروت&zwnj;اندوز پس از انقلاب، صرفنظر از راه&zwnj;های مشروع و غیر آن، چنان قالب و الگوی مسلطی پیدا کرده است که در رسانه&zwnj;های دیداری و شنیداری نیز ترویج می&zwnj;شود و کسانی که چنین امکانی ندارند به&zwnj;نوعی محکوم به حاشیه&zwnj;نشینی و محرومیت&zwnj;های اجتماعی می&zwnj;شوند. سرعت رقابت در شبیه&zwnj;سازی پوشش و سبک زندگی و مصرف و تفریحات مختص این قشر نیز، به&zwnj;گونه&zwnj;ای است که به&zwnj;ویژه جوانان قشرهای کم&zwnj; درآمد به هر قیمتی برای هم&zwnj;رنگی با آنان تلاش می&zwnj;کنند. این گروه برای رسیدن به این اهداف، گاه کنش&zwnj;هایی دارند که ناهنجاری&zwnj;های رفتاری محسوب می&zwnj;شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>هنجارهای سیاسی</strong><span dir="LTR">.</span> خودی و غیر خودی کردن مبتنی بر نظریه &quot;ما و دیگران&quot; برپایه مجموعه&zwnj;ای از هنجارها استوار است هنجارهایی که به افراد خودی و درون گروه، مزایایی عرضه می&zwnj;کند و به افراد بیگانه محرومیت&zwnj;هایی را تحمیل می&zwnj;کند. این هنجارها در فضا و ساخت سیاسی به&zwnj; گونه&zwnj;ای سرشار از تبعیض، تحقیر، تضاد و تقابل هستند و مجازات&zwnj;های خاص خود نظیر زندان، محرومیت&zwnj;های تحصیلی و شغلی، تبعید، بازداشت خانگی، شلاق و حتی اعدام دارند. کسانی که از این هنجارها بهره&zwnj;مند می&zwnj;شوند، تاب تحمل شکستن آنها را نداشته و حریم قدرت سیاسی و به تبع آن اقتصادی و منزلتی را بر نمی&zwnj;تابند. این هنجارها در ارتباط مستقیم با مفهوم مکراسی قرار دارند. برابری اجتماعی بین قشرهای مختلف اجتماعی از نظر جنسی، جنسیتی، سنی، قومی، دینی، ژنتیکی، ملیت، پوست، شغل، سواد، موقعیت طبقاتی، منطقه سکونت، زبان، فرهنگ، و ... همه ناظر بر ساختار دمکراتیک یا غیردمکراتیکی است که فرد در آن زندگی می&zwnj;کند. در چنین ساختاری مفهوم دمکراسی بسیار محدود و محصور به وابستگان نسبی و سببی باورمندان سازمان&zwnj;ها و احزاب و گروه&zwnj;های همسود سیاسی است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>راهکار چیست؟ توبه ها را بشکنید!</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">هنجارشکن&zwnj;ها نیز حق دارند. حقوق اجتماعی کسانی که به هنجارهایی معتقد نبوده و اصولا مشمول ارزش&zwnj;های مبتنی بر آن نیستند چیست؟ چرا این افراد باید به&zwnj;عنوان هنجارشکن، غیرنرمال، غیرطبیعی، منحرف و نابهنجار شناخته شوند؟ صحبت از هنجارها و شکستن آنها اغلب هراس آمیز است خواه برای باورمندان به هنجار خاص، خواه برای کسانی که هنجارهارا به چالش می&zwnj;کشند. یکی از وظایف روشنفکری به چالش کشیدن هنجارها و ارزش&zwnj;هایی است که این هنجارها بر آنها مبتنی هستند. شنا کردن در خلاف جریان آب از خصایلی است که هگل آنرا در زمره ویژگی&zwnj;های روشنفکری</p> <p dir="RTL">می&zwnj;&zwnj;انگارد. با این گزارش کلی از ساختار و کارکردها و در عین حال تضادهای موجود در بین هنجارها و ارزش&zwnj;ها در بین قشرهای مختلف و حوزه&zwnj;های گوناگون زندگی، شوریدن علیه گونه&zwnj;های قالبی یا آرمانی از منظر توسعه&zwnj;ای دارای مشروعیت است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">باوجود این&zwnj;که فرهنگ هر جامعه&zwnj;ای نورم&zwnj;ها و هنجارهای آنرا تعریف می&zwnj;کند، ولی تکثر و تنوع قشری- طبقاتی، سنی، جنسی، منزلتی، قومی، دینی، اندیشگی و ... دارای ارزش&zwnj;هاا و هنجارهای خاصی است که به پیروانش خود می&zwnj;گوید به چه باید باور داشته و به چه طریق عمل کنند. از انجایی که اغلب افراد یک جامعه این هنجارهارا پذیرفته&zwnj;اند، بخش بزرگی از ما آن&zwnj; چیزی را انجام می&zwnj;دهیم که مورد انتظار است و به گونه&zwnj;ای می&zwnj;اندیشیم که انتظار می&zwnj;رود بیندیشیم. هرچه هیچ&zwnj;کس یافت نمی&zwnj;شود که همه هنجارها را درهمه زمان&zwnj;ها به&zwnj;طور مطلق رعایت کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">بخش بزرگی از این هنجارها از طریق فرایند جامعه&zwnj;پذیری آموخته می&zwnj;شوند تا زندگی ما را شکل دهند. ولی دراین میان یکی از مهم&zwnj;ترین روش&zwnj;های توسعه و تحول&zwnj;خواهی در هرجامعه، به چالش کشیدن و برنتابیدن هنجارهایی است که به دلایل مختلف دیگر پاسخگوی یک گروه یا قشر و طبقه اجتماعی نیستند. بدون شکستن هنجارهای کهن، متحجر، یکسویه، نابرابر و ناسازگار با سبک و شرایط نوین زندگی در دنیای معاصر، جامعه رو به مرگ و اضمحلال می&zwnj;رود. رمز پویایی و تحول یک جامعه و فرهنگ، در رویکرد نقادانه و چالش&zwnj;آمیز نظام&zwnj;های ارزشی و هنجارهای مبتنی بر آن است و این فرایند از شکستن هنجار شروع و به تحول ارزش&zwnj;ها ختم می&zwnj;شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در این رهگذر مقاومت&zwnj;های بسیار شدیدی از سوی حامیان و هم&zwnj;سودان هنجارها و ارزش&zwnj;های مسلط اعمال می&zwnj;شود که اغلب دارای اکثریت هستند و کم&zwnj;ترین حقی به اقلیت&zwnj;های پیرامون خود نمی&zwnj;دهند. پاسخ به این پرسش که چرا مردم عمدتا هنجارها را رعایت می&zwnj;کنند، گاه روشنگرتر از این است که چرا برخی هنجارها را می&zwnj;شکنند!</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">نیروها و فرایند&zwnj;هایی را که سبب تقویت هم&zwnj;نوایی می&zwnj;شوند، می&zwnj;توان کنترل اجتماعی نامید (<a href="http://www.amazon.co.uk/Essentials-Sociology-Rose-Weitz/dp/0495096369/ref=sr_1_1?s=books&amp;ie=UTF8&amp;qid=1348439884&amp;sr=1-1"><span dir="LTR">Essentials of Sociology,2007,p124</span></a>). در این روایت، انومی که به&zwnj;طور معمول به موقعیتی اطلاق می&zwnj;شود که هنجارهای جامعه ناروشن بوده و دیگر کاربردی در شرایط موجود ندارند، امری ضروی است. جامعه ایران امروز به&zwnj;شدت در فضای آنومیک به&zwnj;سر می&zwnj;برد فضایی که درآن هنجارها دیگر امنیت لازم را نه برای خود، بلکه برای پیروان خود نیز تامین نمی&zwnj;کنند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>منابع</strong>:</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p class="rteleft"><a href="http://www.ablongman.com/samplechapter/0205407854.pdf">SOCIOLOGY<span dir="RTL">:</span>, 2005, Alex Thio, allyn &amp; Bacon</a></p> <p class="rteleft"><a href="http://www.rfslungdom.se/sites/default/files/bryt_upplaga3.pdf">Bryt</a></p> <p class="rteleft"><a href="http://www.amazon.co.uk/Essentials-Sociology-Rose-Weitz/dp/0495096369/ref=sr_1_1?s=books&amp;ie=UTF8&amp;qid=1348439884&amp;sr=1-1">Essentials of Sociology</a>, (2007),&nbsp;by Rose Weitz, David Brinkerhoff, Lynn K. White and Suzanne Trager Ortega, THE, USA</p> <p class="rteleft"><a href="https://docs.google.com/viewer?a=v&amp;q=cache:SNJkBxroBtsJ:www.mpiew-jena.mpg.de/files/2009/staff/Winter_2009-054.pdf+sociology+social+norms+pdf&amp;hl=en&amp;pid=bl&amp;srcid=ADGEESies9XYy_L0rm_hVlil-QRUAykGINV-74lWZcKTZv_-up03CUXQm83QBGUpKhvtAyqoCw_bXYV5fPLpbeYt6OSdP8DzWFLOw4svTy0MHYQA9Y5ibjhu6p6pGqH1_Kk8dxHXNSe-&amp;sig=AHIEtbS8BAE3gXDFKHpw2CkxelQXSoRHFQ">A sociological perspective on social norms,2009, p. 5</a></p> <p class="rteleft"><a href="http://www.google.com/url?sa=t&amp;rct=j&amp;q=sociology+social+norms+pdf&amp;source=web&amp;cd=17&amp;cad=rja&amp;ved=0CJEBEBYwEA&amp;url=http%3A%2F%2Fwww.mpiew-jena.mpg.de%2Ffiles%2F2009%2Fstaff%2FWinter_2009-054.pdf&amp;ei=1ylVUPj5E8qD4gSdmIHQDw&amp;usg=AFQjCNGpEEMAg-7migjJJ2werjLc1NqmHQ">Social capital, 1998,p 105-7</a></p> <p class="rteleft"><a href="http://www.bolenderinitiatives.com/sociology-overview-introduction-discipline-sociololgy/sociology-overview-normative-system-society/s-1">Social norms</a></p> <p class="rteleft"><a href="http://www.bolenderinitiatives.com/sociology-overview-introduction-discipline-sociololgy-online-course/sociology-overview-normative-sys">Cooley,1964</a></p> https://archive.radiozamaneh.com/reflections/2012/11/14/21575#comments انديشه زمانه خاستگاه دینی سازگاری علی طایفی مردسالار همنوایی هنجارشکنی وفاداری چالشگری کنترل اجتماعی Wed, 14 Nov 2012 10:41:24 +0000 politics 21575 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/society/humanrights/2012/11/07/21445 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/society/humanrights/2012/11/07/21445" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="314" height="200" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/809742.jpg?1352657992" /> </div> </div> </div> <p dir="RTL">علی طایفی - امروزه بحران مواد مخدر ازجمله بحران&zwnj;های عمده جهانی است که به دنبال خود مهم&zwnj;ترین مسئله اجتماعی بنیان کن معاصر یعنی اعتیاد را به شدت رو به گسترش می&zwnj;نهد.</p> <!--break--><!--break--><p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">اعتیاد از یکسو سبب ازهم پاشیدگی شخصیت فردی، نهاد خانواده و از سوی دیگر عامل موثر بر تباهی حیات اجتماعی و نابودی جامعه است. این پدیده توانایی سازماندهی و ساماندهی یک جامعه سالم را از بین برده، عملکرد به&zwnj;هنجار اجتماعی را مختل ساخته است و نوعی بحران اجتماعی را به جامعه انسانی تحمیل می&zwnj;کند. می&zwnj;توان به جرئت گفت آسیب&zwnj;پذیر&zwnj;ترین قشر اجتماعی در وقوع مسئله اعتیاد، کودکانی هستند که یا خود معتاد شده&zwnj;اند یا در خانواده&zwnj;ای زندگی می&zwnj;کنند که یکی از اعضای بزرگسال آن معتاد است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">ایران براساس گزارش سازمان ملل، یکی از کشورهایی است که در آن قریب ۲۷ تن، معادل ۳۳ درصد هروئین جهان مبادله و مصرف می&zwnj;شود.(<a href="http://www.unodc.org/documents/data-and-analysis/WDR2012/WDR_2012_web_small.pdf"><span dir="LTR">Word drog report, </span>۲۰۱۲<span dir="LTR">, p </span>۲۹</a> )</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در این مقاله به بررسی چندین گزاره چالشی خواهیم پرداخت، چالش&zwnj;هایی نظیر اینکه مقوله اعتیاد کودکان به چه معناست؟ آیا آمار دقیقی از اعتیاد کودکان وجود دارد؟ آیا وضعیت کودک معتاد را باید مبتنی بر تحیلل&zwnj;های روان&zwnj;شناختی بررسی کرد یا عوامل دیگر اجتماعی در بروز پدیده اعتیاد کودکان نقش عمده دارند؟ دلایل بروز پدیده کودک معتاد چیست؟ آیا پیامدهای اعتیاد کودکان با اعتیاد بزرگسالان تفاوت ساختاری دارد؟ آیا اعتیاد کودکان قابل پیشگیری و چاره&zwnj;جویی است؟ سئوالاتی از این دست، مهم&zwnj;ترین محور مقاله حاضر است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>کودکان معتاد</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">آنچه این مقاله بدان متمرکز است، تاکید بر کودک به عنوان افراد واقع در سن زیر ۱۸ سالگی است. مبتنی براین تعریف می&zwnj;توان مقوله کودک و آمار مربوط به اعتیاد در بین آنان را مقوله&zwnj;ای شناور در زمان مفروض کرد. بدین معنا که هرسال آماری، گویای بخشی از کودکان دیروز، امروز و فرداست؛ به طوری که به جرئت می&zwnj;توان گفت حتی افراد بزرگسال معتاد در بالای سن ۱۸ سالگی، در سال&zwnj;های اخیر در زمره کودکان معتاد به شمار می&zwnj;رفتند؛ کسانی که با گذر زمان در مقوله کودکی به گروه سنی نوجوان یا جوان ملحق و منسوب شده&zwnj;اند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/809739_orig.jpg" style="width: 180px; height: 115px; float: right;" /></p> <p dir="RTL">براساس برآورد صورت گرفته، تعداد کودکان معتاد در ایران حدود سه میلیون نفر ارزیابی می&zwnj;شود. براساس این برآورد برای به دست آوردن آمار واقعی باید آمار رسمی معتادان را دو برابر کرد. با توجه به آمار دو میلیون معتاد در کشور، باید برآورد شود که در کشور چهار میلیون معتاد وجود دارد. اگر استاندارد یک خانواده را چهار نفر که شامل زن و شوهر و دو بچه است در نظر بگیریم یعنی ۱۶ میلیون نفر به طور&zwnj; مستقیم با اعتیاد درگیر هستند. با این روش هشت میلیون از این آمار کودکان (و نوجوانان) هستند.</p> </blockquote> <p dir="RTL">وزارت بهداشت و درمان کشور، تعداد معتادان قطعی کشور را دو تا ۲/۲ میلیون نفر اعلام کرده است (<a href="http://www.dw.de/dw/article/0,,16260097,00.html">دومیلیون و دویست هزارمعتاد، ۱۳۹۱</a>). نظام آمارگیری و ثبت میزان کودکان معتاد یا در معرض اعتیاد در کشور مشخص نیست. یکی از مهم&zwnj;ترین دلایل این امر نامشخص بودن مفهومی معتاد و سطح شمول سنی معتادان در بخش انحراف&zwnj;های اجتماعی در کشور است. سازمان&zwnj;های آمار، برنامه&zwnj;ریزی، مددکاری و حمایت اجتماعی، زندان&zwnj;ها و نیروی انتظامی و برخی سازمان&zwnj;های درگیر در مقوله اعتیاد در کشور نسبت به اعتیاد کودکان کمترین حساسیت را نشان داده&zwnj;اند و اصولاً در این حوزه به ثبت و احصا نمی&zwnj;پردازند. بااین وصف برخی شواهد حاکی است بیش از ۱۲&zwnj; هزار کودک کار خیابانی در تهران وجود دارد که براساس یک تحقیق، نزدیک به پنج &zwnj;درصد این کودکان خیابانی به مواد مخدر اعتیاد دارند و حدود ۴۰&zwnj; درصد آن&zwnj;ها در خانواده&zwnj;هایی زندگی می&zwnj;کردند یا می&zwnj;کنند که یکی از اعضای آن معتاد هستند.(<a href="http://www.iran-newspaper.com/1390/5/30/Iran/4870/Page/30/Iran_4870_30.pdf">تهران میزبان ۱۲ هزارکودک خیابانی، ایران</a>)</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">براساس برآورد صورت گرفته، تعداد کودکان معتاد در ایران حدود سه میلیون نفر ارزیابی می&zwnj;شود. براساس این برآورد برای به دست آوردن آمار واقعی باید آمار رسمی معتادان را دو برابر کرد. با توجه به آمار دو میلیون معتاد در کشور، باید برآورد شود که در کشور چهار میلیون معتاد وجود دارد. اگر استاندارد یک خانواده را چهار نفر که شامل زن و شوهر و دو بچه است در نظر بگیریم یعنی ۱۶ میلیون نفر به طور&zwnj; مستقیم با اعتیاد درگیر هستند. با این روش هشت میلیون از این آمار کودکان (و نوجوانان) هستند. از سوی دیگر با توجه به اینکه سن بزهکاری و جرم در ایران زیر ۱۸ سال است بنابراین کودکان در این آمار دو&zwnj;میلیون معتاد، مجرم و بزهکار شناخته نمی&zwnj;شوند و خارج از چرخه آمار و ارقام پلیس هستند. (<a href="http://www.ghanoononline.ir/News/Item/24900/20/%D8%A7%D8%B9%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%B2-%D9%87%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D8%B1.html">اعتیاد کودکان در مرز هشدار، سعدی</a>)</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">تحقیق دیگری در جنوب تهران نشان می&zwnj;دهد از ۸۷ کودک خیابانی مورد مطالعه که میانگین سنی&zwnj;شان ۱۱ سال بوده است ۱۶/۱ درصد کودکان مورد مطالعه سیگار و ۱/۹ درصد مواد مخدر مصرف داشته&zwnj;اند (<a href="http://anthropology.ir/node/1678">نگاهی به پدیده ایدز و اعتیاد نزدکودکان، بهنام اخوت</a>). تحقیقی دیگر نشان می&zwnj;دهد که اعتیاد به عنوان یکی از آسیب&zwnj;های اجتماعی در زمینه تکدی&zwnj;گری، حدود ۲۰ درصد از کودکان خیابانی را درگیر کرده است. بر اساس این تحقیق ۴۰ درصد از کودکان کار آنان در خانواده&zwnj;هایی زندگی می&zwnj;کنند که حداقل یکی از اعضای خانواده آن&zwnj;ها معتاد است.(<a href="http://www.radiozamaneh.com/society/khiyaban/2012/04/11/13048">کاهش سن اعتیاد، زمانه</a>)</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>دلایل عمده اعتیاد کودکان</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در تشریح علل این پدیده بسیاری از صاحب&zwnj;نظران از روان&zwnj;شناسی تا جامعه&zwnj;شناسی نظرات مختلفی ارئه داده&zwnj;اند که می&zwnj;توان آن&zwnj;ها را در سه سطح کلی دسته&zwnj;بندی کرد:</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>الف: سطح خرد: </strong>در سطح خرد، شاید یکی از علل گرایش افراد به مواد مخدر را بتوان، خصوصیات شخصیتی و روانیِ آن&zwnj;ها دانست. مطالعاتی که با استفاده از تست&zwnj;های روان&zwnj;شناسی و به وسیله روان&zwnj;شناسان در ۱۰۳، ۱۰۷ و ۶۰ مورد نمونه، به طور جداگانه در مورد اعتیاد انجام گرفته، نشان&zwnj;دهنده این است که معتادان نسبت بیشتری از مواردی نظیر اضطراب، احساس تنهایی، گرایش به افسردگی، فقر در روابط عاطفی و احساس بی&zwnj;کفایتی را تجربه کرده&zwnj;اند.(میری آشتیانی، ۱۳۸۴: ۳۵)</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>ب: سطح میانه:</strong> در سطح میانه، مهم&zwnj;ترین علت اعتیاد را می&zwnj;توان نهاد خانواده در نظر گرفت. در حقیقت، روابط خانوادگی و الگوهای رفتاری خانواده، نقش مهمی در سوق دادن افراد به استفاده از مواد مخدر ایفا می&zwnj;کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">تحقیقات گسترده در بسیاری از کشور&zwnj;ها نشان می&zwnj;دهد که معتادان بیش از دیگر افراد، به خانواده&zwnj;های از هم پاشیده و بی&zwnj;ثبات تعلق دارند. آشفتگی خانوادگی از توانایی نوجوانان و جوانان برای سازش با انواع فشارهای روانی می&zwnj;کاهد و همین مسئله نوجوان را برای استعمال مواد مخدر مستعد می&zwnj;سازد. یکی از مهم&zwnj;ترین عوامل مطرح شده در این سطح از تحلیل دلایل میل به اعتیاد، سابقه اعتیاد والدین به مواد مخدر است. نوجوانانی که والدین&zwnj;شان موادی از قبیل الکل، آرامبخش، سیگار و یا مواد مخدر مصرف می&zwnj;کنند، بیشتر از سایر نوجوانان در معرض استعمال مواد مخدر هستند. علاوه بر این، گروه همسالان نیز در بین نوجوانان و جوانان در گرایش به اعتیاد نقش بسزایی دارد. این گروه شامل کودکان همبازی، حلقه&zwnj;های دوستانه در محله&zwnj;ها و مناطق محل زیست و کار می&zwnj;شود.(چکیده گزارش بررسی و مطالعه مسئله اعتیاد، ۱۳۸۹)</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>پ: سطح کلان: </strong>ساختار اشتغال، بحران بیکاری، نابرابری&zwnj;های اجتماعی و نهاد دولت ازجمله عواملی هستند که در تحلیل دلایل بروز اعتیاد در سطح کلان مورد توجه قرار می&zwnj;گیرند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">براساس پژوهش&zwnj;های انجام شده، به&zwnj; همان میزان که جوانان دچار بیکاری باشند و نظارت کمتری بر آن&zwnj;ها اعمل شود، تمایل بیشتری نسبت به مصرف مواد مخدر از خود نشان می&zwnj;دهند. دراین میان بیکاری از دو سوی اثرگذار است. نخست وجود فرصت&zwnj;های اضافی و خالی بودن اوقات فراغت، دوم نداشتن درآمد که سبب می&zwnj;شود افراد به دنبال کسب درآمد از راههای تبهکاری و خرید و فروش مواد مخدر و نظایر آن بروند(پورقاضی، ۱۳۷۰).</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>دلایل اعتیاد کودکان</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در مقاله حاضر نگاه اصلی متکی بر اعتیاد کودکان به ویژه با تاکید بر سطح کلان تحلیل است و لذا از تاکید بر عوامل فردی یا خرد پرهیز می&zwnj;شود. برخی از مهم&zwnj;ترین دلایل اعتیاد کودکان در سطح کلان را می&zwnj;توان چنین برشمرد:</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/809738_orig_0.jpg" style="width: 180px; height: 115px; float: right;" /></p> <p dir="RTL">تحقیقات گسترده در بسیاری از کشور&zwnj;ها نشان می&zwnj;دهد که معتادان بیش از دیگر افراد، به خانواده&zwnj;های از هم پاشیده و بی&zwnj;ثبات تعلق دارند. آشفتگی خانوادگی از توانایی نوجوانان و جوانان برای سازش با انواع فشارهای روانی می&zwnj;کاهد و همین مسئله نوجوان را برای استعمال مواد مخدر مستعد می&zwnj;سازد. یکی از مهم&zwnj;ترین عوامل مطرح شده در این سطح از تحلیل دلایل میل به اعتیاد، سابقه اعتیاد والدین به مواد مخدر است. نوجوانانی که والدین&zwnj;شان موادی از قبیل الکل، آرامبخش، سیگار و یا مواد مخدر مصرف می&zwnj;کنند، بیشتر از سایر نوجوانان در معرض استعمال مواد مخدر هستند.</p> </blockquote> <p dir="RTL"><strong>بیکاری</strong>. بحران بیکاری در جامعه و اجبار خانواده&zwnj;ها به کار کودکان، باتوجه به نرخ ترک تحصیل کودکان و افزایش نرخ کودکان کار و خیابان، نشاندهنده این است که بیکاری در جامعه ارتباط مستقیمی با کار و سپس میزان آسیب&zwnj;پذیری کودکان در جامعه به ویژه ابتلا به اعتیاد دارد. دراین میان نوع کار، محیط کار و ارتباط اجتماعی کودک با افراد مشغول در گروه کاری مرتبط و همچنین مسیر رفت و آمد و مشتریان یا مخاطبان کار کودک از زمره زمینه&zwnj;های دیگری است که می&zwnj;تواند سبب اعتیاد کودکان شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>فقر و نابرابری</strong>. بحران فقر، نابرابری و عدم وجود عدالت اجتماعی نیز ازعوامل موثر دیگر بر اعتیاد کودکان است. بدین&zwnj;معنا هنگامی که در یک اجتماع، توزیع ثروت به صورت عادلانه صورت نگیرد، نوعی فاصله طبقاتی به&zwnj;وجود می&zwnj;آید و در این میان، افرادی که قادر به ستیز با این بی عدالتیِ اجتماعی نیستند، احساس محرومیت می&zwnj;کنند، منزوی می&zwnj;شوند و زمینه روی آوردن به اعتیاد و مصرف مواد مخدر در میان آنان بیشتر می&zwnj;شود. درهمین مسیر، تناسب فقر و بیکاری چنان قوی عمل می&zwnj;کند که در فرایند اعتیاد کودک به اندازه بیکاری زمینه&zwnj;ساز گسترش و سوق کودکان به اعتیاد را فراهم آورد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>مهاجرت</strong>. میل گسترده به شهرنشینی و حاشیه&zwnj;نشین شدن مهاجران و خانواده&zwnj;های آنان در اطراف شهر&zwnj;ها نیز سبب گسترش حاشیه&zwnj;نشینی شهرهای بزرگ شده است و خود زمینه&zwnj;های افزایش فقر شهری، بیکاری، آسیب&zwnj;پذیری خانواده&zwnj;ها و سرانجام کودکان می&zwnj;شود. مهم&zwnj;ترین تهدیدی که کودکان مهاجر در حاشیه شهر&zwnj;ها را در مخاطره قرار می&zwnj;دهد اعتیاد است. این پدیده&zwnj;ای است که به دلیل وجود ارزان و قابلیت آسان دسترسی بدان، ضریب شیوع آن بین کودکان را افزایش می&zwnj;دهد. &laquo;میل به مشاغل غیر رسمی، زیرزمینی، قاچاق مواد مخدر و کالا و بحران هویت مهاجران این تمایل به اعتیاد را افزایش می&zwnj;دهد.&raquo; (<span dir="LTR">Leukefeld&nbsp;&amp;&nbsp;Bukoski,</span>۱۹۹۱<span dir="LTR"> </span>)</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>قاچاق مواد مخدر و دسترسی آسان بدان</strong>. سهولت در دسترسی به مواد مخدر و ارزانی آن از دیگر عوامل زمینه&zwnj;ساز و تقویت میل به اعتیاد به ویژه در بین کودکان است(رئیس دانا، ۱۳۸۱). به تعبیر سازمان بهزیستی در دسترس بودن مواد مخدر باعث شده که سن اعتیاد در کشور به ۱۲ سال کاهش یابد. برخی از کودکان به واسطه داشتن مادر معتاد از بدو تولد معتاد به دنیا می&zwnj;آیند. در برخی خانواده&zwnj;ها که استعمال مواد مخدر امری طبیعی است، امکان ابتلای فرزندان به اعتیاد بسیار بیشتر است. ارزان، متنوع و در دسترس بودن پان شیشه، کراک و اکس باعث گرایش افراد در سنین پایین به آن می&zwnj;شود.(<a href="http://noorportal.net/1/23/868/34379.aspx">اعتیاد در کمین کودکان، احمدزاده</a>)&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>فساد دولتی</strong>. تبهکاری و فساد در بدنه دولت و حکومت نیز از زمره عوامل اساسی است که در اعتیاد و شیوع آن بین کودکان نقش بسزایی دارد. از یکسو فساد عوامل دولتی در فعالیت&zwnj;های اقتصادی و ایجاد مافیاهای سودآور حتی در بخش تولید و توزیع مواد مخدر و واردات و صادارات آن در کشور بخصوص به عنوان جاده ترانزیت مواد مخدر از شرق ایران به اروپا زمینه&zwnj;ساز افزایش میزان مواد مخدر در انواع مختلف و ارزان و قابل دسترس بودن آن حتی برای کودکان در خانواده&zwnj;ها می&zwnj;شود. از سوی دیگر ناتوانی دولت در دانش و مدیریت تدبیر و چاره&zwnj;جویی مسائل اجتماعی و فرهنگی نیز سبب می&zwnj;شود با افزایش فقر، محرومیت تحصیلی کودکان، افزایش مهاجران بیکار و حاشیه&zwnj;نشین، به ویژه کودکان، نرخ کودکان معتاد روبه افزایش باشد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/809734_orig.jpg" style="width: 180px; height: 115px; float: right;" /></p> <p dir="RTL">اکثریت متون دینی و احکام علمای شیعی در ایران و به ویژه روحانیون در قدرت مصرف مواد مخدر را به اندازه مصرف مشروبات الکلی مذموم و شامل مجازات سنگین نمی&zwnj;دانند. پذیرش خاموش و تائید ساختاری مصرف مواد مخدر از منظر دین به ویژه دین سیاسی که در مدیریت امور اجتماعی و فرهنگی دست&zwnj;اندازی و دخالت می&zwnj;کند، سبب&zwnj;ساز زمینه سهولت و کم خطر بودن گرایش به اعتیاد در نزد خانواده و به طریق اولی نزد کودکان این خانواده&zwnj;ها می&zwnj;شود.</p> </blockquote> <p dir="RTL"><strong>مشروعیت دینی اعتیاد</strong>. اکثریت متون دینی و احکام علمای شیعی در ایران و به ویژه روحانیون در قدرت مصرف مواد مخدر را به اندازه مصرف مشروبات الکلی مذموم و شامل مجازات سنگین نمی&zwnj;دانند. پذیرش خاموش و تائید ساختاری مصرف مواد مخدر از منظر دین به ویژه دین سیاسی که در مدیریت امور اجتماعی و فرهنگی دست&zwnj;اندازی و دخالت می&zwnj;کند، سبب&zwnj;ساز زمینه سهولت و کم خطر بودن گرایش به اعتیاد در نزد خانواده و به طریق اولی نزد کودکان این خانواده&zwnj;ها می&zwnj;شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>کودکان مهاجر غیر ایرانی</strong>. این قشر از کودکان نیز به دلیل موقعیت آسیب&zwnj;پذیری که در جامعه دارند در معرض اعتیاد بیشتری قرار دارند. فقدان حضور پدر و مادر نزد بسیاری از کودکان زیر ۱۸ سال افغان و حتی عرب در کشور و حضور آنان در میادین غیر رسمی کار بدون نظارت و وجود مناسبات امن اجتماعی در کنار فقدان تابعیت، اقامت رسمی و قانونی سبب می&zwnj;شود این کودکان بدون ثبت تولد و حضور در جامعه زندگی کنند و در حاشیه&zwnj;های ناامن جامعه بیش از سایر کودکان در معرض خطر اعتیاد قرار گیرند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>مجاورت با مرکز تولید مواد مخدر</strong>. ایران به دلیل همسایگی با یکی از بزرگ&zwnj;ترین کشورهای تولیدکننده مواد افیونی، یعنی افغانستان و داشتن مرزهای طولانی با این کشور، بیش از کشورهای دیگر در معرض ابتلا به اعتیاد و آثار مخرب آن قرار دارد و با وجود تلاش&zwnj;هایی در زمینه مبارزه با این مسئله (پیشگیری، بازپروری معتادان و...)، دامنه آن همواره رو به گسترش بوده است. از آنجایی که گروه سنی جوان و نوجوان بیش ازمیانسالان به اعتیاد گرایش دارند، دردسترس بودن مواد مخدر شرایط افزایش این ریسک را بیشتر کرده است.(<a href="http://anthropology.ir/node/1678">نگاهی به پدیده ایدز و اعتیاد نزدکودکان، بهنام اخوت</a>)</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>کاهش سن اعتیاد</strong>. کاهش سن اعتیاد نیز از دیگر عواملی است که سبب گسترش تعداد کودکان معتاد می&zwnj;شود. براساس آمار رسمی سال ۸۸ سن شروع اعتیاد، ۱۵ تا ۱۷ سالگی است و روزانه ۳۰۰ نوجوان وارد چرخه اعتیاد می&zwnj;شوند.(<a href="http://www.irsprc.org/post/detail.aspx?mc=2&amp;sc=19&amp;pc=1&amp;ctg=1&amp;c=43&amp;lang=Fa">روزانه ۳۰۰ هزار نوجوان وارد چرخه اعتیاد می&zwnj;شوند، خبرگزاری دانشجویان</a>)</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>فرهنگ اعتیاد</strong>. اغلب کودکان در نظام فرهنگی&zwnj; بزرگ می&zwnj;شوند که مصرف مواد مخدر را عادی، بامزه و &zwnj;گاه نشانه بلوغ جلوه می&zwnj;دهد. در این فضا کودک با کشیدن سیگار یا مواد مخدر، احساس بزرگ شدن و شخصیت می&zwnj;کند و مواد مخدر را به عنوان عناصر معمولی زندگی می&zwnj;شناسد؛ امری که از بزرگسالان خود در جامعه و خانواده می&zwnj;آموزد.(<a href="http://www.hopenetworks.org/addiction/Children%20of%20Addicts.htm"><span dir="LTR">CHILDREN OF ADDICTED PARENTS,</span>۲۰۰۵</a>)</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>تولد کودک معتاد</strong>. برخی از کودکان پیش از تولد و از طریق مادر معتاد، به اعتیاد مجبور می&zwnj;شوند و به تعبیری معتاد به دنیا می&zwnj;آیند. شماری از آن&zwnj;ها هنگام نوزادی تا سنین خردسالی بازهم از طریق یکی از اعضای خانواده به دام اعتیاد می&zwnj;افتند. این کودکان ازجمله از طریق استنشاق دود مواد مخدر دچار این بیماری می&zwnj;شوند و برای شماری از آن&zwnj;ها نیز در پی بحران&zwnj;های روحی و نبود آگاهی در سنین نوجوانی اتفاق می&zwnj;افتد. کودکان متولد شده یا بزرگ شده در خانواده معتاد در خطر بیشتری برای بیرون از خانه ماندن خواه برای کار یا بدسرپرستی قرار دارند و لذا نرخ ابتلای آنان به اعتیاد بیشتر می&zwnj;شود. (<a href="http://www.hopenetworks.org/addiction/Children%20of%20Addicts.htm"><span dir="LTR">CHILDREN OF ADDICTED PARENTS,</span>۲۰۰۵</a>)</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>پیامدهای اعتیاد کودکان </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">مرزمیان کودکی و بزرگسالی به دلیل در گذران بودن این فرایند از یکسو و تاثیرپذیری بین نسلی ناشی از اعتیاد، سبب می&zwnj;شود که اعتیاد به یک مسئله اجتماعی بین نسلی مبدل شود. از این منظر شایسته است به برخی از پیامدهای بنیان سوز اعتیاد کودکان بپردازیم.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/809764_orig.jpg" style="width: 180px; height: 115px; float: right;" /></p> <p dir="RTL">پیوند نزدیک صعنت روسپیگری و موادمخدر گریبان کودکان معتاد یا در معرض اعتیاد را بیش از سایر کودکان می&zwnj;گیرد. کودکان معتاد به ویژه دختران معتاد خردسال طعمه بسیار مناسبی برای قاچاقچیان سکس هستند و به راحتی مورد شکار، فروش، آزار و مرگ قرار می&zwnj;گیرند. فقدان آمارهای رسمی از سوی نهادهای اجتماعی دولتی و غیر دولتی در ایران یکی از نقاط ضعف جدی در حفاظت و حمایت از حقوق کودکان در برابر اعتیاد و خشونت&zwnj;های ناشی از آن در جامعه ایران است.</p> </blockquote> <p dir="RTL">اول. ازدست دادن نظام امنیتی بدن کودکان در اثر اعتیاد سبب می&zwnj;شود کودکان معتاد بیشتر در معرض ابتلای بیماری&zwnj;های واگیردار و سخت علاجی نظیر هپاتیت و ایدز قرار بگیرند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">دوم. افزایش زمینه سوء استفاده جنسی از کودکان معتاد نسبت به سایر کودکان به مراتب بیشتر می&zwnj;شود. کودکان معتاد به دلیل نیاز به تامین هزینه خرید مواد مخدر مصرفی و همچنین ناتوانی در حمایت از خود در مقابل افراد سود جو و مبادله موادمخدر با یک رابطه جنسی برای رهایی از پرداخت مستقیم هزینه آن، فروش جسم کودک توسط خانواده معتاد برای تامین هزینه مصرف مواد مخدر و... بیشترین آسیب&zwnj;پذیری جنسی را متحمل می&zwnj;شوند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">سوم. پیوند نزدیک صعنت روسپیگری و موادمخدر گریبان کودکان معتاد یا در معرض اعتیاد را بیش از سایر کودکان می&zwnj;گیرد. کودکان معتاد به ویژه دختران معتاد خردسال طعمه بسیار مناسبی برای قاچاقچیان سکس هستند و به راحتی مورد شکار، فروش، آزار و مرگ قرار می&zwnj;گیرند. فقدان آمارهای رسمی از سوی نهادهای اجتماعی دولتی و غیر دولتی در ایران یکی از نقاط ضعف جدی در حفاظت و حمایت از حقوق کودکان در برابر اعتیاد و خشونت&zwnj;های ناشی از آن در جامعه ایران است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">چهارم. چرخه زندگی شوم اعتیاد چنان بهم متصل است که کودک معتاد از والدین معتاد، اعتیاد را به ارث می&zwnj;برد و سپس خود او پس از طی دوران کودکی در اعتیاد، به یک معتاد بزرگسال مبدل شده و با ازدواج سبب بازتولید خانواده معتاد و کودک معتاد دیگر می&zwnj;شود. گردش مصیبت&zwnj;بار و تباه&zwnj;کننده اعتیاد کودک حلقه فساد بین نسلی تلقی می&zwnj;شود که سبب انقطاع بین نسلی می&zwnj;شود و به تعبیری جامعه را به سوی انحطاط می&zwnj;کشاند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">پنجم. نقض حقوق کودکان. حقوق کودک از قبیل آموزش، همزیستی با گروه همسالان، امکان رشد جسمی و روحی لازم و شایسته، داشتن خانه و خانواده امن، برخورداری از بهداشت تنی و روانی و... مفادی از این دست مندرج در پیمان نامه حقوق کودک، از زمره مواردی است که با شیوع اعتیاد در بین کودکان مورد غفلت قرار می&zwnj;گیرد و پایمال می&zwnj;شود (<a href="http://www.unicef.org/malaysia/Drug_Abuse_and_its_Impact_of_Children.pdf"><span dir="LTR">DRUG ABUSE &amp; ITS IMPACT ON CHILDREN</span><span dir="LTR">, </span>۲۰۰۷</a>).</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">ششم. فروشندگان خردسال مواد مخدر یکی دیگر از دستاوردهای اشاعه اعتیاد بین کودکان است. دلالان مواد مخدر می&zwnj;توانند به راحتی توسط کودکان از چشم قانون و نهادهای مراقبتی دور بمانند و درعین حال به سهولت بیشتری به فروش مواد مخدر در بین گروه&zwnj;های خردسال و کودکان دیگر بپردازند. کودک معتاد در این فضا خود به یک فروشنده و&zwnj; گاه قاچاقچی مواد مخدر مبدل می&zwnj;شوند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>راهکارهای اولیه</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">بدیهی است برای برون&zwnj;رفت از هر بحرانی در جامعه و چاره&zwnj;یابی یک مسئله اجتماعی مانند اعتیاد به ویژه اعتیاد کودکان، پیش از هر چیز شناخت این پدیده از اهمیت و اولویت ویژه برخوردار است. لذا باتوجه به ضعف دامنه شناخت کمی و کیفی از ابعاد دقیق این معضل اجتماعی، نمی&zwnj;توان به سادگی به نسخه&zwnj;هایی برای راهیابی کاهش و تحفیف این مسئله اهتمام کرد. با این وصف در این بخش تلاش می&zwnj;شود به برخی از اهم راهکارهای پیشگیرانه، اولیه و مقدماتی اشاره کرد؛ روش&zwnj;هایی که می&zwnj;توانند زمینه&zwnj;ساز برداشتن گام&zwnj;های بیشتری در مرحله دوم پیشگیری و درمان این معضل محسوب شوند. برخی از مهم&zwnj;ترین این روش&zwnj;ها عبارتند از:</p> <blockquote><p dir="RTL">&nbsp;</p> <p><img alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/809759_orig.jpg" style="width: 180px; height: 115px; float: right;" /></p> <p>فعال&zwnj;سازی نهادهای دیدبانی خبری و اطلاع&zwnj;رسانی و کمک&zwnj;رسانی به کودکان و خانواده&zwnj;های آنان و جلب همکاری نهادهای دولتی، آماری، برنامه&zwnj;ریزی و آموزشی از این نهادهای مردمی از دیگر ابزار&zwnj;ها و نهادهایی است که می&zwnj;تواند سبب&zwnj;ساز علنی شدن کمیت و کیفیت ابتلای کودکان به اعتیاد شود.</p> </blockquote> <p>- آموزش خانواده&zwnj;ها و ضرورت مراقبت خانواده&zwnj;ها از گرایش&zwnj;های موجود یا در حال وقوع کودکان به اعتیاد توسط نهادهای دولتی و مردمی که خلا جدی در این خصوص به چشم می&zwnj;خورد.</p> <p>&nbsp;</p> <p>- ساخت و توسعه یک نظام آماری دقیق برای احصای کودکان معتاد و در معرض اعتیاد جهت پایش، اطلاع&zwnj;رسانی، پیشگیری و درمان این مسئله اجتماعی از دیگر راهکارهای زیرساختی است که می&zwnj;تواند اطلاعات اولیه برای برنامه&zwnj;ریزی و مهار این مسئله و رهایی کودکان معتاد از اعتیاد و پیشگیری از اعتیاد کودکان دیگر را فراهم سازد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p>- فعال&zwnj;سازی نهادهای دیدبانی خبری و اطلاع&zwnj;رسانی و کمک&zwnj;رسانی به کودکان و خانواده&zwnj;های آنان و جلب همکاری نهادهای دولتی، آماری، برنامه&zwnj;ریزی و آموزشی از این نهادهای مردمی از دیگر ابزار&zwnj;ها و نهادهایی است که می&zwnj;تواند سبب&zwnj;ساز علنی شدن کمیت و کیفیت ابتلای کودکان به اعتیاد شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p>- آماده&zwnj;سازی مدارس و آموزش مقدماتی معلمان و مدیران مراکز آموزشی برای آگاهی&zwnj;بخشی به کودکان جهت پیشگیری از ابتلای ناخواسته آنان و یارگیری از مدارس به عنوان نهادهای ناظر در جامعه در حمایت از حقوق کودک از دیگر متد&zwnj;هایی است که می&zwnj;تواند نقش پیشگیرانه داشته باشد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p>- آموزش کودکان برای طرح و چاره&zwnj;جویی مسائل فردی، خانوادگی و اجتماعی برای کمک به آنان در راهیابی مسائل خود و پرهیز از گرایش و پناه آوردن به مصرف مواد مخدر به عنوان گریزگاهی برای مشکلات خود و خانواده&zwnj;شان به ویژه در مقاطع راهنمایی تحصیلی در مدارس و اجتماع نیز از روش&zwnj;های خروج از این بحران دامنگیر است.(<a href="http://www.drugabuse.gov/sites/default/files/preventingdruguse.pdf"><span dir="LTR">Preventive drug use among children,</span>۲۰۰۳</a>)</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p>- شناسایی و قطع شریان&zwnj;های حیاتی عوامل قاچاق مواد مخدر در کشور به ویژه از سوی نهاد&zwnj;ها و کارگزاران دولتی نیز از دیگر عواملی است که می&zwnj;تواند سبب ساز تضعیف ورود و توزیع مواد مخدر درکشور شود. اگرچه این امر با همه اهمیت آن، راهکاری است که در ساختار فاسد و تبهکارانه یک حکومت غیر مردمی به سختی می&zwnj;تواند زمینه عینی و تحقق یابد، ولی نهادهای حقوق بشری، حقوق کودک و مردمی باید همواره درصدد تحقق آن باشند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p>- مراقبت از خانواده&zwnj;های معتاد در فرزندزایی نیز از دیگر عواملی است که می&zwnj;تواند به طور نه ریشه&zwnj;ای ولی مقطعی کمک کند تا از تولد کودکان معتاد و پرورش کودکان معتاد در این خانواده&zwnj;ها جلوگیری به عمل آید. مادران معتاد باید پیش از بارداری به ترک اعتیاد روی آورند و پس از مراقبت&zwnj;های روحی و جسمی به زایش فرزند روی آورند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p>- بسیاری از عوامل سبب&zwnj;ساز ساختاری نظیر فقر، بیکاری، محرومیت تحصیلی، مهاجرت بی&zwnj;رویه، مهاجران غیر قانونی، فراوانی بالا و دسترسی آسان به مواد مخدر و... از زمره عواملی هستند که در کوتاه مدت نمی&zwnj;توان برای آن&zwnj;ها راهکارهای به&zwnj;سامانی در نظر گرفت. تغییرات ساختاری در مدیریت کلان سیاسی و اقتصادی و اجتماعی کشور می&zwnj;تواند چشم انداز روشن&zwnj;تری برای مقابله با پدیده اعتیاد و رشد کودکان معتاد در جامعه ایران به دست دهد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>منابع</strong>:</p> <p dir="RTL"><a href="http://noorportal.net/1/23/868/34379.aspx">اعتیاد در کمین کودکان، احمدزاده</a></p> <p dir="RTL"><a href="http://www.irsprc.org/post/detail.aspx?mc=2&amp;sc=19&amp;pc=1&amp;ctg=1&amp;c=43&amp;lang=Fa">روزانه ۳۰۰ هزار نوجوان وارد چرخه اعتیاد می شوند، خبرگزاری دانشجویان</a></p> <p dir="RTL"><a href="http://www.radiozamaneh.com/society/khiyaban/2012/04/11/13048">کاهش سن اعتیاد، زمانه</a></p> <p dir="RTL"><a href="http://anthropology.ir/node/1678">نگاهی به پدیده ایدز و اعتیاد نزدکودکان، بهنام اخوت</a></p> <p dir="RTL"><a href="http://www.iran-newspaper.com/1390/5/30/Iran/4870/Page/30/Iran_4870_30.pdf">تهران میزبان ۱۲ هزارکودک خیابانی، ایران</a></p> <p dir="RTL"><a href="http://www.dw.de/dw/article/0,,16260097,00.html">دومیلیون و دویست هزارمعتاد، ۱۳۹۱</a></p> <p dir="RTL"><a href="http://www.ghanoononline.ir/News/Item/24900/20/%D8%A7%D8%B9%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%B2-%D9%87%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D8%B1.html">اعتیاد کودکان در مرز هشدار، سعدی</a></p> <p dir="RTL">اورنگ، جميله(۱۳۷۰)، پژوهشي درباره اعتياد، انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي<span dir="LTR">.</span></p> <p dir="RTL">پورقاضي، جواد محمد(۱۳۷۰)، بررسي روند مبارزه با سوء استعمال و قاچاق مواد مخدر بعد از انقلاب</p> <p dir="RTL">رئيس دانا، فريبرز(۱۳۸۱)، بازار مواد مخدر در ايران، مجله جامعه شناسي ايران، دوره چهارم، ش2<span dir="LTR">.</span></p> <p dir="RTL">ساروخاني، باقر(۱۳۸۰)، درآمدي بر دايرةالمعارف علوم اجتماعي، تهران، انتشارات كيهان، چاپ اول<span dir="LTR">.</span></p> <p dir="RTL">فرجاد، محمد حسين(۱۳۷۷)، اعتياد، تهران، انتشارات بدر، چاپ دوم<span dir="LTR">.</span></p> <p dir="RTL">ميري آشتياني، الهام(۱۳۸۴)، جامعه شناسي اعتياد در ايران امروز، انتشارات مهاجر، تهران<span dir="LTR">.</span></p> <p dir="RTL">چكيده گزارش بررسي ومطالعه مساله اعتياد، ۱۳۸۹، دفتر مطالعات سازمان مبارزه با مواد مخدر.</p> <p>Carl G, Leukefeld and William Bukoski, 1991, Drug Abuse Prevention intervention research: Methodological issues, NIDA Research Monograph, No. 107, Maryland,&nbsp;National institute or drug abuse.</p> <p><a href="http://www.hopenetworks.org/addiction/Children%20of%20Addicts.htm">CHILDREN OF ADDICTED PARENTS,2005</a>, Important Facts</p> <p><a href="http://www.unodc.org/documents/data-and-analysis/WDR2012/WDR_2012_web_small.pdf">Word drog report, 2012, p 29</a></p> <p><a href="http://www.drugabuse.gov/sites/default/files/preventingdruguse.pdf">Preventive drug use among children, 2003</a></p> <p><a href="http://www.unicef.org/malaysia/Drug_Abuse_and_its_Impact_of_Children.pdf">DRUG ABUSE &amp; ITS IMPACT ON CHILDREN, 2007</a></p> <p dir="RTL"><a href="http://atayefi.blogspot.se/">علی طایفی جامعه شناس و پژوهشگر مسائل اجتماعی</a></p> https://archive.radiozamaneh.com/society/humanrights/2012/11/07/21445#comments ایران علی طایفی فقر کودکان معتاد حقوق انسانی ما Wed, 07 Nov 2012 06:40:11 +0000 society 21445 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/society/humanrights/2012/10/10/20508 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/society/humanrights/2012/10/10/20508" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> علی طایفی </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="180" height="101" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/edam_15.jpg?1350240511" /> </div> </div> </div> <p dir="RTL">علی طایفی - اعدام شیوه مجازاتی است که در آن صاحبان قدرت برای تنظیم مناسبات اجتماعی و به عنوان دفاع از حقوق و وجدان جمعی و برای تشفی یا التیام درد&zwnj;ها و مصایب فردی و اجتماعی بدان متوسل می&zwnj;شوند و ازاین منظر دارای سابقه دیرینه تاریخی است.</p> <!--break--><!--break--><p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">از اعدام&zwnj;های مربوط به ترور&zwnj;های دولتی و حکومتی در درون دربار شاهان ایرانی تا اعدام&zwnj;های مربوط به سال&zwnj;های پس از شکل&zwnj;گیری حکومت اسلامی در ایران؛ و همچنین اعدام&zwnj;های ناشی از نزاع&zwnj;های قبیله&zwnj;ای همگی در پیوستاری از پروژه اعدام در چاره&zwnj;جویی به مسائل قدرت و جامعه قرار دارند. دراین مقاله به انواع، زمینه&zwnj;ها و رویکردهای ناظر بر این روش برخورد با مسائل اجتماعی و فردی می&zwnj;پردازم.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">روش&zwnj;های مجازات زاجره و قصاص به جای قوانین تنبیهی و ارشادی، کهن&zwnj;ترین و به معنای امروز غیر انسانی&zwnj;ترین پاسخ و راهکار چاره&zwnj;جویی مسائل اجتماعی است. مهم&zwnj;ترین پرسش این است که چگونه و چرا یک انسان به خاطر قتل انسان دیگری، باید جانش را از دست بدهد. چگونه است که قتل پدیده&zwnj;ای مجرمانه است ولی قتل قاتل، عملی مجرمانه تلقی نمی&zwnj;شود. چه فرایندی سبب مشروعیت یکی و محکومیت دیگری می&zwnj;شود؟ متن حاضر درصدد بررسی این پرسش و تلاش برای یافتن پاسخی درخور است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">سی سال پی درپی هر روز منتظر اخبار بد و غیر انسانی هستیم. قوانین بدوی مربوط به بازتولید جامعه، همواره فرد را قربانی جامعه کرده است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">جمهوری اسلامی در ایران به دلیل ناتوانی در حل مسائل عدیده اجتماعی و فرهنگی که مسبب اصلی آن فقر ایدئولوژیک و مدیریتی و دانشی است، نه تنها در زمینه&zwnj;سازی این مسائل نظیر قتل&zwnj;ها و نزاع&zwnj;های اجتماعی، بلکه در پیامد&zwnj;های آن نیز به بد&zwnj;ترین روش به حذف صورت مسئله می&zwnj;پردازد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">نظام حقوق امروز ما نه تنها با رشد ساختارهای اجتماعی و فرهنگی ایران امروز منطبق نیست و کوس ماندگاری در دوران اولیه حقوق و قراردادهای الهی- طبیعی را می&zwnj;زند، بلکه با ساختارهای جمعیتی نیز سازگاری نشان نمی&zwnj;دهد. به نظر می&zwnj;رسد نسل گذشته در تضادی جدی با نسل کنونی و بخصوص نسل آتی قرار گرفته است و قربانیان این تضاد فقط فاقدان قدرت هستند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>انواع و اشکال اعدام در ایران</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">شواهد نشان می&zwnj;دهد اعدام فقط طناب دار نیست. در جامعه ایران، پدیده اعدام به اشکالی مختلف توسط حکومت اسلامی صورت تحقق می&zwnj;یابد. برخی از مهم&zwnj;ترین اشکال متداول و نهادینه شده در قوانین شرعی و مجازات اسلامی عبارتند از:</p> <blockquote><p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><img alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/edam.jpg" style="width: 180px; height: 158px; float: right;" /></p> <p dir="RTL">نظام حقوق امروز ما نه تنها با رشد ساختارهای اجتماعی و فرهنگی ایران امروز منطبق نیست و کوس ماندگاری در دوران اولیه حقوق و قراردادهای الهی- طبیعی را می&zwnj;زند، بلکه با ساختارهای جمعیتی نیز سازگاری نشان نمی&zwnj;دهد. به نظر می&zwnj;رسد نسل گذشته در تضادی جدی با نسل کنونی و بخصوص نسل آتی قرار گرفته است و قربانیان این تضاد فقط فاقدان قدرت هستند.</p> </blockquote> <p>۱- اعدام توسط طناب دار در میادین اجتماعی.</p> <p dir="RTL">۲-اعدام توسط تیرباران کردن محکوم یا محکومین که به ویژه در سال&zwnj;های نخست انقلاب اسلامی رایج بود نظیر قتل عامی که توسط خلخالی حاکم شرع وقت و به اذن آیت&zwnj;الله خمینی رهبر حکومت اسلامی صورت گرفت.</p> <p dir="RTL">۳-اعدام توسط ترورهای دولتی در داخل و خارج از کشور در سرکوب و حذف نیروهای اپوزیسیون نظیر واقعه میکونوس.</p> <p dir="RTL">۴-اعدام دسته جمعی در داخل زندان&zwnj;ها و بدون محاکمه فعالان سیاسی نظیر آنچه در شهریور۱۳۶۷ و به دستور آیت&zwnj;الله خمینی صورت گرفت.</p> <p dir="RTL">۵-اعدام&zwnj;های انقلابی در ماه&zwnj;های نخست انقلاب تا سال&zwnj;های پس از آن به ویژه سال ۶۰ به صورت تیرباران و آویزان کردن از طناب دار در مراکز نظامی/ انقلابی نظیر اعدام ده&zwnj;ها هزار نفر در طول دهه شصت.</p> <p dir="RTL">۶-اعدام توسط روش&zwnj;های مرموز همچون خوراندن زهر، دارو و هوا یا ضربات چاقو به صورت منفرد برای حذف افراد خاص مانند پیروز دوانی، خانواده فروهر&zwnj;ها، مختاری و پوینده و صد&zwnj;ها مورد در فهرست بلند قتل&zwnj;های زنجیره&zwnj;ای.</p> <p dir="RTL">۷-اعدام به روش تایید قتل&zwnj;های قبیله&zwnj;ای نظیر قتل ناموسی و خونی که به تائید و سکوت حکومت صورت تحقق می&zwnj;یابد.</p> <p dir="RTL">۸-اعدام به صورت سنگسار زنان در موارد خاص و تحت تایید و مشروعیت دینی/ قرآنی.</p> <p dir="RTL">۹-اعدام به صورت دسته جمعی در سقوط مرموز هواپیما&zwnj;ها، اتوبوس&zwnj;ها و تصادف&zwnj;های جاده&zwnj;ای در حذف عوامل ناسازگار با حکومت و قدرت مرکزی در آن.</p> <p dir="RTL">۱۰-اعدام&zwnj;های کاذب با نمایش صحنه&zwnj;های اعدام برای زندانیان خاص اعم از سیاسی یا جرایم عادی.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">طبیعی است بر این فهرست می&zwnj;توان اشکال دیگری نیز افزود که&zwnj; گاه به صورت منفرد و &zwnj;گاه حتی پنهان در نظام مجازات حکومتی و اسلامی صورت می&zwnj;گیرد. در نمودار زیر گوشه&zwnj;ای از دلایل مختلف ادعا شده برای اعدام به نمایش درآمده است (<a href="http://iranhr.net/spip.php?article2441">گزارش سالانه اعدام در سال ۲۰۱۱</a>):</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><img alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/alitayefithegraph.jpg" style="width: 561px; height: 400px;" /><br /> <strong>برخی شواهد آماری: حکومت ایران در رتبه اول اعدام در جهان</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در سال ۲۰۱۱ ایران با بیش از ۶۷۶ اعدام از رتبه چهارم به رتبه دوم در جهان صعود کرده است (<a href="http://iranhr.net/spip.php?article2441"><span dir="RTL">گزارش سالانه اعدام درسال </span></a><a href="http://iranhr.net/spip.php?article2441">۲۰۱۱</a>). این در حالی است که در مقایسه بین جمعیت این دوکشور، نرخ اعدام در ایران وضعیت بسیار نگران کننده&zwnj;ای را به خود گرفته است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">به عبارت دیگر از هر یک میلیون نفر، یک نفر در ایران اعدام شده&zwnj;اند. بدین&zwnj;معنا می&zwnj;توان گفت از نظر نسبت اعدام&zwnj;ها به جمعیت، ایران در رتبه نخست کشورهای دارای مجازات اعدام قرار دارد. بافرض اینکه متوسط اعدام&zwnj;شدگان در طی حکومت اسلامی در ایران معادل با حدود ۶۰۰ اعدام در سال باشد می&zwnj;توان چنین محاسبه کرد که از ابتدای وقوع انقلاب اسلامی تا کنون پس از۳۴ سال، بیش از ۲۰ هزار انسان به اشکال مختلف توسط حکومت اسلامی اعدام شده&zwnj;اند. این رقم با توجه به اعدام&zwnj;های دسته جمعی دهه شصت به ویژه ازسال ۶۰ تا ۶۷ بیش از این&zwnj;ها قابل برآورد است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/edam4.jpg" style="width: 180px; height: 114px; float: right;" /></p> <p dir="RTL">از هر یک میلیون نفر، یک نفر در ایران اعدام شده&zwnj;اند. بدین&zwnj;معنا می&zwnj;توان گفت از نظر نسبت اعدام&zwnj;ها به جمعیت، ایران در رتبه نخست کشورهای دارای مجازات اعدام قرار دارد. بافرض اینکه متوسط اعدام&zwnj;شدگان در طی حکومت اسلامی در ایران معادل با حدود ۶۰۰ اعدام در سال باشد می&zwnj;توان چنین محاسبه کرد که از ابتدای وقوع انقلاب اسلامی تا کنون پس از۳۴ سال، بیش از ۲۰ هزار انسان به اشکال مختلف توسط حکومت اسلامی اعدام شده&zwnj;اند.</p> </blockquote> <p dir="RTL">ازمنظر دیگری می&zwnj;توان به نرخ جرایم در کشور نیز نگاهی کرد. از نظر تعداد زندانی نیز ایران با ۱۶۳ هزار و ۵۲۶ زندانی در سال ۲۰۰۳، در بین ۱۶۴ کشور رتبه دهم را به خود اختصاص داده است. از منظری دیگر نسبت جنسی زندانیان نشان می&zwnj;دهد فقط ۵. ۳ (سه و نیم) درصد از آنان زن هستند و ازاین نظر نیز از بین ۱۳۴ کشوری که دارای زندانی زن بوده&zwnj;اند رتبه ۸۴ را اتخاذ کرده است. همچنین شواهد گویای این امر است که از هر ۱۰۰هزار نفر، ۲۲۶ نفر ایرانی در زندان به&zwnj;سر می&zwnj;برند. این شاخص در مقایسه با مقیاس جهانی جایگاه ایران را در رتبه ۳۳ قرار می&zwnj;دهد (<a href="http://taravosh.blogfa.com/post-16.aspx"><span dir="RTL">رتبه </span></a><a href="http://taravosh.blogfa.com/post-16.aspx">۳۳</a> ایران از نظر اعدام). این آمار نشان از یک واقعیت دارد که با افزایش نرخ اعدام&zwnj;ها در ایران، نرخ جرایم نه تنها رو به کاهش نگذاشته بلکه به دلیل وجود بسترهای بحران&zwnj;زا همچنان رو به افزایش است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">اُلیور هندریش، فعال ضد اعدام در سازمان عفو بین&zwnj;الملل در آلمان، بر این عقیده است که جهان در مجموع در حال حرکت به سوی حذف کامل حکم اعدام است. به اعتقاد او، حتی یک اعدام هم زیاد است و هنوز هم بسیارند کشورهایی که حکم اعدام و اغلب در پی محاکمه&zwnj;های غیر منصفانه صادر می&zwnj;کنند. هندریش معتقد است در قرن بیست و یکم، گردن&zwnj;زدن، به دار آویختن، تیرباران و سنگسار کردن یا با صندلی الکتریکی و تزریق سم کشتن جایی ندراند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">به اعتقاد او، اعدام &laquo;یک شکنجه جسمی و روحی قانونی&raquo; است که به مرگی منتهی می&zwnj;شود که دولت&zwnj;ها آن&zwnj;را سازماندهی می&zwnj;کنند. کمپین بین&zwnj;المللی حقوق بشر در ایران اسامی ۱۱۴ متهم نوجوان (<a href="http://www.iran-emrooz.net/index.php?/news1/16188/"><span dir="RTL">یکصدوچهارده متهم در انتظار اعدام</span></a>) را منتشر کرده است که در انتظار اعدام به سر می&zwnj;برند. این اولین بار است که چنین فهرستی در دسترس قرارگرفته و به طرح جزئیات اعدام متهمان به ارتکاب جرم زیر ۱۸ سال پرداخته است که جزشماری از کشور&zwnj;ها، بقیه آن را منع کرده&zwnj;اند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>برخی رویکردها و چالش&zwnj;ها</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <ul> <li dir="RTL"> درمیان مباحث مربوط به اعدام فارغ از هرگونه ارزشگذاری، همه در لغو اعدام هم نظر نیستند. می&zwnj;دانیم بسیاری از مردم نیز اعدام را به عنوان روشی برای التیام روح صدمه دیده و زخمی جامعه و خانواده آسیب دیده یا مقتول تجویز می&zwnj;کنند. از این&zwnj;رو در این میان دو دیدگاه وجود دارد. ازسوی دیگر رویکرد دیگری بر ناکارآمدی، غیر انسانی بودن، بدویت نوع نگاه به جرم، کیفر و مجازات تاکید دارد. این دو رویکرد اگرچه دارای گزاره&zwnj;های متناقضی است ولی دارای نقطه شروع مشترکی نیز هست. در اینجا به برخی رویکرد&zwnj;ها و همزمان چالش&zwnj;های مرتبط با آن توجه می&zwnj;شود:</li> <li dir="RTL"> &nbsp;</li> <li dir="RTL"> - به تعبیر دورکیم قوانین و مقررات هر جامعه&zwnj;ای بر حسب میزان تکامل اجتماعی و فرهنگی آن پاسخگوی نیاز&zwnj;های ساختاری روابط و مناسبات خاص هر دوره تاریخی است. از نظر او در جوامع ابتدایی و سنتی با تسلط اقتصاد معیشتی و روابط قبیله&zwnj;ای و همچنین سلطه روابط غیر دمکراتیک و استبدادی، تمامی قوانین ناظر بر مجازات حذفی و انتقامجویانه بوده و جهت زاجره داشته یا مبتنی بر زجر مجرمان بوده است. رهبران این نوع از اجتماعات با بهره گیری از این روش می&zwnj;توانستند به تنظیم و تضمین مناسباتی بپردازند که منافع آنان را در پی داشته است و شالوده روابط موجود اجتماعی را حفظ می&zwnj;کند.(امیل دورکیم، ۱۳۶۳)</li> <li dir="RTL"> &nbsp;</li> <li dir="RTL"> - به نظر میشل فوکو در نظام کیفری قدیم تنها هدف مجازات ایجاد رعب و وحشت بود. به همین دلیل مجازات&zwnj; بیشتر به صورت زجر دادن در منظر عموم بود و مجازاتی که همگان شاهد آن نبودند معنایی نداشت. دراین دیدمان/ پارادایم بدن انسان کانونی&zwnj;ترین موضوع حمایت از وجدان جمعی و برخورد با جرایمی است که خلاف هنجارهای عمومی رخ می&zwnj;دهد. درمیان دیدگاه&zwnj;های مختلف در بررسی ابعاد اعدام، به ویژه از منظر جامعه&zwnj;شناختی، این رویکرد وجود دارد که پدیده&zwnj;ای که توسط عامه مردم پذیرفته است، مشروعیت دارد، ولی آیا هرآنچه مردم عامی انجام می&zwnj;دهند با تحلیل اجتماعی و نظری می&zwnj;توان به سراغ حفظ و تایید آن شتافت.</li> </ul> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">به تعبیر هگل روشنفکر کسی است که عقل خودبنیاد دارد نه عقل سلیمی که آحاد یک ملت بدان باور دارند. روشنفکر کسی است که خلاف جریان آب، یعنی علیه استاندارد کردن و نرمال کردن جامعه بستیزد که در نقاب وجدان اجتماعی و با سلاح قدرت اعمال زور می&zwnj;کند. در فضای دانشگاهی نیز &zwnj;گاه شاهد چنین رویکردهایی هستیم که بر موضوع اعدام به عنوان یک رویکرد در تعدیل جرایم و تامین حس انتقام فردی صحه می&zwnj;گذارند. به طوری که درجایی یک محقق مسائل اجتماعی می&zwnj;نویسد: &laquo;نمی&zwnj;توان و حتی نباید با آن (اعدام) مخالفت کرد و چه بسا استقبال از آن نیز مفید و لازم است&raquo; و اینکه &laquo;در غرب به هر دلیلی وجود چنین حکمی را نمی&zwnj;پسندند، لزوماً دلیل بر غلط بودن و نفی آن نیست.&raquo; (<a href="http://www.ayande.ir/1386/07/post_360.html">درباب حکم اعدام، عبدی</a>)</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">درنقد این رویکرد باید اذعان کرد نقش یک متفکر اجتماعی فقط توجیه وضع موجود نیست. استناد به آمریکا و کشورهایی مانند آن به ویژه در ممالک اسلامی سند معتبری برای توجیه امرغیر انسانی و ضد حقوق بشری و ضد جامعه&zwnj;ای نیست.</p> <blockquote><p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><img alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/edamm.jpg" style="width: 180px; height: 120px; float: right;" /></p> <p dir="RTL">در نظام حقوقی جدید بسیاری از مفاهیم از جمله حقوق شهروندی مبتنی بر فرد گرایی، حقوق زنان و کودکان بازنویسی و باز&zwnj;اندیشی شدند. از این&zwnj;رو روح قوانین در شکل توسعه یافته آن بویژه با توجه به شاخص&zwnj;های انسانی، دفاع از حق حیات و کرامت انسان در جامعه است و دیگر فرد قربانی حفظ و دفاع از جامعه نمی&zwnj;شود. در نظام جدید درباره فایده کیفر برای جامعه و فرد مجرم چون و چرا می&zwnj;شود. اگرچه هیچگاه هدف مجازات و نیز پیشگیری از وقوع جرم فراموش نشده است ولی هدف اخیر نیز به آن اضافه شده است.</p> </blockquote> <p dir="RTL">- در نظام حقوقی جدید بسیاری از مفاهیم از جمله حقوق شهروندی مبتنی بر فرد گرایی، حقوق زنان و کودکان بازنویسی و باز&zwnj;اندیشی شدند. از این&zwnj;رو روح قوانین در شکل توسعه یافته آن بویژه با توجه به شاخص&zwnj;های انسانی، دفاع از حق حیات و کرامت انسان در جامعه است و دیگر فرد قربانی حفظ و دفاع از جامعه نمی&zwnj;شود. در نظام جدید درباره فایده کیفر برای جامعه و فرد مجرم چون و چرا می&zwnj;شود. اگرچه هیچگاه هدف مجازات و نیز پیشگیری از وقوع جرم فراموش نشده است ولی هدف اخیر نیز به آن اضافه شده است. در این نظام، تنبیه دستخوش دو تغییر مهم می&zwnj;&zwnj;شود. اول اینکه دیگر متوجه جسم و بدن نیست، بلکه قلب و &zwnj;اندیشه، اراده و امیال فرد هدف قرار می&zwnj;گیرد. دوم اینکه در منظر عام صورت نمی&zwnj;گیرد و مردم از صحنه مجازات غایب می&zwnj;شوند. به همین دلیل، در این نظام، زندان که آزادی فرد را سلب می&zwnj;کند، شیوه اصلی تنبیه شناخته &zwnj;شده &zwnj;است و مجازات بدنی و از جمله اعدام در بسیاری از کشور&zwnj;ها لغو شده یا در عمل اجرا نمی&zwnj;&zwnj;شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">- قصاص در فقه اسلامی بیانگر نوعی مقابله به مثل است تا به نحوی بتواند از این رهگذر حق را به صاحب حق برساند. در اینجا مدعی العموم که بر پایه قوانین اسلامی نمایندگی استیفای حق مؤمنان را برعهده دارد به عنوان نماینده حکومت اسلامی یا خدا و نه نماینده منتخب مردم برای حفظ همبستگی جامعه به تکرار عمل مجرمانه علیه مجرم فرمان می&zwnj;دهد. از این منظر قصاص و مبانی مجازات اسلامی در ایران ناظر بر حفظ و ارزش کرامت انسان نیست، بلکه برای عبرت جامعه، فرد را قربانی اسطوره قدرت و جامعه می&zwnj;کند. این رویکرد از بعد نظری به تعبیر کوراسو مبتنی بر نگاه و تحلیل بیولوژیک استوار است و علاوه بر اینکه سن بلوغ را مبنای مسئولیت پذیری مدنی فرد تلقی می&zwnj;کند (<a href="http://radiozamaneh.com/reflections/2012/09/07/19344">نگاه جامعه شناختی به کودکی، طایفی</a>)، ازمنظر کیفری نیز چشم را دربرابر چشم و دست را در برابر دست به قصاص می&zwnj;نشیند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <ul> <li dir="RTL"> - فشار روانی و ناگزیری خانواده و بازماندگان فرد آسیب دیده و یا کشته شده به گونه&zwnj;ای است که حس انتقامجویی تقویت می&zwnj;شود و بدین ترتیب خشونت، خشونت می&zwnj;زاید. انتشار اخبار و انعکاس و اقدام آن در پهنه&zwnj;های عمومی زندگی اجتماعی، بیش از آنکه عامل پیشگیرانه باشد، میل به خشونت را افزایش می&zwnj;دهد. شواهد حداقل دراین خصوص کافی است نشان دهد که پس از گذشت سی سال از وقوع انقلاب اسلامی درایران، میزان رشد زندانیان در ایران بیش ازهفت برابر ولی نرخ رشد جمعیت تقریبا دوبرابر شده است و به ازای هر چهار نفر بالای هجده سال یک پرونده قضایی گشوده شده است (<a href="http://www.persian.rfi.fr/%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87/20120116-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%B2%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D8%B1-%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D9%81%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A7%DB%8C-%D9%A1%D9%A8-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%DB%8C%DA%A9-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%82%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D9%84-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF">هر چهار نفر یک پرونده قضایی</a>). پیامد مستقیم احکام خشونت بار اعدام و قصاص رشد روزافزون نرخ جرایم و خشونت در پی خشونت است.</li> </ul> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <ul> <li dir="RTL"> - نظام حقوقی جامعه نمی&zwnj;تواند به دنبال تسویه حساب و انتقامجویی برود. کسانی که فرزندانشان یا عزیزانشان کشته شده&zwnj;اند می&zwnj;بایست به نحوی آموزش ببینند که به جای حس انتقام، حس ترمیم در دل و یادشان بپرورانند. این یک حکم تنبیهی است که ناظر بر نظام حقوقی در دنیای معاصر است. ممالکی که عمدتاً رهیافت توسعه سجایای انسانی و کرامت او را مبنا نهاده&zwnj;اند، به جای اعدام به حذف عواملی دست یازیده&zwnj;اند که سبب ساز وقوع جرایمی می&zwnj;شود که به نظر و تا پیش از این مستحق اعدام بوده است. اعدام فقط یک روش پیشگیری از وقوع جرایم است و بسیاری از کشورهای اروپایی در تحقق سایر عوامل کاهنده جرایم به دور از ابزار اعدام به موفقیت&zwnj;هایی دست یافته&zwnj;اند. اگرچه تکلیف ممالکی مانند انگلستان و آمریکا در این بین متفاوت و خاص است.</li> <li dir="RTL"> &nbsp;</li> </ul> <p dir="RTL">- &nbsp;به نظر می&zwnj;رسد با ادامه سیاست&zwnj;های غلط در زمینه آموزش و پرورش کودکان، عدم پوشش تحصیلی کامل برای قریب سه میلیون نفر کودک، فقر و محرومیت در مناطق شهری و حاشیه شهری با چهره کودکانه شده، بیکاری والدین، اعتیاد روز افزون و توسعه آن در بین بیش از یک میلیون کودک دانش&zwnj;آموز، کار و زندگی بیش از دومیلیون کودک در خیابان، بی&zwnj;هویتی و فقدان شناسنامه بیش از یکصدهزارنفر کودک و ده&zwnj;ها مسئله دیگر، بر فهرست اعدام کودکان و حتی بزرگسالان روزبه روز افزوده می&zwnj;شود. از این&zwnj;رو با دامنه چنین روندی سرانه چوبه&zwnj;های دار در کشور به جای افزایش سرانه درآمد و رفاه و امنیت ملی، ازدیاد می&zwnj;یابد. اعدام، به ویژه اعدام کودکان، دور باطل و گردونه شومی است که در آن بزرگسالان با سوءتدبیر و عدم پاسخگویی به موقع به نیازهای کودکان و نوجوانان، هزینه ناکارآمدی سیاست&zwnj;ها و عملکر خود را برعهده کودکان نهاده و مردم را نیز می&zwnj;شورانند که اگر شما اعدام نمی&zwnj;کنید بدهید ما با دستانمان چنین می&zwnj;کنیم.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>نتیجه گیری</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <ul> <li dir="RTL"> اعدام صرف نظر ازانواع آن و برکنار از اعدام کودک یا بزرگسال، بد&zwnj;ترین و شنیع&zwnj;ترین و در عین حال عاجزانه&zwnj;ترین راهکار در چاره&zwnj;جویی مسائل اجتماعی است و در این رهگذر صورت مسئله پاک نمی&zwnj;شود. در ممالک غیر اسلامی، نظام مدیریت سیاسی و اجتماعی به چنان سجایای انسانی رسیده است که موضوع اعدام انسان به ویژه اعدام کودکان را به چالش کشیده&zwnj;اند.</li> </ul> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/edammm.jpg" style="width: 180px; height: 128px; float: right;" /></p> <p dir="RTL">درایران دولت نه تنها پاسخگوی مردم نیست، بلکه ظاهراً ملت پاسخگوی اوست. چنانکه بسیاری از قواعد دیگر این مرزوبوم با اصول جهانی و انسان پسند سازگار نیست، دولت نیز تاوان ناتوانی خود را از ملت می&zwnj;ستاند و کودکان و جوانان قربانی شده، در نتیجه عملکرد غلط اقتصادی و اجتماعی- فرهنگی دولت، ناشکفته جان می&zwnj;دهند. چرخه عمرانسان به عنوان اشرف مخلوقات در یک جامعه اسلامی به چنان ذلالتی می&zwnj;رسد که حذفش مقدم بر خلقش می&zwnj;شود. به نظر می&zwnj;رسد قطار مرگ و اعدام همچنان سوت&zwnj;کشان در راه است.</p> </blockquote> <p dir="RTL">کودکان در ممالک اروپایی مهم&zwnj;ترین موقعیت حقوقی را دارند و از دوره شکل&zwnj;گیری جنین تا سن ۱۸ سالگی، همه کودکان تحت حمایت قانونگذار و دولت به عنوان خرد و روح جمعی است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <ul> <li dir="RTL"> درایران دولت نه تنها پاسخگوی مردم نیست، بلکه ظاهراً ملت پاسخگوی اوست. چنانکه بسیاری از قواعد دیگر این مرزوبوم با اصول جهانی و انسان پسند سازگار نیست، دولت نیز تاوان ناتوانی خود را از ملت می&zwnj;ستاند و کودکان و جوانان قربانی شده، در نتیجه عملکرد غلط اقتصادی و اجتماعی- فرهنگی دولت، ناشکفته جان می&zwnj;دهند. چرخه عمرانسان به عنوان اشرف مخلوقات در یک جامعه اسلامی به چنان ذلالتی می&zwnj;رسد که حذفش مقدم بر خلقش می&zwnj;شود. به نظر می&zwnj;رسد قطار مرگ و اعدام همچنان سوت&zwnj;کشان در راه است (<a href="http://iranhr.net/spip.php?article2567">هشدار اعدام&zwnj;های دسته جمعی، سازمان حقوق بشر</a>) و صدای اعدامی&zwnj;های در صف نوبت را کسی نمی&zwnj;شنود و مدعی العموم به جای غرامت از عاملان وقوع جرایم و مصایب، قربانیان را به مسلخ می&zwnj;فرستد.</li> </ul> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <ul> <li dir="RTL"> قوانین همه برگرفته از واقعیت&zwnj;های اجتماعی هستند حتی اگر مسبوق به ماخذ الهی باشند. از این&zwnj;رو به استناد نظریات بسیاری در حوزه مبانی جامعه&zwnj;شناختی، زمانی که ارزش&zwnj;ها وهنجار&zwnj;ها با ساخت و سازه&zwnj;های اجتماعی همسازی نشان نمی&zwnj;دهد نمی&zwnj;توان واقعیت را قربانی ارزش&zwnj;ها و هنجار&zwnj;ها ساخت. تقدس انسان به عنوان یک موجود اجتماعی مقدم بر تقدس ارزش&zwnj;ها و هنجارهای انسان ساخت است. هنجار&zwnj;ها باید درخدمت واقعیت و تحول آن به سوی بقای پویا باشد. بااین مقدمه می&zwnj;توان چنین نتیجه گرفت:</li> <li dir="RTL"> &nbsp;</li> </ul> <p dir="RTL">- اعدام هر مجرمی، نابودی عنصرجرم نیست. جرم یک پدیده اجتماعی است نه بیولوژیک و فردی. هیچ انسانی بالذاته مجرم یا تبهکار نیست. جرم ریشه در ساختار اجتماعی دارد. جرم یک برساخته اجتماعی است. در مواردی جرم محصول ضعف در قانون و مدیریت توسعه است. لذا برای کاهش جرم اعدام کارساز نیست.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">- اعدام یک مجرم یعنی منفردسازی یک پدیده به نام جرم. به تعبیر فوکو این منفردسازی فقط ناشی از قدرت نیروی مسلطی است که در تشت ادراکی&zwnj;اش جرم را نقض قاعده بازی مورد علاقه او می&zwnj;داند. در اینجا اعدام نمادی از حفظ قدرت و وضع موجود است. اعدام دراین معنا تهدیدی برای حافظان قدرت و پوششی برای فرار از قبول مسئولیت در بروز نارسایی&zwnj;هاست.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">- اعدام بازتولید خشونت است. فلسفه وجودی اعدام از زمان های دور، به شکل نانوشته&zwnj;ای این بوده که خشونت را نفی سازد، هرچند به صورت بدوی آن. اینک درجامعه امروز با توسعه اندیشه اجتماعی و همچنین ناکارکردی این روش، اعدام ناقض امر خشونت&zwnj;زدایی است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">- یک مجرم محصول فرایندهای اجتماعی است و جرم یک برساخته اجتماعی محسوب می&zwnj;شود. دراین خصوص باید به بازخوانی انتقادی ساختار&zwnj;ها و قوانین و بستر اجتماعی پرداخت که میزان جرایم و مجرمان آن برخلاف اعدام&zwnj;ها روزافزون است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">- در اکثر کشورهای به ویژه اسکاندیناوی که نرخ اعدام صفر است، میزان جرایم در کمترین حد خود قرار دارد و تعداد زندانی در این ممالک در حداقل میزان خود. اگرچه جرم&zwnj;های مدرن در دنیای امروز متفاوت از جرایمی است که مثلاً در ایران به وقوع می&zwnj;پیوندد. در ایران زنی که متقاضی حق برابر با مرد است مثلاً در طلاق یا سرپرستی کودک، در صورت اصرار براین حق مستوجب زندان و مرتکب جرم شناخته می&zwnj;شود، ولی در سوئد مردی که حق برابر زن خود به عنوان همسر را ندهد مجرم شناخته می&zwnj;شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">- اعدام یعنی سلب ناخواسته حق زندگی یک شخص. این عمل خواه توسط مجرم مرتکب به قتل صورت گیرد خواه از سوی نهاد قضایی و حقوقی و نظام مجازات اسلامی یا هر عنوان دیگری، مترادف با&zwnj;&zwnj; همان سلب ناخواسته حق زندگی است. به تعبیر دیگر اعدام خود یک جرم است و شخص یا نهاد صادر کننده حکم اعدام خود مجرم شناخته می&zwnj;شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">- قاتل و مقتول هردو قربانی شرایط نامتناسب با سجایای انسانی هستند. به تعبیر کارل مارکس، برای ایجاد سجایای انسانی باید جامعه را انسانی کرد. با اعدام انسان، پیش از هرچیز سجایای انسانی مورد تهاجم و تهدید قرار می&zwnj;گیرد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">- در این میان نقش رهبران دینی و متشرعین نیز بسیار حائز اهمیت است که بتوانند به بازنگری و تظبیق شرع اسلامی با ضرورت&zwnj;های امروز جوامع مدرن و حقوق نوین بپردازند. درغیر این صورت و دراثر به تن کردن پوشش کهنه متعلق به هزاره&zwnj;های قبل به تن و اندام انسان امروزی و بالغ، علاوه براینکه قربانی نخست آن انسان خواهد بود، قربانی دیگر آن مبانی دینی است. برای حرکت به سوی لغو اعدام خواه برای کودکان یا بزرگسالان، مبارزه با اندیشه اعدام مهم&zwnj;تر از خود اعدام است. کمپین&zwnj;های حقوق بشری اگر بتوانند در کارنامه فعالیت خود یک اثر بر جای بگذارند همانا که بتوانند با بسیج تمامی نیروهای فعال و همسو در عرصه ملی و بین&zwnj;المللی به فراخوان عمومی برای ایجاد فشار بر دولت جمهوری اسلامی جهت لغو اعدام از قوانین مدنی و کیفری در کشور بپردازند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">- روح قوانین کیفری و جزایی درباره حقوق کودک بسیار متناقض است. از سویی کودکی پدیده&zwnj;ای حاشیه&zwnj;نشین است و کودکان کمترین حقوق دفاع و برخورداری از حقوق اجتماعی از آموزش و تفریح گرفته تا پوشاک، مسکن و تغذیه مناسب را دارند و در فرایند&zwnj;های تصمیم&zwnj;گیری نیز نقشی بدانان محول نمی&zwnj;شود، ولی همین کودک در ارتکاب جرمی مانند بزرگسال در انتظار مرگ تا رسیدن به سن قانونی مرگ، روزانه بار&zwnj;ها مرگ را به تخیل و کابوس می&zwnj;گذراند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">اعدام کودکی به جرم قتل کودکی دیگر توسط بزرگسالانی که خود در زایش این جرایم دست داشته و زمینه&zwnj;ساز این آسیب&zwnj;پذیری و آسیب&zwnj;زایی هستند و اینک نیز همین بزرگسالان به حذف مسائلی که خود به بار آورده و از حل و فصل ان ناتوان هستند، اعدام فقط یک انسان نیست. این عمل یعنی اعدام همانند عمل قتل آن کودک، هر دو در ماهیت جرم محسوب می&zwnj;شوند و هرگز نمی&zwnj;توان پاسخ امری آسیب&zwnj;شناختی را با امری آسیب ساز دیگر به چاره جویی نشست.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">منابع:</p> <p dir="RTL"><a href="http://taravosh.blogfa.com/post-16.aspx">رتبه ۳۳ ایران از نظر اعدام</a></p> <p dir="RTL"><a href="http://www.iran-emrooz.net/index.php?/news1/16188/">یکصدوچهارده متهم درانتظاراعدام</a></p> <p dir="RTL"><a href="http://www.ayande.ir/1386/07/post_360.html">درباب حکم اعدام، عبدی</a></p> <p dir="RTL"><a href="http://iranhr.net/spip.php?article2441">گزارش سالانه اعدام درسال ۲۰۱۱</a></p> <p dir="RTL"><a href="http://radiozamaneh.com/reflections/2012/09/07/19344">نگاه جامعه شناختی به کودک، طایفی</a></p> <p dir="RTL">امیل دورکیم، ۱۳۶۳؛ گیدنز، انتونی؛ ترجمه اباذری، یوسف</p> <p dir="RTL"><a href="http://www.persian.rfi.fr/%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87/20120116-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%B2%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D8%B1-%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D9%81%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A7%DB%8C-%D9%A1%D9%A8-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%DB%8C%DA%A9-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%82%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D9%84-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF">هر چهار نفر یک پرونده قضایی</a></p> <p dir="RTL"><a href="http://iranhr.net/spip.php?article2567">هشداراعدامهای دسته جمعی، سازمان حقوق بشر</a></p> https://archive.radiozamaneh.com/society/humanrights/2012/10/10/20508#comments اعدام در ایران علی طایفی حقوق انسانی ما Wed, 10 Oct 2012 08:14:34 +0000 society 20508 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/reflections/2012/10/07/20385 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/reflections/2012/10/07/20385" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> علی طایفی </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="874" height="565" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/generationen.jpg?1350401102" /> </div> </div> </div> <p dir="RTL">علی طایفی &minus; مسئله شکاف بین نسلی از جمله پدیده&zwnj;های اجتماعی است که با افزایش نسبت سنی کودکان وجوانان در ساختار جمعیت هر جامعه&zwnj;ای پدید آمده و در عصر معاصر سخت متأثر از فرایند&zwnj;های مدرانیزاسیون یا نوسازی&zwnj;های جامعه است. نمود مسئله این گونه است: گروه سنی بزرگی در برابر ارزشها و هنجارهای خانواده/والدین و بزرگسالان/سالمندان می&zwnj;ایستد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <!--break--><!--break--><p dir="RTL">برخی معتقدند که شکاف بین نسلی بویژه در جوامعی که در مرحله گذار تاریخیِ خود از شکل جامعه سنتی به توسعه اجتماعی گام بر میدارند، واقعیتی اجتناب ناپذیر است و بسیاری از جوامع، در مقاطع زمانی مختلف با این پدیده روبرو بودهاند. جامعهای که درمرحله گذار قرارمیگیرد، استعداد و آمادگی بیشتری در جهت ایجاد شکافهای اجتماعی و از جمله شکاف بین نسلی از خود نشان میدهد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">ازسوی دیگر برخی با تاکید بر بی هنجار بودن شکاف بین نسلی معتقدند مفهوم چنین شکافی به چگونگی وقفه یا تضاد در فرایند تداوم فرهنگ یک جامعه از نسلی به نسل دیگر اشاره دارد. مبتنی بر این نگرش سنت گرا، چنانچه فرآیند اجتماعی کردنِ کودکان، نوجوانان و جوانان به شکلی مطلوب از نسلی به نسل دیگر منتقل شده و بازتولید فرهنگی به نحو احسن انجام پذیرد، میزان اشتراک فرهنگی بین دو نسل روندی صعودی پیدا کرده و اختلاف فاحشی میان این دو به وجود نمیآید (پناهی، ۲:۱۳۸۳).</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">امیل دورکیم، جامعه شناس فرانسوی ضمن اشاره به انتقال انسجام اجتماعی از شکل مکانیکی به ارگانیکی، آثار آن را به صورت بروز بی&zwnj;هنجاری، اختلال و نابسامانی در روابط، قواعد و ارزش&zwnj;های اجتماعی بررسی کرد<span dir="LTR">.</span> وی با نگاهی گذرا به تاریخ نشان داد که چگونه با گذاربه جامعه ارگانیکی امکانات تاز&zwnj;ه&zwnj;ای برای آزادی پدید می&zwnj;آید، وجدان جمعی ضعیف می&zwnj;شود، فردیت افراد رشد می&zwnj;یابد و اختلال و نابسامانی در قواعد و ارزش&zwnj;ها شایع می&zwnj;گردد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">از سوی دیگر کارل مانهایم جامعه&zwnj; شناس مجاری، نسل را شامل افرادی می&zwnj;داند که موقعیت مشترکی در فرایند تاریخی و اجتماعی دارند<span dir="LTR">.</span> مانهایم بیشتر به تجربه نسلی تکیه می&zwnj;کند ومعتقد است که هر نسلی دارای تجربیات متفاوت از نسل قبل خود می&zwnj;باشد. وی بین همزیست&zwnj;ها، آنهایی که در یک زمان زندگی می&zwnj;کنند و هم&zwnj;زمان&zwnj;ها، آنهایی که هم سن هستند تمایز قائل می&zwnj;شود. هم&zwnj;زمان&zwnj;ها، چیزی که او از آن تحت عنوان واحد نسلی یاد می&zwnj;کند دارای ویژگی&zwnj;های زیر هستند<span dir="LTR">:</span></p> <p dir="RTL">الف) دارای محل مشترک در جریان اجتماعی و تاریخی هستند،</p> <p dir="RTL">ب) سرنوشت و علقه مشترک دارند،</p> <p dir="RTL">پ) دارای هویت واحد بر اساس تجربه مشترک هستند (<a href="http://socialsciences.ir/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=121:1390-11-09-08-59-46&amp;catid=47:1390-09-27-14-20-27&amp;Itemid=61">رحیمی، محمد ۱۳۹۰</a>).</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">از منظر جامعهشناسی، فضای تاریخی، اجتماعی و فرهنگی که هر نسل در درون آن قرار میگیرد و همچنین واقعیات و تحولات اجتماعی که تمامیِ نسلها با آن مواجه میشوند، نقشی اساسی در چگونگیِ شکلگیری بینش، نگرش و شیوههای برخورد آن نسل با پدیدههای مورد نظر ایفا میکند. برای مثال، آیزنشتات در تحلیلی که از نسلها و روابط بین نسلی ارائه داده است، به وضوح نشان داده که درک هر انسان از جامعه، اشیاء و زندگی، مبتنی بر شرایطی است که در آن رشد یافته، تجاربی که به دست آورده و مرارتهایی که متحمل شده است. بر همین اساس، رفتار نسلی که در شرایط جنگ و محرومیت رشد یافته، بسیار متفاوت از نسلی است که همواره شاهد صلح و رفاه بوده است (روشه، ۱۳۶:۱۳۶۸).</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">به&nbsp;عقیده هربرت مید، دگرگونی&zwnj;های اجتماعی شتابان، فرایند انتقال فرهنگ از نسلی به نسل دیگر و یا فرایند اجتماعی&zwnj;شدن را دچار مشکل و وقفه نموده و بین دو نسل اختلاف تجربه و فرهنگ ایجاد کرده است. مید برای تبیین روابط بین والدین و فرزندان از حیث جامعه&zwnj;پذیری، از سه نوع فرهنگ سخن می&zwnj;گوید:</p> <p dir="RTL">الف) فرهنگ نیاکان&zwnj; گرا: که در آن تغییر چنان کند و درک&zwnj;ناپذیر است که نیاکان، نوادگان تازه به دنیا آمده خود را در آغوش می&zwnj;گیرند و نمی&zwnj;توانند جز زندگانی زیسته گذشته خود، آینده دیگری را برای کودکانشان به تصور آورند. این نوع جامعه، جامعه&zwnj;ای است که در آن فرهنگ قبلی تعیین&zwnj;کننده ماهیت فرهنگ بعدی است.</p> <p dir="RTL">ب) فرهنگ همسال&zwnj; گرا: که در آن سرمشق عام افراد جامعه، رفتار معاصران خویش است. در این نوع جامعه شرایط تحول بنحوی است که نسل گذشته، صورت مناسبی برای حیات اجتماعی نسل بعدی نیست و نسل&zwnj;ها می&zwnj;پذیرند که شرایط و مقتضیات خاص خود را دارند و هر یک دردنیای خود زندگی می&zwnj;کنند. لذا جریان این انتقال، ناقص است.</p> <p dir="RTL">پ) فرهنگ جوان&zwnj; گرا: که در آن همسالان بیش از همیشه در مقام سرمشق رفتاری، جانشین پدر و مادرها می&zwnj;شوند. در این وضعیت جامعه با تحولات عمیق و وسیع مواجه می&zwnj;شود و نسل گذشته دیگر نمی&zwnj;تواند الگو و معیاری برای حیات اجتماعی جامعه باشد و نسل جدید هم وضعیت حال و گذشته را محکوم می&zwnj;کند و به دنبال ایجاد شرایط جدیدی است (<a href="http://socialsciences.ir/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=121:1390-11-09-08-59-46&amp;catid=47:1390-09-27-14-20-27&amp;Itemid=61">رحیمی، محمد</a>، ۱۳۹۰).</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">دراین مقاله تاکید اصلی بر شناسایی شکاف بین نسلی از دومنظر تاریخی/طولی از پیش از انقلاب تا پس از آن، و منظر جامعه شناختی بمعنای برشی/عرضی پس ار انقلاب است. در اینجا وقایع انقلاب و جنگ بعنوان دو واقعه مهمی که می&zwnj;تواند طبق نظریه&zwnj;های پیش گفته شده نقطه عطفی در تعیین مقایسه همگرایی یا واگرایی یک یا چند نسل تلقی شود و در این رهگذر شکاف نسلی در قالب فرهنگ جوان گرا در برابر فرهنگ نیاکان مدار، مورد تحلیل قرار می&zwnj;گیرد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>شکل&zwnj;یابی شکاف بین نسلی در ایران معاصر</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">درجامعه ایران و تا چند دهه پیش این ضرب المثل &laquo;پسر کو ندارد نشان از پدر&raquo; گویای بخشی از واقعیت اجتماعی نسل نیاکان مدار بود. سالها و دهه&zwnj;های پیش که جامعه ایران بدور از تحولات جهانی در ساختارهای بسته، روابط ارگانیک عشیرتی، جمعیت اندک، ارتباطات محدود اجتماعی و در کل ساختاری سنتی می&zwnj;زیست، همواره نسل در پی نسل همان درو می&zwnj;نمود که پیشینیان می&zwnj;کاشتند. در ساختار بسته دهه&zwnj;های پیش از انقلاب ایران از چند جهت می&zwnj;توان بارقه&zwnj;های این ویژگی فرهنگی را باز جست:</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">الف)&nbsp;از بعد ساختار خانواده، به دلیل گسترده بودن مناسبات اجتماعی و خویشاوندی و سیطره درون همسرگزینی از یکسو و سلطه قدرت پدر در خانواده و مرد گرایی مفرط از سوی دیگر، همواره پسر در خانواده چنان تربیت یافته و جامعه پذیری را طی می&zwnj;کرد که قدم در جای پای پدر می&zwnj;نهاد. پدر در این ساختار نماد قدرت بزرگسالی و جامعه بود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">ب) از بعد سیاست نیز اصولا پیرسالاری و شیخوخیت که مبتنی بر کسب تجربه بیشتر و دریدن پیراهن&zwnj;های بیشتر بود، مقوم همین کارکرد&zwnj;ها بود. مناسبات ارباب/ رعیتی، پدرسالاری و در نهایت پیر سالاری چنان اقتضا و به نیازهای ساختاری وقت پاسخ می&zwnj;داد که ریش سفیدها از مشروعیت بیشتری برخوردار بودند. نظام ولایی در ساختار خانواده که نخست به پدر و پس از مرگ او به پسران ارشد تفویض قدرت و مشروعیت می&zwnj;کرد، چنان ریشه در سایر نهاد&zwnj;ها از جمله نهاد سیاست دوانده بود که هر ده یا ایالتی نیز یک والی داشت و در نهایت یک ولی کل و مطلقه که در زمانی بعنوان ظل السلطان یا سایه خدا و امروز بنام ولی فقیه، چونان کبیری بر صغیران حکومت کرده و می&zwnj;کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">پ) از بعد آموزشی و تربیتی نیز همین ساختار در قالب استاد/ شاگردی و مراد/ مریدی چنان عمل می&zwnj;کرد که اولا هرکسی امکان تحصیل نمی&zwnj;یافت جز آقازاده&zwnj;ها و به اصطلاح فرزندان خانواده&zwnj;های اصیل با تباری دیرینه و مشروعیتی فراگیر. اگر کسی هم به مکتبی می&zwnj;رفت و نزد شیخی یا ملایی تلمذ می&zwnj;کرد چنان به او مرهون و وابسته می&zwnj;گشت که حتی اگر خلاقیتی می&zwnj;داشت، یا می&zwnj;بایست به استاد خود منسوب می&zwnj;ساخت یا مرتد شناخته شده وحتی جلای وطن می&zwnj;کرد. این خصیصه با سلوک و حکم دیرین تقلید در مبانی دینی نیز چنان تقویت می&zwnj;گردید که مجال هیچ دگراندیشی را به فرد نمی&zwnj;داد. منطق تقلید در این ساختار چنان به حفظ این نظام متعهد و پایبند بود که به جدایی سازی و قشربندی مردم تحت عنوان درجه یک و درجه دو یا خودی و غیر خودی منجر گردیده و مانع از بروز هرگونه نواندیشی، نوآوری، خلاقیت و ساختار شکنی شده، چرخ دوار را بر وفق مراد مرادان و شیوخ و والیان همچنان می&zwnj;چرخاند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">با ظهور اندیشه مدرنیته و ترقی خواهی ناشی از تحولات، بسیاری از نهاد&zwnj;ها و تاسیسات مدنی جدید از قبیل امکانات زیربنایی، تاسیس دانشگاه و نهاد آموزش عالی، تفکیک ساختاری آموزش و پرورش و سازماندهی جدید آن بر کنده از دین، مسئله آزادی پوشش و به چالش کشیدن حجاب و ورود زنان به عرصه&zwnj;های اجتماعی، تشکیل نهاد&zwnj;های قانونی و تدوین قانون مدنی مستقل و دهها پدیده و نهاد و سازمانهای جدید بدون انطباق با ساختار سنتی وارد کشور شد و بطور طبیعی در تضاد با بسیاری از نهاد&zwnj;ها و ساختار&zwnj;های سنتی و کنشگران آن در حوزه سیاست، دین، قانون، حکمت و خانواده قرار گرفت. اشاره به برخی از این نمودها و ساختارشکنی&zwnj;های نوین عصر حاضر نیز به شفافیت موضوع یاری رساند:</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">● از منظر نهاد خانواده، به تدریج با گسترش مناسبات و ایجاد فرصت&zwnj;های اجتماعی و اقتصادی جدید بویژه با ایجاد سازمان&zwnj;های بوروکراتیک در امور آموزشی، تربیتی، درمانی، مالیاتی، قضایی، دولتی، نظامی، انتظامی و دهها شغل و منزلت جدید، مناسبات اجتماعی از شکل بسته خارج شد. دراین رهگذر خانواده گسترده رو به اضمحلال نهاده و با تاسیس خانواده هسته&zwnj;ای و جدایی پسر از خانواده پدری، به تدریج از اقتدار و سلطه موروثی پدر کاسته شد. ظهور خانواده هسته&zwnj;ای متشکل از زن، شوهر و فرزندان زمینه&zwnj;ساز تکثیر قدرت واقتدار در بین مردان مسلط در خانواده گسترده و حتی تکثیر قدرت و امکان تصمیم گیری در بین زن و مرد در خانواده هسته&zwnj;ای گردید. از همین نقطه تخم گسست بین نسلی نیز پاشیده شد و دیگربار پسر، میراث فرهنگی زور و شور پدری را بر نتافت چرا که دیگر در، بر همان پاشنه نمی&zwnj;چرخید و ساختار اجتماعی و اقتصادی، کارکرد&zwnj;های جدیدی را می&zwnj;طلبید تا به حیات خود ادامه دهد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">● در حوزه فرهنگی، آموزشی و تربیتی، آموزش عمومی و سپس آموزش عالی نیز با ایجاد مدارس و تفکیک آموزشهای مدرسی و ملایان در مکتب&zwnj;های دینی و تاسیس دانشگاه در کنار حوزه&zwnj;های علمیه، تضاد&zwnj;ها روبه فزونی نهاد. بطوریکه کنشگران هر حوزه در بخش سنتی و نوین به ستیز پرداخته و در این معرکه از دین و زین خود نیز مایه&zwnj;ها گذاشتند تا آب ریخته را باز گردانند. تحت تاثیر این ساختار کهن نسل جدید در فرایند اجتماعی شدن از تسلط کنشگران سنت بیرون آمد و دیگر نشانه&zwnj;های تعقیب کاشته&zwnj;های پدر از سوی پسر رو به تحلیل نهاد. همچنین منطق تقلید صرف از رهبران سنتی در امور دینی، سیاسی و فرهنگی کنار رفته و سازوکار و اندیشه تحقیق و جستجوگری و تکثیر اندیشه ورزی هر چند در سطح و با دامنه اندک، رو به توسعه نهاد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">● وقوع انقلاب و سپس جنگ و ایجاد قدرت در پرداختن به این تضاد در قلمروهای اجتماعی و اقتصادی، جامعه و دولتمردان انقلاب را با پدیده نوینی روبرو ساخت که همانا نسل نواندیش و دگراندیش بود. این نسل نه تنها پشت به پشت پدر در خانواده حرکت نمی&zwnj;کرد، بلکه با غلبه فرزند محوری در نهاد خانواده، این بار پدر را بدنبال خود به حرکت وا داشته، با ساختار سیاسی به ستیز در آمد و توفنده و یکپارچه تر از نسل پیش بدنبال گسست حلقه&zwnj;های مداوم اطاعت پذیری در قلمروی سیاست گردید.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">● گسست بین نسلی که در سالهای پیش از انقلاب نضج گرفت چنان در دوران پس از انقلاب بویژه با افزایش کمی این نسل در دهه شصت و ارتقای کیفی سطح دانش، شناخت و انتظاراتش و کوچک شدن جهان بر اثر تحولات عصر ارتباطات و اطلاعات، شدت گرفت که دیگر بار توان رهبران و کنشگران حوزه سنت را گرفته و عرصه را بر آنان تنگ نمود، امری که می&zwnj;توان از ان بعنوان شکاف بین نسلی یاد کرد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">● شواهد آماری حاکی است که جمعیت زیر ۳۰ سال در سال ۸۵ حدود ۶۰ درصد و در سال ۹۰ به حدود ۵۵ درصد کاهش یافته است. ازسوی دیگر نسبت جمعیت زیر ۴۰ سال نزدیک ۷۰ درصد جمعیت کشور را تشکیل می&zwnj;دهد، نسلی که دوران کودکی و جوانی خود را پس از انقلاب شروع کرده و هنوز ادامه می&zwnj;دهد.</p> <p dir="RTL"><img alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/statistics.png" style="width: 550px; height: 813px; float: right;" /></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">.● این نسل با نسل پیش از انقلاب که با دیدمان&zwnj;ها و ارزشهای متفاوتی زیست کرده و در تعارض بودن، تفاوت جدی کرده و دارای ویژگی&zwnj;هایی است که در مفهوم شکاف بین نسلی قابل تعریف است. این نسل از نظر جنسیتی به شدت برابر خواه و مشارکت پذیر است، از نظر اجتماعی بخش مهمی از این نسل در فضاهای شهری به سر برده و عمدتا در طبقه متوسط شهری جای دارد. از سوی دیگر لایه&zwnj;های مهم و آسیب دیده&zwnj;ای از این نسل در حاشیه&zwnj;های شهری در اقشار کارگری یا زحمتکش و اسیب پذیر شهری جای دارند. شهرهای بزرگ و متوسط مهمترین کانون حیات اجتماعی این نسل محسوب می&zwnj;شود. بخش مهمی از این نسل مجرد بوده و همچنان با بحران&zwnj;های جنسی، شغلی و اقتصادی در گریبان است. این نسل به شدت طغیان گر است زیرا در حلقه&zwnj;های بین نسلی پس از انقلاب، این نسل نزدیکترین نسلی است که بر اثر فساد روزافزون ساختار قدرت دینی/سیاسی درجامعه، بیشترین لطمات را شاهد است<span dir="LTR">.</span></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">● این نسل ازنظر آموزشی بیشترین حجم و نسبت دانشجویان را در خود جای داده است. فضای بسته آموزشی سبب بروز گرایش&zwnj;های مختلف دربین این نسل می&zwnj;گردد که از باری به هرجهت بودن تا افسردگی روانی و اجتماعی و درنهایت حس طغیان اجتماعی علیه نظام اموزشی و ایدئولوژیک به شدت روبه تقویت است. ازنظرفرهنگی این نسل به شدت از نسل پیشین خود و نسلی که برنامه ریزی و سیاستگزاری فرهنگی می&zwnj;کند فاصله گرفته است. حجم و فشردگی تضاد با فرهنگ رسمی و &quot;دولت ساخته&quot; در جامعه ازسوی این نسل بسرعت روبه افزایش است. این نسل با دسترسی به فضاهای اینترنتی و روشهای جدید چندرسانه&zwnj;ای دیگر، آموزه&zwnj;های کهنه اندیشانه حاکمان قدرت را بر نمی&zwnj;تابد. تحولات فناوری اطلاعاتی و رسانه&zwnj;های آن زمینه ساز شبکه پردازی اجتماعی و مجازی و گسترش دامنه دانش و ارتقای سطح مطالبات آنان را فراهم ساخته است<span dir="LTR">.</span></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">● ازنظر سیاسی این نسل به شدت دمکراسی خواه و ازادی طلب است. این نسل علاوه بر حس برابرخواهی و فقرستیزی، حس مشارکت سیاسی اش بیش از نسل&zwnj;های پیشین خود حتی پس از انقلاب است. درهمین مسیر میل به رویه&zwnj;های مبارزه مسالمت جویانه و همچنین مطالبات حداقلی نیز روبه تعدیل است. مهمترین دلیل این گرایش نیز از یکسو اصرار ساختار استبداد برای سرکوب و انسداد فضاهای سیاسی و اجتماعی است وازسوی دیگر انباشت حجم مطالبت پاسخ نیافته نسل&zwnj;های پیشین که نیروی فشار از پایین را به شدت افزایش می&zwnj;بخشد<span dir="LTR">.</span></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">● ازنظر دینی، این نسل با کمترین میل و باور مذهبی در عرصه&zwnj;های اجتماعی و سیاسی، به حداقل سازی و منفرد ساختن باورهای دینی اهتمام می&zwnj;ورزد. دربین این نسل میل به سکولاریزم عملگرا و واقع بین روبه افزایش است. آموزه&zwnj;های دینی اگرچه با حدت و شدت بیشتری در سالهای آتی در متون درسی و آموزشی و فرهنگی حضورخواهد یافت (بویژه باتوجه به گرایش نظام قدرت به اسلامی سازی نظام آموزش و فرهنگ) ولی فاصله گزینی این نسل با آموزه&zwnj;های واپسگرایانه و بسته دینی، فرهنگی و ایدئولوژیک روبه افزایش خواهد گذارد (<a href="http://atayefi.blogspot.se/2011/07/blog-post_7023.html">طایفی، علی ۱۳۸۹</a>). همچنین در ارتباط با متغیر دینداری در میان نسل جوان و نسل مسنتر در ابعاد پیامدی، مناسکی و دانش دینی که بیشتر مبینِ جنبههای عملیِ دینداری میباشد، میتوان مشاهده کرد که میزان دینداریِ نسل مسنتر در ابعاد پیامدی و مناسکی بیش از نسل جوان است (ربانی، فتحیان، ۲۱:۱۳۸۴).</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">● ازنظر موسیقی، نسل جدید کمتر به موسیقی کلاسیک و سنتی گوش فرا داده و از آن فراتر می&zwnj;رود، به گونه&zwnj;ای که بسیاری از موسیقی&zwnj;های محبوب جوانان شامل موسیقی&zwnj;های پاپ، رپ و مدرن بوده و در مضامین این ترانه&zwnj;ها نیز نه نوستالوژی سنت، بلکه سنت زدایی و هنجارشکنی محوریت می&zwnj;یابد. زبان نسل جدید نیز به همین سیاق، زبانی غیررسمی، خیابانی و پر از اصطلاحاتی می&zwnj;گردد که با نمادهای خاصی دنیای مفهومی متفاوت و متضادی با نسل پیشین را منتقل می&zwnj;کند و راه دیگری برای هویت یابی در پیش می&zwnj;گیرد</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">● بهره گیری از ابزارهای نوین ارتباطی نظیر رایانه&zwnj;های شخصی و لبتاپ، ایمیل، بلاگ و صفحات اینترنتی، موبایل و مجموعه&zwnj;ای از کاربری&zwnj;ها و پیامک&zwnj;های آن، فیسبوک و دیگر شبکه&zwnj;های مجازی دوست یابی، تبادل اطلاعات و ارتباط گیری اجتماعی، اتاق&zwnj;های گفتگو و دیدار (چت روم) و فوروم&zwnj;هایی که زمینه بحث و تبادل آرای هم نسل&zwnj;های هماندیش را فراهم می&zwnj;آورد، از دیگر جلوه&zwnj;های این شکاف بین نسلی است که نسل جدید را از پیشینیان خود خواه والدین یا بزرگسالان دیگر در جامعه و قدرت دور ساخته و در تعارض قرار می&zwnj;دهد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">● در دوران کنونی، جامعه ایران بیش از هر دوره دیگری مستعد شکفتنِ &quot; شکافها و ناسازهها&quot; و روییدن &quot; نهالهای هویتی و اندیشگیِ&quot; گوناگون است. به عبارت دیگر، این جامعه در حال گذار از یک وضعیت پوپولیستی به شرایطی پلورالیستی، از جامعهای سنتی و مبتنی بر قدرت حاکمیت به جامعهای مدرن و مبتنی بر قدرت نظامی، از گفتمانی انقلابی به گفتمانی اصلاحی و از ایدئولوژیگرایی به گفتمانگرایی می&zwnj;باشد (تاجیک، ۲۶۴:۱۳۸۱).</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">● شکاف نسلی امری فراتر و بنیان کن تر از تفاوت نسلی است که بطور طبیعی بین دو نسل در دو دوره زمانی رخ می&zwnj;دهد. در شکاف بین نسلی فروپاشی و طغیان علیه ارزشها و هنجارهای نسل پیشین بطور نسبی مد نظر است. رویکردهای مختلفی که به شکاف بین نسلی، تفاوت بین نسلی، گسست نسلی و گسست فرهنگی تاکید دارند همگان بر وجود پدیده شکاف نسلی باور داشته و با موافقت یا مخالفت با آن به تحلیل&zwnj;های تجویزی یا تحدیدی پرداخته&zwnj;اند (<a href="http://www.ispa.ir/paper/irannejad.pdf">ایران نژاد، ابراهیم ۱۳۸۹</a>).</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">● پوشش و نحوه آرایش نسل جوان با سالمندان و والدین نیز ساحت دیگری از شکاف&zwnj;های بین نسلی است که قابل ردیابی است. پوشش شلوار جین، تی شرت، آرایش موی سر و صورت پسران و دختران، ارزشگذاری در خرید پوشاک با مارک&zwnj;های شناخته شده، استفاده از خوشبو کننده&zwnj;های متفاوت، اعمال جراحی در تغییر صورت و اندام و اهمیت دادن بدان، تغییر نحوه حجاب اجباری برای دختران نظیر مانتو و روسری، و... از دیگر نمودهایی است که نماد تضاد بین نسلی محسوب می&zwnj;گردد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">● دوست یابی دختران و پسران از بین ناهمجنسگرایان پیش از ازدواج و زدوده شدن تدریجی مقوله بکارت در پیش از ازدواج، تن ندادن به ازدواج&zwnj;های ناخواسته و میل بیشتر به تجرد و افزایش متوسط سن ازدواج بین دختران و پسران نیز نمونه&zwnj;هایی از فراتر رفتن از ساختار خانواده و ازدواجی است که پیش از این دارای تقدس و اهمیت ارزشی بود. دیدارهای مجازی بین دختران و پسران، ملاقات&zwnj;های در کافه تریا یا رستوران ها، روابط آزاد جنسی با اشکال کاملا متفاوت و بظاهر ضد هنجار بعنوان راهکارهای جایگزین ازدواج و تشکیل خانواده رسمی بنوعی به چالش کشیدن ساختار&zwnj;هایی است که سنتا موجود و واجد ارزش بوده است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">● نسل کودک و جوان در برابر نسل سالمندان و والدین خود، بیشترین اوقات خود را میان همسالان خود در مدارس یا دانشگاه و یا شبکه دوستان خود می&zwnj;گذرانند و برخلاف آنان بزرگسالان و سالمندان اغلب اوقات روزمره خود را در محل کار یا شبکه&zwnj;های خانوادگی سپری می&zwnj;کنند امری که سبب می&zwnj;گردد آموزه&zwnj;های و آموخته&zwnj;های آنان باهم نه تنها متفاوت بلکه در بسیاری موراد متناقض بنماید. کودکان در هویت یابی کودکی خود، دارای نشق فعال تری بوده و با تماشای فیلم&zwnj;ها و کارتون&zwnj;های جدید، بازیهای متفاوت، سرگرمی و همگسالی با همسالان خود بحدی از کنشگری فراروییده&zwnj;اند که بزرگسالان در موارد بسیاری آنرا بر نتافته و لذا خشونت علیه کودکان و نوجوانان در مدارس و حتی جامعه روبه افزایش کذارده است، گرایشی که بدنبال رام سازی و همسوکردن این نسل با آموزه&zwnj;های مسلط بزرگسالی است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">بااینحال برخی پژوهش&zwnj;های جهت گیرانه و سفارشی از سوی سازمانها و کارگزاران دولتی تلاش دارند که نشان دهند که مقوله شکاف بین نسلی امری غیر واقعی است و با یافته&zwnj;هایی از بالا تعریف شده و تحدید جامعه آماری و تعمیم آن به همه لایه&zwnj;ها و اقشار اجتماعی، درصدد پنهان ساختن این پدیده چالش برانگیز هستند. علاوه براین در فضاهای اجتماعی نیز نهادهای انتظامی و نظامی با اجرای طرح&zwnj;های امنبت اجتماعی و گشت&zwnj;های ارشاد جوانان در میادین شهری در صدد سرکوب و ازبین بردن نمودهای عینی این پدیده اجتماعی هستند. نمونه&zwnj;ای از این تحقیقات که به بررسی وضعیتِ سه نسل متوالی در سطح شهر تهران پرداخته، حاکی است جامعه ایرانی از لحاظ نحوه گذران اوقات فراغت، دوستیابی، علائق، نیازها و توجه به زندگی خانوادگی، دارای تفاوتی نیست که نشاندهنده رویارویی دو نسل باشد. طبق این تحقیق با توجه به اهمیت نهاد خانواده، آداب و سنن، هنجارها و نظام ارزشیِ آن به مثابهی مکانیسمی فرا نسلی عمل کرده و توانسته است سه نسل را با یکدیگر پیوند دهد. آیینهای اجتماعیِ موجود در خانواده از قبیل احترام به بزرگان، رعایت حقوق پدر و مادر و تعلق عاطفی به بزرگان، عوامل تعیینکنندهی این پیوستگی اجتماعی-فرهنگی محسوب میشوند (آزاد ارمکی، ۱۳۸۰).</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>منابع: </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">ارمکی، آزاد (۱۳۸۰). شکاف بین نسلی در ایران، نامه انجمن جامعه شناسی ایران (ویژه دومین همایش مسائل اجتماعی ایران)، شماره چهارم.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">ایران نژاد، ایراهیم (۱۳۸۹)، <a href="http://www.ispa.ir/paper/irannejad.pdf">رویکردی نظری بر شکاف نسلی در جامعه ایران</a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">پناهی، حسین (۱۳۸۴). شکاف نسلی موجود در ایران و اثر تحصیلات بر آن.فصلنامه علوم اجتماعی.شماره ۲۷</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">تاجیک، محمدرضا (۱۳۸۱). جامعه ایرانی و شکاف میان نسل ها. نشریه راهبر، شماره ۲۶، زمستان.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">ربانی، رسول و فتحیان صفایی نژاد (۱۳۸۲). فاصله نسلی با تأکید بر وضعیت دینداری و ارزش&zwnj;های اجتماعی. مجله پژوهشی دانشگاه اصفهان، جلد نوزدهم، شماره ۲.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">رحیمی، محمد (۱۳۹۰)، <a href="http://socialsciences.ir/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=121:1390-11-09-08-59-46&amp;catid=47:1390-09-27-14-20-27&amp;Itemid=61">شکاف نسلی در رویکردهای جامعه شناختی</a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">روشه، گی (۱۳۶۸). کنش اجتماعی.ترجمه هما زنجانی زاده، کردستان، قدس.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">ساروخانی، باقر و مجتبی صداقتی فرد (۱۳۸۸). <a href="http://www.sid.ir/fa/VEWSSID/J_pdf/24813880401.pdf">شکاف نسلی در خانواده ایرانی، دیدگاه&zwnj;ها و بینش ها</a>. پژوهش نامه علوم اجتماعی، شماره چهارم/زمستان.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">طایفی، علی (۱۳۸۹) <a href="http://atayefi.blogspot.se/2011/07/blog-post_7023.html">نسل پنجمی ها، بمب&zwnj;های اجتماعی در راهند</a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">کامران، مینا (۱۳۸۱). هفته نامه آتیه، ۲۲ مرداد ماه، شماره ۳۷۶، سال نهم.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">معیدفر، سعید (۱۳۸۳). شکاف نسلی یا گسست فرهنگی.نامه علوم اجتماعی، شماره ۲۴، زمستان.</p> https://archive.radiozamaneh.com/reflections/2012/10/07/20385#comments انديشه زمانه جمعیت‌شناسی سنت شکاف بین نسلی علی طایفی نسل Sun, 07 Oct 2012 19:26:41 +0000 politics 20385 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/society/haftkoocheh/2012/09/30/20171 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/society/haftkoocheh/2012/09/30/20171" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> زیبا محمودیان </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="302" height="200" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/fatherbaby.jpg?1349369617" /> </div> </div> </div> <p dir="RTL">زیبا محمودیان - تصویر نسل جوان پدران ایرانی با نسل پیشین فرسنگ ها فاصله دارد. پدر امروز دیگر تنها نان آور مقتدری نیست که با دست پر به خانه برمی گردد، بلکه مثل مادر، به نیازهای عاطفی فرزندش توجه دارد و <span dir="RTL">در مراقبت و تربیت او مشارکت دارد</span>.</p> <!--break--><!--break--><p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این تغییرات بخشی از یک روند جهانی است که نه تنها الگوهای پدری، بلکه در ابعادی وسیع تر الگوهای مردانگی را بازتعریف می&zwnj;کند. در دهه ۱۹۷۰ برخی جامعه&zwnj;شناسان ظهور شکل جدیدی از خانواده را اعلام کردند که آن را &quot;خانواده متقارن&quot; نامیدند. خانواده&zwnj;ای که زن و مرد همپای یکدیگر، بیرون و داخل خانه کار می&zwnj;کنند و رابطه برابر دارند. هر چند در بسیاری از نقاط جهان این خانواده متقارن هنوز چندان معمول نشده است، اما نشانه&zwnj;های این الگوی جدید مردانگی، در بین بسیاری از مردان جوان تحصیلکرده به چشم می&zwnj;خورد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">مردان کشورهای اسکاندیناوی، به مدد سال ها تلاش نهادهای فمینیستی و برابری خواه، در این زمینه نسبت به کشورهای دیگر پیشرو هستند. سعید که حالا در سوئد تحصیل می&zwnj;کند درباره پدران اسکاندیناویایی می گوید: &quot;اولین مواجهه من با الگوهای متفاوت پدری در اسکاندیناوی تنها چند دقیقه پس از ورودم به فرودگاه کپنهاگ بود. روی در ورودی هر دو دستشویی عمومی زنان و مردان علامت یکسانی به چشم می خورد: محل تعویض پوشک بچه. بعدها بارها احساس کردم که مردان اسکاندیناوی به اندازه زنان این منطقه باور دارند که نگهداری از کودک می&zwnj;تواند لذتبخش باشد. روزی یکی از مردان جوان فعال چپ در سوئد به من گفت که در زبان سوئدی اصطلاحی وجود دارد که ترجمه انگلیسی آن بیسکویت ماما است؛ یعنی مادری که در خانه می&zwnj;ماند و برای بچه&zwnj;هایش بیسکویت درست می&zwnj;کند، اما او آرزو داشت که بیسکویت پاپا هم باشد و پس از آنکه بچه&zwnj;دار شد تا آنجا که امکان داشته باشد با بچه&zwnj;هایش وقت بگذراند.&quot;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>شرایط اقتصادی</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در سوئد والدین می&zwnj;توانند ۱۵ ماه برای نگهداری از کودکان&zwnj;شان مرخصی بگیرند، اما تا به امروز، تنها ۲۰ درصد از این مرخصی&zwnj;ها توسط مردان گرفته می&zwnj;شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/kodak.pedar_.jpg" style="width: 180px; height: 104px; " /></p> <p dir="RTL">این روزها اما در بین پدران جوان ایرانی هم میل به وقت گذراندن با کودکان افزایش یافته است. آنها نیز مثل مادران می&zwnj;خواهند هر لحظه از بزرگ شدن کودک&zwnj;شان را تجربه کنند، با اشتیاق با دیگران درباره آنها صحبت کنند، در وبلاگ&zwnj;ها و فیس&zwnj;بوک&zwnj;هایشان در این زمینه بنویسند و عکس و فیلم&zwnj;هایش را به اشتراک بگذارند.</p> </blockquote> <p dir="RTL">گفته می&zwnj;شود علت این امر اشتغال زنان در عرصه هایی است که حقوق&zwnj; کمتری نسبت به مشاغل مردان دارد. همچینن ماندن مادر در کنار کودک، به دلیل ضرورت تغذیه او از شیر مادر در این زمینه تاثیر بسیار دارد. برخی معتقدند باید این مرخصی&zwnj;ها به صورت مساوی بین پدر و مادر تقسیم شود، اما مخالفان می&zwnj;گویند این قانون به خانواده های فقیر، خصوصاً خانواده&zwnj;هایی که یکی از والدین بیکار باشد، فشار وارد می&zwnj;کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در ایران اما دولت با اعمال سیاست&zwnj;های مختلف تلاش دارد، تا بر اساس کلیشه&zwnj;های سنتی زنان را در خانه نگهدارد و مردان را برای تامین معاش خانواده به بیرون از خانه بفرستد. قوانین مرد را موظف به دادن نفقه به همسر و فرزندانش می&zwnj;کند. اخیراً دولت تلاش کرده است با طرح&zwnj;هایی مثل &quot;کار نیمه وقت&quot; یا &quot;دورکاری&quot; حضور زنان را در محیط کار کاهش دهد. کتاب&zwnj;های درسی و رسانه&zwnj;های دولتی نیز این کلیشه&zwnj;های جنسیتی را بازتولید می&zwnj;کنند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این روزها اما در بین پدران جوان ایرانی هم میل به وقت گذراندن با کودکان افزایش یافته است. آنها نیز مثل مادران می&zwnj;خواهند هر لحظه از بزرگ شدن کودک&zwnj;شان را تجربه کنند، با اشتیاق با دیگران درباره آنها صحبت کنند، در وبلاگ&zwnj;ها و فیس&zwnj;بوک&zwnj;هایشان در این زمینه بنویسند و عکس و فیلم&zwnj;هایش را به اشتراک بگذارند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">حسین، ۳۵ سال دارد و در تهران زندگی می&zwnj;کند. او زمان زیادی را صرف پسر سه ساله&zwnj;اش می&zwnj;کند و در این زمینه می&zwnj;گوید: &quot;از مشارکت در نگهداری فرزندم هم لذت می&zwnj;برم و هم آن را یک مسئولیت و الزامی می&zwnj;دانم و عقیده دارم باید زمان مناسبی برای بودن با او بگذارم. به نوعی سعی می&zwnj;کنم اجازه ندهم همسرم سهم بیشتری از من در بزرگ کردن فرزندم برعهده داشته باشد و در صورتی که چنین اتفاقی برای چند روز پی&zwnj;درپی رخ دهد، حتماً یک روز مرخصی می&zwnj;گیرم تا در کنار او باشم. بودن با فرزندم برایم مهم&zwnj;تر از شغلم است.&quot;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>کمال&zwnj;طلبی مادران</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">هرچند مشارکت پدران در نگهداری از کودکان می&zwnj;تواند بار سنگین مادری را خصوصاً در ماه&zwnj;های نخست زندگی کودکان کم کند، اما گاهی این امر می&zwnj;تواند برای مادران ناخوشایند باشد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/kodak.adar_.pedar_.jpg" style="width: 180px; height: 137px; " /></p> <p dir="RTL">هرچند مشارکت پدران در نگهداری از کودکان می&zwnj;تواند بار سنگین مادری را خصوصاً در ماه&zwnj;های نخست زندگی کودکان کم کند، اما گاهی این امر می&zwnj;تواند برای مادران ناخوشایند باشد. آنها ممکن است احساس کنند که پدران به اندازه مادران توانایی نگهداری از کودکان را ندارند.</p> </blockquote> <p dir="RTL">آنها ممکن است احساس کنند که پدران به اندازه مادران توانایی نگهداری از کودکان را ندارند. حسین واکنش&zwnj;های همسر خانه&zwnj;دارش را اینگونه توصیف می&zwnj;کند: &quot;همسرم نگاه مثبت اما گه&zwnj;گاه توام با حسادت مختصر نسبت به این موضوع دارد. تقریباً همسرم فکر می کند نه تنها از من بلکه از هرکس دیگری هم در مورد نگهداری از کودک بیشتر می&zwnj;داند، اما در میان گزینه&zwnj;های موجود نگهداری فرزندمان توسط من را به هرکس دیگری ترجیح می&zwnj;دهد؛ حتی نسبت به مادربزرگ مادری فرزندمان.&quot;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">محمد جواد هم ساکن تهران است. او ۴۰ سال دارد و تلاش دارد تمام ساعت&zwnj;های محدود روز را که پس از بازگشت از کار به خانه برایش باقی می&zwnj;ماند، صرف پسر دوساله و همسرش کند. او درباره جایگاه پدری در زندگی&zwnj;اش می گوید: &quot;پدر بودن برای من از آنجایی اهمیت دارد که خود را مسئول در قبال رشد و شکوفایی انسانی دیگر می&zwnj;دانم که در تولد و شکل&zwnj;گیری&zwnj;اش نقش داشته&zwnj;ام. آگاه هستم که کلام و رفتار و طرز بودن من، در آینده این کودک مؤثر است. در کتاب&zwnj;ها و فیلم&zwnj;های آموزشی خوانده&zwnj;ام و دیده&zwnj;ام که چقدر نقش پدر در رشد مهارت&zwnj;های ارتباطی، فیزیکی، احساسی و کلامی کودک مهم است، بنابراین تلاش می&zwnj;کنم برای او بهترین باشم.&quot;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">همسر محمدجواد نیمه وقت کار می&zwnj;کند و از یک پرستار نیز برای نگهداری از فرزندشان کمک می&zwnj;گیرند. او از اینکه همسرش بیشتر کارهای خانه را انجام می&zwnj;دهد راضی نیست و آرزو دارد که وضع مالی&zwnj;اش بهتر شود تا بتواند برای انجام این کارها خدمتکاری استخدام کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">محمدجواد درباره احساس همسرش می&zwnj;گوید: &quot;وقتی من هستم، خیال همسرم راحت است. چون می&zwnj;داند از هر لحاظ به نگهداری کودک وارد هستم، به خواسته&zwnj;هایش توجه می&zwnj;کنم و کودک هم در کنار من راحت و آرام و شاد است. در ضمن، هم در دوران بارداری و هم در ماه&zwnj;های اولیه تولد نوزاد، حواسم به آرامش و همکاری با همسرم بود، به طوری که تقریباً در تمام وقت&zwnj;هایی که نیمه شب برای شیر دادن به بچه بیدار می&zwnj;شد، من هم بیدار بودم و در کنارش می&zwnj;نشستم. گرچه به دلیل شرایط اقتصادی ناچار هستم مدت زیادی از روز کار کنم، ولی در ساعاتی که هستم، تمام تلاشم را می&zwnj;کنم که یار و همراه خوبی باشم، البته اذعان می&zwnj;کنم، در زمینه کارهای داخلی منزل، همکاری زیادی نمی&zwnj;کنم. یک دلیل آن شاید کمالگرا بودن همسرم باشد.&quot;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>جدال با الگوهای جدید</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/kodak.madar_.pedar_.jpg" style="width: 180px; height: 124px; " /></p> <p dir="RTL">علی طایفی: &quot;وقوع تحولات اقتصادی، اشتغال برابر زنان در بازار کار دوشادوش مردان، اهمیت برابری حقوقی مرد و زن/ پدر و مادر در جامعه و خانواده، نرخ بالای جدایی و ضرورت مشارکت مردان در تربیت و مراقبت از کودکان، احراز نقش نسبی مادرانه توسط پدران و مطالبه زنان از مردان در مشارکت در این نقش اجتماعی و عاطفی از زمره دلایلی است که سبب&zwnj;ساز بروز و گسترش تغییر در الگوهای پدری و نگرش و رفتار اجتماعی مردان شده است.&quot;</p> </blockquote> <p dir="RTL">علی طایفی، جامعه شناس مقیم سوئد درباره علل این تغییرات می&zwnj;گوید: &quot;وقوع تحولات اقتصادی، اشتغال برابر زنان در بازار کار دوشادوش مردان، اهمیت برابری حقوقی مرد و زن/ پدر و مادر در جامعه و خانواده، نرخ بالای جدایی و ضرورت مشارکت مردان در تربیت و مراقبت از کودکان، احراز نقش نسبی مادرانه توسط پدران و مطالبه زنان از مردان در مشارکت در این نقش اجتماعی و عاطفی از زمره دلایلی است که سبب&zwnj;ساز بروز و گسترش تغییر در الگوهای پدری و نگرش و رفتار اجتماعی مردان شده است.&quot;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">پذیرش این الگوهای جدید پدری ممکن است برای نسل قدیم یا حتی بسیاری از همنسلان این پدران جوان دشوار باشد. علی اهل یک خانواده مذهبی در یزد است و پدر بودن در تعریف او از خودش، نقشی اساسی دارد. از نظر او بچه ها به همان اندازه که به مادر نیاز دارند به توجه پدر هم نیاز دارند، اما این دیدگاه او چندان مورد پذیرش جامعه سنتی شهرش نیست. علی در این زمینه می&zwnj;گوید: &quot;در جامعه ایرانی، در بخش سنتی، نگهداری بچه توسط پدر خیلی امر پسندیده&zwnj;ای نیست و در برخی موارد ممکن است حتی امر قبیحی هم شمرده شود ولی دوستان من عمدتاً نسبت به این موضوع مشکلی ندارند. گاهی از سوی آنها به من انتقاد می&zwnj;شود، ولی برایم مهم نیست. به آن چیزی که معتقدم عمل می کنم.&quot; او که ۳۳ ساله است، علت این انتقادها را عدم آشنایی با اصول درست تربیتی می&zwnj;داند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">محمدجواد هم گاهی با نگاه&zwnj;های متعجب هنگام عوض کردن پوشک بچه مواجهه شده است. خانواده حسین نیز معتقدند او بیش از اندازه وقت صرف فرزندش می&zwnj;کند و پیشنهاد می&zwnj;کنند که از آنها برای نگهداری از بچه کمک بگیرند، اما خود حسین معتقد است که مادر و مادر همسرش تنها گاهی از پسرش مراقبت می&zwnj;کنند و در این زمان با بچه رابطه برقرار نمی&zwnj;کنند یا به خوبی با او بازی نمی&zwnj;کنند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>نقش&zwnj;های موازی </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">اگرچه در شرایط فعلی بسیاری از خانواده&zwnj;های ایرانی از تغییر الگوهای پدری و مسئولیت&zwnj;پذیری پدران ایرانی استقبال می&zwnj;کنند، اما ایفای نقش پدری نیز می&zwnj;تواند مانند مادری سبب شود که فرد از رشد شخصی خود باز بماند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL">در شرایط فعلی بسیاری از خانواده&zwnj;های ایرانی از تغییر الگوهای پدری و مسئولیت&zwnj;پذیری پدران ایرانی استقبال می&zwnj;کنند، اما ایفای نقش پدری نیز می&zwnj;تواند مانند مادری سبب شود که فرد از رشد شخصی خود باز بماند.</p> </blockquote> <p dir="RTL">محمدجواد درباره واکنش خانواده و اطرافیانش می&zwnj;گوید: &quot;مادرم تحسینم می&zwnj;کند و برای اکثر دوستانم نیز جالب است، خانم&zwnj;ها مخصوصاً آدم را تشویق و تحسین می&zwnj;کنند. یکی دو نفر هشدار داده&zwnj;اند که بچه را نباید زیاد وابسته به خودت بکنی و باید زمانی را هم برای خودت بگذاری تا او یاد بگیرد که تمام وقت شما مربوط به او نیست و باید به حریم و استقلال شما احترام بگذارد. این نظرشان هم تا حدی منطقی است، چون واقعاً وقتی بچه بیدار است، زمانی برای مطالعه و کارهای شخصی&zwnj;ام ندارم.&quot;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">علی طایفی پیامدهای تغییر الگوهای پدری را این چنین پیش&zwnj;بینی می&zwnj;کند: &quot;به نظر می&zwnj;رسد ایجاد تعادل رفتاری در کودکان، تعادل در مشارکت&zwnj;های اجتماعی زنان و مردان در جامعه، تعادل در رفتار عاطفی خانواده، برابری فرصت&zwnj;های رشد اجتماعی و اقتصادی از یک سو و پرورش فرهنگی و تربیتی از سوی دیگر، تامین کاستی&zwnj;های نسبی ناشی از نرخ بالای جدایی در خانواده&zwnj;ها، تامین اصل جبران&zwnj;پذیری، تعدیل روحیه سلطه&zwnj;طلب مردانه، تعدیل نگرش و تقسیم کار فرهنگی و تربیتی در نهاد خانواده و جامعه در بین پدر و مادر و تشریک مساعی و افزایش درک متقابل پدران از نقش و وظیفه مادری در تربیت و مراقبت از کودک از زمره پیامدهای مثبت این روند اجتماعی شدن دوباره مردان در جامعه است.&quot;</p> https://archive.radiozamaneh.com/society/haftkoocheh/2012/09/30/20171#comments تغییر الگوی پدری زیبا محمودیان علی طایفی هفت کوچه Sun, 30 Sep 2012 08:51:23 +0000 society 20171 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/reflections/2012/09/07/19344 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/reflections/2012/09/07/19344" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> علی طایفی </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="639" height="413" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/children_1.jpg?1347648845" /> </div> </div> </div> <p dir="RTL">علی طایفی &minus; کودکی چیست؟ چگونه می&zwnj;توان میان کودکی و کودک مرز مفهومی قائل شد؟ آیا کودکی دارای تبار سنتی است یا مفهومی مدرن است؟ ایا کودک و کودکی مفاهیمی جهانشمول هستند؟ آیا کودک و کودکی پدیده&zwnj;ای منفعل و کنش پذیراست؟ مفهوم کودکی چگونه می&zwnj;تواند باری کنشگر یابد؟ نسبت حقوق کودک با مفهوم کودکی در چیست؟</p> <p dir="RTL">در مطلب حاضر تلاش می&zwnj;شود به فرازهایی از پرسش&zwnj;های مذکور در رهگذر طرح و بحث از رویکردهای نظری جامعه شناختی به کودک و کودکی پرداخته شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <!--break--><!--break--><p dir="RTL">درادبیات جهانی، تغییر نگرش نسبت به کودک، کودکی، دوره کودکی و زندگی کودکی امری است نوپدید، به گونه&zwnj;ای که می&zwnj;توان گفت دربین موضوعات و مطالبات متعدد مسائل اجتماعی وحقوق انسانی، مسائل وحقوق کودک بعنوان یک کنشگر اجتماعی در زمره واپسین مطالبات حقوقی و انسانی در دستور کار نهادهای دانشگاهی، پژوهشی و مدافعان حقوق بشر قرار گرفته است. این روند دارای تاریخ و فراز و فرود بسیاری است که در آن رهگذر کودکان ابزار دست بزرگسالان برای تامین نیازهای عاطفی، قدرت، مالکیت، انتقال فرهنگ، اقتدار موروثی و حفظ نظم بودند. دراین میانه کودک مفهومی به شدت پایمال شده و مغفول به شمار رفته و فقط یک دوره خاص بیولوژیک محسوب می&zwnj;گردید که در مسیر بزرگسال شدن بایست بسرعت طی می&zwnj;گردید. کودکی در این معنا هیچ ایستگاه اجتماعی و کنش و کنشگری خاص و مستقلی تلقی نمی&zwnj;شد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در دو دهه پس از جنگ جهانی دوم بویژه در ممالک اروپایی، زمانی که مطالبات حقوق بشری و بویژه حقوق اقلیت&zwnj;های جنسی و قومیتی، نژادی و ملی، دینی و فکری در صدر مسائل و مطالبات روز اجتماعی و سیاسی قرار گرفت، به تدریج بحث از اقشار سنی نیز بمیان آمد و در کنار بزرگسالان و سالمندان، طرح پرداختن به مقوله کودک و کودکی نقل مجالس دانشگاهی و اجتماعی گردید. بی تردید می&zwnj;توان دراین میان به عوامل متعددی استناد کرد که دراین رهگذر سبب ساز بروز توجه و تفقد نقش و موقعیت اجتماعی کودکان در جامعه شده است ولی چه بسا در نیم نگاهی به سلسله عوامل موثر، بتوان به برخی از مهمترین آنها در زیر اشاره کرد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">● یکی از مهمترین وقایع اجتناب ناپذیر در تغییر رویکرد نسبت به حقوق و جایگاه اجتماعی کودک عبارت از تحولات پس از جنگ جهانی دوم و توجه سازمان&zwnj;های بین المللی از جمله سازمان ملل متحد و کمیسیون&zwnj;های متعدد ان بود که اهمیت توجه به مقوله آسیب پذیران جنگ بویژه کودکان، سوء استفاده نظامی از کودکان، قاچاق کودکان برای فروش در بازار سکس، بیگاری و فروش اعضای بدن، کودکان خیابانی و بی سرپرست و ... زمینه ساز تلاش برای تببین مجدد این وضعیت گردید.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">● رشد ساختار و کارکردهای دولتها و جامعه&zwnj;های رفاه، افزایش خدمات تامین اجتماعی و بهداشت و درمان از یکسو و کاهش نرخ مرگ ومیر اطفال، افزایش متوسط طول عمر و امید به زندگی از سوی دیگر، جوامع مدرن بویژه جوامع اروپای شمالی و غربی و امریکای شمالی را با کاهش نرخ زادوولد روبرو ساخت. همچنین با توجه به نرخ رشد منفی و یا بسیار اندک جمعیت دراین جوامع، مسئله پویایی و ادامه حیات و بقای این جوامع انسانی در صدر توجه قرار گرفته و لذا کودکان بعنوان سرمایه انسانی و فرهنگی برای تداوم تمدنی این جوامع درمحور توجه قرار گرفتند<span dir="LTR">.</span></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">● افزایش خدمات بهداشتی نسبی در ممالک درحال توسعه و کاهش نسبی مرگ و میر کودکان در برخی از ممالک فقیر نیز سبب ساز افزایش جمعیت خردسال و عریض شدن ساختار هرم جمعیتی این جوامع گردید. همزمان با آن با رشد نرخ مهاجرت بر اثر فقر، کاریابی، بلایای طبیعی، و مصائب اجتماعی نظیر جنگ و کشتارهای جمعی زمینه خروج گسترده کودکان از جغرافیای نا امن به جوامع توسعه یافته و امن، تشدید توجه به این مسئله را فراهم ساخت<span dir="LTR">.</span></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">● تحولات ساختار خانواده نیز از دیگر مواردی است که زمینه ساز رشد توجه به مقوله کودکی گردید. به طوری که خانواده با آموزش و اشتغال زنان، از شکل گسترده به شکل خانواده هسته&zwnj;ای دردنیای مدرن تغییر ساخت و کارکرد داد. درخانواده هسته&zwnj;ای فقط پدر و مادر بعنوان زن و شوهر و فرزندان زندگی می&zwnj;کنند که در ارتباط مستقیم با توسعه سرمایه داری، فناوری، توسعه شهرها، تنوع مشاغل خدماتی و اجتماعی بود. دراین ساختار کودکان نقش محوری تری نسبت به والدین داشته و بیشتر مورد توجه قرار می&zwnj;گیرند. به بیان دیگر رابطه سن سالاری، بجای پیر سالاری به کودک محوری تغییر نقش می&zwnj;دهد. دراین میان حضور بیش از پیش زنان در بازار کار و ضرورت نگهداری از کودکان توسط نهادهای جایگزین نقش مادری مانند مهد کودک، مدارس، مراکز بازی و تفریحی، مقوله کودکی را بیش از پیش در مرکز توجه دولتها و نهادهای اجتماعی قرار داد<span dir="LTR">.</span></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">● همچنین باید به این امر نیز اشاره کرد که کودکان طلاق و کودکان متولد شده در خارج از قاعده ازدواج و وقوع بی&zwnj;سرپرستی سبب ساز اولویت قرار گرفتن مقوله کودکی گردید. اولریش بک<a href="#_ftn1" name="_ftnref1" title=""><span dir="LTR">[1]</span></a> معتقد است با تحولات ناشی از جامعه مدرن و مدرنیته در مرحله دوم آن، فردیت سازی در برابر جهانی سازی چنان روبه گسترش نهاده است که در ساختار خانواده، این کودکان و نه والدین هستند که در انتخاب پدر، مادر، خواهر و برادر خود نیز اختیار عمل دارند بویژه در خانواده&zwnj;های دست دوم که هر یک از والدین کودک از ازدواج&zwnj;های قبلی خود دارای فرزندانی هستند که شبکه جدیدی از خانواده را تشکیل می&zwnj;دهند (<span dir="LTR">Beck, Ulrich, 2002,p 69</span>)<span dir="LTR">.</span></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;● عامل دیگری که در این فرایند نقش ایفا نمود، رشد جنبش&zwnj;های مدنی زنان و فمینیستی در بین فعالان حقوق بشر و عدالت خواه و تمرکز عمده توجه آنان به نهاد خانواده، روابط همسری و زناشویی، مقوله آموزش و تربیت کودک، ازدواج و طلاق، آسیب شناسی خانواده و.. است و در نهایت مقوله کودک و کودکی محصول پرداختن به پدیده مادری و زنانگی است<span dir="LTR">.</span></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;● حضور بیش از پیش زنان در حوزه&zwnj;های مختلف جامعه شناسی بویژه در غرب و طرح و پیگیری مسائل کودکان، بررسی و نقد نظریه&zwnj;های جامعه شناسی در این خصوص و انجام پژوهش&zwnj;ها و مطالعات مرتبط نیز دراین راه نقش بسزایی داشت. به تعبیر کورسارو توجه جامعه شناسان به سایر گروه&zwnj;های تحت سلطه نظیر زنان و اقلیت&zwnj;ها نیز سبب عطف توجه به کودکان گردید (<span dir="LTR">Corsaro, William A,2005, p.19</span>) <span dir="LTR">.</span></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">● آینده شناسی و توسعه دانش فرافکنی و پیش بینی علمی تحولات علمی و اجتماعی نیز از دیگر علوم راهبردی است که از سوی بسیاری از نهاد&zwnj;های قدرت و صاحبان ثروت برای تخمین میزان و تضمین نظم، ثبات و تحولات بازار و مناسبات مرتبط با آن بسرعت در چند دهه اخیر روبه رشد نهاده است. دراین میان کمک به مسئله شناسی آینده نیز در رشته&zwnj;هایی مانند جامعه شناسی نیز سبب توجه به مقولاتی شد که می&zwnj;توانست در آینده فاکتور تاثیر گذاری محسوب شود. یکی از این مقولات پرداختن به مقوله کودکی و ضعیت کودکان در جوامع کنونی بعنوان موضوعی آینده شناختی بود<span dir="LTR">.</span></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>رویکردهای نظری عمده: کیستی و چیستی کودک و کودکی </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">درچنین ساختار و بستر اجتماعی است که مشاهده می&zwnj;شود مقوله و پدیده کودکی، بعنوان مفهومی اجتماعی مورد بازنگری نظریه&zwnj;ای و نظری قرار می&zwnj;گیرد و درهمین راستا دوشادوش با نهادهای موثر و مدافع حقوق انسانی و بشر، نهادهای دانشگاهی و محققان علوم اجتماعی نیز توجه خود را به بازنگری مفهوم کودک و کودکی معطوف کرده و دراین رهگذر بسیاری از نظریه&zwnj;های متداول و رایج در جامعه شناسی را نیز مورد نقد و عقد مجدد قرار دادند. دراین میان دو رویکرد اصلی و مسلط به چشم می&zwnj;خورد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>رویکرد سنتی: </strong>در این رویکرد اصولا کودکی بعنوان یک مرحله درحال گذار بسوی بزرگسالی قلمداد می&zwnj;گردید که خاستگاه و مبنای زیست شناختی داشته و براساس آن می&zwnj;بایست سریعا مسیر بزرگسالی را می&zwnj;پیمود. در این رهگذر کودکی حلقه اتصال بین نسلی است که وظیفه انتقال فرهنگ و میراث مادی و غیرمادی خانواده&zwnj;ها و نهادهای اجتماعی را برعهده داشت. دراین نگرش سنتی، کودکان بعنوان &quot; مصرف کنندگان&quot; فرهنگ دست ساخته بزرگسالان محسوب می&zwnj;شوند<span dir="LTR">.</span> در رویکرد سنتی کودکان و کودکی از یک فرایند جامعه پذیری متاثر است که کودکان در آن به سازگاری و درونی کردن ارزشها و هنجارهای سنتا موجود درجامعه می&zwnj;پردازند<span dir="LTR">.</span></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">دراین میان نیز خرده&zwnj;نگره&zwnj;های متفاوتی نیز به چشم می&zwnj;خورد، به طوری که گروهی به کودک یک نقش منفعل و وابسته قائل شده و وی را در یک ساخت مسلط اجتماعی و فرهنگی عنصری کنش پذیر معرفی می&zwnj;کنند. دراین نگره، کودک یک تهدید رام نشده&zwnj;ای است که می&zwnj;بایست از طریق تربیت و اموزش اجباری دقیق کنترل و هدایت شود<span dir="LTR">.</span> همچنین گروهی دیگر هستند که کودکی را یک دوره هرج و مرج خواهی، بی عقلی و توحش تلقی می&zwnj;کنند و آنرا از منظر تکاملی، پیشاخِرَد، خام و گنهکار دانسته و درصدد هدایت روح و جسم کودک برای انتقال و تبدیل به بزرگسالی می&zwnj;انگارند. در این مسیر تنبیه و تقبیح کودکی متداول&zwnj;ترین روشهای تمشیت فرایند&zwnj;های تحول اجتماعی است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;گروه دیگری نیز ازمنظر قدرت به کودک و نقش او توجه کرده، اورا ابزاری برای جنگ افروزی، دقاع ار کیان خانواده و قومیت، یا دین و ملیت تلقی کرده و همزمان بدان نقش اقتصادی نیز قائل است و لذا از همان بدو کودکی بدنبال باروری، ازدواج زودهنگام، پذیرش مسئولیت و نقش&zwnj;های اجتماعی و اشتغال کودک می&zwnj;باشد. دراین نگاه، رویکرد بیولوژیک بعنوان ابتدایی&zwnj;ترین نوع تحلیل از ساختمان رشد فیزیکی فرد در سنین کودکی، مبنای مسئولیت، تکلیف و قضاوت اجتماعی فرد قرار می&zwnj;گیرد. نگرش&zwnj;های دینی در تفویض اختیار و مسئولیت و مجازات شرعی کودکان پس از رسیدن به سن بلوغ جنسی و احراز قابلیت باروری ازهمین نگاه بر میآید. دراین نگره، بنیان مناسبات اجتماعی کودک مبتنی بر تلکیف مداری است و نه حق مداری.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">از نظر جنکس<a href="#_ftn2" name="_ftnref2" title=""><span dir="LTR">[2]</span></a> به عنوان یکی از نخستین طراحان نظریه کودکی در جامعه شناسی، کودک دایانوسی<a href="#_ftn3" name="_ftnref3" title=""><span dir="LTR">[3]</span></a> پایه همان فرض شرارت یا فساد درون کودکی است . او در تعریف می&zwnj;آورد دایانوس شاهزاده گنهکار، عیاش و طبیعت گرا است. این کودک دایانوسی معادل گناه نخستین بشری است و کودکی همان جهان نیروهای مادی اراده گرا و خودخواهانه است (<span dir="LTR">Jenks, Chris,2005,p.62</span>). بنظر وی کودک دایانوسی مثالی از ساختار اجتماعی است که قواعد و باورهای آن برونزا هستند، جامعه&zwnj;ای که مردم بیشتر متشابهند و این تشابهاتشان پایه نگرش آنان به کودک پروری است. هرگونه سرپیچی در قالب رفتار کودکانه، همه هسته اصلی زندگی جمعی را تهدید می&zwnj;کند. در واقع اجتماعی شدن باید بصورت ساختار اجتماعی هنجاری شدن باشد و این ایده شرارت که در سیمای کودک دایانوسی متجلی است تولید کننده وسیله از بین بردن همه احساساتی است که همبستگی مقدس جهان بزرگسالان را تهدید می&zwnj;کند. بهمین دلیل کودکان واقعی در چینین جامعه&zwnj;ای کودکی شان را قربانی نیکی&zwnj;های اجتماع بزرگسالان می&zwnj;کنند (<span dir="LTR">Jenks,C.,2005, p.70</span>). فوکو درهمین راستا معتقد است دیوانگی همان کودکی است (<span dir="LTR">James, Jenks,&amp; Prout,1998, p.98</span>).</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;<strong>رویکرد مدرن:</strong> از نظر فیلیپ اریس<a href="#_ftn4" name="_ftnref4" title=""><span dir="LTR">[4]</span></a> اولین محقق تاریخ کودکی، ایده کودکی با آگاهی از ماهیت خاص کودکی مرتبط است که آنرا از بزرگسالی متمایز می&zwnj;کند. در جوامع دوران میانی تا اواسط قرن بیستم هیچگاه ایده کودکی به مفهوم نوین مورد توجه نبوده است و کودکی در جامعه بزرگسالان هضم شده بود (<span dir="LTR">Corsaro, W.A, 2005, p.62</span>). از نظر اریس کودکی در دنیای مدرن، یک ساختمان اجتماعی است. یافته&zwnj;های تاریخی او مبنای نظری برای توسعه رویکرد ساختگرایی در ایده کودکی شد. در رویکرد ساختگرایی اجتماعی، نگرش به کودکی فراتر از نگرش بیولوژیک بوده و همانند سایر چیزها مانند طبقه، جنسیت و قومیت در فرایند کنش اجتماعی تفسیر شده، مورد بحث قرار گرفته و تعریف می&zwnj;شود. در واقع کودکی یک محصول و برساخته اجتماعی تلقی می&zwnj;شود<span dir="LTR">.</span></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در رویکرد مدرن از مفهوم کودکی، به تعبیر جنکس، تصور از وی برداشتی آپولونی<a href="#_ftn5" name="_ftnref5" title=""><span dir="LTR">[5]</span></a> است. به نظر جنکس نگرش آپولونیایی دربین مردم غرب درخصوص توجه به کودک بسیار مدرن تر است. این نوع کودک مثل درخشش خورشید و نور مملو از زیبایی و طراوت است. چنین کودکانی فرشته خو، معصوم و بی گناه هستند. آنان دارای نیکی&zwnj;های طبیعی و شفافیت و زلال نگرشی هستند (<span dir="LTR">Jenks,C.,2005, p.64</span>). از نظرجامعه شناس دانمارکی، کورتروپ<a href="#_ftn6" name="_ftnref6" title=""><span dir="LTR">[6]</span></a>، کودکی یک پدیده اجتماعی است. این رویکرد مبتنی بر سه انگاره بنیان یافته است<span dir="LTR">:</span></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">الف. کودکی دربرابر یک دوره از زندگی، یک شکل ساختاری خاصی را تشکیل می&zwnj;دهد که کودک هم در آن زندگی می&zwnj;کند و هم مقوله یا بخشی از جامعه است. این رویکرد دربرابر نگرشی می&zwnj;ایستد که با نگرش طولی و تکاملی به کودکی دربرابر نگرش روانشناختی و روانکاوی قرار می&zwnj;گیرد که مبتنی بر روایت بزرگسالی از جامعه شکل می&zwnj;گیرد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;ب. کودکان، خود سازندگان جامعه و کودکی هستند. از طریق مشارکت فعال در فعالیت&zwnj;های سازماندهی شده نظیر تولید و مصرف، آنان کنشگران فعالی هستند که در نحوه صرف اوقات فراغت، پوشاک، تغذیه، سفر، آموزش، استفاده از کالا&zwnj;های فرهنگی و رسانه ها، وسایل بازی، انتخاب نوع و میزان مناسبات اجتماعی خانوادگی و دوستانه و... مشارکت فعال دارند<span dir="LTR">.</span></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">پ. کودکی همانند بزرگسالی در معرض نیروهای مشابه جامعه قرار می&zwnj;گیرد. دراین رویکرد کودک به بازتولید و توسعه فرهنگ بزرگسالی نیز می&zwnj;پردازد (<span dir="LTR">Corsaro, W.A, 2005, p.29</span>). به بیان دیگر این فقط بزرگسالان نیستند که بر رفتار وفرهنگ کودکان اثر می&zwnj;گذارند بلکه کودکان نیز بنوبه خود با بیان خواسته&zwnj;ها و نظراتشان الگو&zwnj;های رفتاری بزرگسالان و کلیت جامعه را نیز تحت تاثیر قرار می&zwnj;دهند<span dir="LTR">.</span></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">بر پایه دیدمان یا پارادایم جیمز و پروت<a href="#_ftn7" name="_ftnref7" title=""><span dir="LTR">[7]</span></a> که ازاثر آنان بعنوان مانیفست جامعه شناسی کودکی یاد می&zwnj;شود، کودکی در رویکرد نوین دارای مهمترین ویژگیهای زیر است:</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">● کودکی یک برساخته اجتماعی است. کودکی بعنوان امری جدا از بلوغ زیست شناختی، نه دارای ویژگی طبیعی است و نه گروه انسانی جهانشمولی است بلکه بمثابه یک عضو و مولفه فرهنگی و ساختاری خاص، در هر جامعه&zwnj;ای با ویژگیهای مختص خود ظاهر می&zwnj;شود،</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">● کودکی یک متغیر تحلیل اجتماعی است و نمی&zwnj;تواند کاملا از سایر متغیرها نظیر طبقه، جنسیت و قومیت جدا شود. تحلیل مقایسه&zwnj;ای و بین فرهنگی نشانگر انواع کودکی بجای یک پدیده جهانشمول و همه گیر است،<br /> فرهنگ و مناسبات اجتماعی کودکان، مستقل از دیدگاه و نگرانی&zwnj;های بزرگسالان، مهمترین سرمایه مطالعه در حقوق آنان است،</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">● کودکان بعنوان عامل فعال در ساختمان و تبیین زندگی اجتماعی، خودشان باید دیده شوند. کودکان فقط موضوع یا سوژه منفعل ساختار&zwnj;ها و فرایند&zwnj;های اجتماعی نیستند. دراین میان علاوه بر نقش کودکان، نگرش کودکان نیز باید مورد توجه باشد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>باهم نگری</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;مک کی<a href="#_ftn8" name="_ftnref8" title=""><span dir="LTR">[8]</span></a> می&zwnj;نویسد<span dir="LTR">:</span> <span dir="LTR">&quot;</span>درمتون جامعه شناختی مرسوم، اصطلاح جامعه پذیری پدیده تغییر از تولد یک کودک تا بلوغ یا سن بالاتر را روشن می&zwnj;سازد. در واقع دیدن مراحل بعد از تولد از این منظر بی معنی و کم اهمیت است بلکه استفاده شبه علمی اصطلاح جامعه پذیری نقابی است براین ناچیز شماری. مطالعه این تغییرات بعنوان جامعه پذیری گویای موضع دانش عامیانه جامعه شناسان در جهان بعنوان بزرگسالان است&quot; (<span dir="LTR">Jenks,C.,2005, p.33</span>). دراین رویکرد، دیدمان جامعه پذیری بشدت مورد نقد بوده و متهم به غفلت از تحلیل نقش آفرینی و برنمایی کنشگری کودک و کودکی می&zwnj;شود. ازاین منظر تئوری پارسونز مورد نقد قرار می&zwnj;گیرد. دیدگاه پارسونز &minus; که علیرغم قبول کودکی بعنوان یک برساخته اجتماعی، آنرا تهدیدی برای نظم اجتماعی می&zwnj;داند &minus; و همچنین رویکرد پیاژه &minus; که از نظر روانشناسی کودکی را دوره&zwnj;ای زیستی- اجتماعی از دوران بشر دانسته و آنرا درحال شدن و درحال گذار بسوی بزرگسالی و نه پدیده&zwnj;ای در حال بودن با هویت مستقل و پایدار می&zwnj;داند &minus; بعدها توسط بسیاری از جامعه شناسان پست&zwnj;مدرن و جامعه&zwnj;شناسان پردازنده به موضوع کودکی به شدت مورد نقد و وارسی دوباره قرار گرفتند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">با چنین رویکری به تفاوت&zwnj;های نگرشی میان کودک و کودکی در ادبیان سنتی و مدرن، می&zwnj;توان اذعان کرد کودکی در دنیای معاصر با تضادها و تناقضات کارکردی درون ساختی و برون ساختی روبرو است. مهمترین این تضادها، همانا <strong>شکاف&zwnj;های بین نسلی</strong> است که میان کودکان و کودکی، با بزرگسالان و بزرگسالی رخ داده و می&zwnj;دهد. برخی معتقدند که دوگانگی&zwnj;های ناهمساز و ناهمسویی بین برخی موقعیت&zwnj;های کودکی وجود دارد که نیازمند توجه و تحقیقات بیشتر است. برخی ازاین دوگانگی&zwnj;های ناهمساز عبارت&zwnj;اند از: رفاه بیشتر جامعه دربرابر فقر کودکان، اهمیت توجه به موقعیت کودکان در برابر عدم مشارکت آنان در سرنوشت شان، اهمیت نقش والدین در مراقبت و تربیت کودکان در برابر آزادی و اختیار عمل کودکان، تضاد رویکردهای روانشناختی و جامعه شناختی، دوگانه گرایی بین تاریخ و زیست شناسی در تحلیل کودکی، تضاد بین دین و جامعه در تببین و تدبیر نقش کودک و کودکی، تعارض میان عام گرایی و ویژه گرایی در تبیین کودکی، تعارض میان تحلیل عاملیت و ساختگرایی در نقش کودک و... (<span dir="LTR">Mouristen &amp; Qvortrup,2002,p.44</span>).</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;این تضادها همه در مسیر به چالش کشیدن نگره استاندارد سازی انسان کودک و به تعبیر اوشو، استعمار بزرگسالان بر کودکان است که امروز دامنه تضادها را به جوامع درحال توسعه و یا گذار به مدرنیته کشانده است. بی تردید جامعه ایران از این منظر و چالشهای پیش روی آن دور نبوده و نیازمند برنمایی این تحولات ساختی و کارکردی است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>منابع مورد استفاده:</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p class="rteleft">Beck, Ulrich (2002); Individualization: Institutionalized Individualism and Its Social and Political Consequences; SAGE Pub, USA</p> <p class="rteleft">Corsaro, William A (2005); The Sociology of Childhood: the Sociology of (p 2th ed.) Childhood; Published by Pine Forge Press</p> <p class="rteleft">James, A, Jensk, C, Prout, A (1998); Theorizing childhood, Polity Press, UK</p> <p class="rteleft">Jenks, Chris (2005); Childhood; Published by Rutledge, UK</p> <p class="rteleft">Qvortrop, J (1993); Childhood as a social phenomenon, The European center, Vienna</p> <p class="rteleft">Mouristen, F; Qvortrup, J (2002); Sociology of Childhood: Conceptual liberation and children, University Press, Denmark</p> <p class="rteleft">&nbsp;</p> <p><strong><span dir="RTL">پانویس&zwnj;ها:</span></strong></p> <div> <div id="ftn1"> <p><a href="#_ftnref1" name="_ftn1" title="">[1]</a> Ulrich Beck</p> </div> <div id="ftn2"> <p><a href="#_ftnref2" name="_ftn2" title="">[2]</a> Jenks, Chris</p> </div> <div id="ftn3"> <p><a href="#_ftnref3" name="_ftn3" title="">[3]</a> Dionysian</p> </div> <div id="ftn4"> <p><a href="#_ftnref4" name="_ftn4" title="">[4]</a> Philip Aries</p> </div> <div id="ftn5"> <p><a href="#_ftnref5" name="_ftn5" title="">[5]</a> Apollonian</p> </div> <div id="ftn6"> <p><a href="#_ftnref6" name="_ftn6" title="">[6]</a> Qvortrup, Jens</p> </div> <div id="ftn7"> <p><a href="#_ftnref7" name="_ftn7" title="">[7]</a> James &amp; Prout</p> </div> <div id="ftn8"> <p><a href="#_ftnref8" name="_ftn8" title="">[8]</a> Mackay</p> </div> </div> <p>&nbsp;</p> https://archive.radiozamaneh.com/reflections/2012/09/07/19344#comments انديشه زمانه جامعه‌شناسی کودکی علی طایفی کودکی Fri, 07 Sep 2012 11:36:24 +0000 politics 19344 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/society/khiyaban/2012/09/04/19216 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/society/khiyaban/2012/09/04/19216" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-sartitr"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> تحلیل اجتماعی </div> </div> </div> <div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> علی طایفی </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="294" height="200" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/child.bride_.jpg?1347208565" /> </div> </div> </div> <p>علی طایفی - یکی ازخاستگاه&zwnj;های مهم بروز مسائل اجتماعی مختلف که امروزه گریبان مردان و بخصوص زنان ایران را گرفته است، ریشه در دوران کودکی دارد. کودکی به عنوان پدیده اجتماعی چنان در اندیشه و فرهنگ دینی و سنتی ایرانیان در حاشیه توجه&zwnj;ها و برنامه&zwnj;ریزی&zwnj;ها قرار دارد که ناخواسته تمامی مسائل اجتماعی را به صورت بین نسلی و حلقه به حلقه به آینده منتقل می&zwnj;سازد.</p> <!--break--><!--break--><p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><a href="http://www.zamahang.com/podcast/2010/20120906_Ezdevaj_Koudakan_AliTayefi_Lida.mp3"><img alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/musicicon.jpg" style="width: 273px; height: 31px; " /></a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">چندی پیش در رسانه&zwnj;ها منتشر شد: &laquo;در سال ۸۹ تعداد ازدواج&zwnj;های کودکان زیر ۱۰ سال ۷۱۶ مورد بوده که نسبت به سه سال قبل آن حدود دو برابر، آمار این ازدواج&zwnj;ها در کشور افزایش یافته است.&raquo;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;آخرین سرشماری صورت گرفته در سال ۸۹ نشان می&zwnj;دهد که &laquo;۳۴۲ هزار کودک زیر ۱۸ سال&raquo; در ایران ازدواج کرده&zwnj;اند که در این میان &laquo;۴۲ هزار&raquo; کودک در زمان ازدواج &laquo;۱۰ تا ۱۴ سال&raquo; داشتند. در همین زمینه ثبت احوال استان تهران گزارش کرد که در سال ۹۰ شمسی در استان تهران &laquo;۷۵ دختر یا پسر کمتر از ۱۰ سال&raquo;، &laquo;سه هزار و ۹۲۹ دختر و پسر ۱۰ تا ۱۴ سال&raquo; و &laquo;یک هزار و ۹۲۷ دختر و پسر ۱۵ تا ۱۹ سال&raquo; ازدواج کرده&zwnj;اند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">ازاین میان &laquo;۵۵ درصد&raquo; ازدواج کودکان در نقاط شهری و &laquo;۴۵ درصد&raquo; دیگر در نقاط روستایی ایران صورت گرفته است. آمار سال ۸۹ نشان می&zwnj;دهد که ۳۷ هزار کودک ۱۰ تا ۱۸ سال مطلقه و بیوه در کشور وجود دارد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;بر اساس آمار سال&zwnj;های ۸۶ تا ۸۹، سالانه &laquo;۸۰۰ دختر ۱۰ تا ۱۴ سال و ۱۵ هزار دختر ۱۵ تا ۱۹ سال&raquo; در ایران طلاق گرفته&zwnj;اند.&raquo; (رادیو زمانه)</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/ezdevaj2.jpg" style="height: 163px; width: 180px; float: right; " /></p> <p dir="RTL">ازدواج اجباری، ازدواجی است که بدون توافق معتبر یکی از طرفین یا هردو زوج صورت می&zwnj;گیرد و در آن اجبار عاطفی یا بدنی یک عامل اصلی است. از این منظر به دلیل اینکه هر فرد زیر ۱۸ سالی نمی&zwnj;تواند اطلاعات لازم برای یک انتخاب سرنوشت&zwnj;ساز مانند ازدواج را به راحتی به دست آورد، هر ازدواج در بین کودکان، نوعی ازدواج اجباری هم محسوب می&zwnj;شود.&nbsp;</p> </blockquote> <p dir="RTL">ازدواج کودکان زیر ۱۸ سال براساس مفاد پیمان&zwnj;نامه حقوق بشر ازآنجاییکه برپایه انتخاب آزادانه و رضایت همسر نیست، ممنوع است. براساس کنوانسیون منع هرگونه تبعیض علیه زنان نیز مقوله ازدواج کودکان دختر به شدت منع شده است. ماده شانزدهم این کنوانسیون حاکی است: دولت&zwnj;های عضو، اقدامات لازم و مقتضی را در جهت حذف تبعیض علیه زنان در تمام مواردی که مربوط به ازدواج و روابط خانوادگی است نظیر داشتن حق یکسان برای (انعقاد) ازدواج، داشتن حق آزادانه و یکسان برای انتخاب همسر و (انعقاد) ازدواج بر پایه رضایت آزاد و کامل دو طرف، داشتن حقوق و مسئولیت&zwnj;های یکسان در دوران ازدواج و هنگام جدایی، تضمین خواهند کرد. طبق ماده دوم این پیمان نامه، نامزدی و ازدواج کودکان غیر قانونی است و کلیه اقدامات ازجمله وضع قانون جهت تعیین حداقل سن ازدواج و ثبت اجباری ازدواج در یک دفتر رسمی ضروری است. (... <span dir="LTR">Convention for Elimination of</span>)</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">مشکلات بسیاری در این گروه سنی و جمعیت انسانی به چشم می&zwnj;خورد، اما از بین مسائل مختلفی نظیر سوء تغذیه، کمبود شیر مادر، بی&zwnj;سرپرستی، بی&zwnj;هویتی فرزندان خارج از ازدواج رسمی، فقدان خدمات بهداشتی و درمانی لازم، فقر اموزشی، بی&zwnj;سوادی، بهره&zwnj;کشی جسمی و جنسی و ده&zwnj;ها مورد دیگر، ازدواج کودک یکی از مهم&zwnj;ترین مسائلی است که گریبان صد&zwnj;ها هزار دختر وپسر واقع در سن کودکی را به مخاطره انداخته است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در این میان با اینکه هردو جنس پسر و دختر در معرض ازدواج&zwnj;های زودهنگام هستند، ولی دختران بیشترین قربانیان این پدیده به شمار می&zwnj;روند. ازدواج اجباری، ازدواجی است که بدون توافق معتبر یکی از طرفین یا هردو زوج صورت می&zwnj;گیرد و در آن اجبار عاطفی یا بدنی یک عامل اصلی است. از این منظر به دلیل اینکه هر فرد زیر ۱۸ سالی نمی&zwnj;تواند اطلاعات لازم برای یک انتخاب سرنوشت&zwnj;ساز مانند ازدواج را به راحتی به دست آورد، هر ازدواج در بین کودکان، نوعی ازدواج اجباری هم محسوب می&zwnj;شود. (۲۰۰۶ <span dir="LTR">Child and Forced Marriag</span>،)</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>برخی شواهد در آمار جهانی</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">آمارهای سال ۲۰۱۱ نشان می&zwnj;دهد در سطح جهانی ۳۶ درصد زنان ۲۰ تا ۲۴ ساله قبل از رسیدن به سن ۱۸ سالگی ازدواج کرده&zwnj;اند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">سالانه ۱۴ میلیون نوبالغ ۱۵ تا ۱۹ ساله زایمان می&zwnj;کنند و دختران زیر سن ۱۵ سال، پنج برابر بیش از دختران سن بیست سالگی دستخوش مرگ و میر در طول بارداری یا زایمان می&zwnj;شوند. فاصله زیاد سنی بین دختران زیر سن کودکی با همسرانشان، سبب تحمیل کار خانگی و محدودیت&zwnj;های رسیدگی به کودک و فرصت&zwnj;های آنان می&zwnj;شود و همین امر قدرت و توان تصمیم&zwnj;گیری در خانوار را کاهش می&zwnj;دهد. ((<span dir="LTR">World children state</span>، ۲۰۰۷، <span dir="LTR">p </span>۲۷علی&zwnj;رغم تصور مردم برخی مناطق برای ازدواج زودهنگام که با هدف پیشگیری از بیماری&zwnj;های عفونی و اچ آی وی توجیه می&zwnj;شود، ولی این امر نتایج عکس به همراه دارد. به طوری که در صحاری جنوبی آفریقا ۱۷ تا ۲۲ درصد از دختران ۱۵ تا ۱۹ ساله دچار این بیماری هستند و فقط سه تا هفت درصد پسران بیماری مشابه دارند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">آمار&zwnj;ها حاکی است بیش از ۵۱ میلیون دختر خردسال در سنین کودکی در جهان به ازدواج واداشته شده&zwnj;اند. برآوردهای نیز نشان می&zwnj;دهد در دهه آتی قریب ۱۰۰ میلیون به این رقم افزوده خواهد شد. در این بین روزانه در طی دهسال اتی قریب ۲۰ هزار دختربچه وادار به ازدواج زودهنگام خواهند شد. (<span dir="LTR">Child marriage and figures</span>، ۲۰۱۰)</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>کودکان همسر: ازدواج زودهنگام کودکان</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">پدیده کودک همسری درجامعه ایران نیز امری دیرین و دیرپاست و امروزه به صورت یک قانون و سنت در دین اسلام مشروعیت بیشتری به خود گرفته است؛ به طوری که در منابع معتبر آمده است: &laquo;عایشه در شش یا هفت سالگی به محمد داده شد، و محمد که&zwnj; ۵۴ سال سن داشت در نه سالگی با او نزدیکی کرد. هنگامی که&zwnj; محمد در ۶۳ سالگی درگذشت عایشه&zwnj; هجده&zwnj; سال سن داشت... نمونه دیگر آن در اسلام ازدواج فاطمه زهرا در ۹ سالگی با علی است. او تنها نه ماه و نیم بعد در سن ده سالگی حسن را به دنیا آورد.&raquo; (ویکی پدیا، مدخل عایشه)</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در ایران امروز طبق قانون مدنی کشور و بر اساس موازین شرعی پسران در پایان ۱۵ سالگی و دختران در پایان ۹ سالگی از نظر جنسی بالغ به حساب می&zwnj;آیند. طبق مصوبه شال ۱۳۸۱ ماده ۱۰۴۱ قانون عقد نکاح دختر قبل از رسیدن به سن ۱۳ سال تمام خورشیدی و پسر قبل از رسیدن به سن ۱۵ سال تمام خورشیدی منوط است به اذن ولی به شرط مصلحت با تشخیص دادگاه صالح. این شرط قانونی راه را برای عمل به موازین شرعی باز گذاشته است؛ به این معنی که اگر پزشکی قانونی تایید کند که فردی از نظر فیزیکی توانایی ازدواج و تشکیل خانوده را دارد، حتی در سنین پایین&zwnj;تر از این، مجوزی به نام &laquo;گواهی رشد&raquo; برای او صادر می&zwnj;شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;بر اساس این مجوز او می&zwnj;تواند ازدواج کند. آمار سرشماری مربوط به تعداد افراد جمعیت برحسب سن نشان می&zwnj;دهد که حدود بیش از ۳۵ درصد کل جمعیت کشور زیر سن ۱۸ سالگی هستند. ازسوی دیگر مقایسه آمار&zwnj;ها حاکی از مجموع بیش از ۲۶ میلیون نفر کودک زیر ۱۸ سال هستند. شواهد آماری سال ۱۳۸۹ حاکی است که قریب ۹۵۰ هزار کودک زیر سن ۱۸ سال ازدواج کرده&zwnj;اند که با محاسبه آمار ازدواج&zwnj;های همین گروه سنی که اصولاً مورد ثبت قرار نمی&zwnj;گیرد می&zwnj;توان گفت آمار ازدواج کودکان زیر ۱۸ سال بیش از یک میلیون نفر است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>جمعیت کودک در ایران برحسب هزار نفر</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><img alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/childbridetable.jpg" /></p> <p dir="RTL">براساس این یافته&zwnj;های آماری از مجموع افراد واقع در سن بین ۱۰ تا ۱۹ سالگی (در کل۴. &nbsp;۱۵میلیون نفر)،&nbsp;۷.&nbsp;۶میلیون نفر بین ۱۰ تا ۱۴ سالگی و&nbsp;۷. ۸&nbsp;میلیون نفر بین ۱۵ تا ۱۹ سالگی قرار دارند. از این جمعیت حدود ۸۹۰ هزار نفر کودک زیر ۱۹ سالگی تن به ازدواج اجباری داده&zwnj;اند. از بین جمعیت ۱۰ تا ۱۴ سال، ۷۸ هزارنفر حداقل یکبار ازدواج کرده&zwnj;اند- معادل&nbsp;۲. ۱درصد- که از این بین فقط ۶۲ هزار و ۳۸۳ نفر در زمان سرشماری دارای همسر- ۸۰ درصد - بوده و باقی معادل نه هزار و ۵۹۷ نفر فاقد همسر- ۲۰ درصد- بوده&zwnj;اند. در این گروه سنی از کل کودکان ازدواج کرده، ۳۱ درصد پسر و ۶۹ درصد دختر هستند. کودکان بی&zwnj;همسر نیز از کل بی&zwnj;همسران این گروه سنی، شامل ۶۹ درصد پسر و ۳۱ درصد دختر هستند. ۵۳ درصد از این کودکان بر اثر طلاق و ۴۷ درصد بر اثر فوت همسر تنها و فاقد همسر هستند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL">مردان بی&zwnj;همسر جوانسال در همسرگزینی مجدد رغبتی به انتخاب همسر از بین دختران بی&zwnj;همسر در زیر ۱۸ سال نشان نمی&zwnj;دهند و به انتخاب همسر از بین سایر دوشیزگان می&zwnj;پردازند. با چنین اوصافی دختران کودک مطلقه پس از مدتی در بهترین حالت به همسری مردان بزرگسال با فاصله سنی بسیار یا ازدواج با مردان همسردار به عنوان &laquo;هوو&raquo; در می&zwnj;آیند که خود از پیامدهای همین ازدواج زودهنگام است.</p> </blockquote> <p dir="RTL">در چنین جغرافیایی، کودکان قبل از خروج از سن کودکی، به قبول مسئولیت مادری و کودک&zwnj;پروری، شوهرداری و خانه&zwnj;داری می&zwnj;پردازند و بی&zwnj;هیچ آموزش اولیه &laquo;کودکانه&raquo; مادری می&zwnj;کنند، کودکانه در بستر همسر می&zwnj;خوابند و کودکانه مشغول به خانه&zwnj;داری و تدبیر در منزل می&zwnj;شوند. از سوی دیگر آمار&zwnj;ها نشان می&zwnj;دهند درگروه سنی ۱۵ تا ۱۹ سال، ۸۱۴ هزار نفر ازدواج کرده&zwnj;اند- معادل ۹ درصد- که از این بین فقط ۷۸۷ هزار نفر دارای همسر- ۹۶ درصد- هستند و باقی چهار درصد بر اثر طلاق یا فوت همسر، بی&zwnj;همسر بوده&zwnj;اند. در بین کودکان بی&zwnj;همسر از کل بی&zwnj;همسران، پسر&zwnj;ها ۸۹ درصد و دختران ۱۱ درصد را تشکیل می&zwnj;دهند. رقم بی&zwnj;همسران حاکی است ۵۹ درصد مطلقه و ۴۱ درصد بیوه بوده&zwnj;اند. (سرشماری ۱۳۸۵؛ مرکز آمار ایران)</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">مردان بی&zwnj;همسر جوانسال در همسرگزینی مجدد رغبتی به انتخاب همسر از بین دختران بی&zwnj;همسر در زیر ۱۸ سال نشان نمی&zwnj;دهند و به انتخاب همسر از بین سایر دوشیزگان می&zwnj;پردازند. با چنین اوصافی دختران کودک مطلقه پس از مدتی در بهترین حالت به همسری مردان بزرگسال با فاصله سنی بسیار یا ازدواج با مردان همسردار به عنوان &laquo;هوو&raquo; در می&zwnj;آیند که خود از پیامدهای همین ازدواج زودهنگام است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">نتایج مطالعات صورت گرفته در ایران نشان می&zwnj;دهد که بیش از۲۰ درصد دختران (از ۷/۷ درصد در شهر تهران تا ۴۰ درصد در مناطق روستایى سیستان و بلوچستان) قبل از سن ۱۸ سالگى ازدواج کرده&zwnj;اند؛ به طوری که ازدواج زودهنگام مهم&zwnj;ترین عامل ترک تحصیل دختران نوجوان شناخته شده است؛ اگرچه شواهد حاکی است قریب ۴۰ درصد ازدواج&zwnj;ها در این استان اصولاً ثبت نمی&zwnj;شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">رواج فرهنگ عشیره&zwnj;ای و طایفه&zwnj;ای و برخی باورهای سنتی، باعث شده است تا هنوز بسیاری از اهالی استان سیستان و بلوچستان، خود را از داشتن شناسنامه بی&zwnj;نیاز بدانند. در این استان پهناور افراد زیادی بدون ثبت رسمی ازدواج به صورت کاملاً سنتی باهم زندگی می&zwnj;کنند، طلاقشان ثبت نمی&zwnj;شود و کودکان حاصل از این ازدواج&zwnj;ها نه شناسنامه&zwnj;ای دارند و نه هویتی. به طوری که طبق گزارش روزنامه اعتماد از منابع خبری، بیش از ۴۰ درصد ولادت نوزادان در استان متعلق به پدر و مادرهایی بوده که ازدواجشان ثبت نشده است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">تحقیق صورت گرفته توسط یاراحمدى درباره تاثیر ازدواج زودهنگام بر ترک تحصیل زنان نوجوان در ایران با رویکرد چندسطحى، روى افراد مؤنث ۱۰ تا ۱۹ سال کشور نیز حاکی است به طور متوسط۱۶/۴&nbsp;درصد افراد مؤنث ۱۵ تا ۱۹ سال کل کشور متأهل هستند که این رقم براى مناطق روستایى و شهرى به ترتیب&nbsp;۶&nbsp;.&nbsp;۱۹ و&nbsp;&nbsp;۱۳/۷درصد است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">میزان ازدواج زودهنگام در استان&zwnj;هاى کشور بیانگر آن است که پایین&zwnj;ترین میزان ازدواج زودهنگام متعلق به شهر تهران با ۷/۷ درصد است و مناطق روستایى استان&zwnj;هاى اصفهان و سیستان و بلوچستان بیشترین میزان را به خود اختصاص داده&zwnj;اند. در ارتباط با دلایل عدم اشتغال به تحصیل افراد ازدواج کرده نیز در این بررسى ۵۶ درصد افراد اظهار کردند که دلیل ترک تحصیل آن&zwnj;ها ازدواج بوده است. (۲۰ درصد ازدواج&zwnj;ها در ایران در سنین کودکی صورت می&zwnj;گیرد، ایسنا)</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>زمینه&zwnj;های بروز و تشدید ازدواج کودکان چیست؟ </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">- تعیین حداقل سن ازدواج در ایران بر اساس قوانین شرعی صورت گرفته است. ازدواج پیامبر مسلمانان در ۵۴ سالگی با عایشه&zwnj; ۹ ساله و نیز ازدواج امام اول شیعیان با فاطمه در ۹ سالگی حتی اگر این سنت قبل از اسلام هم وجود داشته، با این دو ازدواج مشروعیت بیشتری کسب کرده است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">- همسو بودن سنت و شرع نیز یکی از عوامل دیگر موثر بر ازدواج&zwnj;های اجباری و زودهنگام است. اگرچه به نظر می&zwnj;رسد خاستگاه اصلی این پدیده، سنت هم باشد، ولی باور&zwnj;ها و احکام دینی آن را بازتولید می&zwnj;کند. به طوری که وقتی سنت درحال تغییر و آماده تحول فرهنگی است، باور&zwnj;ها و قوانین دینی سخت منع ایجاد می&zwnj;کند و سبب ماندگاری این رفتار ضد حقوق بشری می&zwnj;شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/az.bride_.jpg" style="height: 120px; width: 180px; float: right; " /></p> <p dir="RTL">فقر از زمره عوامل اصلی ازدواج کودکان است؛ به طوری که دختران در خانواده&zwnj;های فقیر معمولاً بار اقتصادی خانواده محسوب می&zwnj;شوند و لذا ازدواج آنان می&zwnj;تواند یک عامل راهیابی مشکلات اقتصادی خانواده تلقی شود. (<span dir="LTR">Early and forced marriage</span>) در میان برخی خانواده&zwnj;ها&zwnj;گاه با ازدواج دخترشان با افراد مسن&zwnj;تر می&zwnj;توانند به زندگی اقتصادی و اجتماعی دختر و حتی خودشان نیز سامان بهتری دهند.</p> </blockquote> <p dir="RTL">- همچنین در بعد سنتی، مسئله بکارت و اهمیت آن نزد خانواده&zwnj;های سنتی سبب می&zwnj;شود خانواده&zwnj;ها، ازدواج زودهنگام را راهی برای پیشگیری از خطر از بین رفتن بکارت او بدانند. ملاحظات اخلاقی و آبرو نیز از عوامل موثر بر ازدواج کودکان محسوب می&zwnj;شود. اهمیت حفظ &laquo;آبروی خانواده&raquo; و بکارت دختر از همین رو بسیار زیاد است. از دیدگاه سنت، دختر برای تضمین بکارتش باید زود&zwnj;تر ازدواج کند. ازسوی دیگر به ازدواج با یک مرد و شوهر مسن&zwnj;تر از آنرو تشویق می&zwnj;شود که مرد بزرگسال بهتر می&zwnj;تواند از دختر در برابرخطرات احتمالی دفاع کند.(<span dir="LTR">Child and Forced Marriag</span>، ۲۰۰۵)</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">- یکی از دلایل دیگر می&zwnj;تواند وجود نابرابری جنسیتی باشد. در جامعه اسلامی ایران زنان و دختران موقعیت پست&zwnj;تری نسبت به مردان و پسران در جامعه دارند و همین امر سبب می&zwnj;شود در حتی پدیده ازدواج کودکان، دختران بیشترین نرخ ازدواج اجباری را به خود اختصاص دهند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">- فقر از زمره عوامل اصلی ازدواج کودکان است؛ به طوری که دختران در خانواده&zwnj;های فقیر معمولاً بار اقتصادی خانواده محسوب می&zwnj;شوند و لذا ازدواج آنان می&zwnj;تواند یک عامل راهیابی مشکلات اقتصادی خانواده تلقی شود. (<span dir="LTR">Early and forced marriage</span>) در میان برخی خانواده&zwnj;ها&zwnj;گاه با ازدواج دخترشان با افراد مسن&zwnj;تر می&zwnj;توانند به زندگی اقتصادی و اجتماعی دختر و حتی خودشان نیز سامان بهتری دهند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">- بررسی&zwnj;ها نشان می&zwnj;دهد که ازدواج دختران در سنین کودکی در خانواده&zwnj;هایی که پدر معتاد، بیمار روانی، بی&zwnj;سواد یا کودک تک&zwnj;والد یا والد ناتنی داشته باشد و از لحاظ اقتصادی - اجتماعی در سطح پایینی باشند، بیشتر است. امروزه قاچاق کودکان در قالب ازدواج گریبان&zwnj;گیر خانواده&zwnj;های فقیر است. (آسیب&zwnj;شناسی ازدواج اجباری، معبودیان)</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">- یکی دیگر از دلایلی که بخصوص در ماه&zwnj;های اخیر می&zwnj;تواند در زمره دلایل تشدید و افزایش نرخ و گرایش خانواده&zwnj;ها به ازدواج اجباری کودکان محسوب شود تاکید بر افزایش نرخ رشد جمعیت و وادار کردن دختران و پسران برای ازدواج&zwnj;های زودهنگام است که برای پیشگیری از وقوع آگاهی و انتخاب در بین کودکان خردسال پس از ورود به سن بلوغ جنسی و اجتماعی صورت می&zwnj;گیرد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">- از دلایل دیگر بروز ازدواج اجباری برای کودکان وجود عامل فشار و تهدید به مرگ درصورت عدم تمکین به ازدواج اجباری است که موسوم به قتل ناموسی است. هژمونی ناشی از قدرت ساختار پدر- مردسالاری در ساختار خانواده، جامعه، دین و حقوق مدنی در کشور زمینه&zwnj;ساز رعب و وحشت به ویژه دختران در اطاعت از دستور پدر و یا مردان بزرگ خانواده شده است و در این میان مادران حتی درصورت عدم موافقت، توان بروز آن را ندارند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>پیامد&zwnj;ها </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">-ازدواج زودهنگام منجر به زنانه شدن فقر می&zwnj;شود. از یکسو دختران با ازدواج اجباری و زودهنگام از فرایند آموزش و تحصیل دور می&zwnj;مانند و با فقر آموزشی روبه&zwnj;رو می&zwnj;شوند و از سوی دیگر به دلیل همین کم سوادی و دانش اندک، توانایی رویارویی با مسائل خانوادگی را پیدا نمی&zwnj;کنند و در توسعه خانواده و تربیت فرزندان نیز سرمایه مناسبی محسوب نمی&zwnj;شوند. لذا دختران و زنان بیشترین قربانیان این پدیده هستند. پس از جدایی و طلاق&zwnj;های شایع در این طیف و گروه سنی، به دلیل&zwnj;&zwnj; همان فقر آموزش و مهارت، ادامه زیست برای خانواده&zwnj;هایی که این کودکان سرپرستی آن را برعهده دارند، بسیار مشکل&zwnj;آفرین می&zwnj;شود. از این&zwnj;رو است که ازدواج زودهنگام و اجباری سبب ساز تحکیم و شیوع مدار شوم فقر و فقرزایی و زنانه شدن بیشتر آن می&zwnj;شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL">ازدواج زودهنگام منجر به زنانه شدن فقر می&zwnj;شود. از یکسو دختران با ازدواج اجباری و زودهنگام از فرایند آموزش و تحصیل دور می&zwnj;مانند و با فقر آموزشی روبه&zwnj;رو می&zwnj;شوند و از سوی دیگر به دلیل همین کم سوادی و دانش اندک، توانایی رویارویی با مسائل خانوادگی را پیدا نمی&zwnj;کنند و در توسعه خانواده و تربیت فرزندان نیز سرمایه مناسبی محسوب نمی&zwnj;شوند. لذا دختران و زنان بیشترین قربانیان این پدیده هستند.&nbsp;</p> </blockquote> <p dir="RTL">-دیگر پدیده&zwnj;ای که می&zwnj;شود به عنوان پیامد به آن اشاره کرد، پدیده&zwnj; خودسوزی یا خودکشی بین دختران است که باز پدیده&zwnj;ای به نسبت رو به گسترش است. این واقعه به ویژه در برخی استان&zwnj;ها شیوع بیشتری دارد و مثلاً ایلام بیشترین نرخ خودسوزی زنان و دختران را به خود اختصاص می&zwnj;دهد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">-خشونت و سوءاستفاده در روابط جنسی بیشتر بین دختران زیر سن ۱۸ سال رخ می&zwnj;دهد که ناگزیر از ازدواج&zwnj;های اجباری بوده&zwnj;اند. این خشونت از بدو تحمیل ازدواج آنان با مردانی که مورد علاقه&zwnj;شان نیستند و همچنین ازدواج در سنینی که امکان و قدرت تصمیم&zwnj;گیری ندارند شروع می&zwnj;شود و تا نوعی سوء استفاده جنسی همسران این دختربچه&zwnj;ها به دلیل ناتوانی در دفاع از خود و نااگاهی از حقوق خویش گسترش می&zwnj;یابد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">-تجاوز به کودکان و بچه&zwnj;بازی به نام ازدواج از دیگر پیامدهای نامحسوس این پدیده به ظاهر شرعی و قانونمند است. پدوفیلیسم به عنوان یکی از مهم&zwnj;ترین جرایم نظام&zwnj;های مدرن حقوقی در جهان توسعه یافته به چنان امر ساده و قابل قبولی تبدیل شده است که در زیر نقاب شرعی فرصت مناسب را به سوءاستفاده&zwnj;کنندگان جنسی از کودکان می&zwnj;دهد. پدیده بچه&zwnj;بازی و سوء استفاده جنسی از کودکان به ویژه دختران خردسال، نوعی مشارکت والدین، همسر، نهاد دین و نظام حقوقی کشور در مشروعیت بخشیدن بدان به نام ازدواج است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">-ازدواج زودهنگام با دختر نابالغی که آمادگی جسمی کافی ندارد به ویژه با مردان بزرگسال پیامدهای فیزیکی و بدنی زیادی از نظر سلامتی دارد. براساس مطالعات انجام شده همبستگی قوی بین سن مادر و نرخ مرگ و میر مادر وجود دارد. ازدواج زودهنگام و بارداری زودرس در بین دختران ۱۰ تا ۱۴ ساله پنج برابر بیش از زنان در سن ۲۰ تا ۲۴ ساله تلفات جانی هم برای مادر و هم جنین به همراه دارد. اچ آی وی و ایدز نیز از خطراتی است که ازدواج&zwnj;های زودرس را تهدید می&zwnj;کند. دلیل این امر هم برخلاف تصور والدین که ازدواج زودهنگام می&zwnj;تواند سلامت دختران را نیز تضمین کند، ناشی از این است که شوهران ناقل بیماری&zwnj;های جنسی ناشی از ارتباط جنسی با افراد دیگر هستند. فاصله سنی و قدرت اقتصادی پایین&zwnj;تر دختران باعث می&zwnj;شود توان دختران در مذاکره پیرامون تصمیم&zwnj;های جنسی، استفاده از روش&zwnj;های پیشگیری و عمل رابطه جنسی کاهش یابد. رابطه نزدیکی دربین ختنه دختران با ازدواج زودهنگام نیز وجود دارد. (<span dir="LTR">Child and Forced Marriag</span>، ۲۰۰۵)</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">-بخشی از پدیده دختران فراری یکی از پیامدهای همین ازدواج زودهنگام است. به طوری که تنها راه برون رفت دختران در سنین واقع در تحصیل و قبل از ۱۸ سالگی از تحمیل ازدواج توسط خانواده&zwnj;هایشان، ترک خانواده و دور شدن از محیط اجتماعی است که این فشار را برآنان می&zwnj;آورد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">- ازدواج زودهنگام الزامات قابل توجهی روی عروس&zwnj;های زیر ۱۸ سال از نظر سطح پایین آموزش، بهداشت ناچیز، فقدان استقلال شخصی به دنبال دارد. بررسی&zwnj;ها نشان می&zwnj;دهد چنین موقعیتی سبب می&zwnj;شود فرایند جامعه&zwnj;پذیری دختران خردسال از انواع تحولات&zwnj;شناختی و جسمی، روحی و فکری به نقش باروری تقلیل می&zwnj;یابد! همبستگی نزدیکی بین ازدواج زودهنگام و سطح آموزش دختران وجود دارد (<span dir="LTR">Child and Forced Marriag</span>، ۲۰۰۵)</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">- یکی دیگر ازپیامدهای آسیب&zwnj;رسان ازدواج کودکان جدایی از خانواده و دوستان، از دست دادن آزادی تعامل با همسالان و مشارکت در فعالیت&zwnj;های اجتماعی و کاهش فرصت&zwnj;های آموزشی است. همچنین ازدواج کودک منجر به کار اجباری یا بردگی کودکان، استثمار جنسی و تجاری و خشونت علیه آنان است. (۲۰۰۶<span dir="LTR">Child Marriage</span>، <span dir="LTR">unicef</span>،)</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/familyviolace.jpg" style="height: 124px; width: 180px; float: right; " /></p> <p dir="RTL">شوهرکشی، به عنوان یکی از پیامدهای آسیب&zwnj;شناختی ازدواج اجباری است. با افزایش سن و سطح آگاهی و فشار بیشتر ناشی از چرخش قدرت در خانواده حتی در سطح اندک خود و خشونت بیشتر مردان همسر، زمینه تشدید خشونت در خانواده فراهم می&zwnj;شود. زنان در چنین مسیری به دلیل اینکه نه در خانواده و نه در جامعه حامی لازم را نمی&zwnj;یابند، اقدام به عمل شخصی می&zwnj;کنند و خشونت را با خشونت پاسخ می&zwnj;دهند.</p> </blockquote> <p dir="RTL">- ازدواج زودهنگام منجر به طلاق و جدایی بیشتر می&zwnj;شود؛ همچنین به دلیل بزرگسالی شوهران! مخاطره بیوه شدن دختران عروس نیز بیشتر می&zwnj;شود. (<span dir="LTR">Child and Forced Marriag</span>، ۲۰۰۵) به همین دلیل دختران از نظر اجتماعی، فرهنگی و حقوق مالکیت، در معرض تبعیض و محرومیت مضاعفی قرار می&zwnj;گیرند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">- تضاد ازدواج کودکان با مفاهیم حقوق بشری نیز می&zwnj;تواند در زمره پیامدهای حقوقی این امر محسوب شود. به طوری که این پدیده با مفاد زیر در تناقض است: بند ۱ و ۲ ماده ۱۶ پیش&zwnj;نویس حقوق بشر مصوب ۱۹۴۸ در خصوص برابری جنسی در همسرگزینی، ازدواج، تشکیل خانواده و استقلال رای/ ماده یک پیمان توافق با ازدواج مصوب ۱۹۶۴ با تاکید اینکه هیچ ازدواجی بدون رضایت کامل و آزادانه طرفین قانونی نیست/ ماده ۲ با شرط سنی برای ازدواج طرفین که کمتر از ۱۵ سال نباشد، و ماده ۳ مبتنی بر اجبار ثبت رسمی و علنی همه ازدواج&zwnj;ها/ پیمان حقوق کودک ۱۹۸۹ در بسیاری از مواد مانند ماده ۳ مربوط به حفظ منافع کودکان، ماده ۱۹مربوط به حق حفظ کودکان از انواع خشونت جسمی و فکری، آزار یا سوء استفاده، سوء تربیت و بهره&zwnj;کشی، سوءاستفاده جنسی، ماده ۲۴ مربوط به حق بهداشت و دسترسی به خدمات بهداشتی درمانی و جلوگیری از اعمال سنتی آسیب&zwnj;رسان، ماده ۲۹ و ۲۸ مربوط به محافظت برای آموزش برابر، ماده ۳۴ مربوط به حق محافظت در برابر هر نوع بهره&zwnj;کشی و سوء استفاده جنسی و ماده ۳۶ (<span dir="LTR">Child and Forced Marriag</span>، ۲۰۰۵)</p> <p dir="RTL">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</p> <p dir="RTL">- شوهرکشی، به عنوان یکی از پیامدهای آسیب&zwnj;شناختی ازدواج اجباری است. با افزایش سن و سطح آگاهی و فشار بیشتر ناشی از چرخش قدرت در خانواده حتی در سطح اندک خود و خشونت بیشتر مردان همسر، زمینه تشدید خشونت در خانواده فراهم می&zwnj;شود. زنان در چنین مسیری به دلیل اینکه نه در خانواده و نه در جامعه حامی لازم را نمی&zwnj;یابند، اقدام به عمل شخصی می&zwnj;کنند و خشونت را با خشونت پاسخ می&zwnj;دهند. (دراین خصوص بنگرید به شوهرکشی، تلاشی مقابل خشونت، رادیو زمانه)</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">بسیاری از مسائل مبتلابه جامعه ایران و به&zwnj;ویژه بزرگسالان، ریشه در دوران کودکی و عفلت از حقوق کودکان و اهمیت نسل آتی دارد. نگاه اکثر نهادهای دفاع از حقوق بشر در ایران در هر نقاب و عنوان سیاسی و صنفی و وابسته به هر قشر اجتماعی، می&zwnj;بایست مجهز به نگرش آینده&zwnj;شناسی و آینده&zwnj;نگری باشد. بدین معنا که بسیاری از مطالبات امروز آنان در فردایی قابل تحقق خواهد بود که کودکان امروز، مدیران و زنان و مردان و هم صنف&zwnj;ها و گروه&zwnj;های همسود همانان در آینده خواهند بود. کودکی که در فضای آموزشی مناسب، رشد فکری، روحی، جسمی، آموزشی و بهداشتی متعادل و قابل قبول زندگی کند در بزرگسالی کمتر مورد تعرض قرار می&zwnj;گیرد و دیگر مانند بسیاری از بزرگسالان امروز جامعه ایران، خود علیه خود اقدام نمی&zwnj;کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>منابع:</strong></p> <p dir="RTL">سرشماری&nbsp;<span dir="RTL" lang="FA">۱۳۸۵</span>؛ مرکزآمارایران، جمعیت ده&zwnj;ساله و بیشتر برحسب جنس، سن و وضع زناشویی</p> <p dir="RTL"><a href="http://www.iranianuk.com/article.php?id=21298">آمار بالای ازدواج كم سالان در ایران</a> &nbsp;&nbsp;&nbsp;</p> <p dir="RTL"><a href="http://stat.women.gov.ir/print.950">ارزیابی كنوانسیون از منظر فقه اسلامی</a>&nbsp;&nbsp; &nbsp;</p> <p dir="RTL"><a href="http://irsprc.org/archives/043888.php">خبر20 درصد ازدواج ها در ایران در سنین کودکی صورت می گیرد، گزارش ایسنا</a></p> <p dir="RTL"><a href="http://www.magiran.com/npview.asp?ID=1476456">آسیب&zwnj;شناسی ازدواج اجباری/ بهروز معبودیان/ اعتماد </a></p> <p dir="RTL"><a href="http://www.etemaad.com/Released/86-08-16/205.htm">ازدواج والدین۴۰ درصد از کودکان ثبت نشده است محبوبه حسین&zwnj;زاده</a></p> <p dir="RTL"><a href="http://radiozamaaneh.com/humanrights/2008/04/post_232.html">شوهرکشی، تلاشی مقابل خشونت </a></p> <p dir="RTL"><a href="http://radiozamaneh.com/news/iran/2012/08/23/18683">افزایش آمار ازدواج کودکان زیر ۱۰ سال در ایران، زمانه</a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>منابع انگلیسی:</strong></p> <p>World children state 2007, UNICEF, <a href="http://www.unicef.org/sowc07/docs/sowc07.pd">http://www.unicef.org/sowc07/docs/sowc07.pd</a></p> <p>Child and Forced Marriag, <a href="http://www.forwarduk.org.uk/key-issues/child-marriage">http://www.forwarduk.org.uk/key-issues/child-marriage</a></p> <p>EARLY MARRIAGE CHILD SPOUSES, 2001, <a href="http://www.unicef-irc.org/publications/pdf/digest7e.pdf">http://www.unicef-irc.org/publications/pdf/digest7e.pdf</a></p> <p>Child marriage and figures, 2010, <a href="http://www.icrw.org/child-marriage-facts-and-figures">http://www.icrw.org/child-marriage-facts-and-figures</a></p> <p>Child Marriage, unicef, 2006, <a href="http://www.unicef.org/protection/files/Child_Marriage.pdf">http://www.unicef.org/protection/files/Child_Marriage.pdf</a></p> <p>Child Marriage, unicef, <a href="http://www.unicef.org/protection/files/Child_Marriage.pdf">http://www.unicef.org/protection/files/Child_Marriage.pdf</a></p> <p>Convention for Elimination of All Forms of Discrimination Against Women, 1975, <a href="http://www.hambastegy.net/women/konvectionzanan.htm">http://www.hambastegy.net/women/konvectionzanan.htm</a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> https://archive.radiozamaneh.com/society/khiyaban/2012/09/04/19216#comments ازدواج و طلاق علی طایفی کودکان ایران خیابان Tue, 04 Sep 2012 16:40:35 +0000 society 19216 at https://archive.radiozamaneh.com