جنبش غیرمتعهدها

کنفرانس‌ غیرمتعهدها و خیال‌بافی‌های اقتصادی حکومت ایران

Sat, 01 Sep 2012 21:06:43 +0000

حمید مافی

حمید مافی – دولت ایران امیدوار بود با میزبانی کنفرانس کشورهای جنبش غیر متعهد‌ها، راهی برای خروج از انزوا پیدا کند و جایگزینی برای بازارهای نفتی از دست رفته‌اش پیدا کند. همین نگاه بود که وزیر نفت را بر آن داشت تا از رایزنی‌های گسترده در حاشیه نشست تهران برای فروش نفت خبر بدهد و مدیر امور بین الملل وزارت نفت شرایط خاص برای مشتریان جدید نفتی ایران را بازگو کند.

آن گونه که محمد علی خطیبی گفته است: شرکت‌های داخلی ایران پوشش بیمه‌ای نفتکش‌های ایرانی را عهده دار می‌شوند. پیش از این هم خبرگزاری‌های بین المللی از تخفیف ویژه ایران به مشتریان نفتی خبر داده بودند، راهکاری که ایران برای عقب نماندن از رقبای منطقه‌ای خود، به ویژه عربستان و کویت به کار گرفته است.

در همین رابطه، یک عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس نیز اعلام کرده بود که ایران ۶۰ میلیارد دلار معاهده اقتصادی را برای امضا در حاشیه نشست تهران آماده کرده است، تفاهم نامه‌هایی که اطلاعی از سرنوشت آن‌ها منتشر نشده است. اما سؤال این است که آیا غیرمتعهد‌ها می‌توانند راهی برای برون رفت از تنگناهای اقتصادی پیش پای ایران بگذارند؟

مقام‌های ایرانی همچنان می‌توانند در رسانه‌های حکومتی از موفقیت‌های نشست غیرمتعهدها برای خروج از انزوا بین المللی سخن بگویند، اما جدای از اینکه محمد مرسی، رئیس جمهور مصر و‌بان کی مون، دبیر کل سازمان ملل در تهران، پا را از خط قرمزهای جمهوری اسلامی فرا‌تر گذاشتند، به نظر می‌رسد که نشست‌های حاشیه‌ای سران غیر متعهد‌ها هم نتوانسته راه خروجی از بن بست و تنگناهای اقتصادی را به مقام‌های ایرانی نشان دهد.

آن گونه که در نمایه اعضای جنبش غیر متعهد‌ها آمده است، این کشور‌ها در مجموع، نزدیک به نیمی از جمعیت هفت میلیاردی جهان را در خود جای داده‌اند اما سهمشان از اقتصاد جهان تنها یک هفتم است. سهم این کشور‌ها از تولید ناخالص داخلی نیز ۱۴ درصد تولید ناخالص داخلی کل جهان اعلام شده در حالی که اعضای آن دو سوم کشورهای عضو سازمان ملل را تشکیل می‌دهند.

وضعیت اقتصادی غیر متعهد‌ها چندان سامان یافته نیست. اگر چه میانگین درآمد سرانه در این کشور‌ها بیش از سه هزار دلار اعلام شده است، اما هند، اندونزی، مالزی و تایلند از جمله کشورهای عضو جنبش هستند که دارای توان اقتصادی غیر نفتی بوده و در میان قدرت‌های اقتصادی نوظهور جهان جایگاهی در خور دارند. سایر اعضای این جنبش، در شمار کشورهای در حال توسعه و یا فقیر دنیا قرار دارند.

سیمای اقتصادی غیر متعهد‌ها

مجموعه صادرات اعضای جنبش غیر متعهد‌ها تنها ۲۰ درصد از کل صادرات جهان است و ۲۷ کشور عضو در این جنبش، دارای اقتصادی وابسته به نفت هستند. خروجی سرمایه گذاری خارجی این کشور‌ها در سال ۲۰۱۱، ۱۲۳ میلیارد دلار گزارش شده که ۷ /۳ درصد از کل خروجی سرمایه گذاری جهان را تشکیل می‌دهد. در مقابل این کشور‌ها ۳۰۵ میلیارد دلار سرمایه گذاری خارجی جذب کرده‌اند که نزدیک به ۱۸ درصد از ورودی سرمایه گذاری‌های خارجی در جهان را تشکیل می‌دهد. همچنین ۱۲۰ کشور عضو این جنبش، تنها ۲۵ درصد از ذخایر ارزی و طلا دنیا را در اختیار دارند.

وزیر اقتصاد ایران گفته است که ایران با ۷۱ کشور عضو جنبش غیر متعهد‌ها دارای روابط تجاری و اقتصادی است. بر اساس آمار انتشار یافته از سوی گمرک جمهوری اسلامی ایران، حجم صادرات غیر نفتی ایران به کشورهای عضو این جنبش در سال گذشته، ۲۱ میلیارد دلار بوده در حالی که واردات ایران از این کشور‌ها به ۲۵ میلیارد دلار رسیده است.

بزرگ‌ترین شرکای تجاری ایران در میان غیر متعهد‌ها، کشورهای هند، امارات و عراق هستند که هند در شمار مشتریان نفتی بزرگ ایران است. امارات متحده عربی با ۴ /۱۷ میلیارد دلار، رتبه نخست واردات کالا به ایران را دارد و پس از آن هند با ۱/۱ میلیارد دلار قرار دارد. در مقابل، عراق نخستین مقصد کالاهای صادراتی ایران در میان اعضا است. حجم صادرات ایران به این کشور، ۱ / ۵ میلیارد دلار برآورد شده است. امارات متحده عربی با ۵ / ۴ میلیارد دلار و هند با ۷ /۲میلیارد دلار دیگر کشورهای عضو هستند که مقصد کالاهای صادراتی ایران بوده‌اند.

علیرغم برگزاری نشست پرهزینه در تهران و تبلیغات گسترده پیرامون آن، به نظر می‌رسد بیانیه نهایی تنها دستاورد آن است که بر حق دستیابی به انرژی هسته‌ای صلح آمیز تاکید کرده و البته موضع تازه‌ای نیست، چرا که پیش از این هم اعضای این جنبش بر این مسئله پافشاری کرده‌اند. اما آنچه که ایران به دنبال آن بود تا بتواند با امضای ۶۰ میلیارد دلار تفاهم‌نامه اقتصادی راهی برای جبران کاهش درآمدهای نفتی پیدا کند بی‌نتیجه مانده است. چرا که برخی از این کشور‌ها همچون افریقای جنوبی، کنیا، اندونزی، مالزی، تانزانیا و ... پیش از این در شمار مشتریان نفتی ایران بودند که به خاطر در امان ماندن از هزینه‌های ناشی از نقض قانون تحریم‌ها، به مبادله نفتی با ایران پایان دادند.

افغانستان با ۲ /۱میلیارد دلار، سنگاپور با ۳ / ۱ میلیارد دلار، اندونزی با ۱/۱ میلیارد دلار و پاکستان با ۶۰۰ میلیون دلار دیگر کشورهای عضو غیرمتعهد‌ها هستند که مقصد کالاهای صادراتی ایران به شمار می‌روند. همچنین بنا بر گفته مدیر روابط عمومی جمعیت هلال احمر ایران، ۲۶ کشور عضو جنبش غیر متعهد‌ها از ایران کمک‌های انسان دوستانه دریافت می‌کنند. کمیته امداد انقلاب اسلامی هم در برخی از این کشور‌ها اقدام به تاسیس دفتر و ارسال کمک کرده است. فلسطین، بنین، لبنان، سودان، تونس، سوریه، کره شمالی، هائیتی، نیکاراگوئه، سومالی، اکوادور، زیمبابوه، مالی، موریتانی، آذربایجان، ازبکستان و جزایر کومور از جمله کشورهایی هستند که هلال احمر و کمیته امداد ایران در سال‌های گذشته، اقدام به ارسال کمک‌های بلاعوض به آن‌ها کرده‌اند.

بازی دو سر باخت

مقام‌های ایرانی همچنان می‌توانند در رسانه‌های حکومتی از موفقیت‌های این نشست برای خروج از انزوا بین المللی سخن بگویند، اما جدای از اینکه محمد مرسی، رئیس جمهور مصر و‌بان کی مون، دبیر کل سازمان ملل در تهران، پا را از خط قرمزهای جمهوری اسلامی فرا‌تر گذاشتند، به نظر می‌رسد که نشست‌های حاشیه‌ای سران غیر متعهد‌ها هم نتوانسته راه خروجی از بن بست و تنگناهای اقتصادی را به مقام‌های ایرانی نشان دهد.

چه همزمان با این نشست، گزارش آژانس بین المللی انرژی اتمی، از افزایش سانتریفوژ‌ها در ایران خبر داد و مقام‌های امریکایی اعلام کردند که تشدید تحریم‌ها را در دستور کار قرار می‌دهند. هند تنها مشتری نفتی ایران بود که در حاشیه این نشست اعلام کرد که خرید نفت از تهران را ادامه خواهد داد. در سوی دیگر، بخشی از کشورهای عضو جنبش عدم تعهد کشورهای توسعه نیافته و فقر جهان به شمار می‌روند که سهم چندانی در اقتصاد جهانی ندارند. علاوه بر این، گروهی از اعضا نیز به عنوان رقیبان نفتی ایران در ماه‌های گذشته تلاش کرده‌اند تا از تنش میان ایران و جامعه جهانی، استفاده لازم را ببرند. عربستان، عراق، قطر، لیبی و کویت از جمله کشورهای تولید کننده نفت هستند که بخشی از مشتریان نفتی ایران را جذب کرده‌اند.

در چنین شرایطی، علیرغم برگزاری نشست پرهزینه در تهران و تبلیغات گسترده پیرامون آن، به نظر می‌رسد بیانیه نهایی تنها دستاورد آن است که بر حق دستیابی به انرژی هسته‌ای صلح آمیز تاکید کرده و البته موضع تازه‌ای نیست، چرا که پیش از این هم اعضای این جنبش بر این مسئله پافشاری کرده‌اند. اما آنچه که ایران به دنبال آن بود تا بتواند با امضای ۶۰ میلیارد دلار تفاهم‌نامه اقتصادی راهی برای جبران کاهش درآمدهای نفتی پیدا کند بی‌نتیجه مانده است. چرا که برخی از این کشور‌ها همچون افریقای جنوبی، کنیا، اندونزی، مالزی، تانزانیا و ... پیش از این در شمار مشتریان نفتی ایران بودند که به خاطر در امان ماندن از هزینه‌های ناشی از نقض قانون تحریم‌ها، به مبادله نفتی با ایران پایان دادند.

انتظار مقام‌های سیاسی ایران از نشست تهران، نه تنها برآورده نشده، بلکه آن‌ها هم اکنون به خاطر سخنان مرسی و‌بان کی مون در تهران و همچنین هزینه برگزاری این نشست زیر فشار افکار عمومی همراهان و مخالفان قرار دارند و تنها با جعل واقعیت و خبرهای غیر واقعی می‌توانند سرپوشی بر آنچه که در نشست گذشته، بگذارند که آن هم در زمان کوتاهی از پرده برون خواهد آمد و آغاز دور تازه تحریم‌ها یا نشست سازمان‌های بین المللی، نشان خواهد داد که ایران در تهران چه به دست آورده است.

مرسی در تهران؛ بازتاب یک سفر چند ساعته

Sat, 01 Sep 2012 08:36:14 +0000

فرهمند علیپور

فرهمند علیپور − حضور چند ساعته محمد مرسی رئیس جمهور مصر در نشست سران کشورهای عضو پیمان عدم تعهد در تهران و سخنانی که او در این نشست اظهار داشت به سر خط خبر‌ها و تحلیل‌های یکی دو روز اخیر رسانه‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای تبدیل شد.

محمد مرسی اولین رئیس جمهور مصر است که از زمان انقلاب ایران در سال ۵۷ به ایران قدم گذاشته است. روبط دو کشور در پائین‌ترین سطح قرار دارد و دو کشور دهه هاست که روابط عادی دیپلماتیک ندارند. گرچه حکومت ایران به انقلاب مصری‌ها و پیروزی اخوان المسلمین در انتخابات اخیر ریاست جمهوری این کشور چشم امید بسته بود و تلاش فراوان داشت تا هر چه سریع‌تر روابط عالی دیپلماتیک با قاهره برقرار کند اما به نظر، طرف مصری چندان عجله‌ای برای برقرای مناسبات عادی با ایران ندارد.

روزنامه الاهرام مصر در مطلبی که روز گذشته (۳۰ اوت)‌ منتشر کرد، با اشاره به نبود روابط دیپلماتیک میان مصر و ایران نوشت که تصمیم مرسی در پذیریش دعوت ایران برای حضور در نشست سران کشورهای عضو پیمان عدم تعهد به خودی خود یک حرکت انقلابی است. دینا عزت گزارشگر روزنامه الاهرام که در تهران حضور داشت سخنرانی مرسی را یک سخنرانی انقلابی از زمان پایان جنگ سرد تاکنون در اجلاس‌های کشورهای عضو عدم تعهد توصیف کرد.

در بخشی از این گزارش نحوه آغاز سخنرانی مرسی که همراه با فرستادن درود بر محمد (ص) و خاندان و اصحاب او و خلفای راشدین بود «غیر معمول‌ترین» ادای احترام در یک سخنرانی سیاسی و نشست بین المللی عنوان شد. به عقیده گزارشگر مصری، بیان «درود خدا بر آل محمد» حاوی پیامی مثبت برای شیعیان بود و آوردن نام «ابوبکر، عمر و عثمان» در مقدمه سخنرانی مرسی در حالی صورت می‌گرفت که نام این سه تن از خلفای راشدین حتی در کتاب تاریخ مدارس نیز ذکر نشده است.

روزنامه حریت چاپ ترکیه نیز در مطلبی به انتقادات تند مرسی از رژیم اسد اشاره کرد و این سخنان را موجب «سرافکندگی» برای میزبان توصیف کرد. این روزنامه همچنین با اشاره به بالاگرفتن اختلافات میان شیعیان و سنی‌ها بر سر موضوع بحران سوریه، نحوه شروع سخنرانی مرسی را با اهمیت یافت و نوشت که محمد مرسی عامدانه در سخنان خود از هر چهار خلیفه راشدین نام برد.

به نوشته حریت از زمان آغاز قیام سوری‌ها، حکومت‌های حاشیه جنوب خلیج فارس که سنی مذهب هستند از مخالفین اسد و ایران از حکومت علوی اسد دفاع می‌کنند. این روزنامه نوشت که اکنون مصر می‌خواهد از دوران «رکود» دوران حستی مبارک خارج شود و خط دیپلماسی «چالاک‌تر و فعال تری» را در پیش بگیرید.

روزنامه اسرائیلی هاآرتص نیز در گزارشی با اشاره به این سخن مرسی در نشست تهران که گفته بود: «سنگ بنای انقلاب مصر، بهار عربی بود» نوشت که مرسی با بیان چنین جمله‌ای قصد داشت تا این موضوع را که انقلاب مصری‌ها یک انقلاب اسلامی و بیداری اسلامی بوده است - چیزی که جمهوری اسلامی تبلیغ می‌کند - را رد کند.

هاآرتص در ادامه می‌نویسد: به نظر می‌رسد کسانی که در تهران و تل آویو انتظار داشتند تا سفر مرسی به تهران منجر به یک نقطه عطف تاریخی و نزدیک شدن روبط تهران – قاهره شود باید بیشتر صبر کنند و منتظر موقعیتی دیگر باشند. محمد مرسی که قرار است سه هفته دیگر میه‌مان کاخ سفید باشد نمی‌خواهد در این مدت سیاست خارجی خود را به ایران نزدیک کند. همچنین مشکلات اقتصادی مصر و وابستگی این کشور به سرمایه سعودی‌ها – بزرگ‌ترین رقیب ایران در منطقه - اجازه مانور مرسی را محدود کرده است.

اما در حالی که اغلب رسانه‌های منطقه‌ای عنوان انتخابی خود برای حضور مرسی در تهران را به انتقادهای مرسی از بشار اسد و حمایت ایران اختصاص دادند روزنامه یدیعوت آهارونوت، دیگر روزنامه اسرائیلی عنوان خود را از بخشی از سخنان مرسی انتخاب کرده بود که حکایت از نگرانی اسرائیل از نزدیک‌تر شدن روابط تهران – قاهره است. جایی که رئیس جمهور مصر خطاب به محمود احمدی‌نژاد گفته بود که مصر به ایران به عنوان یک متحد استراتژیک می‌نگرد.

سعودی گازاته نیز در مطلبی نوشت که روز برگزاری نشست مقامات ۱۲۰ کشور جهان در ایران همراه با خبرهای ناخوشایند برای میزبان بود فشار و گزارش تازه سازمان ملل درخصوص برنامه هسته‌ای ایران از یکسوو سخنرانی مرسی و حمایتش از مردم سوریه، رخدادهایی بودند که تلاش ایران برای نشان دادن بی‌اثر بودن تلاش‌های غرب برای انزوی ایران را خدشه دار کرد.

این رسانه متعلق به عربستان با اشاره به سخنان رهبر ایران که آمریکا را سلطه گر و مداخله گر و اسرائیل را گرگ‌های صهیونیست لقب داده بود نوشت که‌بان کی مون از رهبر ایران خواست تا از سخنان تند بپرهیزد زیرا که «جنگ کلمات می‌تواند سرآغاز جنگ‌ها و خشونت‌ها باشد».

به جز رسانه‌های منطقه‌ای توماس فرید من روزنامه نگار معروف آمریکایی نیز طی یادداشتی به سختی از سفر مرسی به تهران انتقاد کرد که علیرغم سرکوب جنبش سبز و فعالان دمکراسی خواه ایران، یعنی مشابه‌‌ همان جنبشی که مرسی را به قدرت رساند به تهران سفر کرده است. او می‌نویسد آیا مرسی متعهد نیست تا تفاوتی قائل شود میان کشورهای دیکتاتوری و دمکراسی؟ خاصه ایران که در سرکوب سوری‌ها نیز دست دارد. چرا بانکی مون در این نمایش ایرانی‌ها شرکت کرد؟ چه خیانتی به دمکراسی ! !

این روزنامه نگار آمریکایی در ادامه می‌نویسد مرسی لااقل می‌توانست نامه‌ای را که "سفیران سبز امید" برای او نوشته بودندبخواند، آنجا که نوشته بودند: «سرنوشت دیکتاتورهایی که به رای مردمشان پشت کردند را به آن‌ها یادآور شوید و از آن‌ها بخواهید که بجای تکیه کردن بر نهاد‌های نظامی برای اداره کشور، گوش به حمایت‌های مردمی فرا دهند.» فریدمن می‌نویسد: «آنچه مرسی در جستجوی آن است در تهران یافت نمی‌شود.»

فارین پالیسی نیز در مطلبی با اشاره به تلاش‌ها و اشتیاق زیاد ایران برای حضور مرسی در تهران و استقبال بسیار گرم رسانه‌های حکومت ایران از این سفر می‌نویسد که اکنون و با این سخنرانی که مرسی انجام داد ایرانی‌ها نسبت به بهار عربی و نتیاج آن سرخورده‌تر شده‌اند.

فارین پالیسی می‌نویسد که با توجه به حمایت ایران از رژیم اسد بسیار بعید است که در آینده نزدیک شاهد گشایشی در روابط دو کشور ایران و مصر باشیم. نه تنها محمد مرسی که حتی چندی پیش یکی از رهبران اخوان المسلمین مصر در گفتگویی با روزنامه الاهرام گفته بود که مرسی باید به ایران برود و این پیام را به مقامات ایران برساند که آن‌ها در مورد سوریه دچار یک اشتباه شده‌اند و مصر نمی‌تواند از سوریه و امنیت خلیج فارس چشم پوشی کند.

نویسنده این مطلب در ادامه می‌نویسد که ایران از هم اکنون حضور مرسی در تهران را به عنوان یک پیروزی قلمداد کرده است. در صورتی که چندان پیروزی هم به نظر نمی‌رسد لااقل فارغ از رسانه‌های تحت سانسور و محدود ایران در بیرون که اینگونه به نظر نمی‌رسد. ناامیدی ایران برای برقراری ارتباط با مصر حکایت از نزول جایگاه ایران در قلب عرب‌ها دارد.

محاصره‌ نظامی جغرافیای شهری

Mon, 27 Aug 2012 08:04:08 +0000

در حاشیه تدارکات امنیتی کنفرانس غیر متعهدها

کورش عرفانی، جامعه شناس

کورش عرفانی − به طور معمول کنفرانس‌های بین المللی فرصتی برای ارزش‌دهی سیاسی و تبلیغاتی به میزبان آنهاست. نظم و سازماندهی و اجرای بدون حادثه‌ی چنین جلسه‌های بزرگی بازتابی از اقتدار دولت برگزار کننده محسوب می‌شود. البته این امر کلی تابع این شرط است که زندگی عادی اقتصادی و اجتماعی کشور میزبان، آنچنان، تحت تاثیر این واقعه قرار نگیرد و به روال کمابیش عادی خویش ادامه یابد.

این امر زمانی ممکن جلوه می‌کند که توانایی‌های مدیریتی دولت برگزار کننده در حدی باشد که بتواند این شرط را تامین کند. چنین توانایی‌هایی در گرو بهره‌بری از نیروی متخصص و کارآمد و نیز به کارگیری برخورد روشمند با چنین موقعیت‌هایی است. بسیاری از کشورها تجارب ارزنده و قابل انتقالی در زمینه‌ی مدیریت تجمعات بزرگ رسمی دارند. ضعف‌های مدیریتی اغلب باعث نگرانی دست‌اندرکاران و دستپاچگی در تهیه و تدارک این گونه برنامه‌هاست و با خود رفتارهای افراطی را به دنبال می‌آورد.

مورد کنفرانس کشورهای غیر متعهد در تهران

شانزدهمین کنفرانس کشورهای غیر متعهد در روز ۵ شهریور در تهران آغاز به کار کرد. طبق آمار منتشر شده توسط مقامات دولتی ایران در این کنفرانس که تا ۱۱ شهریور ادامه دارد، ۹ هزار نفر میهمانان رسمی شرکت می‌کنند. شهر تهران میزبان بزرگترین تجمع بین المللی پس از انقلاب سال ۱۳۵۷ شده است. آخرین تجربه‌ی کشور برای این گونه پذیرایی‌ها به سال ۱۳۵۰ و زمان برگزاری جشن‌های دو هزار پانصد ساله‌ی شاهنشاهی در شیراز باز می‌گردد. اقداماتی که شهرداری تهران در هفته‌های گذشته آغاز کرده است یادآور اقدام رژیم پهلوی است که به بزک کردن شهر شیراز در جریان برگزاری آن جشن‌ها پرداخته بود؛ به طریقی که حتی فاصله‌ی میان شهر شیراز تا تخت جمشید را دیوار کشیده بودند تا میهمانان اعلیحضرت، کوچ نشینان ساکن حاشیه‌های راه را نبینند. جمع آوری متکدیان و کارتن‌خواب‌ها در مناطق شمالی تهران نیز در روزهای اخیر در همین راستاست و نیز رنگ و روی شهر را تازه کردن از طریق رنگ آمیزی و قراردادن مجسمه و لباس یونیفورم به تن رانندگان اتوبوس‌های جدید پوشاندن.

اهمیت پارامتر امنیت

اما در ورای ظاهرسازی پر هزینه و گذرای پایتخت این بار تمرکز بیش از حد نظام بر جنبه‌های امنیتی بسیار برجسته است. پایتخت چهره‌ی شبه حکومت نظامی به خود گرفته است. سردار احمدرضا رادان، فرمانده نیروی انتظامی تهران، گفته است که در رزمایش آغاز عملیات اجرایی تامین امنیت اجلاس سران کشورهای عضو جنبش عدم‌تعهد ۸۵۰ تیم امنیتی انتظامی حضور داشته‌اند. دهها ایست بازرسی در سراسر شهر مردم و عابران را مورد بازجویی قرار می‌دهند. برای تامین امنیت ۹ هزار نفر بیش از ۱۱۰ هزار پلیس پیش بینی شده است. آن هم در پایتختی که به استثنای ترورهای اخیر دانشمندان اتمی ایران نزدیک به دو دهه است که شاهد هیچ گونه عملیات تروریستی و امثال آن نبوده است. اگر قرار بود همین تناسب در المپیک لندن به کار گرفته می‌شد دولت بریتانیا باید ارتش چند کشور متحد را به عاریت می‌گرفت.

فراتر از چشم انداز سیاسی این کنفرانس، که باید جداگانه به آن پرداخت، نگرش امنیتی مقامات حکومتی ایران است که در راس اخبار قرار گرفته است. از هفته‌ها پیش مقامات انتظامی و امنیتی نظام یکی بعد از دیگر در مصاحبه‌هایی به بیان تدارکات مختلف در جهت تامین نظم و امنیت این رخداد پرداخته‌اند. سوالی که مطرح می‌شود این است که چرا باید برگزاری یک کنفرانس با ۹ هزار میهمان خارجی برای یک کشور ۷۵ میلیونی و در یک پایتخت ۱۲ میلیونی تا این حد عظیم و مهم جلوه کند که به خاطر آن، پایتخت کشور دست کم یک هفته تعطیل شده و کلیه‌ی فعالیت‌ها در آن به نوعی متوقف شود. ضرر اقتصادی این تصمیم بالغ بر ۵ میلیارد دلار برآورد شده است.

«همه چیز آرام است»

به نظر می‌رسد که سران نظام جمهوری اسلامی در شرایطی که دچار تحریم‌های اقتصادی شدید و انزوای بین المللی بی سابقه هستند برآنند تا این کنفرانس را به یک عملیات تبلیغاتی بازخرید آبروی سیاسی برای نظام تبدیل کنند. یعنی با ارائه‌ی تصویری بزک شده از شهر تهران این احساس را در میهمانان ۱۲۰ کشور جهان پدید آورند که «همه چیز آرام» است و زیبایی و امنیت و رفاه بر همه جا حاکم است. تلاش برای این است که تابلویی قابل ارائه از یک واقعیت غیر قابل ارائه در مقابل چشم میهمانان قرار گیرد. تلاشی که در یک دنیای بسته ارتباطاتی می‌توانست موثر جلوه کند ولی در دوره‌ای که هر شهروند می‌تواند با تلفن دستی خویش تبدیل به یک خبرنگار باشد بسیار سخت است که به تاثیر این گونه اقدامات بتوان باور داشت.

طرح و نقشه‌ی نیروهای انتظامی دولت به نوعی طرح جنگی شبیه است. هر چند که حکومت تا مرز حفر خندق در اطراف محل اقامت و برگزاری کنفرانس پیش نرفته اما به وضوح نوعی محاصره‌سازی جغرافیای شهری صورت گرفته است. سردار رادان صحبت از "چهار حلقه امنيتی و ۳۶۰ ايستگاه ایست بازرسی" می‌کند که شامل ۲۹۰۰ خودرو و ۲۵۰۰ موتور برای تامین نظم و امنیت کنفرانس" می‌باشد. اقدامات انتظامی تا مرز درخواست تخلیه مناطق مسکونی ولنجک، که نزدیک محل کنفرانس می‌باشد، پیش رفته است. عملکرد دولت در ظاهر، امنیت میهمانان و در واقع، ناامن سازی فضای روانی شهروندان را هدف قرار داده است. گویی این امریست عادی که زندگی شهروندانی که در کشور خود دارند زندگی می‌کنند برای چند روز اقامت میهمانان باید به کلی زیر سوال رود.

ارتباط ممنوع

به نظر می‌رسد که نگرانی نظام از چیز دیگری باشد و آن عبارت است از هر گونه تماس میان این میهمانان و مردم ساکن تهران. تماسی که می‌تواند شاید موقعیتی برای انتقال دردها و نارضایتی‌های درون کشوری‌ها به میهمانانی باشد که پس از سه دهه، فرصت پیدا می‌کنند به طور مستقیم با مردم ایران در تماس قرار گیرند. حاکمیت چنین تماسی را نمی‌خواهد وآن را برنمی تابد. این لشکرکشی انتظامی به عنوان نمودی از ترس مقامات نظام و وحشت آنها از غافلگیری توسط نیروهای کنشگر و فعال جامعه جلوه می‌کند. به عبارت دیگر، استراتژی امنیتی کنفرانس بر برگزاری آن در شرایط استرلیزه است، به طریقی که هیچ عنصر نابابی (مردم یا مخالفان) نتواند وارد محوطه‌ی جغرافیایی و چرخه‌ی حضور و حرکت این میهمانان میان هتل و محل برگزاری کنفرانس بشود. گرایش به سمت جداسازی جغرافیایی مردم و میهمانان به حدی قوی است که دولت با اهدای ۳۰ لیتر بنزین به مردم آنها را تشویق کرده است که شهر را ترک کنند و به مسافرت بروند. اما آیا می‌توان ۱۲ میلیون ساکنان تهران و حومه را به مدت یک هفته از مرکز و شمال پایتخت دور داشت؟ آیا می‌توان با جداسازی جغرافیایی ارتباط محتوا را نیز خنثی کرد؟

فرصتی برای هر دو طرف

این کنفرانس فقط فرصتی برای منافع سیاسی نظام مانند درخواست از غیر متعهدها برای لغو تحریم‌های ایران نیست. آن چه بیشتر بر نگرانی‌های حکومت ایران افزوده است جنب و جوشی است که در میان مخالفان و فعالان به راه افتاده است تا بتوانند این کنفرانس را به فرصتی برای رساندن صدای اعتراض خود به گوش میهمانان خارجی تبدیل سازند. فراخوان‌هایی در روزهای اخیر در فضای مجازی منتشر شده است که از مردم می‌خواهند در خانه‌ها نشینند و بر عکس، به خیابان‌ها آمده و سعی کنند که به نوعی در صحنه حضور داشته باشند. بعضی از مردم تهران درخواست کرده‌اند که شهر را ترک نکنند و یا حتی از مردم شهرستان‌ها دعوت کرده‌اند به تهران بیایند. برخی دیگر از میهمانان خارجی خواسته‌اند که در طول سفر خود به دیدار زندانیان سیاسی و یا میرحسین موسوی و مهدی کروبی، که در حبس خانگی هستند، بروند. برخی فراخوان‌های اینترنتی از مردم خواسته است تا شب‌ها به شعار دادن روی بام‌ها بپردازند تا صدایشان در پایتخت به گوش میهمانان در هتل‌ها برسد.

حتی تصور تحقق این پیشنهادات و فراخوان‌ها نیز برای حاکمیتی که خواهان سکوت مطلق شهروندانش است یک کابوس تلخ محسوب می‌شود. این در حالی است که یک برخورد خشن با کسانی که جرأت اجرای این فراخوان‌ها را به خود راه دهند برای دولتی که می‌خواهد اوضاع را در چشم میهمانانش آرام و تحت کنترل به نمایش گذارد آسان نیست. این تضادهاست که سبب شده است تهران دوازده میلیونی، در این ساعات، نوعی حکومت نظامی اعلام نشده را شاهد باشد. گشت، ایست-بازرسی، مسدودسازی خیابان ها، حضور قدم به قدم نیروها در خیابان‌های اصلی، موتورسواران مسلح و خودروهای مجهز و انباشته از نیروهای انتظامی چیزهایی نیستند که از دید خبرنگاران خارجی حاضر در تهران نادیده بمانند.

به طور معمول دولت‌هایی که خود را در داخل دچار یک بحران مشروعیت هستند برای تعامل عادی با کشورهای دیگر مشکلات فراوان دارند. این امر وقتی که سران رژیم نامشروع به مسافرت‌های خارجی می‌روند کمتر دیده می‌شود، اما وقتی این گونه حکومت‌های فاقد حمایت اجتماعی مجبور به پذیرایی از خارجیان در کشور خود هستند دچار پارادوکس‌های فراوانی می‌شوند. یکی از آنها چگونگی پنهان سازی نبود مشروعیت، ضمن آشکار بودن عوارض آن است. دراین شرایط این عمق بحران است که نشان خواهد آیا چنین دولت‌هایی می‌توانند با ترتیب دادن یک نمایش سیاسی و در پشت دیوارهای بلند امنیتی و انتظامی، مشکل ساختاری خویش را از چشم میهمانان خوانده و ناخوانده پنهان نگه دارند یا خیر.

عکس‌ها

خبرگزاری مهر: "رزمایش عملیات تامین امنیت اجلاس سران کشورهای عضو جنبش عدم تعهد"

حکومت ایران در جنبش غیرمتعهدها به دنبال چیست؟

Thu, 23 Aug 2012 21:24:06 +0000

امین قضایی

امین قضایی − برگزاری شانزدهمین اجلاس سران کشورهای غیرمتعهد، طی روزهای ۲۶ تا ۳۱ اوت در تهران و آغاز ریاست سه ساله ایران در این سازمان، برخی از تحلیل‌گران سیاسی را بر آن داشته تا درباره بهره‌‌برداری‌های سیاسی محتمل ایران از این اجلاس گمانه زنی کنند.

میزبانی ایران حتی بیش از خود این اجلاس بحث‌برانگیز بوده است، زیرا از نگاه غرب، مشارکت سران عالی‌رتبه کشورهای غیرمتعهد در این اجلاس، در حکم شکستن انزوای سیاسی ایران تلقی می‌شود. در این میان، خبر حضور محمد مرسی، رییس جمهور مصر، بعد از سالها نبود روابط سیاسی بین دو کشور و حضور بان‌کی‌مون، دبیرکل سازمان ملل در تهران، مقامات آمریکایی را به واکنش برانگیخته است. به عنوان مثال، ویکتوریا نولاند (Victoria Nuland)، سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا گفته است: "ایران قصد دارد از اجلاس سران غیرمتعهد و شرکت‌کنندگان آن برای پیشبرد اهداف خود استفاده کند تا بر این واقعیت پرده افکند که از تعهدات متقابل نسبت به شورای امنیت سازمان ملل، آژانس انرژی هسته‌ای و دیگر نهادهای بین المللی سرباز زده است....بنابراین صادقانه بگویم که فکر نمی‌کنم ایران شایستگی این میزبانی را داشته باشد." (منبع)

از طرف مقابل، جمهوری اسلامی نیز این اجلاس را بسیار جدی گرفته است و حتی برای حفظ امنیت و احتمالاً عدم حضور تظاهرکنندگان، در مدت برگزاری اجلاس، در تهران تعطیلی رسمی اعلام کرده است. ارسلان فتحی‌پور، رییس کمیسیون اقتصادی مجلس ایران، در چهاردهم ماه اوت، بهره‌برداری سیاسی از این اجلاس را کتمان نمی‌کند:

"ما در جلسات خود با مقامات دولت‌های غیرمتعهد، باید آنها را به غیرقانونی بودن این تحریم‌ها آگاه ساخته و برای بی‌اثر کردن این تحریم با آنان به گفتگو بنشینیم." (منبع)

اکنون این سئوال مطرح می‌شود که آیا ایران واقعاً می‌تواند از تصمیمات این اجلاس در سیاست خارجی خود و برای دور زدن تحریم‌ها موفقیتی حاصل کند یا آنکه این اجلاس برای جمهوری اسلامی تنها اهمیت نمادین دارد.

برای پاسخ به این سئوال ابتدا بعد از یک معرفی مختصر از جنبش غیرمتعهدها، عملکرد این جنبش را به خصوص بعد از پایان جنگ سرد، بررسی می‌کنیم.

وضعیت جنبش غیرمتعدها

جنبش کشورهای غیرمتعهد (non-Aligned Movement یا به‌طور خلاصه NAM) در سال ۱۹۶۱، به هدف تشکیل یک جبهه سوم شکل گرفت تا تعهدی نسبت به پیگیری هیچکدام از سیاست‌های اردوگاه کمونیستی در شرق و اردوگاه سرمایه داری در غرب نداشته باشد. در سال ۱۹۵۵، درکنفرانس باندونگدر اندونزی، جواهر لعل نهرو، جمال عبدالناصر و سوکارنو، به ترتیب رؤسای وقت کشورهای هند، مصر و اندونزی، برای نخستین بار اندیشه تشکیل چنین سازمانی را مطرح کرده و شش سال بعد این سازمان در بلگراد و با حضور مارشال تیتو، رهبر یوگسلاوی، اولین اجلاس خود را برگزار کرد.

این جنبش عمدتاً به انگیزه و نمایندگی کشورهایی تشکیل شد که به تازگی از کشورهای استعمارگر، استقلال یافته بودند و به همین دلیل گرایش‌های ضدامپریالیستی، ضداستعماری، ضدآپارتاید و ضدصهیونیستی در آنها مشهود بود. سازمان کشورهای غیرمتعهد در مقابل تقسیم‌بندی جهان به شرق کمونیستی و غرب سرمایه‌داری، نقشه دیگری از جهان را بین کشورهای شمال و جنوب ترسیم کرده و خواهان حفظ صلح، استقلال سیاسی-اقتصادی و حفظ تمامیت عرضی کشورهای جنوب شدند. همچنین این کشورها نسبت به مسابقه تسلیحاتی دو ابرقدرت جهان و افزایش زرادخانه‌های هسته‌ای، ابراز نگرانی کرده و سیاست خلع سلاح تدریجی و متوازن را تشویق کردند.

در زمان جنگ سرد، سه رویکرد عمده جنبش عبارت بود از:

− حق قضاوت مستقل برای کشورهای عضو،

− مبارزه علیه امپریالیسم و

− میانه‌روی و بی طرفی در روابط با ابرقدرتهای جهان.

برای کشورهای غیرمتعهد ایجاد توازن مهمتر از کاهش واقعی در تولید سلاح است و بدین ترتیب از آنجایی که مصوبات آنها عملاً تاثیری در کاهش سلاح کشورهای غیرعضو ندارد، تاکید بر توازن، در نهایت توجیهی برای تولید سلاح و افزایش قدرت نظامی این کشورها به بهانه ایجاد توازن نظامی بوده است.
این جنبش در رابطه با پرونده هسته‌ای ایران نیز جز در دفاع از برنامه هسته‌ای ایران و تصریح بر صلح‌آمیز بودن آن نکوشیده است.

یکی از شروط مهم عضویت در این سازمان آن بود که کشور متقاضی هیچ توافق نظامی (به خصوص در آن‌ زمان پیمان سنتو- پیمانی که علیه نفوذ کمونیسم منعقد شده بود) با هیچ‌کدام از ابرقدرت‌ها نداشته باشد.

اما جنبش کشورهای غیرمتعهد، پس از فروپاشی شوروی، فلسفه وجودی خود را تاحدی از دست داد و بنابراین مجبور شد که در نخستین اجلاس بعد از پایان جنگ سرد در کوالالامپور، تعریف دوباره‌ای از اهداف خود بدست دهد. این جنبش بعد از جنگ سرد، بر مسائل اقتصادی و فقر در کشورهای جهان سوم بیشتر توجه کرده و از مسائل سیاسی چندجانبه‌گرایی و مقابله با تک قطبی‌شدن جهان، اصلاح نظام سازمان ملل، خلع سلاح جهانی، مبارزه علیه تروریسم جهانی و پیشبرد حقوق بشر و صلح، در دستور کار آن قرار گرفت.

اما به نظر منتقدین (که تعداد آنان کم نیست)، این جنبش با وجود اهداف عالی و آرمان‌های انسانی خود، به دلایل بسیار، از جمله اختلافات ایدئولوژیک و نیز عدم تعهد و صداقت اعضا در انجام مصوبات، موفقیت بسیار اندکی داشته است. حتی بسیاری معتقدند که این جنبش عملاُ به ورطه لفاظی و کلی‌گویی، نشست‌های فرمایشی و بوروکراسی در افتاده است. منتقدین می‌گویند که بین آنچه رهبران جنبش موعظه کرده و عمل می‌کنند، همواره دوگانگی وجود دارد و اغلب همان مصوبات سازمان ملل را دوباره در سازمان خود به تصویب می‌رسانند. بسیاری از اعضا، به خصوص در مورد حقوق بشر، از این جنبش برای حفظ ظاهر و توجیه اعمال خود استفاده می‌کنند. (منبع)

بررسی صحت و سقم این انتقادات برای پاسخ به سئوال ما مفید خواهد بود، زیرا اگر تصمیمات و اعلامیه‌های این سازمان فرمایشی باشد، در این صورت جمهوری اسلامی نخواهد توانست از این سازمان بهره‌برداری سیاسی یا اقتصادی چندانی بکند. بنابراین ما در ادامه، عملکرد جنبش کشورهای غیرمتعهد را درباره برقراری صلح، خلع سلاح و تلاش برای ایجاد جهانی عاری از سلاح هسته‌ای و در نهایت حقوق بشر بررسی می‌کنیم.

● برقراری صلح

ناتوانی این جنبش در برقراری صلح حتی بین اعضای خود، امری واضح است. در طول حیات این جنبش، بسیاری از اعضای آن با یکدیگر در جنگ بوده و یا حتی در یک جنگ داخلی گرفتار بوده‌اند. برای مثال، این سازمان در حل منازعات در جنگ داخلی کامبوج، جنگ هشت ساله ایران و عراق و حتی مسائل نسبتاً ساده‌تری مانند منازعه هند و پاکستان بر سر کشمیر، کوچکترین موفقیتی نداشته است. در برابر سالها قساوت یکی از اعضای این جنبش یعنی حکومت سودان در دارفور، هیچ تلاشی نمی‌شود و تنها به ستایش از فعالیت‌های اتحادیه آفریقا در تقویت صلح در این کشور بسنده می‌شود. بنابراین به نظر منتقدین، این جنبش در ناآرامی‌های اخیر سوریه نیز عملاً کار خاصی نخواهد کرد.

● خلع سلاح و تلاش برای ایجاد جهانی عاری از سلاح هسته ای

در سال ۱۹۹۵ جنبش غیرمتعهدها اعلام کرد:

"خلع سلاح کامل و عمومی، تحت کنترل بین‌المللی، یک هدف نهایی باقی می‌ماند که برای نیل به آن، باید رویکردی متوازن، عاری از تبعیض و قابل درک برای امنیت ملی کشورها، اتخاذ گردد" (منبع)

این رویکرد یعنی حذف تمامی سلاح‌های کشتار جمعی و تحقق جهانی عاری از سلاح‌های هسته‌ای با کاهش تدریجی و متوازن، در تمامی اجلاس‌ها موضوعی تکراری بوده است. جدا از اینکه این اعلامیه بیشتر در حد حرف باقی ماند، سه سال بعد در اجلاس دوربان، همین گفته نیز با ایجاد شرط و تبصره ضعیف‌تر شد. در این اجلاس توافق شد که دولت‌های مناطق مختلف، در ایجاد توازن بیشتر در سلاح‌های معمولی و خلع سلاح می‌توانند مشخصات خاص هر منطقه و افزایش امنیت هر دولت را در نظر بگیرند.

موضع جنبش غیرمتعهدها در مورد نقض حقوق بشر در ایران نیز از پیش مشخص است. با وجود اینکه موضع رسمی اکثر سران غیرمتعهد، پذیرش اعلامیه جهانی حقوق بشر و جهانشمولی مفاد آن است، اما همزمان در این بلوک نظری پیش می‌رود که با دیدگاه جمهوری اسلامی در این مورد همپوشی دارد که در بحث بر سر حقوق بشر باید توجه ویژه‌ای به شرایط فرهنگی و مذهبی هرکشور داشت.

آنها همچنین به این نتیجه رسیدند که توانایی در اکتساب قدرت نظامی منجر به توازن قوا می‌شود. یکی از منتقدین این جنبش به نام هنی استیردام (Hennie Styrdom)در نقد این تصمیم‌گیری می‌نویسد:

«جلوگیری از عدم توازن در قدرت نظامی یک چیز است و اعتقاد به گسترش برابر در ساخت و اکتساب توانایی نظامی چیز دیگری. این تصور غلط است که ایجاد توازن در قدرت نظامی بوسیله توافق، تقاضا در بازارهای جدید را کاهش خواهد داد و ایجاد اتحاد جدید نظامی برای اهداف استراتژیک را مانع خواهد شد.» (منبع)

برای کشورهای غیرمتعهد ایجاد توازن مهمتر از کاهش واقعی در تولید سلاح است و بدین ترتیب از آنجایی که مصوبات آنها عملاً تاثیری در کاهش سلاح کشورهای غیرعضو ندارد، تاکید بر توازن، در نهایت توجیهی برای تولید سلاح و افزایش قدرت نظامی این کشورها به بهانه ایجاد توازن نظامی بوده است.

این جنبش در رابطه با پرونده هسته‌ای ایران نیز جز در دفاع از برنامه هسته‌ای ایران و تصریح بر صلح‌آمیز بودن آن نکوشیده است.

این سازمان تاکنون از سال ۲۰۰۸ تا آخرین‌ بار در آوریل ۲۰۱۲، شش بار خطاب به آژانس انرژی هسته‌ای، برنامه هسته‌ای ایران را صلح‌آمیز خوانده و از حق این دولت برای دستیابی به فن‌آوری هسته‌ای دفاع کرده است. همچنین در ۲۱ ژانویه ۲۰۱۱، یکی از روسای سازمان سران غیرمتعهد به دعوت ایران از تاسیسات هسته‌ای دیدن کرده و گزارشی در دفاع از آن صادر می‌کند. (منبع) اعضای این جنبش، اهداف صلح آمیز ایران را مسلم فرض می‌گیرند. حتی وقتی ایران پیشنهاد تامین سوخت یا غنی‌سازی در خارج از کشور را نپذیرفت، این جنبش همچنان بر این فرض پایبند باقی ماند.

این بار نیز می‌توان حدس زد که جمهوری اسلامی در پی جلب حمایت کشورهای غیرمتعهد از پرونده هسته‌ای خود در سازمان ملل باشد. اما با توجه به اینکه جنبش غیرمتعهدها بارها حمایت خود را از ایران اعلام کرده و بارها نماینده ایران با نماینده غیرمتعهدها در شورای امنیت ملاقات داشته است، می‌توان نتیجه گرفت که اگر این حمایت‌ها تاثیرگذار بود، می‌بایست مدتها پیش تاثیر خود را بر شکستن تحریم‌ها می‌گذاشت.

● حقوق بشر

دیدگاه و عملکرد این سازمان درباره حقوق بشر نیز جای انتقادات فراوان دارد.

در آوریل سال ۲۰۰۶، شورای حقوق بشر سازمان ملل جایگزین کمیسیون سازمان ملل در مسائل حقوق بشر شد. این تغییر نهادین به خاطر یافته‌های تاسف‌آور یک گزارش به شرح زیر بود :

"ما در سالهای اخیر نگران شده‌ایم که دولتها نه برای اینکه حقوق بشر را تقویت کنند بلکه برای اینکه از خود در مقابل نقد دیگران حمایت کنند، در پی عضویت در این کمیسیون هستند. این کمیسیون نمی‌تواند معتبر باشد اگر در باب مسائل حقوق بشر به عنوان جایگاهی برای رفتار دوگانه دیده شود."

رفتار غیرمتعهدها در این شورای جدید قابل تامل است. کمیته سوم مجمع عمومی سازمان ملل، پیش‌نویس یک تصمیم با حمایت بلاروس و ازبکستان، دو کشوری که به نقض حقوق بشر شهرت دارند، را به تصویب رساند. در این پیش‌نویس نوشته شده بود :

«تمامی مسائل حقوق بشر، جهانشمول، مستقل و مرتبط با یکدیگر هستند و باید با آن به روشی برابر، منصفانه و با موضع‌گیری و تاکید یکسان در مورد همه کشورها برخورد شود، درحالیکه اهمیت مختصات منطقه‌ای، ملی و پیشینه تاریخی، فرهنگی و مذهبی مختلف را باید در نظر داشت... به لحاظ سیاسی، تصمیمات مغرضانه درباره وضعیت حقوق بشر در یک کشور خاص، اصل عینیت و غیرگزینشی بودن در رابطه با مسائل حقوق بشر را به شدت تخریب می‌کند.» (منبع)

وقتی مطابق آمار، از سی کشور اول در نقض حقوق بشر در سال ۲۰۰۷، تنها سه کشور (روسیه، چین و گینه استوایی) عضو غیرمتعهدها نیستند، مهر تایید این حکام بر نسخه اسلامی از حقوق بشر نمی‌تواند به ترمیم وجهه جمهوری اسلامی در این زمینه کمکی کند.

در اینجا منظور از غیرگزینشی عمل کردن درباره مسائل حقوق بشر این است که سازمان ملل حق ندارد درباره وضعیت حقوق بشر در یک کشور خاص محکومیتی صادر کند، چرا که این به معنای گزینشی عمل کردن است. کانادا در همین جلسه و در مخالفت با این تصمیم، اعلام کرد که این تصمیم مبنی بر حذف انگیزه‌های سیاسی برای نقد یک کشور خاص، خود مغرضانه است و لازم است تا این توانایی را داشته باشیم که سوء‌استفاده‌ها و تخلفات جدی در یک کشور را مطرح کنیم.

جالب است که در پیش‌نویس قبلی در نوامبر ۲۰۰۶، پاراگرافی وجود داشت که استثنایی برای این تصمیم قائل می‌شد:

"تصمیم‌گیری در مورد یک کشور خاص برای وضعیت حقوق بشر تنها باید در موارد تخلفات شدید از حقوق بشر مانند قتل‌عام، پاکسازی نژادی و جنایت برعلیه بشریت باشد."

اما این پاراگراف در مصوبه نهایی حذف شد.

همین تصمیم عیناً در سازمان کشورهای غیرمتعهد اتخاذ شد و بدین ترتیب عملاً سازمان ملل از انتقاد در برابر موارد نقض حقوق بشر، خلع سلاح شد.

موضع جنبش غیرمتعهدها در مورد نقض حقوق بشر در ایران نیز از پیش مشخص است. با وجود اینکه موضع رسمی اکثر سران غیرمتعهد، پذیرش اعلامیه جهانی حقوق بشر و جهانشمولی مفاد آن است، اما همزمان در این بلوک نظری پیش می‌رود که با دیدگاه جمهوری اسلامی در این مورد همپوشی دارد که در بحث بر سر حقوق بشر باید توجه ویژه‌ای به شرایط فرهنگی و مذهبی هرکشور داشت.

برای مثال در کنفرانسی که جنبش غیرمتعهدها در سپتامبر ۲۰۰۷ در تهران و درباره حقوق بشر برگزار کرد، منوچهر متکی، وزیر امور خارجه ایران، از این فرصت استفاده کرده و نقد حقوق بشر را ابزاری برای اِعمال فشار به کشورهای مستقل دانست و خواستار تغییر منشور جهانی حقوق بشر شد، چرا که در زمان تدوین این منشور، کشورهای اسلامی حضور نداشتند. محمد مهدی آخوندزاده، معاون وزیر امور خارجه، نیز به نمایندگی از ایران در این اجلاس گفت: « ایران یکی از قربانیان سیاسی شدن حقوق بشر بوده است.» (منبع)

مطابق آمار هرانا، خبرگزاری حقوق بشر ایران، تنها در سال ۱۳۹۱، بیش از پنجاه هزار مورد نقض حقوق مستقیم بشر، گزارش شده است. در سال ۱۳۹۰، ۵۲۳ نفر به اعدام محکوم شده و حکم اعدام ۴۵۶ نفر اجرا شد. سه نفر از این اعدام شدگان به دلیل دگراندیشی و به اتهام محاربه، اعدام شدند و 4 نفر به اتهام همجنسگرایی؛ ۱۰۵۵ مورد شکنجه و ضرب و شتم زندانیان گزارش شده است و ۱۶۷۱ نفر از فعالین سیاسی، اقلیت‌های قومی و مذهبی، دانشجویی و زنان طی این سال بازداشت شده‌اند.

با وجود موارد بی‌شمار از نقض آشکار حقوق بشر در ایران، قرار است سخن‌پراکنی‌های همیشگی درباره نسبی بودن حق بشر و تنوع فرهنگی امسال نیز تکرار شود. مرکز جنبش غیرمتعهد برای حقوق بشر و تنوع فرهنگی (NAMCHRCD)قرار است کنفرانس‌های متعددی درباره تنوع فرهنگی، جایگاه انسان در فقه اسلامی، با حضور نمایندگان جمهوری اسلامی، به خصوص کامران هاشمی، یکی از اساتید متخصص در نسبی گرایی فرهنگی، برگزار کند. (منبع)

جمع بندی

اگر همچنانکه از نظر گذشت، جنبش غیرمتعهدها در مورد حفظ صلح تاکنون دستاورد خاصی نداشته‌ و تنها به عبارت‌پردازی‌های کلی بسنده کرده است، به نظر نمی‌رسد که جمهوری اسلامی بتواند از این اجلاس در جهت تثبیت سیاسی حکومت بشار اسد، ثمری حاصل کند.

همچنین اگر سران غیرمتعهد از برنامه هسته‌ای ایران بارها حمایت کرده‌ و آنرا صلح آمیز خوانده‌اند، پس دفاع مجدد از برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی همان نتیجه‌ای بهتر از بیانیه‌های قبلی نخواهد داشت.

وقتی مطابق آمار، از سی کشور اول در نقض حقوق بشر در سال ۲۰۰۷، تنها سه کشور (روسیه، چین و گینه استوایی) عضو غیرمتعهدها نیستند، مهر تایید این حکام بر نسخه اسلامی از حقوق بشر نمی‌تواند به ترمیم وجهه جمهوری اسلامی در این زمینه کمکی کند.

اگر اجلاس غیرمتعهدها به خصوص بعد از پایان جنگ سرد از تاثیر اندکی در حوادث سیاسی جهان برخوردار است، پس بهره برداری‌های سیاسی احتمالی ایران نیز به همان میزان ناچیز خواهد بود.

عکس:

عکس جمعی مقامات شرکت کننده در اجلاس پانزدهم غیرمتعهدها در شرم‌الشیخ (مصر)