دگرباشان جنسی

"حقوق دگرباشان جنسی، حقوق بشر است"

news-zamaneh — Fri, 08 Mar 2013 18:59:10 +0000

دو نهاد مدافع حقوق دگرباشان در بيانيه‌ای از توجه احمد شهيد، گزارشگر ویژه سازمان ملل به حقوق دگرباشان در گزارش اخير خود استقبال کردند. اين نخستين بار بود که گزارشگر ويژه سازمان ملل با دگرباشان ايرانی که در اين کشور مورد آزار و اذيت قرار گرفته‌اند به‌طور مستقيم گفت‌وگو کرد.

سازمان دگرباشان جنسی ایرانی (IRQO) که به نام سازمان همجنسگرایان ایرانی شناخته شده است به‌همراه کمیسیون بین‌المللی حقوق بشر زنان و مردان همجنسگرا (IGLHRC) بيانيه مشترکی به‌مناسبت انتشار گزارش اخير احمد شهيد، گزارشگر ويژه سازمان ملل در مورد وضعيت حقوق بشر در ايران، منتشر کردند.

اين دو نهاد توجه احمد شهيد به نقض حقوق دگرباشان جنسی را فرصتی "برای بازخوانی وضعیت خشونت‌های جنسی و جنسیتی قانونی و فراقانونی در جمهوری اسلامی ایران" عنوان کرده‌اند.

به‌گفته اين دو سازمان بيش از ۳۰ سال است که حکومت ايران دگرباشان جنسی را مورد "تحقیر، اذیت و آزار" قرار می‌دهد.

آن‌ها نوشته‌اند: "در چارچوب قانون مجازات اسلامی، با افرادی که با همجنس خود رابطه جنسی دارند برابر با قاتلان و مجرمان جنایتکار برخورد می‌شود و محرومیت از حقوق اجتماعی، شکنجه بدنی و حتی اعدام از جمله حکم‌های قانونی علیه دگرباشان جنسی در ایران است."

دو نهاد مدافع حقوق دگرباشان جنسی راه خروج از این بحران اجتماعی در ايران را "تغیير قوانین قضایی خشونت‌بار علیه دگرباشان جنسی؛ توأم با ایجاد شناخت و آشنایی بیشتر اجتماعی در مورد پدیده دگرباشی جنسی" دانسته‌اند

آن‌ها گفته‌اند گزارش احمد شهید از وضعیت دگرباشان جنسی ایران آشکار می‌کند که دگرباشان جنسی ایرانی از کودکی و در حریم خانه و مدرسه مورد آزار و خشونت قرار دارند و در جوانی نیز از سوی جامعه مورد خشونت و آزار قرار می‌گيرند.

به‌گفته آنان "دگرباشان جنسی از امکانات ضروری و حیاتی تأمین زندگی اجتماعی و از تمام امنیت‌های معمول برای حفظ حداقل یک زندگی در کشور خود محرومند."

احمد شهيد در گزارش اخير از چندين نمونه آزار و اذيت همجنسگرايان چه از سوی مأموران دولتی و چه اعضای خانواده و اطرافيان آنان نوشته بود.

اين دو نهاد مدافع حقوق دگرباشان جنسی آورده‌اند: "بر خلاف آنچه دولت ایران در صدد تلقین در ذهن مردم است، همجنسگرایان، دوجنسگرایان و تراجنسیتی‌ها، گروهی بیمار روانی و متجاوز جنسی ‌نیستند. همانند سایر مردم، مردان و زنان همجنسگرا، علاقه به تحصیل، اشتغال، پیشرفت، رفاه، ایجاد رابطه عاطفی و جنسی، تعلق به خانواده و تشکیل خانواده دارند."

محمدجواد لاريجانی، دبیر ستاد حقوق بشر ایران شب گذشته در تلويزيون اين کشور در واکنش به گزارش احمد شهید در مورد حقوق دگرباشان جنسی گفت: "در نظام ما از نظر اجتماعی همجنسگرایی یک مرض و بیماری است. تبلیغ برای همجنسگرایی خلاف است. قوانین محکمی هم در این زمینه داریم. اما از لحاظ فردی آن را یک بیماری می‌دانیم که راهش معالجه فرد بیمار است."

لاريجانی با وجود ارائه نمونه‌های مختلف در گزارش احمد شهيد، گفت: "ما کتک زدن و آزار و اذیت همجنسگرایان را درست نمی‌دانیم. اما غربی‌ها آن را یک نرم معرفی کرده‌اند و به اجبار می‌گویند که ما هم آن را بپذیریم. ما کاملا با آن مخالف هستیم."

محمدجواد لاريجانی: در نظام ما از نظر اجتماعی همجنسگرایی یک مرض و بیماری است. تبلیغ برای همجنسگرایی خلاف است. قوانین محکمی هم در این زمینه داریم. اما از لحاظ فردی آن را یک بیماری می‌دانیم که راهش معالجه فرد بیمار است

دو نهاد مدافع حقوق دگرباشان جنسی در بيانيه خود تأکيد کرده‌اند: "متأسفانه جامعه ایران با تکیه‌ کردن به قوانین خشونت‌بار و همجنسگراستیز، قصد دارد تا اعضای جامعه‌ دگرباش را وادار به تغییر هویت انسانی و گرایش جنسی خود کند و در صورت مقاومت، آن‌ها را وادار به انزوا یا ترک کشور سازد."

اين دو نهاد راه خروج از این بحران اجتماعی را "تغیير قوانین قضایی خشونت‌بار علیه دگرباشان جنسی؛ توأم با ایجاد شناخت و آشنایی بیشتر اجتماعی در مورد پدیده دگرباشی جنسی" دانسته‌اند.

آن‌ها خشونت عليه دگرباشان جنسی را "مضاعف" خوانده و گفته‌اند دگرباشان جنسی هم به لحاظ هويت جنسی خود مجازات می‌شوند و هم به‌عنوان "فعال سياسی، دانشجو، زن، کارگر، اقليت قومی و اقليت مذهبی".

آن‌ها در پايان گفته‌اند گزارش احمد شهيد "نشان می‌دهد که جامعه جهانی (و به‌ويژه سازمان ملل متحد) نقض حقوق دگرباشان جنسی از سوی حکومت ایران را – که تحت عنوان دفاع از ارزش‌های اسلامی صورت می‌گیرد- برنمی‌تابد و خواستار تغيیر رفتار حکومت ایران و الغای قوانین ضد دگرباشان جنسی و روابط همجنس با همجنس است."

سازمان دگرباشان جنسی ایرانی برای دفاع از حقوق افراد همجنس‌گرا، دوجنس‌گرا و تراجنسیتی‌ ایرانی در سال ۱۳۸۳ تشکيل شد.

این سازمان ضمن انتشار نشریه چراغ و دفاع از حقوق دگرباشان ایرانی در سراسر جهان به مسائل مربوط به پناهجویان دگرباش جنسی نیز رسیدگی می‌کند.

این سازمان در سال ۲۰۰۸ میلادی برنده جایزه سالانه دفاع از حقوق بشر سازمان بین‌المللی دفاع از حقوق افراد دگرباش جنسی (جایزه فلیپا دو سوزا) شد.

کمیسیون بین‌المللی حقوق بشر زنان و مردان همجنسگرا (International Gay & Lesbian Human Rights Commission) برای احیای حقوق کسانی تشکيل شده است که ‌در سراسر جهان بر اساس تمایلات جنسی، گرایش جنسی، هویت جنسیتی و یا اجراگری جنسی و جنسیتی مورد تبعیض و خشونت قرار می‌گیرند. این سازمان در سال ۱۹۹۰ بنيان گذاشته شد.

همجنسگراستیزی و جنبش‌های اجتماعی

arezoo — Sun, 18 Nov 2012 05:36:42 +0000

در رابطه‌ جنبش‌های اجتماعی با یکدیگر و ضرورت مقابله با همجنسگراستیزی و ترنس‌ ستیزی، اولویت‌ها چگونه تعیین می‌شوند؟

در این ویدئو چند تن از فعالان حقوق همجنسگرایان به موضوع جایگاه افراد همجنسگرا در عرصه‌ فعالیت سیاسی و اجتماعی و همچنین نقش تاریخ مردسالار در حذف‌کردن و نادیده‌گرفتن حضور افراد همجنسگرا در صحنه‌ سیاست می پردازند.

پویا ارسطو، وبلاگ‌نویس، فعال حقوق دگرباشان، رقصنده و هنرپیشه‌ تئاتر است. سپهر مساکنی، فعال جنبش دانشجویی و شادی امین، فعال حقوق زنان و همجنسگرایان است. گلرخ جهانگیری نیز مدیریت نشست را بر عهده داشت. این نشست در تاریخ چهارم نوامبر ۲۰۱۲ در سالن کانون پناهندگان سیاسی برلین برگزار شد.

ویدئوی قسمت چهارم نشست

ویدئوی قسمت پنجم نشست

ویدئوی قسمت ششم نشست

روز ملی دگرباشان جنسی ایران

behnam — Fri, 27 Jul 2012 16:55:00 +0000

در گفت‌وگو با یکی از فعالان دگرباش در داخل کشور

بهنام دارایی‌زاده

بهنام دارایی‌زاده - نخستین جمعه‌ ماه مرداد، "روز ملی دگرباشان جنسی ایران" نام گرفته است؛ فرصتی برای آگاهی‌بخشی به جامعه و مرور دستاوردها و چالش‌هایی که جامعه‌ دگرباش ایران با آن روبه‌روست.

بیش از ده سال از هنگامی که نخستین وبلاگ‌ها و دست‌نوشته‌های اینترنتی با محور حقوق انسانی دگرباشان، ارزش‌های فرهنگی و هنجارهای حکومتی را در ایران به چالش گرفتند، می‌گذرد و اکنون جامعه‌ دگرباش ایران دارای روزی مشخص است تا ایرانیان را دعوت کند پیرامون این موضوع بیاندیشند و به تضییع حقوق انسانی آنها حساس باشند.

در پیوند با این مناسبت، با یکی از فعالان حقوق دگرباش در داخل کشور که پذیرفت بدون ذکر نام، با ما گفت‌وگویی داشته باشد، صحبت کردیم و در نخستین پرسش‌ از او درباره ایده یا طرح اصلی نامگذاری این روز در نخستین جمعه‌ ماه مرداد پرسیدیم. در این گفت‌وگو، از او با نام "آرش" نام می‌بریم.

آرش - ایده‌ "روز ملی برای اقلیت جنسی ایرانی" به این ترتیب شکل نگرفت که به فرض عده‌ای دور هم جمع بشوند و بگویند ما فلان روز را به این دلیل مشخص انتخاب ‌کردیم. واقعیت امر این است که این نامگذاری، در نتیجه یک فرایند چندساله میان کوشش‌گران دگرباش ایرانی شکل گرفته است.

اگر شما به بحث‌های وبلاگی یا آرشیو تالارهای گفت‌و‌گوی اینترنتی مراجعه کنید، می‌بینید که در آن زمان بحث‌های دامنه‌داری درباره روزها و مناسبت‌های مختلف در جریان بوده است تا اینکه دو سال پیش، گروهی آمد و گفت که این بحث‌ها را باید در جایی پایان داد و زودتر به نتیجه‌ رسید. در نهایت، این جمع، روزی را که اتفاقاً مناسبت خاصی نیز نداشت، پیشنهاد داد. درباره "گرم بودن" این روز و "مردادماه بودنش" نیز دلایلی آوردند و سر آخر نیز "اولین جمعه‌ ماه مرداد" به عنوان بهترین پیشنهاد انتخاب و معرفی شد.

شما یکی از فعالان حقوق دگرباشان جنسی در ایران هستید که در قالب شبکه و گروه مرتبط خودتان دارید کار می‌کنید و با سایر جمع‌ها و گروه‌ها هم ارتباط دارید. ممکن است از برنامه‌ها و حرکت‌های امسال روز "ملی دگرباشان" در داخل ایران بگویید؟

به جهت فضای داخل کشور، نمی‌توان انتظار داشت که حرکت‌های خیلی برنامه‌‌ریزی شده و گسترده‌ای صورت بگیرد، اما با این وجود، حرکت‌های جسته گریخته‌ای در گوشه گوشه ایران در حال شکل‌گیری است.

در فضای سایبری نیز شاهد حرکت‌ها و اقدامات زیبایی هستیم؛ از جمله تغییر لوگو، گذاشتن عکس‌های مرتبط، انتشار مطالب وبلاگی و صداهایی که آرام آرام دارد بیرون می‌آید.

در هر گوشه‌ ایران، جمع‌هایی را می‌توان دید که به این مناسبت قصد دارند دور هم جمع شوند؛ به هم تبریک بگویند و با هم عکس بگیرند و... یک ‌سری از فعالیت‌های دیگر نیز وجود دارد که متمرکز و سازماندهی شده نیستند، اما به هر حال می‌‌توان حس کرد که در گوشه گوشه‌ ایران، این فعالیت‌ها در جریان است.

بسیاری بر این باورند که جامعه‌ دگرباش جنسی ایران یا فعالان حقوق جنسی در کشور، در این چند سال اخیر توانسته‌اند تابوهای زیادی را بشکنند و فضا را تا اندازه‌ای برای فعالیت‌های خودشان باز کنند. شما در داخل ایران فعال هستید، با توجه به تجربه کاری خودتان، فکر می‌کنید در حال حاضر، "مشکل اصلی"، دولت، نهادها و ارگان‌های حکومتی هستند یا هنجار‌ها و ارزش‌های فرهنگی جامعه‌اند که به عنوان مانع اصلی و محوری دارند عمل می‌کنند؟

بزرگ‌ترین مشکل‌ ما، کمبود آگاهی جامعه در مورد وضعیت اقلیت‌های جنسی ایرانی است. واقعیت امر این است که ما آنقدر که با خانواده‌ها و با اجتماع اطراف‌مان مشکل داریم، با خود دولت مشکل نداریم.

البته اگر دولت به مانند برخی از کشورهای دیگر- حتی با توجه به وضعیتی که در ترکیه حاکم است - حامی بود یا حتی اگر حمایت هم نمی‌کرد، به طور مستقیم "موضع" نداشت و تیغ‌ سرکوبش را روی دگرباشان جامعه نمی‌کشید، باز وضعیت ما از این بهتر بود.

در خارج از کشور، سازمان و گروه‌هایی فعال هستند که به طور مشخص دارند روی نقض حقوق جنسی یا مطالبات دگرباشان جنسی ایران کار می‌کنند. به باور شما، آیا ارتباط فعالان داخل کشور یا خود دگرباشان ایرانی با این گروه‌ها، توانسته کارآمد و مفید باشد؟ اساساً شما چه کارکردهایی برای این گروه‌ها در داخل کشور قائل هستید؟

به نظر می‌رسد در حال حاضر، تمرکز سازمان‌های خارج از کشور، بیشتر روی مسئله مهاجرت یا کمک به مراحل پناهجویی و پناهندگی افراد است تا کارهای دیگر (البته این بزرگ‌ترین کاری هم هست که در شرایط فعلی می‌توان انجام داد.)

بزرگ‌ترین مشکل‌ ما، کمبود آگاهی جامعه در مورد وضعیت اقلیت‌های جنسی ایرانی است. واقعیت امر این است که ما آنقدر که با خانواده‌ها و با اجتماع اطراف‌مان مشکل داریم، با خود دولت مشکل نداریم. البته اگر دولت به مانند برخی از کشورهای دیگر- حتی با توجه وضعیتی که در ترکیه حاکم است- حامی بود یا حتی اگر حمایت هم نمی‌کرد، به طور مستقیم "موضع" نداشت و تیغ‌ سرکوبش را روی دگرباشان جامعه نمی‌کشید، باز وضعیت ما از این بهتر بود.

هم‌اکنون، این سازمان‌ها تمرکزشان را از روی کارهای خبری که ممکن بود حساسیت برانگیز باشد برداشته‌اند. این امر، به جهت روند و سرعت اطلاع‌رسانی پدیده مطلوبی نیست، اما از سویی دیگر می‌تواند تا اندازه‌ای فضا را برای فعالان داخل کشور باز کند. فعالانی که در وسط این شرایط عینی قرار دارند و به جهت همین ویژگی، می‌توانند صداهای مفیدتری داشته باشند.

از سویی دیگر، سازمان‌های فعال حقوق دگرباشان در خارج از کشور می‌توانند به آشنا کردن گروه های مختلف به یکدیگر در داخل کمک کنند. البته این گروه‌ها، بیشتر گروه‌های دوستانه هستند. به این معنا که نمی‌توان از آنها به عنوان گروه‌های تشکل‌یافته نام برد. هنوز یک دید "سازماندهی" یا "تشکل‌یابی" در جامعه اقلیت جنسی ایرانی وجود ندارد. بلکه یک‌سری گروه‌ "دوستانه" داریم که دارند فعالیت می‌کنند. گاهی کنار هم جمع می‌شوند و به همدیگر و افرادی که می‌شناسند کمک می‌کنند و سعی دارند اجتماع اطراف خودشان را باز کنند. به همین خاطر، اینکه گفته شود: "فعالیت سازمانی وجود دارد"، بیشتر نگاه و رویکردی است که دارد از بیرون به این گروه‌ها می‌شود و واقعیت خارجی ندارد.

شما نمی‌توانید آن ور دنیا باشید و بخواهید این اجتماع و این گروه‌ها را به طور کامل حس کنید و برای آنها تز بدهید. شما تا وسط این جامعه نباشید (حال چه یک سال، چه چندین سال باشید)، تزهایی که خواهید داد یا حرف‌هایی که می‌زنید، زیاد نمی‌تواند با متن جامعه همخوانی داشته باشد.

این سازمان‌ها می‌توانند با راه‌اندازی نشریات یا با راه‌اندازی وب‌سایت‌های آموزشی، به آنانی که مایل به آگاهی در این زمینه‌ها هستند کمک کنند. می‌توانند با صحبت کردن، با یاری فعالان داخل و وصل کردن‌شان به رسانه‌های مختلف، به مطرح شدن بیشتر این موضوع در جامعه و آشنایی خانواده‌ها - به ویژه خانواده‌ها که در ارتباط مستقیمی با وضعیت افراد هستند- کمک کنند.

حقوق بشر، حقوق همه است!

behnam — Wed, 29 Jun 2011 12:49:34 +0000

بهنام دارایی‌زاده

بهنام دارایی‌زاده: به تازگی در ۲۷ خردادماه سال جاری (۱۳۹۰)، «شورای حقوق بشر سازمان ملل» به پیشنهاد دولت آفریقای جنوبی، قطعنامه‌ای مهم در حمایت و پشتیبانی از حقوق انسانی دگرباشان جنسی و نیز محکومیت اعمال هرگونه خشونت و تبعیض علیه این به حاشیه رانده‌شدگان اجتماعی تصویب کرد.

این قطعنامه از حمایت قاطع دولت‌های اروپایی، آمریکای لاتین و نیز ایالات متحده برخوردار بود. از میان ۴۷ کشور عضو شورای حقوق بشر، ۲۳ کشور به صدور این قطعنامه رای موافق و ۱۹ کشور نیز که بیشتر کشورهای اسلامی بودند به طور جدی با آن مخالفت کردند.

همچنین به موجب این قطعنامه، «شورای حقوق بشر سازمان ملل» از «کمیساریای عالی حقوق بشر» خواسته است تا نسبت به اعمال خشونت و تبعیض علیه دگرباشان جنسی تحقیق و بررسی جامعی را انجام دهد. در همین زمینه، گفت‌وگوی کوتاهی با ساقی قهرمان، «مدیر سازمان دگرباشان جنسی ایران» در تورنتوی کانادا انجام داده‌ام و نظر او را در این خصوص پرسیدم. ساقی قهرمان نخست از واکنش خود در قبال صدور این قطعنامه می‌گوید:

ساقی قهرمان: واقعیت این است که این قطعنامه کنونی در پی سال‌ها‌ کار و تلاش به تصویب رسید. حداقل در سه، چهار سال اخیر بار‌ها این قطعنامه برای رای‌گیری رفت و دوباره برگشت. به این معنا که متن‌های دیگری نیز شبیه به این متن، مدام در بخش‌های مختلف شورای حقوق بشر و نهادهای دیگر در حال رفت و برگشت بود تا در نهایت این متن حاضر به تصویب رسید.

این پیروزی، پیروزی‌ای بود که در نهایت می‌بایست به دست می‌آمد و همانطور که اشاره کردم، حاصل سال‌ها کار شبانه‌روزی فعالان حقوق دگرباشان جنسی درغرب و نیز فعالان حقوق بشری بود که در کشورهای خاورمیانه و آفریقایی کار می‌کنند.

ما از این بابت خوشحالیم که «جامعه جهانی» آرام آرام دارد به این مسئله می‌رسد که این حقوق بی‌دلیل نقض شده و می‌باید دوباره احقاق شود. اگر ما به «حقوق بشر» قائل هستیم، باید بپذیریم که این حقوق فراگیر و جامع است. بنابراین نقض و نادیده‌گرفتن آن برای گروهی خاص، به هیچ‌وجه نمی‌تواند توجیه‌پذیر باشد.

در حال حاضر کشورهای زیادی این موضوع را درک کرده‌اند و به همین واسطه، از فعالان حقوق بشر حمایت‌هایی می‌کنند. در نتیجه همین حمایت‌های دولتی است که فعالان حقوق دگرباش به فرض در برخی از کشورهای شمال آفریقا می‌توانند به طور آشکارا فعالیت کنند. البته به واسطه همین کار«علنی» بیشتر هم مورد حمله قرار می‌گیرند. تصویب این قطعنامه، نتیجه یک تلاش شبانه‌روزی بود. حرکتی نبود که یک‌دفعه و آنی ایجاد شود. حتی یک پیروزی غیرمنتظره نیز نبوده است.

همان طور که می‌دانید نزدیک به ۷۵ کشور در جهان، هنوز حاضر به پذیرش حقوق انسانی دگرباشان جنسی نشده‌اند. با توجه به وضعیت عینی حاکم، به نظر شما فعالان حقوق دگرباش لازم است تلاش‌های خود را معطوف به جلب نظر دولت‌ها کنند یا این‌که توده‌ها و عموم مردم را نسبت به این نقض حقوق انسانی دگرباشان آگاه کنند؟

به نظر من باید «کار موازی» شود. به این معنا که هم باید به دولت‌ها برای اصلاح قوانین فشار آورد و هم باید در میان مردم کار کرد. برای مردم باید توضیح داد و روشنگری کرد. فرهنگ خود این مردم، برای مردم باید بازخوانی شود و نارسایی‌های آن را نشان داد. تنها در این صورت است که ما می‌توانیم گامی مهم در راستای احقاق حقوق انسانی دگرباشان جنسی برداریم.

اگر این شناخت و آگاهی در میان مردم نباشد، حتی در صورت اصلاح قوانین نیز از سوی دولت‌ها، مجدداً این امکان وجود دارد که این قوانین مترقی تغییر کند. برای نمونه ما در پیش از انقلاب «قانون حمایت از خانواده» را داشتیم؛ اما به لحاظ این‌که در آن زمان به‌طور واقعی نمی‌دانستیم معنای دموکراسی و یا حقوق فردی و اجتماعی چیست، هنگامی که این حقوق از ما سلب شد، در ابتدا نتوانستیم هیچ واکنشی دا‌شته باشیم. سال‌ها گذشت تا ما این مسئله را درک کنیم و مجدداً برگرشتیم به وضعیت ۵۰ سال پیش.

این مردم هستند که باید درک کنند معنای «حقوق فردی و اجتماعی» چیست. معنای «حقوق بشر و دموکراسی» کدام است. در این میان دولت‌ها نیز می‌توانند کمک‌ کنند تا مردم در قبال موازین حقوق بشری خطایی انجام ندهند.

برای نمونه اگر در کشور ما قوانین مجازات علیه همجنس‌گرایی نباشد، اگر هم مردم نسبت به همجنس‌گرایان برخورد خشونت‌آمیز یا برخوردی نابرابر داشته باشند، دولت‌ها به عنوان «مرجع» می‌توانند به این امر رسیدگی کنند. این‌جاست که نقش «نهاد دولت» مهم می‌شود، چرا که این قدرت را دارد که اجازه دهد مردم علیه همجنس‌گرایان خشونت کنند و یا این که این امکان را به آن‌ها ندهد.

بسیاری بر این باورند که تعلل جامعه جهانی در به رسمیت شناختن حقوق انسانی دگرباشان جنسی، سبب برخی سوء استفاده‌ها از سوی افراد مخالف و همجنس‌گراهراس (هوموفوب) شده است. نظر شخصی شما در این مورد چیست؟

به نظر من این تعلل یک اتفاق خنده‌دار است. اتفاقی که متاسفانه به یک عده هوموفوب اجازه می‌دهد حقوق دگرباشان جنسی و فراجنسی‌ها را نادیده بگیرند. در واقع این تعلل باعث شده است که مردم و نهاده‌ها به راحتی حقوق فراجنسی‌ها را زیر پا بگذارند.

به نظر می‌رسد مسئله اصلی این است که آیا ما اساساً می‌دانیم حقوق بشر چیست؟ اگر ما تعریف و شناخت درستی از مفهوم «بشر» داشته باشیم آنگاه نمی‌آمدیم دانه به دانه بخش‌ها و اقشار‌ مختف را نام ببریم و بگوییم: «حقوق بشری همجنس‌گرایان»، «حقوق بشری اقوام» و ... «حقوق بشر» یعنی حقوق تمامی موجوداتی که «بشر» هستند.

متاسفانه این طور به نظر می‌رسد که نه مفهوم واقعی «حقوق بشر» و نه فهوم واقعی «برابری» و... حتی برای خود جوامع غربی که مدعی دموکراسی هستند به درستی شناخته نمی‌شود. به نظر من این آن مشکل اساسی است که باید به آن بپردازیم.

آیا رهبری را می‌پذیریم؟

Fri, 25 Feb 2011 13:09:51 +0000

امروز تنها چیزی که مردم را با آن نمی‌توان ترساند اهانت به تن راهپیمایان در مسیر حضور خیابانی است

ساقی قهرمان

ساقی قهرمان- اگر اپوزیسیون خارجی و داخلی، مهدی کروبی و میرحسین موسوی را به این امید تنها گذاشته‌اند که با حذف این دو به دست رژیم، جایگزین رهبری جنبش باشند، محاسبه‌ی اشتباه کرده‌اند. در صورتی که این حذف صورت بگیرد، رهبری جنبش به دست این دو طیف نخواهد رسید. در ۳۰ ساله‌ی گذشته، مردم، تنها در این یک سال اخیر و تنها از این دو نفر در طول یک سال اخیر، برخورد صادقانه و معتدل و منطبق با عقل سلیم (common sense) دیده‌اند. دلیل بدل شدن این دو به نماد رهبری، انطباق با عقل سلیم است که شرایط گفت‌وگو با شخص یا بدنه‌ی مدیریت جنبش را تامین می‌کند و در دیگرانی که می‌توانستند در رده‌ی رهبری قرار بگیرند یافت نشد.

۳۰ سالی که از زمستان ۱۳۵۷ تا بهار ۸۸ در سرگردانی از سویی، در کنش بی‌وقفه از سویی، و از سویی در هزینه دادن با مردن و زندان و تبعید گذشت امروز شک و اطمینانی همزمان به بار آورده است. هم شک و هم اطمینان دلیل رسیدن لحظه‌ای است که افتادن یک اتفاق در ایران را تاکید می‌کند و نیاز به تصمیم‌گیری دارد؛ حتی در همین حد کوچک و ناچیز که خودت را به دست یک سیل بسپاری.

حد بزرگ‌تر آن است که به اتفاقی که دارد می‌افتد، افتادن‌گاه بدهیم. اتفاق باید به صورتی بیفتد و در نقطه‌ای بیفتد که رژیم را ساقط کند. نباید به صورتی بیفتد و در نقطه‌ای بیفتد که مردم را ساقط کند. آن چه جامعه را ساقط می‌کند از دست‌دادن امکان اعتراض است. جامعه‌ای که امکان اعتراض به درد را از دست می‌دهد، زیر فشار دردی که امکان بروز ندارد، از انسانیت خالی می‌شود. اگر رژیم امروز ایران به هر شکلی ساقط نشود ابزار اعتراضی جامعه‌ی ایران را ساقط خواهد کرد و جامعه، به یک معنا، دیگر زنده نخواهد بود.

در ۳۰ سال گذشته در میان کسانی که از ایران فرار کردند تا در جایی بیرون از ایران امکان اعتراض به وضعیت موجود ایران را داشته باشند، هیچکس قادر نشد به شناختی فراتر از منافع شخصی و گروهی خود دست پیدا کند تا بتواند گروهی منسجم با درک عمیق از مفهوم حقوق بشر و درک فراگیر از تکثر همه‌جانبه‌ی ایران تشکیل دهد و امکانی برای کشاندن مسیر منحرف شده‌ی انقلاب ۵۷ به مسیر درست ایجاد کند. مسیری که در انقلاب ۵۷ منحرف شد، مسیر احترام به حقوق بشر، حقوق شهروندی و کرامت انسان بود. در این مسیر منحرف شده، هیچ قشری از میان مردم، از آسیبی که رژیم به مردم وارد کرد، زخم‌نادیده نماند؛ کم یا زیاد، مستقیم یا غیر مستقیم همه زخمی شدند یا دچار ناهنجاری‌های ناشی از این بی‌سیاستی یا بی‌ریشگی سیاسی شدند. بعد از این ۳۰ سالی که تن شهروند عادی هم در عرصه‌ی عمومی خیابان و هم در حریم خصوصی خانه، از حکومت کتک خورد و اهانت دید امروز تنها چیزی که مردم را با آن نمی‌توان ترساند اهانت به تن راهپیمایان در مسیر حضور خیابانی است.

امتیاز موسوی در همین امتناع از اهانت به مردم است؛ با تکیه بر آرامش و حفظ ادب کلامی و حفظ آهستگی در تصمیم‌گیری و به نمایش گذاشتن پیروی از مردم، خاطره‌ی احترام را به مردم برمی‌گرداند و ایجاد اعتماد به موقعیت امروز می‌کند. نقطه‌ی ضعف موسوی هم در همین اهانت به مردم است‌؛ با محدود کردن مردم به بخشی از مردم، و محدود کردن اقلیت‌ها به بعضی از اقلیت‌ها، به شعور مردم اهانت می‌کند و ترس از موقعیت آینده ایجاد می‌کند. با وجود این، موسوی تنها شخصیتی است که نزدیک‌ترین شباهت به یک رهبر عمومی را دارد و تنها شخصیتی است که مخاطب شهروند، فارغ از هرگونه اعتقاد به ایدئولوژی خاص و تنها با تکیه به عقل سلیم می‌تواند با او، به عنوان رهبر، وارد گفتمان جنبش و حقوق شهروندی شود. تبدیل‌نشدن دیگر فعالان سیاسی و اجتماعی به رهبر عمومی، گناه هیچ چیز به جز عدم درک ایشان از نیاز مبرم جامعه ایران به حقوق بشر نیست.

پاشنه‌ی آشیل تمام این سال‌های رژیم هم حقوق بشر بوده و مخالفت افزاینده‌ی مردم هم با رژیم، در طول این سال‌ها به خاطر خصومت غیر قابل باور این رژیم با حقوق بشر بوده است. زیرا رژیم با اجرای قوانین شرع نه حقوق یک قشر یا یک طبقه از مردم، بلکه حقوق اولیه‌ی همه‌ی مردم را له کرد.

در دوران رژیم پهلوی قوانین اسلامی اجرا نمی‌شد و تبدیل به خاطره شده بود. به جز عده‌ی اندکی که خود را سکولار تعریف می‌کردند، اکثریت مردم خود را مذهبی می‌دانستند، اما نقش مذهب در زندگی روزمره‌ی مردم کمرنگ بود. از میان مسلمان‌ها، تعداد کمی قرآن را با ترجمه خوانده بودند و تعداد کمی رساله یا توضیح المسایلی را ورق زده بودند و با قوانینی که شرع نامیده می‌شود بیگانه بودند. دلیل نهراسیدن مردم عادی از افتادن به دام جمهوری اسلامی ناآشنایی با قوانین شرع و شلاق روزانه و قطع عضو و هتک حرمت شهروندان بود. مخالفت افزاینده‌ی مردم با رژیم، بعد از رودررویی با قوانین شرع، به دلیل غریبگی این قوانین با حقوقی است که به عنوان حقوق اولیه‌ی انسانی، بخشی از زندگی عادی مردم است. قانون شرع، به گونه‌ای هراس‌آور از حقوق بشر و شیوه‌های پذیرفته‌ی رفتار اجتماعی و حقوق شهروندی جهانی به دور است. اولین کاری که گروه‌های سیاسی و فعالان اجتماعی که به خارج از ایران رانده شدند می‌بایست می‌کردند تلاش برای درک ضرورت این حقوق، و انتقال این مفاهیم به عنوان مسولیت‌های رسمی دولت، به داخل ایران بود، که نکردند. در عوض، از شعارهای بر اساس اصول قطعنامه‌ی حقوق بشر برای پروپاگاندا به سود گروه‌های خود استفاده کردند و در عمل هیچکس جز گروه خود را نه بشر دانستند نه لایق برخورداری از حقوق بشر.

فعالان اجتماعی داخل ایران اما، با تکیه به تجربه‌های شخصی از نقض حقوق شهروندی، درکی ملموس‌تر از حقوق بشر به دست آوردند و دانستند برای تغییر شرایط ناشی از سلطه‌ی قوانین شرع، نیاز به یک دوران گذار است؛ دوران گذاری که از سلطنت به جمهوری، به خاطر جایگزین شدن سلطنت شاه با سلطنت قوانین شرع، در عمل اتفاق نیفتاد. هرچند می‌توان و شاید می‌بایست ۳۰ ساله‌ی اخیر را دوران گذار، برای مردمی که در داخل ایران بودند، و کنش مدام با دستگاه دولت داشتند، به شمار آورد. در این صورت، ما تازه در نیمه‌راه انقلابی هستیم که ۳۰ سال پیش ناتمام ماند و حالا باید تمام بشود، با یک خیزش، و برای حذف تمام نشانه‌های سلطنت استبداد که رژیم ایران مشتاقانه آموخته و به کار می‌گیرد.

با اعمال فشار از داخل و از سوی نهادهای بین‌المللی برای محدود کردن روابط سیاسی مسئولان دولت، با افشا و ممانعت از عقد قراردادهای تجاری آشکار و مخفی میان مسئولان ایرانی و کشورهای واسطه، با افشای نقش دولت‌های پنهان در تدارک این قراردادها، با ترجمه‌ی فرهنگی اتفاقات ایران برای نهادهای بین‌المللی و هدایت این نهادها به درک درست از اتفاقی که در ایران می‌افتد، و با هدایت این نهادها به اتخاذ عکس‌العمل موثر، ابزار قدرت رژیم مسدود شدنی است، اما کاری است که تا پیش از سال ۸۸ می‌توانست بازدهی داشته باشد. به‌نظر می‌رسد امروز هیچ چیز به جز از میان برداشتن رژیم کاربرد ندارد.
روزی که سیل سکوت مردم بعد از اعلام نتایج انتخابات به خیابان ریخت و مردم به دزدیده شدن آرای خود اعتراض کردند، بخش دیگری از مردم، مردمی که از سال‌های اول انقلاب رای‌شان و مایه‌های حیات‌شان، و زندگی خود و عزیزان‌شان دزدیده شده بود، به این اعتراض شک کردند. اعتراض ۸۸ به گونه‌ای وانمود شد که انگار از انقلاب به بعد هیچ رایی دزدیده نشده بوده، قتل و حذف سیاسی اتفاق نیفتاده بوده، فساد و تقلب صورت نگرفته بوده، امکانات حداقلی رفاهی مردم فلج نشده بوده. با وجود این، این اعتراض، به سرعت، از سوی همه‌ی «ما»های متعدد هم پذیرفته شد. تبدیل به اعتراضی معتبر و ریشه‌دار شد. تمام‌نشدنی شد. اتفاقی که افتاد، تکه‌های پاره شده‌ی مردم از اول انقلاب تا حالا که آخر انقلاب است را به هم پیوند داد؛ اگر به جدل نیز، میان این دو بخش معترض، به عنوان پیوند نگاه کنیم.

امروز بعد از یک سال و نیم، حتی رویای راهپیمایی سکوت هم جایی در خیابان‌های تهران ندارد. تا یک ساعت دیگر ممکن است کودتایی که در سال ۸۸ با زمینه‌سازی و لاپوشانی انجام شد، بار دیگر با عبور تانک و خودرو و موتور از روی مردم انجام شود، و تنها یک دیوار می‌تواند مردم را حفظ کند. دیواری که مردم برای دفاع از موسوی و کروبی بالا ببرند. همین الان، موسوی و کروبی نماد جنبش‌اند و هر یک نفری از فعالان دست و دلباز سیاسی و اجتماعی که از بیرون کشیدن این نماد از حبس رژیم کوتاهی کند، تنگ‌نظری کرده و سرنوشت جنبش را به فاجعه تبدیل کرده است. موسوی و کروبی و همکاران‌شان زهرا رهنورد و فاطمه کروبی ممکن است در بازداشت دچار ایست قلبی شوند. هیچ مرجعی در جهان نیز قادر نخواهد بود دولت ایران را برای این قتل احتمالی محاکمه کند. زیر تاثیر فشار حداقلی مثل حصر و فشار حداکثری مانند قتل این چهار نفر، شهروندان عادی با سرعتی پرشتاب به قتل خواهند رسید و شکنجه خواهند شد و امکان هرگونه تغییری را تا سال‌های طولانی از دست خواهند داد. با پذیرفتن نقش موسوی و کروبی در هدایت جنبش، و پذیرفتن اهمیت حیانی این دو به عنوان چهره‌ی اپوزیسیون مشروع که امکان تظاهرات خیابانی را ایجاد کرد، و با حمایت قاطع از این دو زوج، سرنوشت جنبش را به جایی می‌رسانیم که از تله‌ی رژیم بیرون باشد و برای خود تعیین سرنوشت کند.

برای آن از گروه بی‌شمار از ما که سال‌هاست بیرون از ایران زندگی می‌کنیم، مرگ، در خیابان‌های ایران و در اثر شکست جنبش، یک خطر و یک گزینه نیست، اما همه‌ی ما با خویشانی پیوند داریم که شهروند ایرانند و در طول این روزها با مرگ نفس به نفس‌اند. دفاع از کروبی و موسوی نه فقط برای نجات نمادین جنبش، برای حفظ جان و آرامش مردمی که ساکن ایرانند و مسافر نیستند و از جنگ خیابانی و زندان و اعدام در امان نیستند، یک مسئولیت غیر قابل چشمپوشی است. آیا رهبری مبارزه علیه رژیم را می‌پذیریم؟ ما اگر از جنبش داخل ایران، و نمادهای رهبری‌اش، موسوی و کروبی، همین الان، در همین روزی که فردایش احتمال حذف فیزیکی و بی‌اثر کردن هرکدام از این دو هست، دفاع موثر نکنیم، بی‌شمار و با شمار، وجود نداریم.

برای آن گروه بی‌شمار از ما که هرکدام با اقلیت نقض حقوق شده‌ای در ایران پیوند داریم، و نقض کثیف این حقوق را سال‌هاست زندگی و تماشا کرده‌ایم، گذر کردن از رژیم، و حذف رژیم در دست‌درازی‌اش به جنبش، و در حکومت‌اش به ایران، و در اعمال ستم‌اش به اقلیت‌هایی که ما هستیم، حیاتی است. به جز جامعه‌ی اقلیت‌های جنسی که هنوز آشکارا و به صراحت از زبان هیچکدام از بیانیه‌های آقایان موسوی و کروبی در دفاع از حقوق بنیادین و بشری خود کلمه‌ای نشنیده‌اند، حقوق اقلیت‌های دیگر، در تمام بیانیه‌های این دو، از مطالبات جنبش به شمار رفته است. آن چه به صراحت گفته شده است این است که یک بار دیگر در ایران، در پهنه‌ی جنبش سبز، اقلیت‌ها اقلیت بی‌حقوق به شمار نخواهند رفت. عبور از رژیم، می‌‌تواند زمینه‌ای باشد که اقلیت با حقوق را به جامعه‌ای برخوردار از حقوق کامل و برابر تبدیل کنیم. نگاه ما به آینده‌ی شهروندی جامعه‌ی دگرباش جنسی، در پهنه‌ی جنبش سبز، آینده‌ی نزدیکی است که از همان ابتدایش حقوق و حرمت انسانی دگرباشان جنسی رعایت می‌شود و کسب برابری‌ در دست تلاش ما خواهد بود.

رابطه‌ی رژیم با مقوله‌ی قدرت، رابطه‌ی قوم مهاجم با سرزمین فتح شده است و تنها در کوتاه‌مدت می‌تواند کارگر باشد. ابزار رژیم برای حکومت، قانون شرع است. اگر وادار به توقف اجرای قانون شرع بشود، خود به خود از نام اسلامی خود تهی می‌شود، اما هر دولتی که پس از آن انتخاب شود، اگر وادار به اجرای قوانین حقوق بشری نشود، همچنان دولتی غیر صالح خواهد بود. در واقع، مطالبه‌ای که زندگی را به مردم برمی‌گرداند، اجرای حقوق بشر است نه نام جمهوری اسلامی یا جمهوری ایرانی یا جمهوری خلق ایران. به دلیل این مطالبه، امروز «ما»های متعدد اگر سرنوشت جنبش را با سرنوشت موسوی و کروبی یکی نبینیم و اولین مسئولیت خود را دفاع از این چهار نفر ندانیم که همپای هم در راس مبارزه ایستاده‌اند و دیگر انگ در خانه نشستن و به خیابان کشاندن مردم را نیز به پیشانی ندارند، محاسبه‌ی اشتباه کرده‌ایم. شاید روزی دیگر، روزی که جنبش پیروز شد و قرار به انتخاب بود و امکان انتخاب رهبر و رئیس جمهور وسیع بود، امکان انتخاب رئیس‌های جمهوری ممکن باشد که ناگهان آتش را از بالای کوه پایین بیاورند و به دست مردم بسپارند، اما امروز آن روز نیست. امروز کسی به جز موسوی رئیس جمهور منتخب مردم نیست، و به جز این چهار نفر، هیچ یک از کسانی که بیرون گود، در داخل یا خارج از ایران نشسته‌اند، در معرض خطر به خاطر مدیریت جنبش نیست. ما مسئولیت حفظ جان آقایان موسوی و کروبی را می‌توانیم و باید به عهده داشته باشیم. در نظر داشته باشیم که حبس بیست و چند ساله‌ی موسوی و رهنورد و ایست قلبی کروبی و فاطمه کروبی، برای آنها ممکن است مایه افتخار باشد، اما برای جنبش سودی به جز سرکوب فلج‌کننده ندارد.