اعتماد

فقدان اعتماد اجتماعی یا تاریخ‌نگاری فجایع

politics — Wed, 06 Feb 2013 16:25:52 +0000

سمیه خواجوندی

سمیه خواجوندی - اعتماد کلید رابطه بین افراد و نیز رابطه بین فرد و نظامهای تخصصی در جامعه مدرن است.

بی‌شک یکی از مهم‌ترین مسائل اجتماعی در جامعه ما کاهش اعتماد بین مردم، طبقات اجتماعی و هم‌چنین بین مردم و نهادهای همگانی و سراسری است. برخلاف آن‌چه به ناسیونالیسم یا دین یا هویت نسبت می‌دهند، اعتماد آن چیزی است که جوامع مدرن را یکپارچه نگاه میدارد.

آنتونی گیدنز، جامعه‌شناس بریتانیایی مینویسد: «لومان با وجود پذیرش این که اطمینان و اعتماد پیوند تنگاتنگی با هم دارند، تمایزی میان دو واژه مینهد که پایه بررسیاش را در زمینه اعتماد فراهم میسازد. به گفته او اعتماد را باید در رابطه نزدیک با مخاطره یا ریسک در نظرگرفت، یعنی همان اصطلاحی که تنها دردوره مدرن پدیدار شده است» (گیدنز، ۱۳۷۷، ص ۳۷)

در واقع اگر "اطمینان" چسب روابط اجتماعی دردوره سنت بود، دوره مدرنیته با "اعتماد" شناخته میشود. اعتماد رابطه تنگاتنگی با مفهوم مخاطره دارد. اصولا مخاطره از درک این واقعیت سرچشمه میگیرد که بیشتر احتمالهایی که بر فعالیت بشری تاثیر میگذارند زائیده انساناند و نه خدا یا طبیعت.

در موقعیت اطمینان به تعبیر لومان (به نقل از گیدنز) شخص در هنگام سرخوردگی از اطمینان، از طریق سرزنش دیگران واکنش نشان میدهد؛ اما در شرایط اعتماد او باید بخشی از بار سرزنش را خود به گردن گیرد وممکن است به خاطر اعتماد به یک شخص یا چیز دیگر افسوس بخورد.

در شرایط مدرن، اعتماد در دو زمینه خود را نشان میدهد: یکی اطلاع همگانی در این مورد که فعالیت بشری زائیده اجتماع بشری است و به ماهیت اشیا یا تاثیرالهی ارتباط ندارد. دوم در پهنه متغیر و بسیار گسترش‌یافته کنش بشری که خصلت پویای نهادهای اجتماعی پدید آورده است.

جوامع جدید از ویژگیهای منحصر به فرد بسیار مهمی برخوردار شده‌اند که منجر به اهمیت یافتن بحث اعتماد شده است. در واقع حرکت از جوامع مبتنی به سرنوشت (تاثیرالهی) به طرف جوامعی که عامل تحول‌شان انسانی است (جامعه بازاندیش)، نیاز به بسط و گسترش اعتماد را به منظور مواجهه فعال و سازنده با آینده ضروری میسازد.

دنیای جدید به شدت دارای وابستگی متقابل شده است. در درون هر جامعهای تمایز و تخصص نقشها، کارکردها، مشاغل، منافع خاص، سبک‌های زندگی و سلیقه‌ها، سهم بسیار مهمی پیدا کردهاند که نشانگر «همبستگی ارگانیک» پیچیده در جوامع جدید است. به همان اندازه که این همبستگیها رشد یافته‌اند، به همان میزان نیز اعتماد به آنها اهمیت پیدا کرده است. میسرتال مینویسد: «رشد فزاینده وابستگی متقابل جهانی، تقاضا برای اعتماد را به عنوان شرط اساسی تعاون وهمکاری افزایش داده است» (پیوتر زتومکا، ۱۳۸۸، ص ۲۷)

گسترش وابستگی متقابل بین افراد در جهان جدید، زندگی اجتماعی را آکنده از تهدیدهای گسترده و جدیدی کرده که جامعه جدید را با مخاطراتی جدید همراه می‌سازد. در حقیقت تحولات تمدنی و فنشناختی، جدا از فواید غیرقابل تردیدشان، امکانات گستردهای را نیز برای شکستهای فجیع و اثرات مصیبتزای جانبی به وجود آوردند. به تعبیر زتومکا، پژوهشگر لهستانی، ساختههای خودمان به طور غیر مترقبهای بر ضد و دربرابر خودمان قرار میگیرند. برای رویارویی با افزایش آسیبپذیری در جامعه ریسکی، به انباشت و ذخیره اعتماد گستردهای نیاز هست (زتومکا، همان، ص ۲۸)

گیدنز در این باره مینویسد: «مخاطره و اعتماد در هم بافتهاند و اعتماد معمولا در خدمت تقلیل یا تخفیف خطرهایی کار میکند که انواع خاصی از فعالیت بشری باآنها روبرواند» (گیدنز، ۱۳۷۷، ص ۴۳)

در شرایطی که انسان جدید به رغم عدم قطعیت و مخاطره مجبور به عمل کردن است ما با اعتماد روبرو میشویم. در واقع در مواجهه با آیندهای نامشخص، نامتعین و غیرقابل کنترل، اعتماد تبدیل به راهبردی اساسی برای مقابله با تردیدهایمان نسبت به کنشهای دیگران و آینده شده است. به تعبیر لومان:« اعتماد راه‌حلی برای مسائل ویژه مربوط به مخاطره است» (لومان، ۱۹۸۸، ص ۹۵)

هر چند مخاطرهها ویژگی عام و همیشگی جوامع انسانی بوده‌اند، اما به نظر میرسد که در مدرنیته متاخر فراگیری و میزان ریسکها رشد بیشتری کرده‌اند. مطابق با آنچه از گیدنز تشریح شد، خطرهای احتمالی در شکل فرهنگی و عینی خود در جوامع اولیه جدا از تجارب مدرنیته متاخر هستند. در دوره جدید ریسک، واقعا به صورت شدیدتری وجود دارد و نیز نسبت به دورههای قبل بازاندیشی قویتری هم نسبت به ریسکها وجود دارد.

به غیر از مخاطرات جهانی و محیطی که امروزه تودههای بزرگی از مردم جهان را در بر گرفته است، با ریسک‌هایی روبرو هستیم که از ظهور سازمان‌هایی ناشی می‌شوند که عملیاتشان مخاطره‌آمیز است. هم‌چون بازارهای سرمایه گذاری یا بازار سهام و..... در واقع نهادها اماکن و امکانات جدید، جامعه مخاطره آمیزی ساخته‌اند که ریسکهای اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فردی را به طور فزایندهای رشد داده است. به لحاظ ذهنی، عوامل متعددی وجود دارند که تجربه کردن مخاطره را تشدید کرده‌اند. مفهوم« ریسک» یک مفهوم محوری برای فرهنگ جدید است و این با رشد اهمیت اعتماد به عنوان ابزار رامکننده مخاطرهها و مقابله با عدم تعینها پیوند دارد. این در واقع همان تاکید گیدنز بر نظامهای انتزاعی و اعتماد به قواعد غیرشخصی است که برای سیاست زندگی، امری ضروری و حیاتی تلقی می‌شود.

بیمه‌ها و مسئله اعتماد

بیمه‌ها ساز و کارهایی هستند برای مواجهه با ریسکهای دنیای مدرن. اما مسئلهای که مطرح میشود این است که زمانی این ساز وکار میتواند نقش خود در جامعه را ایفا کند که مورد اعتماد قرار گیرد. در واقع آن چیزی که منجر به کارکردی شدن نظامهای تخصصی در یک جامعه میشود، اعتماد اجتماعی به آن نظامهاست. شاخصی جامعه‌شناسانه که می‌توان از آن به عنوان یک میانجی برای برآورد میزان اعتماد اجتماعی استفاده کرد، وضعیت اعتماد به نهادهای بیمه است. این مسئله به خصوص در مورد بیمههای اختیاری اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ زیرا ضمانت اجرایی مکانیسم این نوع بیمهها تنها نهاد بیمه و فرد متقاضی بیمه است و برخلاف بیمههای اجباری، از سوی دولت، ضمانت نمیشود.

اما افراد تا چه میزان به نهادهای بیمه اعتماد میکنند؟ همین نکته است که اهمیت بحث دربارهی مکانیسمهای اعتماد به نظامهای تخصصی را پیش میکشد. گیدنز مینویسد:« بخش بنیادی برهان من این است که ماهیت نهادهای مدرن عمیقا وابسته به مکانیسمهای اعتماد به نظامهای انتزاعی به ویژه نظامهای تخصصی است» (گیدنز، ۱۳۷۷، ص۹۹)

مثلا دربیمه‌های بازرگانی - به عنوان بخشی از بیمه‌های اختیاری – بیمه‌گذار به میل خود و آزادانه به تهیه انواع پوشش‌های بیمه‌ای بازرگانی اقدام می‌کند. در بیمه‌های بازرگانی، بیمه‌گذار و بیمه‌گر در مقابل هم متعهد هستند. بیمه‌گر در مقابل دریافت حق بیمه از بیمه‌گذار، تأمین بیمه‌ای در اختیار وی قرار می‌دهد. بر خلاف بیمه‌های اختیاری که حق بیمه متناسب با ریسک تعیین می‌شود، در بیمه‌های اجباری حق بیمه در صدی از حقوق یا دستمزد فرد یا موسسه بیمه شده است و ارتباطی با ریسک ندارد. اینجاست که اهمیت بیمه‌های اختیاری و رابطه‌شان با میزان اعتماد اجتماعی نمایان می‌شود.

در تحقیقی که در سال۸۷ در سنجش وضعیت اعتماد اجتماعی در تهران انجام دادم، به این سوال اساسی پرداخته شد که با میانجی گرایش به بیمه‌های اختیاری، وضعیت اعتماد اجتماعی چگونه است؟ سعی شد تحقیق در دو سطح اعتماد فردی و اعتماد اجتماعی به کنکاش بپردازد:

− اعتماد فردی: نتیجه‌ ارزیابی نشان داد که تعلقات نَسَبی و خانوادگی بیشترین میزان اعتماد فردی (اطمینان) را به خود اختصاص می‌دهد و به میزانی که افراد غریبه‌تر می‌شوند اعتماد به آنها نیز کاهش می‌یابد. اهمیت این نتایج هنگامی روشن‌تر می‌شود که با نتایج حاصل از پرسش از اعتماد اجتماعی نهادی مورد مقایسه قرار گیرد.

− اعتماد اجتماعی نهادی: از پاسخ‌های مربوط به این سوالات به روشنی قابل مشاهده است که اعتماد اجتماعی نهادی آمار پایینی دارد.

اعتماد اجتماعی نهادی، رابطه‌ی تنگاتنگی با مفهوم "ریسک" دارد. در واقع "اعتماد" به نهادهای واسط اجتماعی، راهبردی است که افراد را قادر می‌سازد تا خود را با محیط اجتماعی پیچیده وفق دهند و مخاطرات زندگی جدید را از سر بگذرانند. اعتماد فردی یعنی همان چیزی که لومان از آن به "اطمینان" تعبیر می‌کند، نوعی اعتماد است که بر اساس تعلقات غیر بازاندیشانه و شخصی صورت‌بندی می‌شود و اساس آن بر نوعی قوم‌گرایی است تا جامعه‌گرایی.

درصد بالای اعتماد فردی (به‌خصوص اعتماد خانوادگی ) و درصد پائین اعتماد اجتماعی به خوبی نشانگر میزان اعتماد اجتماعی در جامعه‌ی ما و یکی از مهم‌ترین دلایل اجتماعی و فرهنگی عدم گرایش به بیمه‌های اختیاری به عنوان یکی از نهادهای اجتماعی در جامعه جدید است.

جامعه ریسکی

اساسا جامعه جدید را بسیاری ازتئوری پردازان، جامعه ریسک‌پذیرمعرفی کرده‌اند. بحث درباره رابطه میان مدرنیته وجامعه ریسک‌پذیر حلقه اتصالی است تا به میزان اعتماد اجتماعی بپردازیم.

یافته‌های ما نشان داد که پایین بودن میزان اعتماد اجتماعی رابطه تنگاتنگی با مسایل اجتماعی وفرهنگی دارد. درجامعه‌ای که انسان بازاندیش به گونه‌ای هماهنگ با مدرنیته متاخر ظهور نیافته است وافراد در مواجهه با مخاطرات زندگی جدیدشان به بازتعریف زیست خود و بررسی امکان‌های بهتر برای رسیدن به اهداف خویش به گونه‌ای سیستماتیک توجه ندارند، اعتماد اجتماعی و گرایش به بیمه‌های اختیاری جنبه‌ای ثانوی وتشریفاتی به خود می‌گیرد. در این شرایط تنها ابزار و وسایل دم‌دستی یا تجربه شده مورد توجه است. البته منظور از «تجربه شده» دراینجا تنها تجربه‌های کوتاه مدت فردی است وتجربه‌های جمعی به دلیل فقدان یک حوزه عمومی فعال اساسا امکان شکل‌گیری پیدا نمی‌کنند.

انسان بازاندیش است که می‌تواند به پیش‌بینی مخاطرات بپردازد وتجربه دیگران از ریسک‌ها را برای خود نیز مفروض بگیرد وبرای رویارویی با آنها به فکرچاره باشد. چرخه تکرار فجایعی هم چون زلزله و آتش‌سوزی و غیره بی‌شک در این فقدان ریشه دارد.

جامعه تقدیرگرا به معنای جامعه‌ای که افراد برای خود سرنوشتی محتوم قائلند، نمی‌تواند به طور کامل "سوژه" را در مرکز مناسبات قرار دهد. ذهنیت تقدیرگرا آینده را بیرون از خواست وبرنامه‌ریزی سوژه‌های انسانی دانسته و بالطبع نمی‌تواند به ابزاری همچون بیمه برای کنترل آینده اعتماد داشته باشد.

جامعه گلنگی

چرا در جامعه ایرانی باوجود سپری شدن حدود یک قرن ازآشنایی بامدرنیته، «انسان بازاندیش» شکل نگرفته است؟.چرا دراین جامعه همچنان «تقدیرگرایی» یکی از فراروایت‌های حاکم برسنت فکری است؟

وچرا «اعتماداجتماعی» رشد متوازنی نسبت به رشد مدرنیزاسیون پیدا نکرده است؟

محمدعلی کاتوزیان، درنظریه خود درباره تاریخ ایران، وضعیت حاکم برجامعه ایران را کوتاه‌مدت نام‌گذاری می‌کند :

«ایران برخلاف جامعه درازمدت اروپا جامعه‌ای کوتاه‌مدت بوده است. دراین جامعه تغییرات – حتی تغییرات مهم وبنیادین – اغلب عمری کوتاه داشته‌اند. این واقعیت بی‌تردید نتیجه فقدان یک چارچوب استوار و خدشه‌ناپذیرقانونی است که می‌توانست تداومی درازمدت را تضمین کند» (کاتوزیان، ۱۳۸۷، ص۲۷۰)

کاتوزیان می‌گوید که در ایران، برخلاف اشرافیت سنتی اروپا، مالکیت و موقعیت اجتماعی عمری کوتاه داشته است. او سبب اصلی این وضعیت را این مسئله تاریخی می‌داند که امتیازاتی مثل مالکیت و موقعیت اجتماعی همواره چیزی شخصی شناخته می‌شوند و در شمار حقوق اجتماعی موروثی و نقض ناشدنی قرار نمی‌گیرند.

نقض مدام مالکیت و موقعیت اجتماعی افراد توسط قدرتمندان باعث می‌شد که در این جامعه تحرک اجتماعی بسیار شود تا حدی که در هیچ دوره تاریخی در جهان سابقه نداشته باشد. کاتوزیان برای توصیف ماهیت کوتاه‌مدت این جامعه از اصطلاح «جامعه کلنگی» استفاده می‌کند. منظور از جامعه کلنگی، جامعه‌ای است که بسیاری از جنبه‌های آن اعم از سیاسی، اجتماعی، آموزشی و ادبی؛ پیوسته در معرض این خطر است که هوی و هوس کوتاه مدت جامعه با کلنگ به جانش افتد.

محصول نهایی چنین وضعیتی، جامعه‌ای است که در فاصله دو دوره کوتاه، تغییراتی اساسی به خود دیده است و بدین ترتیب تاریخ آن بدل به رشته‌ای از دوره‌های کوتاه مدت به هم پیوسته شده است، زیرا که تغییرات این جامعه فراوان بوده و تحرک اجتماعی در درون طبقات گوناگون بسیار بیشتر از جوامع سنتی اروپایی بوده است.

جامعه بی اعتماد

یکی از نتایج مهمی که داده‌های آماری ما آن را انعکاس داد، این بود که اعتماد اجتماعی نهادی در ایران وضعیت هماهنگی با مدرنیته از خود بروز نمی‌دهد. بدین معنا که هم‌چنان اطمینان افراد به یکدیگرچسب روابط اجتماعی ماست و اعتماد به نهادهای واسط وضعیت مناسبی ندارد؛ در جامعه‌ای که به گونه‌ای تاریخی، دولت و نهادهایش در طول تاریخ اموری جدا و غیر قابل اعتماد بودند. دقیقاً در همین وضعیت است که اطمینان خانوادگی و قبیله‌ای تنها مکانیزم ارتباطی بین مردم است و افراد ترجیح می‌دهند که ثروت و مکنت خود را به واسطه روابط خویشاوندی افزایش دهند.

در این جامعه، خطر اساسا همیشگی است و با هیچ سازو کاری نمی‌توان با آن مقابله کرد. وقتی تحولات تاریخی باعث شده که افراد یک جامعه ناامنی را ذاتی جامعه‌ خود بدانند، بی‌شک نگاه به بیمه و نهادهای حمایتی دیگر نزد آنان جنبه تشریفاتی پیدا می‌کند.

مردم ایران به طور تاریخی، به سبب ناپایدار بودن حاکمیت و غیرقابل پیش‌بینی بودن آینده حاکم، عقلا نمی‌توانند ثروت و دارایی خود را جایی پسنداز کنند که نمی‌دانند در آینده چه وضعیتی پیدا می‌کند. دقیقا همین جامعه پذیری تاریخی است که ریسک پذیری در جامعه ایرانی را تا حد ممکن کم کرده است.این مسئله ناشی از ماهیت کوتاه‌مدت جامعه ایرانی است. جامعه‌ای که با وجود ادراک ریسک‌ها و مخاطرات دنیای اطرافش، به این دلیل که ناامنی و خطر را جزو لاینفک جامعه خویش می‌پندارد، میلی به اقدام عملی در جهت مواجهه با این خطرات پیدا نمی‌کند. در واقع می‌توان گفت که عدم ظهور انسان بازاندیش در ایران بسیار متکی به نوع جامعه پذیری تاریخی این جامعه است.عدم وجود امنیت ذهنی وترس تاریخی از جامعه و دولت، منجر به کاهش اعتماد اجتماعی شده و در فرآیند مدرنیته این جامعهه خلل وارد کرده است.

منابع:

زتومکا، پیوتر. اعتماد نظریه جامعه شناختی. ترجمه غلامرضاغفاری، انتشارات شیرازه ۱۳۸۸

کاتوزیان، محمدعلی (همایون). جامعه کوتاه مدت، نشریه بخارا شماره۵۸ زمستان۸۷. ترجمه عبدالله کوثری

گیدنز، آنتونی. معنای مدرنیت، ترجمه علی اصغرسعیدی. انتشارات کویر۱۳۸۴

گیدنز، آنتونی.پیامدهای مدرنیت، ترجمه محسن ثلاثی، نشرمرکز۱۳۷۷

Luhmann, N (1988) Familiarity. Oxford: Blackwell

بازداشت دو روزنامه‌نگار ديگر و اعتراض گزارشگران بدون مرز

news-zamaneh — Mon, 28 Jan 2013 14:43:30 +0000

در ادامه بازداشت‌ گسترده روزنامه‌نگاران ايران، کيوان مهرگان و حسين ياغچی دو روزنامه‌نگار ديگر نيز دستگير شدند. گزارشگران بدون مرز با انتشار بيانيه‌ای دور تازه سرکوب روزنامه‌نگاران در ايران را محکوم کرد.

بنا بر گزارش‌های منتشرشده، در پی بازداشت دست کم ١٢ روزنامه‌نگار و فعال مطبوعاتی در ايران، دوروزنامه‌نگار ديگر به نام‌های کيوان مهرگان و حسين ياغچی امروز دوشنبه نهم بهمن‌ماه در تهران دستگير شدند.

کيوان مهرگان در چهار سال گذشته چهار بار دستگير شده بود که دو بار آخر آن پس از رويدادهای دهمين دوره انتخابات رياست جمهوری در ايران بوده است.

مهرگان در سال ۸۸ دبير ضميمه سياسی روزنامه اعتماد بود و حدود دو ماه را در بازداشت به‌سر برد.

پس از آزادی بار ديگر در جريان يورش به دفتر روزنامه شرق در روز ۱۶ آذر ۸۹ دستگير شده بود.

حسين ياغچی از فعالان مطبوعاتی اصلاح‌طلب، و از همکاران هفته‌نامه آسمان است.

طی دو روز گذشته، دست کم ١٢ روزنامه‌نگار و فعال مطبوعاتی در ايران بازداشت شدند و تعدادی ديگر از روزنامه‌نگاران نيز بايد در روزهای آينده خود را به شعبه‌های مختلف دادگاه‌های انقلاب و شعبه ٩ دادسرای فرهنگ و رسانه معرفی کنند.

کريستف دولوار، دبير اول گزارشگران بدون مرز: تشديد سرکوب بی‌وقفه‌ روزنامه‌نگاران در ايران ادامه دارد و هنوز دوران ترور و سرکوبی که از فردای انتخابات مورد اعتراض خرداد ١٣٨٨ آغاز شد، به پايان نرسيده است

در اين دو روز ساسان آقايی، نسرين تخيری، جواد دليری و اميلی امرايی، همکاران روزنامه‌ اعتماد، مطهره شفيعی، نرگس جودکی و صبا آذرپيک از روزنامه آرمان، پوريا عالمی و پژمان موسوی از روزنامه شرق، اکبر منتجبی از هفته‌نامه آسمان، ميلاد فدايی اصل روزنامه‌نگار خبرگزاری ايلنا و سليمان محمدی روزنامه‌نگار روزنامه‌ بهار در محل کار و منزل خود بازداشت شده‌اند.

رسانه‌های نزديک به حکومت ايران طی يادداشت‌هايی اين روزنامه‌نگاران را به "عناصر ضد انقلاب" و "رسانه‌های بيگانه" نسبت داده‌اند.

محمد حسينی، وزير فرهنگ و ارشاد اسلامی نيز گفته است جرم اين روزنامه‌نگاران "قطعا" مطبوعاتی نيست.

در همين رابطه سازمان گزارشگران بدون مرز، نهاد بين‌المللی مدافع آزادی مطبوعات و روزنامه‌نگاران در جهان، امروز با انتشار بيانيه‌ای نوشت اين بازداشت‌ها تشديد جنگ علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ايران عليه روزنامه‌نگاران است.

کريستف دولوار، دبير اول گزارشگران بدون مرز در اين‌باره گفت تشديد سرکوب بی‌وقفه‌ روزنامه‌نگاران در ايران همچنان ادامه دارد و "هنوز دوران ترور و سرکوبی که از فردای انتخابات مورد اعتراض خرداد ١٣٨٨ آغاز شد، به پايان نرسيده است."

دبير اول گزارشگران بدون مرز اين بازداشت‌ها را پنج ماه پيش از برگزاری يازدهمين دوره انتخابات رياست جمهوری در ايران، "هشداری روشن" دانسته و گفته است از اين طريق حکومت ايران قصد دارد دهان و زبان روزنامه‌نگاران و رسانه‌ها را ببندد.

گزارشگران بدون مرز در بيانيه خود به سخنان ١٩ دی‌ماه آيت‌الله خامنه‌ای، اشاره کرده است که در آن گفته بود: "آن کسانی که راجع به انتخابات توصيه‌هايی می‌کنند، حواس‌شان باشد به دشمن کمک نکنند. دائما نگويند انتخابات بايد آزاد باشد. از اول انقلاب ۳۴ انتخابات داشتيم. کدامش آزاد نبوده است؟"

اين نهاد مدافع آزادی روزنامه‌نگاران همچنين از سخنان دوم بهمن‌ماه غلام‌حسين محسنی اژه‌ای دادستان کل جمهوری اسلامی ايران در نشست مطبوعاتی خود نقل کرده است که گفته بود: "بر اساس اطلاعاتی که از منابع موثق به دست من رسيده است، متأسفانه عده‌ای از روزنامه‌نگاران امروز جدای آن‌که در روزنامه‌های کشور قلم می‌زنند دستشان در دست غربی‌ها و ضد انقلاب است."

گزارشگران بدون مرز در بيانيه خود خواهان آزادی فوری و بدون قيد و شرط همه‌ روزنامه‌نگاران زندانی در ايران شده و از مقامات مسئول ايران خواسته است به بازداشت‌های خودسرانه و پی در پی "که تنها هدف‌شان تضمين ثبات و ادامه حيات نظام است"، پايان دهند.

به گفته اين نهاد مدافع مطبوعات "فرجام اين اقدامات تنها شکست است."

وزیر ارشاد: اتهام روزنامه‌نگاران بازداشت‌شده مطبوعاتی نیست

news-zamaneh — Mon, 28 Jan 2013 12:21:01 +0000

محمد حسينی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ایران در مورد بازداشت دست‌کم ۱۲تن از روزنامه‌نگاران نشریه‌های اعتماد٬ شرق٬ بهار٬ آرمان و آسمان ادعا کرد که اتهام آن‌ها مطبوعاتی نبوده است.

به گزارش خبرگزاری مهر، محمد حسینی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ایران در مورد بازداشت روزنامه‌نگاران که توسط نیروهای امنیتی صورت گرفت، گفت: "این موضوع را باید از نیروهای امنیتی بپرسید؛ چرا که قطعا اتهام آن‌ها مطبوعاتی نبوده است."

وی با اعلام این‌که هنوز بررسی دقیقی در مورد دلایل این مسئله انجام نشده است تأکید کرد: "به محض تکمیل و جمع‌آوری اطلاعات زوایای این موضوع مشخص و اطلاع‌رسانی خواهد شد."

بر اساس خبرهای منتشرشده تا این لحظه جواد دلیری (سردبیر)، نسرین تخیری (دبیر سرویس اجتماعی) و ساسان آقایی (دبیر سرویس سیاسی) از روزنامه اعتماد٬ مطهره شفیعی (دبیر سرویس سیاسی) و نرگس جودکی (دبیر سرویس اجتماعی) از روزنامه آرمان٬ پوریا عالمی و پژمان موسوی از روزنامه شرق٬ امیلی امرایی از روزنامه بهار و اکبر منتجبی از نشریه آسمان و صبا آذرپیک در زمره بازداشت‌شدگان هستند.

گفته می‌شود نیروهای امنیتی حکم بازداشت این روزنامه‌نگاران را در دست داشته‌اند و احکام بازداشت از سوی "دادسرای فرهنگ و رسانه" صادر شده بود.

غلام‌حسین محسنی اژه‌ای، ‌ سخنگوی قوه قضائیه ایران يک هفته پيش گفته بود: بر اساس اطلاعاتی که از منابع موثق به دست من رسیده است، عده‌ای از روزنامه‌نگاران امروز جدای آن‌که در روزنامه‌های کشور قلم می‌زنند دستشان در دست غربی‌ها و ضد انقلاب است

میلاد فدایی اصل، دبیر سیاسی خبرگزاری کار ایران (ایلنا) و سلیمان محمدی، عضو تحریریه روزنامه بهار نیز شامگاه شنبه از سوی نیروهای امنیتی بازداشت شده بودند.

خبرگزاری فارس امروز در این زمینه نوشت، شنیده شده است یکی از دلایل بازداشت تعدادی از فعالان رسانه‌ای روزنامه‌های شرق، آرمان، بهار، اعتماد و خبرگزاری ایلنا "ارتباط گیری با رسانه‌های بیگانه" و تلاش برای شرکت در بخش آموزش خبرنگاری، عکاسی، نحوه فیلمبرداری با موبایل از زوایای گوناگون و چگونگی مونتاژ تصاویر و "ارسال به بی‌بی‌سی" بوده است.

خبرگزاری مهر نیز علت بازداشت این روزنامه‌نگاران را همکاری برخی از آنان با رسانه‌های فارسی‌زبان که آن‌ها را "ضد انقلاب" نامیده است، اعلام کرد.

سايت مشرق‌نيوز نيز اتهام روزنامه‌نگاران دستگيرشده را همين مورد ذکر کرد و افزود: "دادستانی به‌زودی در این‌باره اطلاعیه‌ای صادر می‌کند."

غلام‌حسین محسنی اژه‌ای، ‌ سخنگوی قوه قضائیه ایران، روز دوم بهمن‌ماه با اشاره به این‌که برخی از صاحبان رسانه و صاحبان قلم امروز‌‌ همان حرف‌هایی را تکرار می‌کنند که غربی‌ها از آن دم می‌زنند گفته بود: "برخی از افراد امروز از داخل کشور درپازل دشمن بازی می‌کنند و این‌‌ همان چیزی است که غرب به دنبال آن است."

وی افزوده بود: "بر اساس اطلاعاتی که از منابع موثق به دست من رسیده است، عده‌ای از روزنامه‌نگاران امروز جدای آن‌که در روزنامه‌های کشور قلم می‌زنند دستشان در دست غربی‌ها و ضد انقلاب است."

سخنگوی قوه قضائیه ایران خطاب به خبرنگاران گفته بود: "حال فردا اگر هرکدام از این افراد به دلیل یک اقدام مجرمانه دستگیر شوند داد و فریاد خود شما نیز بلند می‌شود غافل از آن‌که آن فرد بلندگو و تریبون دشمن بوده است."

وی افزوده بود: "اگر احیاناً چنین شخصی بازداشت شود، کسی است که به کشور و ملت خودش خیانت کرده و با ضدانقلاب خارج‌نشین هم‌دست شده است."

بازداشت روزنامه‌نگاران ایرانی در رسانه‌های جهان از جمله روزنامه گاردین، خبرگزاری‌های رویترز، فرانسه و آلمان و شبکه تلویزیونی یورونیوز بازتاب گسترده‌ای داشته است.

همچنین سازمان اطلاع‌رسانی و امنیت خبرنگاران ایتالیا با انتشار بیانیه‌ای از اتحادیه بین‌المللی روزنامه‌نگاران خواسته است تا برای دفاع از روزنامه‌نگاران بازداشت‌شده در ایران اقدام کند.

بازداشت ۱۰ روزنامه‌نگار نشریات بهار٬ شرق٬ اعتماد٬ آرمان و آسمان

society — Sun, 27 Jan 2013 18:04:23 +0000

دست‌کم ۱۰ تن از روزنامه‌نگاران نشریات اعتماد٬ شرق٬ بهار٬ آرمان و آسمان امروز یکشنبه هشتم بهمن ماه ۱۳۹۱ در پی حضور هم‌زمان نیروهای امنیتی در این نشریات بازداشت شدند.

بر اساس گزارش‌های رسیده از تهران٬ نیروهای امنیتی شامگاه یکشنبه با حضور هم‌زمان در روزنامه‌های اعتماد٬ شرق٬ بهار و آرمان و نشریه آسمان کارت‌های خبرنگاری و تلفن‌های همراه افراد شاغل در این رسانه‌ها را توقیف کرده و دست‌ کم ده تن از آنها را دستگیر کردند.

بر اساس آخبار ارسالی تا این لحظه جواد دلیری (سردبیر)، نسرین تخیری (دبیر سرویس اجتماعی) و ساسان آقایی (دبیر سرویس سیاسی) روزنامه اعتماد٬ مطهره شفیعی (دبیر سرویس سیاسی) و نرگس جودکی (دبیر سرویس اجتماعی) روزنامه آرمان٬ پوریا عالمی و پژمان موسوی از روزنامه شرق٬ امیلی امرایی از روزنامه بهار و اکبر منتجی از نشریه آسمان و صبا آذرپیک در زمره بازداشت‌شدگان هستند.

روزنامه‌های اعتماد٬ شرق٬ بهار و آرمان از جمله رسانه‌های مستقل و منتقد دولت هستند که در سال‌های گذشته بارها توقیف و روزنامه‌نگاران شاغل در آن بازداشت شده‌اند.

حمله به روزنامه‌های مستقل در حالی صورت می‌گیرد که روز شنبه٬ هفتم میلاد فدایی اصل (دبير سرويس سياسی خبرگزاری کار ايران) و سلیمان محمدی (عضو تحريريه روزنامه بهار) از سوی نیروهای امنیتی بازداشت شدند. از زمان بازداشت این دو روزنامه‌نگار اطلاعی از وضعیت آن‌ها در دست نیست و اتهامات آن‌ها هنوز اعلام نشده است.

افول سرمایه اجتماعی و بحران‌های اقتصادی در ایران

arezoo — Sun, 11 Nov 2012 00:02:14 +0000

حمید مافی

حمید مافی - گزارش بانک مرکزی ایران نشان می‌دهد که در هفت سال گذشته هر یک ساعت ۷۵۰ فقره چک در بانک‌های ایران برگشت خورده است. تنها در سال گذشته روزانه ۲۲ هزار فقره چک به ارزش ۱۲۳ میلیارد تومان در ایران برگشت خورده و مجموع ارزش چک‌های برگشتی به بیش از ۳۱ هزار میلیارد تومان رسیده است. در سال ۸۹ نیز روزانه ۱۸ هزار برگ چک برگشتی در بازار پولی و مالی ایران وجود داشته و ارزش چک‌های برگشتی در سال ۲۵ هزار میلیارد تومان بوده است.

این گزارش نشان می‌دهد که حجم چک‌های برگشتی در بازار ایران در یک دهه گذشته بیش از دو برابر افزایش یافته است. در سال ۱۳۷۸ به ازای هر ۱۰۰ فقره چک صادره، شش فقره چک برگشتی وجود داشته در حالی که سال گذشته از هر صد فقره چک صادر شده، ۱۳ مورد آن برگشت خورده است.

محسن رنانی، استاد اقتصاد دانشگاه‌های ایران این وضعیت را نشانه افول سرمایه اجتماعی در ایران دانسته و گفته است: «افزایش بدهی دولت به بخش‌های مختلف، چک‌های برگشتی و تعطیلی بنگاه‌های کوچک نشانه‌هایی از افول سرمایه اجتماعی در ایران هستند.» او این وضعیت را برای اقتصاد ایران زیانبار دانسته و افزوده که «رونق تولید ملی نیازمند بهبود وضعیت سرمایه اجتماعی است.»

رابطه سرمایه اجتماعی و رشد اقتصادی

«هر‌گاه که اعتماد اجتماعی در کشور رشد کرده، هزینه‌های مبادلاتی کم شده، سرمایه‌گذاری افزایش یافته و توسعه مالی روند رو به رشدی را تجربه کرده است. همچنین افزایش آزادی‌های مدنی سهم سرمایه‌گذاری در تولید ناخالص داخلی را افزایش داده و زمینه توسعه منابع انسانی و افزایش انباشت سرمایه انسانی و ارتقای سطح آموزشی را به دنبال داشته است.»

یافته‌های دو پژوهش در ایران نشان می‌دهند که «میان رشد اقتصادی و سرمایه اجتماعی ارتباط مستقیم وجود دارد و این دو شاخص دارای همبستگی هستند.» بر اساس این نتایج، افزایش سرمایه اجتماعی به‌صورت مستقیم و غیر مستقیم بر رشد اقتصادی و سرمایه‌گذاری در کشور اثر گذار بوده است.

«هر‌گاه که اعتماد اجتماعی در کشور رشد کرده، هزینه‌های مبادلاتی کم شده، سرمایه گذاری افزایش یافته و توسعه مالی روند رو به رشدی را تجربه کرده است. همچنین افزایش آزادی‌های مدنی سهم سرمایه‌گذاری در تولید ناخالص داخلی را افزایش داده و زمینه توسعه منابع انسانی و افزایش انباشت سرمایه انسانی و ارتقای سطح آموزشی را به دنبال داشته است.»

یک پژوهش نشان می‌دهد که افزایش ۷ درصدی ضریب اعتماد در کشور به افزایش یک دهم درصدی سهم سرمایه‌گذاری در تولید ناخالص داخلی انجامیده و تغییر ۱۴ درصدی در سطح اعتماد، ۵۶ صدم درصد رشد اقتصادی را افزایش داده است. افزایش اعتماد به کاهش سطح فساد نیز کمک می‌کند. یک واحد افزایش اعتماد اجتماعی به کاهش سه دهم واحدی فساد مالی اداری منتهی شده و هفت دهم واحد کارایی را افزایش داده است. همچنین افزایش یک دهم درصدی شاخص هنجارهای مدنی، یک درصد افزایش سرمایه‌گذاری به دنبال داشته است.[1]

یافته‌های پژوهش دیگری هم نشان می‌دهد که هر‌گاه سطح اعتماد اجتماعی بالا رفته، حجم چک‌های برگشتی کاهش یافته و از هزینه‌های قانونی رسیدگی به قراردادهای اقتصادی نیز کاسته شده است. بر این اساس کاهش یک واحد از سرانه پرونده چک‌های بی‌محل، رشد اقتصادی را به میزان ۱۱ درصد افزایش داده است.[2]

افول سرمایه اجتماعی و بحران اقتصادی

تازه‌ترین گزارش موسسه لگاتیوم نشان می‌دهد که سرمایه اجتماعی در ایران بیش از گذشته افول کرده و در وضعیت قرمز قرار دارد. موسسه لگاتیوم اعلام کرده است که ایران به لحاظ سرمایه اجتماعی در میان کشورهای خاورمیانه در پائین‌ترین رتبه‌ها قرار دارد. افغانستان و سوریه دو کشور دیگر خاورمیانه هستند که هم رتبه با ایران در جایگاه ۱۲۱ جهان ایستاده‌اند.

بر اساس اعلام این موسسه، ۴۰ درصد شهروندان ایران نمی‌توانند به دیگران اعتماد کنند و این نشان دهنده ضریب اعتماد اجتماعی پائین در ایران است. این در حالی است که یافته‌های یک پژوهش در سال ۸۳ نشان می‌دهد که تنها ۱۸ درصد شهروندان گفته‌اند که به دیگران اعتماد دارند. ۴۰ درصد اعلام کرده‌اند که به دیگران اعتماد نمی‌کنند و ۴۲ درصد دیگر با نمی‌دانم پاسخ داده‌اند.[3]

تازه‌ترین گزارش موسسه لگاتیوم نشان می‌دهد که سرمایه اجتماعی در ایران بیش از گذشته افول کرده و در وضعیت قرمز قرار دارد. موسسه لگاتیوم اعلام کرده است که ایران به لحاظ سرمایه اجتماعی در میان کشورهای خاورمیانه در پائین‌ترین رتبه‌ها قرار دارد. افغانستان و سوریه دو کشور دیگر خاورمیانه هستند که هم رتبه با ایران در جایگاه ۱۲۱ جهان ایستاده‌اند.

همچنین به استناد پیمایش "ارزش‌ها و نگرش ایرانیان" شاخص اعتماد اجتماعی در سال ۸۲ به نسبت سال ۵۳ به میزان ۱۵ درصد کاهش داشته و در فاصله سال ۷۳ تا ۸۲، اعتقاد مردم به صداقت و راست‌گویی دیگران با کاهش ۱۰ درصدی همراه بوده است.[4]

مجموعه این یافته‌ها نشان می‌دهد که شاخص اعتماد اجتماعی در ایران روند کاهنده‌ای داشته و این کاهش در عرصه اقتصادی اثرگذار بوده است. هر‌گاه که اعتماد اجتماعی کاهش پیدا کند، تخلف‌های اداری گسترش می‌یابد، شایعه پراکنی رونق می‌گیرد، ترور و تخریب شخصیت‌ها افزایش پیدا می‌کند، دولت دستور‌العمل و بخشنامه‌های متعددی صادر می‌کند و در ‌‌نهایت نهادهای نظارتی و بازرسی بیشتری شکل می‌گیرند و فضای اقتصادی و اجتماعی جامعه به سمت امنیتی شدن سوق داده می‌‌شود.

نگاهی به تحولات سال‌های گذشته و به‌ویژه آنچه که پس از بحران ارزی در ایران رخ داد، نمونه بارزی از کاهش سرمایه اجتماعی و بی‌اعتمادی شهروندان به یکدیگر و نهادهای اجتماعی و سیاسی است. محمود بهمنی، رئیس کل بانک مرکزی ایران، دو ماه پیش در واکنش به بحران ارزی گفت: ما با یک پدیده شوم در ایران رو به رو شده‌ایم و آن هم تمایل مردم برای تبدیل سرمایه‌هایشان به دلار است. این مساله به افزایش تقاضای کاذب برای دلار دامن زده و افزایش قیمت را به دنبال داشته است. محمود بهمنی پیش از این هم از پیش‌فروش نزدیک به ۹ میلیون قطعه سکه بهار آزادی از سوی بانک مرکزی خبر داده بود.

کار‌شناسان اقتصادی علت اصلی گرایش مردم برای تبدیل سرمایه‌هایشان به دلار و طلا را بی‌اعتمادی شهروندان به آینده اقتصادی و سرمایه‌گذاری در بخش‌های تولیدی و خدماتی کشور عنوان کرده‌اند.

هر‌گاه که اعتماد اجتماعی کاهش پیدا کند، تخلف‌های اداری گسترش می‌یابد، شایعه پراکنی رونق می‌گیرد، ترور و تخریب شخصیت‌ها افزایش پیدا می‌کند، دولت دستور‌العمل و بخشنامه‌های متعددی صادر می‌کند و در ‌‌نهایت نهادهای نظارتی و بازرسی بیشتری شکل می‌گیرند و فضای اقتصادی و اجتماعی جامعه به سمت امنیتی شدن سوق داده می‌‌شود.

هم‌چنین بر اساس آمار رسمی بانک جهانی در سی سال اخیر ۱۴۰ میلیارد دلار سرمایه از ایران خارج شده است. اگر چه مقام‌های دولتی اعلام کرده‌اند که در سال‌های گذشته میزان سرمایه‌گذاری در کشور روند افزایشی داشته، اما وضعیت حاکم بر صنایع تولیدی ایران نشان می‌دهد که بخش تولیدی کشور همچنان از کمبود نقدینگی رنج می‌برد. بر اساس گزارش‌های منتشر شده در رسانه‌های داخلی ایران، نزدیک به ۷۰ درصد واحدهای تولیدی کشور با کمبود نقدینگی روبرو هستند.

علاوه بر این شاخص فساد نیز روند افزایشی پیدا کرده است. بر اساس اعلام پلیس آگاهی تهران، تنها در یک سال گذشته ۲۱۸ پرونده اختلاس بانکی در کشور تشکیل و به محاکم قضایی ارسال شده است. اختلاس‌های مالی در میان دستگاه‌های دولتی هم چشمگیر بوده، به‌گونه‌ای که هم اکنون برخی از مدیران دولتی دارای پرونده اختلاس در دستگاه قضایی هستند.

پرونده اختلاس سه هزار میلیارد تومانی و بیمه ایران بارز‌ترین پرونده‌های فساد مالی در میان مدیران دولتی به شمار می‌آیند. همچنین دولت در ماه‌های گذشته بر میزان دخالت خود در عرصه اقتصاد افزوده است. صدور بخشنامه‌های متعدد و دستور‌العمل‌های بانکی و مالی و امنیتی کردن بازار از جمله اقدامات دولت بوده که با واکنش منفی بازار و شهروندان روبرو شده است.

پانویس:

[1]بررسی تاثیر اعتماد بر رشد اقتصادی در استان‌های ایران، تیمور رحمانی و میثم امیری، مجله تحقیقات اقتصادی، بهار ۸۶

[2]سرمایه اجتماعی و عملکرد اقتصادی، علی سوری، مجله تحقیقات اقتصادی، تابستان ۸۴

[3]بحران اجتماعی وکاهش اعتماد اجتماعی، تقی آزاد ارمکی، روزنامه اعتماد، ۲۶ دی ماه ۸۸

[4]منبع شماره یک

علی‌اکبر جوانفکر بستری شد

Thu, 24 Nov 2011 14:17:11 +0000

مشاور رسانه‌ای محمود احمدی‌نژاد به دليل ناراحتی قلبی بستری شد.

به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی (ايرنا)، علی‌اکبر جوانفکر، سرپرست مؤسسه مطبوعاتی ايران و مديرعامل ايرنا به علت ناراحتی قلبی در بيمارستان سجاد تهران بستری شده است.

به گفته ابوالفضل هاشمی، رئيس بيمارستان سجاد، جوانفکر بامداد امروز در پی استرس روحی دچار علايم بی‌حالی، عرق سرد و درد جلوی سينه و بازوی چپ شد که نشانه‌هايی از گرفتگی عروق قلب به‌شمار می‌روند.

محمدکاظم ترقی، پزشک معالج جوانفکر گفته است وی بايد امروز و فردا را در بخش مراقبت‌های ويژه بيمارستان بستری شود.

علی‌اکبر جوانفکر در دفتر خبرگزاری ايرنا دچار ناراحتی قلبی شد.

پزشک معالج جوانفکر گفته است وی بايد امروز و فردا را در بخش مراقبت‌های ويژه بيمارستان بستری شود

نشست رسانه‌ای روز دوشنبه ۳۰ آبان‌ماه جوانفکر در مؤسسه مطبوعاتی ايران به درگيری مأموران امنيتی و کارکنان اين مؤسسه انجاميد که طی آن ۴۰ نفر از کارکنان، از جمله مصيب نعيمی، مديرمسئول روزنامه ايران بازداشت شدند که همگی پس از گذشت ساعاتی آزاد شدند.

مأموران امنيتی قصد داشتند جوانفکر را به‌خاطر سخنانی که در اين نشست بيان کرده بود بازداشت کنند.

علی‌اکبر جوانفکر روز يکشنبه گذشته به اتهام "انتشار مطالب خلاف موازين اسلامی در ويژه‌نامه خاتون" درباره حجاب اسلامی، به شش ماه حبس و به اتهام "انتشار مطالب و تصاوير خلاف عفت عمومی" در اين ويژه‌نامه به شش ماه حبس محکوم شد.

وی همچنين شنبه گذشته در گفت‌وگو با روزنامه اعتماد از اصول‌گرايان و دادستانی انتقادهايی کرده بود که بلافاصله روزنامه اعتماد توقيف شد.

جوانفکر در نشست رسانه‌ای خود به حکم صادر شده عليه وی و توقيف روزنامه اعتماد اعتراض کرد.

وی با بيان اين‌که برخی در پی حذف ديگران از صحنه رقابت و جامعه هستند گفت: "نبايد در کشور احساس خفقان به‌وجود آيد."

عباس جعفری دولت‌آبادی، دادستان تهران در مورد رويدادهای روز دوشنبه مؤسسه مطبوعاتی ايران گفت دادستانی به جوانفکر بابت "اظهارات اختلاف‌برانگيز با هدف تشويش اذهان عمومی" هشدار داده بود.

وی پس از آن‌که مأموران موفق نشدند مشاور مطبوعاتی احمدی‌نژاد را بازداشت کنند، گفت: "علی‌اکبر جوانفکر در قبال دستور قضايی و اقدام مأمورين مقاومت کرده و با تماس‌های تلفنی و حضور در جمع کارکنان مؤسسه موجب تحريک کارکنان و ايجاد اخلال و بی‌نظمی در روند کاری روزنامه شد که پس از اين حوادث حسب دستور دادستان، مأمورين محل را ترک کردند."

اما در مقابل مجتبی مژده شفق، رئيس اداره حقوقی و بازرسی خبرگزاری ايرنا گفت: "جوانفکر برخلاف اظهارات دادستان، نه تنها در جمع کارکنان مؤسسه حاضر نگرديده و موجب تحريک آنان نشده،‌ بلکه آمادگی خود را برای همراهی با نمايندگان دادستانی اعلام کرد."

يورش به نشست رسانه‌ای علی‌اکبر جوانفکر و بازداشت بيش از ۳۰ نفر

Mon, 21 Nov 2011 11:24:21 +0000

مأموران امنيتی با حمله به محل برگزاری نشست رسانه‌ای علی‌اکبر جوانفکر، مشاور رسانه‌ای محمود احمدی‌نژاد در دفتر روزنامه ايران، قصد بازداشت وی را داشتند.

منابع خبری ايران از يورش مأموران امنيتی به دفتر روزنامه ايران، محل برگزاری نشست رسانه‌ای علی‌اکبر جوانفکر، سرپرست مؤسسه ايران، مديرعامل خبرگزاری جمهوری اسلامی (ايرنا) و مشاور رسانه‌ای محمود احمدی‌نژاد، رئيس جمهور ايران خبر داده‌اند.

برخی منابع نوشته‌اند علی‌اکبر جوانفکر هنگامی که در حال برگزاری نشست مطبوعاتی بود مأموران امنيتی در اين محل حضور يافته‌اند.

تارنمای شفاف نوشته است: "خبرها حکايت از حضور نيروهای امنيتی برای بازداشت وی دارد و هم‌اکنون نيروهای امنيتی در ساختمان روزنامه ايران در حال گفت‌وگو با وی هستند."

اين تارنما افزوده است به جز علی‌اکبر جوانفکر، مصيب نعيمی مدير مسئول الوفاق و روزنامه ايران نيز بازداشت شده است.

علی‌اکبر جوانفکر: نيروهای دادستانی در ساختمان گاز اشک‌آور انداختند و سعی در وارد شدن کردند، تعدادی از خبرنگاران روزنامه ايران را بازداشت کردند و با خود بردند و يکی از همکاران من را با شوک الکترونيکی زدند و اکنون وضعيت خوبی ندارد

بنا به اين گزارش مأموران امنيتی خبرنگاران روزنامه ايران را از دفتر روزنامه خارج کرده و گفته‌اند روزنامه توقيف شده است.

به نوشته شفاف، تعدادی از نيروهای امنيتی درب ورودی روزنامه ايران را مسدود کردند تا جوانفکر را از روزنامه بيرون نبرند.

اين تارنمای نزديک به اصول‌‌گرايان حکومتی در ايران در گزارش خود نوشته است که گروهی از وابستگان جريان موسوم به انحرافی به پشتيبانی از علی‌اکبر جوانفکر فرياد "حيدر حيدر" سر داده‌اند و درگيری‌هايی نيز بين آن‌ها و نيروهای امنيتی رخ داده است.

بر پايه اين گزارش گفته می‌شود برای جلوگيری از بازداشت مشاور رسانه‌ای احمدی‌نژاد، دفتر روزنامه ايران در طبقه چهارم آتش زده شده و هواداران وی خواهان حضور محمد حسينی، وزير ارشاد شده‌اند.

تارنمای نسيم نيز نوشته است: "پرسنل گروه‌ سياسی روزنامه ايران با سردادن شعارهای «الله اکبر» و «مرگ بر ضد ولايت فقيه» مانع از خروج وی شده‌اند."

منابع خبری نيمه‌رسمی نيز خبر بازداشت علی‌اکبر جوانفکر را منتشر کرده‌اند.

خبرگزاری مهر نوشته است جوانفکر "دقايقی پس از برگزاری نشست خبری با حضور نمايندگان دادستانی تهران در دفتر اين مؤسسه بازداشت شد."

خبرگزاری فارس نيز در خبر کوتاه خود نوشته است: "جوانفکر هم‌اکنون در روزنامه ايران است اما مأموران قصد دارند وی را از ساختمان خارج کنند."

فارس می‌افزايد: "برخی از فعالان سياسی و نمايندگان مجلس از دستگاه قضايی خواسته بودند با اقدامات حاشيه‌ای جوانفکر برخورد کنند."

اين در حالی است که حجت‌الاسلام محسنی اژه‌ای در گفت‌وگو با خبرگزاری دانشجويان ايران (ايسنا) خبر بازداشت علی‌اکبر جوانفکر را تکذيب کرد.

علی‌اکبر جوانفکر در نشست رسانه‌ای امروز: ما از چه چيزی منحرف شده‌ايم؟ احمدی‌نژاد که پای اين انقلاب ايستاده و سابقه ما روشن است

ايرنا نيز در خبر کوتاهی بازداشت جوانفکر را تکذيب کرد.

علی‌اکبر جوانفکر در گفت‌وگوی تلفنی با خبرگزاری دانشجويان ايران(ايسنا) در توضيح رويداد‌های امروز گفت: "نيروهای دادستانی در ساختمان گاز اشک‌آور انداختند و سعی در وارد شدن کردند، تعدادی از خبرنگاران روزنامه ايران را بازداشت کردند و با خود بردند و يکی از همکاران من را با شوک الکترونيکی زدند و اکنون وضعيت خوبی ندارد."

به گفته جوانفکر مأموران امنيتی گفته‌اند کاری به رئيس قوه قضائيه و رئيس‌جمهور ندارند و به دستور عمل می‌کنند.

جوانفکر گفت: "آن‌ها ملاحظه شرايط مرا نکردند، من نماينده دولت و مشاور رئيس‌جمهور هستم و دولت يعنی نماينده مردم. آن‌ها بايد پاسخگوی اين رفتار خود باشند. مرا هر گاه به دادگاه احضار کرده‌اند برای ارائه توضيحات رفته‌ام و اگر اين‌بار نيز مرا می‌خواندند اين کار را انجام می‌دادم و احتياجی به اين اقدامات نبود."

خبرگزاری ايرنا، شامگاه امروز خبر داد مصيب نعيمی، مديرمسئول روزنامه ايران آزاد شد اما بيش از ۳۰ نفر از کارکنان و خبرنگاران مؤسسه مطبوعاتی ايران هنوز در بازداشت به سر می‌برند.

علی‌اکبر جوانفکر روز گذشته به اتهام "انتشار مطالب خلاف موازین اسلامی در ویژه‌نامه خاتون" به شش ماه حبس و به اتهام "انتشار مطالب و تصاویر خلاف عفت عمومی" در این ویژه‌نامه به شش ماه حبس محکوم شد.

وی همچنين دو روز پيش با روزنامه اعتماد گفت‌وگويی انجام داد و در آن از اصول‌گرايان انتقادهايی کرده بود که بلافاصله روزنامه اعتماد توقيف شد.

علی‌اکبر جوانفکر در نشست رسانه‌ای امروز خود به حکم صادر شده عليه وی و توقيف روزنامه اعتماد اعتراض کرد.

خبرگزاری فارس در گزارش خود از نشست رسانه‌ای جوانفکر نوشته که وی در اين نشست گفته است چيزی به نام "جريان انحرافی" وجود ندارد و طرح اين مسائل باعث "خوشحالی دشمن" می‌شود.

"جريان انحرافی" اصطلاحی است که اصول‌گرايان حکومتی در مورد نيروهای اطراف محمود احمدی‌نژاد و به‌ويژه جريان فکری اسفنديار رحيم مشايی، رئيس دفتر احمدی‌نژاد به‌کار می‌برند.

جوانفکر در نشست امروز گفت: "در طول هفت تا هشت ماه اخير چه کسانی به ما هجوم آوردند و چه‌ها گفتند و در اين مدت جريان انحرافی را مطرح کردند."

وی افزود: "ما از چه چيزی منحرف شده‌ايم؟ احمدی‌نژاد که پای اين انقلاب ايستاده و سابقه ما روشن است؛ و ما چيزی برای پنهان کردن از مردم نداريم."

"پیشخوان"؛ شایعات بیدگنه، روزنامه‌ها را جاگذاشت

Sat, 19 Nov 2011 15:50:07 +0000

بهروز صمدبیگی

روز شنبه مطابق عرف روزنامه‌های سراسری، صحبت‌های رهبر جمهوری اسلامی به عنوان تیتر یک انتخاب شده بود که همگی هم با عبارتی حاکی دشمن ستیزی و مشت و سیلی محکم زدن در جواب تجاوز دشمن انتخاب شده بودند. اما همان روز انفجاری تهران را لرزاند که پس‌لرزه‌هایش فضای روزهای آینده رسانه‌های ایران را تحت تاثیر قرار داد.

البته با اعمال فشار نهادهای امنیتی برای انتشار مواضع تریبون‌های رسمی، روزنامه‌نگاران ایرانی محدودیت فراوانی برای پرداختن به موضوع داشتند. با این حال در "پیشخوان" این هفته نگاهی می‌اندازیم به بازتاب انفجار مشکوک در روزنامه‌های تهران.

یکشنبه – اخبار رسمی، توصیفات محتاطانه

کیهان با تیتر "گزارش خبری كیهان از حادثه انفجار مهمات در پادگان بیدگنه" به شرح حادثه پرداخت و از قول خبرنگارش در شهرستان وردآورد نوشت: "بر اثر این انفجار كه در ساعت 30 /13 دقیقه بعد از ظهر دیروز روی داد و صدای آن در تمام نقاط شهریار، كرج و حتی تهران شنیده شد، شیشه‌های ساختمانهای روستای بیدگنه به طوركامل شكست و متعاقب آن ، با حضور سریع نیروهای امدادی و نظامی در محل حادثه، عملیات امداد رسانی و اعزام مجروحان آغاز شد. بر اساس این گزارش ، مجروحان وشهیدان این حادثه به وسیله آمبولانس و بالگرد به مراكز درمانی منتقل شدند.

" روزنامه ایران هم در یک خبر کوتاه چند خطی به "شهادت" سردار حسن تهرانی مقدم و 16 نفر دیگر پرداخت. "جوان"روزنامه منتسب به سپاه پاسداران هم ترجیح داد، تیتر کوچکی را در صفحه یک به این موضوع اختصاص دهد و در صفحه حوادث خود نوشت: "در حالی كه ظهر روز گذشته صدای انفجار مهیبی در تهران و بخشی از كرج باعث بروز نگرانی عمومی شده بود، روابط عمومی كل سپاه، اعلام كرد كه انفجار در یكی از زاغه‌های نگهداری مهمات متعلق به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در حوالی تهران رخ داده است."

اما روزنامه شرق که خبرنگارش را به محل حادثه فرستاده بود، تیتر یک خود را "انفجار در روستا لرزش در شهر" انتخاب کرد و سروش فرهادیان در گزارشش نوشت: "به روستای بیدگنه می‌رسم. برای رسیدن به محل حادثه نیازی نیست از كسی سوالی پرسیده شود. تمام مردم دهستان بیدگنه بیرون از منازل‌شان چنان ایستاده‌اند كه انگار كاروانی را به سمت نقطه‌ای مشخص رهنمون می‌كنند. موج انفجار مدارس را هم به تعطیلی کشانده است.به سدی می‌رسم كه باید بپذیرم انتهای راه است؛ كوه «كیكاووس.» کیکاووس جاده را به دو قسمت تقسیم می‌کند.جاده سمت راست به یک پادگان می‌رود و مردم می‌گویند انتهایش بن‌بست است و دیگری به محل حادثه.

شرق: قطاری از آمبولانس و ماشین‌های آتش‌نشانی در حال حركت است؛ از تهران و كرج و ملارد و ساوه. لحظه‌به‌لحظه هم خودروهای پلیس بیشتری به محل می‌رسند و غرش هلی‌كوپتر‌هایی كه از روی كوه پیدا می‌شوند هم كمتر لحظه‌ای خاموش می‌شود. آمبولانس‌ها آژیركشان نزدیك می‌شوند اما پس از بازگشت از محل حادثه نه از صدای آژیر خبری است و نه از تعجیل رانندگان

چنان ازدحامی از نیروهای امنیتی و پلیس هست كه به هیچ نحوی امكان ادامه مسیر نیست. قطاری از آمبولانس و ماشین‌های آتش‌نشانی در حال حركت است؛ از تهران و كرج و ملارد و ساوه. لحظه‌به‌لحظه هم خودروهای پلیس بیشتری به محل می‌رسند و غرش هلی‌كوپتر‌هایی كه از روی كوه پیدا می‌شوند هم كمتر لحظه‌ای خاموش می‌شود. آمبولانس‌ها آژیركشان نزدیك می‌شوند اما پس از بازگشت از محل حادثه نه از صدای آژیر خبری است و نه از تعجیل رانندگان. مردم محلی درباره تمام احتمال‌ها این انفجار حرف می‌زنند. از ابر نه‌چندان تیره‌ای كه بر فراز آسمان بیدگنه است بگیرید تا بویی كه مردم محلی آن را «متفاوت» می‌دانند.

درست در همان مسیری كه به محل حادثه می‌رود دو پادگان نظامی هست و تابلو یك كارخانه به نام "رجاشیمی"خودنمایی می‌كند. اصرار من هم برای رفتن به این سمت تاثیری ندارد و با عتاب مواجه می‌شوم كه: "نمی‌شود؛ از محل فاصله بگیرید."محل حادثه پادگانی است حد فاصل دهستان بیدگنه و دهستان اخترآباده به گفته مردم محلی این دو پادگان در فاصله كمتر از سه‌كیلومتری بیدگنه، تقریبا روبه‌روی هم هستند. یكی از مردم محلی می‌گوید كه در زمان انفجار،حد فاصل روستای بیدگنه و اخترآباد در حال حركت با موتور بوده كه با موج انفجار از مسیر منحرف می‌شود. بنا بر ادعای این فرد او شاهد تلفات عده‌ای بوده. كم‌كم نیروهای مخصوص پلیس سر می‌رسند و زنجیره امنیتی تكمیل‌تر می‌شود. كمتر روزنه‌ای برای عبور نمی‌ماند و ناچار باید محل را ترك كرد.

"روزنامه اعتماد هم تیتر یک "انفجار شایعه پس از انفجار بیدگنه" را بر پیشانی داشت و در گزارشی بدون نام نویسنده، جزییات توصیفی بیشتری در اختیار مخاطب می‌گذاشت: "اگر دیروز حدود ساعت یك بعدازظهر تهران نلرزیده بود كسی نمی‌دانست كه «بیدگنه» كجای نقشه جغرافیایی جا گرفته{...} انفجاری كه دیروز در پادگان مدرس در داخل كوه بیدگنه رخ داد حتی تهران را كه حدود 60 كیلومتر از این منطقه فاصله دارد لرزاند و این روستای كوچك را مشهور كرد{...}از میدان شهدای ملارد به سمت جنوب كه جاده به سوی بیدگنه و بعد پادگان مدرس می‌رود همه راه‌ها توسط نیروهای پلیس بسته شده و تنها ماشین‌های امدادی اجازه عبور دارند؛ ماشین‌هایی كه با ورود به جاده روستای بیدگنه هر دو سه دقیقه یكبار می‌توان صدای بلند آژیر آنها را شنید و ماشین‌هایشان را دید كه شاید هركدام یك زخمی یا كشته‌یی به سمت بیمارستان می‌برند.

اعتماد : یكی از نیروهای امدادی یكی از بیمارستان‌های شهریار می گوید که بعد از وقوع انفجار ۲۰ آمبولانس از بیمارستان‌های مختلف شهریار و كرج و تهران به محل اعزام شدیم اما اجازه امدادرسانی را به ما هم ندادند و خود نیروهای امدادی نظامی به همراه هلی‌كوپترهایشان امدادرسانی را انجام دادند

یكی از نیروهای امدادی اعزامی از یكی از بیمارستان‌های شهریار به "اعتماد"می‌گوید: "بعد از وقوع انفجار ۲۰ آمبولانس از بیمارستان‌های مختلف شهریار و كرج و تهران به محل اعزام شدیم اما اجازه امدادرسانی را به ما هم ندادند و خود نیروهای امدادی نظامی به همراه هلی‌كوپترهایشان امدادرسانی را انجام دادند

خبرنگار اعتماد می‌نویسد:

"دور تا دور كوه با سیم خاردار بسته شده است و ابتدای جاده كوه، تابلویی وجود دارد كه رویش نوشته شده "كارخانجات صنعتی رجاشیمی .

از ابتدای جاده كوه بیدگنه كه پادگان در آن جای گرفته نیروهای پلیس و امنیتی همه‌ جا را بسته‌اند و امكان عبور تنها به نیروهای نظامی و امدادی داده می‌شود اما دور تا دور این محدوده كه روبه‌روی آن خانه‌های مسكونی است را مردمی گرفته‌اند كه برای تماشا آمده‌اند. البته گروهی هم هستند كه سعی می‌كنند با عبور از بیابان‌های اطراف خود را كمی به پادگان و صحنه حادثه نزدیك‌تر كنند{...} كوه بیدگنه كه پادگان در آن جا گرفته، كوهی نه‌چندان مرتفع است كه می‌توان روی بلندی‌های آن ضدهوایی‌ها و برجك‌های دیده‌بانی را دید؛ برجك‌‌هایی كه از دور معلوم نیست آیا بعد از این انفجار هنوز داخل آنها سرباز یا نیروی نظامی وجود دارد یا نه. فقط از دور تعداد بسیار زیاد ماشین‌های نظامی و امدادی را می‌توان دید كه در نزدیكی ورودی پادگان همه‌جا را گرفته‌اند.

هیچ‌كس حق ورود به منطقه و نزدیك شدن به صحنه حادثه را ندارد. حتی یكی از نیروهای امدادی اعزامی از یكی از بیمارستان‌های شهریار به "اعتماد"می‌گوید: "بعد از وقوع انفجار 20 آمبولانس از بیمارستان‌های مختلف شهریار و كرج و تهران به محل اعزام شدیم اما اجازه امدادرسانی را به ما هم ندادند و خود نیروهای امدادی نظامی به همراه هلی‌كوپترهایشان امدادرسانی را انجام دادند."

او می‌گوید: "حتی چند مجروح هم كه به بیمارستان ما منتقل شده بودند را سریع از بیمارستان ما بردند و برای مداوا به بیمارستانی در تهران منتقل كردند."بیشتر مجروحان حادثه دیروز به بیمارستان بقیه‌الله در تهران منتقل شدند. همه دیروز از دور شاهد حادثه پادگان مدرس بودند. شاید حدود 200 نفر از اهالی منطقه به همراه خبرنگاران و افرادی كه خود را به نزدیكی كوه بیدگنه رسانده بودند ابتدای جاده كوه جمع شده بودند. آنها تنها می‌توانستند از دور سیم‌خاردارهای پادگان، برجك‌ها و از نزدیك ورود و خروج ماشین‌های امدادی و انتظامی را به جاده كوه تماشا كنند و البته دور تا دور آنها را خودروهای گارد ویژه و نرده‌های نیروی انتظامی گرفته بود." بیش از توصیفات این چنینی خبرنگاران حاضر در صحنه، سایر اخبار از خبرگزاری‌های رسمی و به نقل از مسوولان نظامی منتشر شد.

دوشنبه – دستِ بسته رسانه‌ها

روزنامه رسمی دولت، در روز دوم پس از حادثه در صفحه اول فقط پیام تسلیت "دفتر رییس‌جمهوری" – و نه شخص او- را منتشر کرد که در آن آمده بود: "سردار حسن تهرانی مقدم و همكارانش در راه خودكفایی كشور در مقابل زورگویان و زیاده خواهان دنیا، مهمان ابدی آسمان شدند." و در صفحات داخلی از "مأموریت رئیس‌جمهور به وزیر دفاع درباره انفجار در یكی از پادگان‌های سپاه" خبر داد. روزنامه کیهان هم یادداشتی از "سرلشكر پاسدار مصطفی ایزدی" منتشر کرد که با عنوان "رزمنده گمنام، دانشمند بی‌نشان" به "سردار سرلشكر شهید حسن تهرانی مقدم" - چهره سرشناس کشته‌شدگان حادثه انفجار - می‌پرداخت.

روزنامه رسمی دولت، در روز دوم پس از حادثه در صفحه اول فقط پیام تسلیت "دفتر رییس‌جمهوری" – و نه شخص او- را منتشر کرد و روزنامه کیهان یادداشتی با زبانی احساسی و حماسی از "سرلشكر پاسدار مصطفی ایزدی" منتشر کرد با عنوان "رزمنده گمنام، دانشمند بی‌نشان"

در این مطلب که با زبانی احساسی و حماسی نوشته‌ شده است می‌خوانیم: "این مهندس فرهیخته پس از شكست حصر آبادان با توجه به ضرورتی كه احساس نمود وارد عرصه سازماندهی ادوات جنگی برای عملیات های بعدی شد و در نبرد طریق القدس كه به پیروزی رزمندگان اسلام منجر شد به خوبی از خمپاره هایی كه سامان داده بود استفاده گردید و ارمغانش پیروزی بود. حسن مدیریت و تدبیر ایشان باعث گردید فرماندهی كل سپاه برای عملیات بزرگ فتح المبین مسئولیت فرماندهی توپخانه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را به این انسان شجاع واگذار نماید. او در حقیقت بنیان گذار توپخانه قدرتمند این نهاد مقدس گردید، توپخانه ای كه نقش بی بدیل آن در پیروزیهای سپاهیان اسلام در نبردهایی همچون بیت المقدس، والفجر 8 و كربلای 5 فراموش ناشدنی است{...}نبردهای ظفرمندانه رزمندگان اسلام در سال های متمادی دوران دفاع مقدس بحق مدیون تلاش های این سردار شجاع و همرزمان تربیت یافته توسط ایشان در عملیات توپخانه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است."

و یا باز در بخش دیگری آمده است: "او از سال 63 با همتی والا امر بنیان گذاری سامانه موشكی زمزم (زمین به زمین) سپاه را آغاز كرد كاری كه بنای آن بر تقوا و ایمان استوار بوده و هست. سازمانی كه در دوران دفاع مقدس خوش درخشید و روز به روز بالنده تر گردید و اكنون پشت استكبار جهانی و سگ زنجیری آن ها رژیم صهیونیستی را به لرزه درآورده است. یقیناً بایستی ایده های شكوفای این سردار رشید اسلام را مؤثر در خیزش های اخیر ملت های مسلمان و حركت بیداری اسلامی در منطقه دانست.

این سرباز جان بركف اسلام و ولایت و عاشق راه حضرت امام خمینی و مرید صادق حضرت امام خامنه ای مدظله پس از انجام این خدمات بسیار اثربخش و با بركت سر از پا نشناخته به دنبال كشف مرزهای نو برای پاسداری از انقلاب اسلامی و نظام ولایی حاصل از آن بود، فلذا با وجود عرضه مسئولیت های مهم در صدر نیروهای مسلح او خدمت خالصانه بدون عناوین دنیایی و نشان در گمنامی را در جهاد خودكفایی سپاه انتخاب نمود."

سرمقاله‌نویس روزنامه ابتکار در مطلبی با عنوان "رسانه‌ را به ستاد بحران راه دهید!" به نوعی تندترین موضع را نسبت به محدودیت‌های رسانه‌ای برای پوشش این حادثه اتخاذ کرد و نوشت: «روز شنبه صدای انفجاری مهیب تهران و برخی شهرهای اطراف را لرزاند و بسیاری از مردم را هراسان از خانه به خیابان کشاند. اولین عکس واقعی که از حادثه منتشر شد، متعلق به آژانس خبری آسوشیتدپرس بود. رسانه‌های داخلی بیشتر از عکس‌های تزئینی استفاده کرده بودند؛ عکس‌هایی که تناسبی با خبر و حادثه اتفاق‌افتاده نداشت.

ابتکار: اولین عکس واقعی که از حادثه منتشر شد، متعلق به آژانس خبری آسوشیتدپرس بود. رسانه‌های داخلی بیشتر از عکس‌های تزئینی استفاده کرده بودند؛ عکس‌هایی که تناسبی با خبر و حادثه اتفاق‌افتاده نداشت

از سوی دیگر، شایعات گوناگونی دراین‌باره بر سر زبان‌ها افتاد. از حمله اسرائیل به کشورگرفته تا انفجار آزمایشی مرتبط با فعالیت‌های هسته‌ای، به‌گونه‌ای که پس از گذشت دو روز از اطلاع‌رسانی رسانه‌های داخلی و خارجی، هنوز برخی تنها به حدسیات خود اعتماد کرده و خبرها و گزارش‌های منتشرشده در رسانه‌های داخلی را غیرموثق می‌دانند و متفکرانه ابرو بالا می‌اندازند که: "نخیر، این حرف‌ها برای رد گم‌کردن است." »

"فضل الله یاری" در ادامه می‌نویسد: "بحث بی‌اعتمادی افکار عمومی به رسانه‌های داخلی، موضوع جدیدی نیست و مقصر مشخصی نیز ندارد؛ اما در کنار سردرگمی و محافظه‌کاری، نداشتن امکانات و زیرساخت‌های انتقال و انتشار اخبار و مواردی از این قبیل که به رسانه‌ها و فضای رسانه‌ای کشور مربوط می‌شود، نکته مهم دیگری دیده می‌شود و آن این است که مسئولان هیچ اعتقادی به مداخله رسانه‌ها در بحران ندارند و حتی آن‌را سبب تشدید بحران نیز می‌دانند.

یکی از اولین اخباری که پس از انفجار پادگان سپاه در ملارد منتشر شد، جلوگیری از ورود خبرنگاران به محل حادثه بود. شاید توجیه حفظ سلامت خبرنگاران در کار باشد؛ اما چرا این توجیه در خاکریزهای دفاع هشت‌ساله از مرزهای کشور کاربردی پیدا نکرد؟ به یک دلیل: آن ‌روزها، هم رسانه‌ها و هم مردم عضو یک «ستاد بحران» به وسعت ایران بودند. رسانه‌ها وظیفه هماهنگی مردم با مسئولان جنگ و بالعکس را بر عهده داشتند؛ نقشی که هم ذاتی رسانه‌ها بوده، هم خواست مسئولان. در آن فضا کمتر شایعه‌ای می‌توانست ذهن مردم را مشوش کند و فکر مسئولان را مشغول. شیطنت‌های خبری دیگران هم در برابر اخبار و گزارش‌های مستند و مطابق با واقعیت، فرصت عرض‌اندام پیدا نمی‌کرد. آن روزها رسانه هم کارکرد تبلیغی مدنظر مسئولان را داشت، هم کارکرد اطلاع‌رسانی مدنظر مردم را.

ابتکار: یکی از اولین اخباری که پس از انفجار پادگان سپاه در ملارد منتشر شد، جلوگیری از ورود خبرنگاران به محل حادثه بود. این روزها ستاد بحران در اداره‌ای کوچک، در ساختمانی بسته و با حضور مسئولانی تشکیل می‌شود که تنها به

"جمع‌کردن" قضیه معتقدند و نه "حل‌ کردن" و قاعدتاً رسانه جایی در آن نخواهد داشت

اما این روزها ستاد بحران در اداره‌ای کوچک، در ساختمانی بسته و با حضور مسئولانی تشکیل می‌شود که تنها به «جمع‌کردن» قضیه معتقدند و نه «حل‌کردن» و قاعدتاً رسانه جایی در آن نخواهد داشت؛ چراکه کارکردش مغایر با پروژه «جمع‌کردن» است؛ امری که در بررسی مسائل و معضلات اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی چند سال اخیر کشور هم دیده می‌شود."

چهارشنبه – توجه به حضور رهبر

در این روز روزنامه‌های با گرایش موسوم به "اصولگرایی" کم تحرکی روز‌های گذشته را با پوشش حضور آیت‌الله خامنه‌ای در مراسم تشییع "شهدای جهاد خودکفایی سپاه" جبران کرده و عموما عکس و تیتر صفحه اول خود را به این موضوع اختصاص دادند. در این مراسم که با حضور مسوولان طراز اول حکومتی و نظامی برگزار شد، از جمع اعضای کابینه، معاون اول رییس‌جمهور، وزیر اطلاعات و وزیر دفاع حضور داشتند. شاید به همین دلیل بود که روزنامه ایران تیتر در کنار لوگوی خود را به این موضوع اختصاص داد و خلاصه‌ای از مراسم را در صفحه سه خود منتشر کرد. روزنامه شرق هم به ادعای رسانه‌های اسرائیلی توجه نشان داد و نوشت:

"دو روز پس از وقوع انفجار در پادگان سپاه پاسداران در ملارد كرج، زمزمه‌های رسانه‌های اسراییل مبنی بر دست داشتن موساد در این انفجار آغاز شده است. این در حالی است كه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی تاكنون تاكید كرده انفجار ظهر روز شنبه 21 آبان در یك پادگان سپاه در روستای «بیدگنه» ملارد به علت «جابه‌جایی مهمات» در یك انبار بوده است. هنوز گرد و غبار این انفجار ننشسته رسانه‌های اسراییل مدعی‌اند انفجار در انبار مهمات پادگانی در اطراف تهران عملیات مخفی تل‌آویو بوده كه این اقدام در راستای تلاش‌های سازمان اطلاعات اسراییل (موساد) به منظور توقف برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران صورت گرفته است."

پنج‌شنبه – ادعای اسرائیلی

کیهان که ترجیح می‌دهد، ابعاد حادثه را به "شهادت" سرداران سپاه تقلیل دهد، بار دیگر یکی از تیترهای صفحه یک خود را به مراسم سومین روز درگذشت سازمان خودكفایی و تحقیقات صنعتی سپاه پاسداران و پیام تسلیت رهبر جمهوری اسلامی اختصاص داد. رویکردی که در سایر روزنامه‌های هم طیف هم دیده می‌شد.

اما روزنامه شرق به گردآوری پاسخ‌های مقامات ایرانی به ادعای برخی رسانه‌های پرداخت و از قول "سردار جزایری" در صفحه اول تیتر زد: "اسراییلی‌ها گریان انفجارها در اسراییل باشند" در این گزارش از قول معاون فرهنگی و تبلیغات دفاعی ستاد كل نیروهای مسلح می‌خوانیم: "به اسراییلی‌ها می‌گویم، نگران و گریان باشند از انفجارهایی كه در بخش‌های مختلف اسراییل به صدا در می‌آید." و مهدی طائب، رییس قرارگاه عمار نیز واكنش مشابهی دارد: "من از همین‌جا به شما می‌گویم كه با شهادت سردار حسن تهرانی مقدم یك اتفاق بزرگ رخ خواهد داد و ما خواهیم فهمید خداوند برای چه این بزرگواران را از قفس آزاد كرد." سرلشکر فیروزآبادی، رییس ستاد كل نیروهای مسلح هم تاکید کرده بود: "این حادثه و انفجار اخیر هیچ ربطی به اسراییل و آمریكا ندارد. جز اینكه محصول تحقیقاتی كه می‌تواند مشت محكمی بر دهان استكبار و رژیم غاصب باشد تنها تولید آن برای دو هفته به تاخیر و تعویق افتاده است."

رویکردی فلسفی به اعتماد

Babak M — Wed, 23 Feb 2011 22:59:10 +0000

برگردان:

حمید پرنیان

حمید پرنیان – اعتماد چیست و معیارهای آن کدام‌اند؟ چه چیزهایی اعتماد را ممکن می‌کنند؟ این مقاله به اختصار به این پرسش‌ها می‌پردازد. مقاله، ترجمه آزادی است از بخشی از مدخل "اعتماد" در "دانش‌نامه‌ی فلسفی استنفورد".

اعتماد

اعتماد، نگرش ما به افرادی است که امیدواریم قابل اعتماد باشند. در یک رابطه‌ی دوطرفه، اعتماد زمانی تضمین می‌شود که هر دو طرف قابل اعتماد باشند. پس در اعتماد سه چیز نهفته است:

۱. نسبت به دیگران آسیب‌پذیر باشیم (یعنی خیانت دیگران به ما ضربه وارد کند).
۲. نسبت به دیگران فکر بد نداشته باشیم و
۳. خوش‌بین باشیم که آن‌ها شایسته‌ی اعتمادکردن هستند.

یکی از مهم‌ترین معیارها برای اعتماد این است که اعتمادکننده خطر می‌کند یا آسیب‌پذیر است. اگر اعتمادشونده کاری را که اعتمادکننده از او انتظار دارد که انجام دهد، انجام ندهد، آن‌وقت اعتمادکننده در خطر قرار می‌گیرد و آسیب می‌بیند. بنابراین اگر کسی خود را در معرض خطر ببیند و یا احساس کند که آسیب خواهد داد به کسی اعتماد نخواهد کرد.

یکی از شرایط اعتمادکردن این است که امکان خیانت‌کردن وجود داشته باشد. یعنی در واقع اعتمادکردن، خیانت‌کردن را به وجود می‌آورد. برای همین، کسانی که رفتار دیگران را تحت نظارت و بازرسی قرار می‌دهد و کوچک‌ترین رفتارهای دیگران را می‌پایند، شاید به دیگران اتکا کنند، اما هرگز اعتماد نمی‌کنند.

مفهوم اتکاکردن با اعتمادکردن فرق می‌کند؛ برای مثال، اگر شما به آلارم ساعت اتکا کرده باشید و ساعت خراب شود و سر موقع به صدا درنیاید، احساس نمی‌کنید که به شما خیانت شده است، بل‌که صرفا غمگین و دلسرد می‌شوید. برای همین، انسان‌هایی که به دیگران اتکا (و نه اعتماد) می‌کنند، راه خیانت را بسته‌اند.

ما اگر به کسی مشکوک باشیم، هرگز به او اعتماد نمی‌کنیم؛ بل‌که به او بی‌اعتماد می‌شویم. ما وقتی به کسی اعتماد می‌کنیم که به وی خوش‌بین باشیم؛ از او انتظار داریم که کاری را برای ما انجام دهد. اما این مؤلفه (یعنی خوش‌بین‌بودن) با مؤلفه‌ی اول (آسیب‌دیدن و خیانت) در ارتباط است؛ اگر فرد آن کار را برای ما انجام ندهد و به اصطلاح اعتماد ما را از بین ببرد، به ما آسیب خواهد خورد.

پس اگر ما نسبت به شایستگی دیگران بدبین باشیم،‌ اعتماد به وجود نخواهد آمد. ما وقتی به کسی اعتماد می‌کنیم، در واقع از او می‌خواهیم که کار مشخصی را برای ما انجام دهد. اما اگر در او شایستگی‌های لازم را نبینیم هرگز به او اعتماد هم نمی‌کنیم.

وقتی ما به دیگران اعتماد می‌کنیم نه‌تنها نسبت به شایستگی‌های آنان خوش‌بین هستیم، بل‌که با اعتمادکردن آنان را متعهد می‌سازیم که آن کار را برای ما انجام دهند. این مهم نیست که اعتماد وجود دارد یا چقدر طول می‌کشد، بل مهم این است که منبع و سرچشمه‌ی اعتماد چیست. سؤال اصلی این است: رفتار معتمدانه چگونه به وجود می‌آید؟ عواملی که موجب رفتار معتمدانه می‌شوند کدام‌اند؟

یکی از منابع اعتماد می‌تواند «اجبار هنجارهای اجتماعی و فرهنگی» باشد. مردم همیشه مقید به بایدها و نبایدهای اجتماعی هستند و بر طبق آن باید و نبایدها رفتار می‌کنند. برای همین، وقتی کسی مورد اعتماد قرار می‌گیرد انگار که قراردادی را امضا کرده باشد و متعهد می‌شود که آن را انجام دهد. پس، قیود اجتماعی یکی از منابع اعتماد و رفتار معتمدانه است.

اما این نگاه به اعتماد می‌تواند سؤال‌برانگیز باشد. برای مثال، مرد سکسیستی را در نظر بگیرید که نسبت به زنی که همکارش است، رفتار خوبی نشان می‌دهد، چون اگر نشان ندهد قانون مجازات‌اش می‌کند. حالا می‌توان پرسید: آیا او قابل اعتماد است یا این‌که صرفا پیش‌بینی‌پذیر و قابل اتکاست؟ برای همین است که امکان خیانت‌کردن، برای فهمیدن اعتماد ضروری است. یعنی اگر در رابطه‌ای امکان خیانت‌کردن وجود نداشته باشد، ما نمی‌توانیم نام آن رابطه را اعتماد بگذاریم.

یک نگاه دیگر به منبع اعتماد این است که بگوییم فردی بر اساس علاقه یا منفعت خودش وارد رابطه‌ی اعتماد می‌شود. یعنی اعتمادشونده منافع و علایق خودش را با منافع و علایق فرد اعتمادکننده همسو می‌بیند. اما این نگاه نیز دچار اشکال است؛ همان مثال قبلی را در نظر آورید. مرد سکسیست علاقه‌ای ندارد که با همکار زن رابطه داشته باشد. اگر وی می‌توانست همه‌ی زنهای اداره را اخراج کند، حتما این کار را می‌کرد. در واقع علاقه‌ی این مرد در رابطه‌نداشتن با زن است.

دیدگاه دیگری که از مقبولیت بیش‌تری برخوردار است «ارزیابی خطر» نام دارد؛ ما به کسی اعتماد می‌کنیم که میزان خطرش کم‌تر باشد. انسان‌ها بر اساس منافع خودشان رفتار می‌کنند و برای همین باید ارزیابی کرد که اگر به فلان فرد اعتماد کنیم، چقدر امکان و خطر خیانت وجود دارد.

نگاه دیگر معتقد به «خیرخواهی» است. از این نگاه، اعتمادشونده کسی است که صرفاً به خاطر خیرخواهی وارد رابطه‌ی اعتماد می‌شود. اما در این نگاه نیز مشکلاتی وجود دارد. فردی که بر اساس خیرخواهی وارد رابطه می‌شود، به فرد اعتمادکننده هیچ توجه‌ای ندارد. یعنی وی بر اساس خیرخواهی وارد رابطه شده است، نه لزوما بر اساس رابطه‌ی شخصی و خود فرد اعتمادکننده. از این گذشته، ما می‌توانیم به کسانی که خیرخواه هم نیستند، اعتماد کنیم. برای مثال، ما به یک غریبه که نمی‌دانیم خیرخواه هست یا نه اعتماد می‌کنیم. پس خیرخواهی لازمه‌ی اعتمادکردن نیست. حتی در این مثال، ما از میزان خطر یا خیانت هم ارزیابی به عمل نمی‌آوریم.

چنین به نظر می‌رسد که هیچ نگاهی، نگاه بی‌اشکالی نیست. اما دست‌کم در این زمینه می‌توانیم بگوییم که سه چیز در یک رابطه‌ی معتمدانه باید وجود داشته باشد: آسیب‌پذیر بودن اعتمادکننده (یعنی خطر خیانت)، شایستگی و تعهد اعتمادشونده، و خوش‌بینی اعتمادکننده به شایستگی‌های اعتمادشونده.

منبع