پیشگیری

افزایش جمعیت و گسترش ایدز

society — Sat, 22 Dec 2012 16:06:08 +0000

اکبر ترشیزاد - پس از پایان جنگ هشت‌ساله‌ میان دو کشور ایران و عراق، به وسیله‌ بسیاری از مسئولان عملگراتر در ساختار قدرت جمهوری اسلامی، همچون اکبر هاشمی رفسنجانی، سیاست‌های رشد جمعیت در ایران مدیریت شد و به‌ سمت کنترل افزایش جمعیت پیش رفت؛ درحالی‌که تا آن زمان عدم جلوگیری از رشد جمعیت از سوی اکثریت افراد دخیل در حکومت و نهادهای سنتی و مذهبی، همچون حوزه‌های علمیه همواره مورد حمایت و پشتیبانی قرار می‌گرفت.

با این وجود حامیان طرح کنترل جمعیت، با توجه به ناهمخوانی میزان جمعیت کشور با توسعه‌یافتگی، سطح درآمد سرانه‌ ملی و میزان بیکاری، طرح‌ریزی برنامه‌هایی برای کنترل رشد جمعیت را در دستور کار قرار دادند.

از سویی دیگر سال های نخست دهه‌ هفتاد و شروع برنامه‌های جدی دولت سازندگی برای کنترل جمعیت، با یک اتفاق مهم دیگر یعنی پدیدار شدن نخستین نشانه‌های گسترش بیماری ایدز در ایران همزمان شد؛ به‌طوری که دیگر نمی‌شد بر این معضل اجتماعی سرپوش گذاشت و آن را مورد بی‌توجهی قرار داد، چراکه شیوع این بیماری، از حوزه‌های خاص خود به‌سوی اکثریت جامعه در حرکت بود و غفلت نسبت به آن می‌رفت تا فاجعه‌ دیگری را رقم زند.

انکار بیماری

نخستین برخوردها با شیوع بیماری ایدز در ایران، بر پایه‌ همان نگرش همیشگی سنتی و انکارآمیز حکومت درباره‌ موضوعاتی بود که به‌نوعی به اخلاقیات ‌عرفی و مذهبی مربوط می‌شد؛ به این معنا که در آغاز سعی شد با انکار وجود و گسترش این بیماری در ایران، آن را فقط بیماری ویژه‌ معتادان به مواد مخدر و منحرفان جنسی و همجنسگرایان عنوان کنند.

در ماه‌های اخیر و با اعلام سیاست‌های تازه‌ حاکمیت در توقف طرح کنترل جمعیت و تلاش برای تشویق ازدیاد نفوس، نگرانی‌های جدی‌ای در میان بسیاری از کارشناسان و فعالان مبارزه با گسترش بیماری ایدز برانگیخته شده است. بنا به گفته‌ی مسئولان وزارت بهداشت، در حدود نیمی از مبتلایان به ایدز را افراد بین ۲۵ تا ۳۴ ساله تشکیل می‌دهند. با این همه در کشور ما هیچگاه برنامه‌های آموزشی فراگیر و جامع برای آشنایی جوانان با این بیماری و راه‌های پیشگیری از ابتلا به آن وجود نداشته و آموزش‌های کنترل جمعیت تنها روزنه‌ امید در این راه بوده است.

این موضعگیری غلط حکومت سبب شد تا دستگاه‌های تبلیغاتی حکومتی مجبور به پیمودن ادامه‌ راه در همان مسیر مفروض خود بشوند و چون این بیماری را مختص منحرفان اخلاقی و در حقیقت کسانی خوانده بودند که ارتباط‌های جنسی خارج از ساختار سنتی دارند، در این زمان نیز مجبور بودند تا برای اثبات این ادعا که در جامعه‌ اسلامی چنین روابطی وجود ندارد، با پاک کردن صورت مسئله تمامی بیماران مبتلا به ایدز را معتادان مواد مخدر قلمداد کنند.

از سوی دیگر اما سیاست کنترل جمعیت به‌طور غیر مستقیم به کمک حل این معضل آمد و از آنجایی که بیشترین افرادی که در معرض خطر بیماری ایدز قرار داشتند، زنان و جوانان بودند، توزیع رایگان وسایل جلوگیری از حاملگی نظیر کاندوم راه حل مناسبی بود که ‌بتواند تا اندازه‌ زیادی به جلوگیری از گسترش بیماری ایدز کمک کند؛ چراکه روش بستن لوله‌های مردان یا همان وازکتومی راه حلی مناسب برای جامعه‌ سنتی ایران نبود. کنترل جمعیت نمی‌توانست از مسیرهایی این چنین به موفقیت برسد چون بسیاری از مردان طبقات پایین به‌دلیل باورهای غلط‌شان این کار را مساوی با ضعف جنسی یا عقیم شدن و در پی آن، کاهش قدرت مردانگی و ایفای تسلط می‌دانستند و در نتیجه از این روش استقبال چندانی نشده بود.

از دیگر سو برنامه‌ریزی و برگزاری دوره‌های آموزشی جلوگیری از بارداری برای جوانان، توانسته بود تا اندازه‌ زیادی اطلاعات درست جنسی را از مجراهایی سالم به دست آن‌ها برساند، چرا که جوانان به‌سبب روابط سنتی و مذهبی حاکم بر خانواده‌ها، اغلب این اطلاعات را از والدین خود دریافت نمی‌کردند و در خانه آموزش ویژه‌ای در این زمینه نمی‌دیدند. متاسفانه بسیاری از دانسته‌های جوان‌های آن دوران درباره‌ روابط جنسی و جنس مقابل، از طریق مشاهده‌ فیلم‌های پورنوگرافی دریافت می‌شد که البته در این مسیر هم زنان امکان کمتری برای بهره‌مندی داشتند و شاید بتوان گفت که عدم استفاده از کاندوم و دیگر روش‌های خطرناک ارتباط جنسی، ریشه در همین آموزش‌های نادرست داشت که به نوع خود تاثیر فراوانی در گسترش ایدز بازی می‌کرد. به همین سبب بود که توزیع رایگان وسایل پیشگیری از حاملگی همچون کاندوم و آموزش گسترده در بین قشر فرودست جامعه، کمک فراوانی به پیشگیری و کاهش این بیماری ‌کرد.

آموزش‌های کنترل جمعیت

در ماه‌های اخیر و با اعلام سیاست‌های تازه‌ حاکمیت در توقف طرح کنترل جمعیت و تلاش برای تشویق ازدیاد نفوس، نگرانی‌های جدی‌ای در میان بسیاری از کارشناسان و فعالان مبارزه با گسترش بیماری ایدز برانگیخته شده است.

بنا به گفته‌ مسئولان وزارت بهداشت، در حدود نیمی از مبتلایان به ایدز را افراد بین ۲۵ تا ۳۴ ساله تشکیل می‌دهند. با این همه در کشور ما هیچگاه برنامه‌های آموزشی فراگیر و جامع برای آشنایی جوانان با این بیماری و راه‌های پیشگیری از ابتلای به آن وجود نداشته و آموزش‌های کنترل جمعیت تنها روزنه‌ امید در این راه بوده است.

چندماهی است که وسایل جلوگیری از بارداری، دیگر به‌طور رایگان در اختیار مردم قرار نمی‌گیرد و همچنین بر اساس سیاست‌های تازه‌ دولت، قرار است کلاس‌های کنترل جمعیت و آموزش لازم در این زمینه نیز از دبیرستان‌ها، دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی حذف شوند. حذف گسترده و سریع برنامه‌هایی که از سویی به رشد سلامت و بهداشت جنسی کمک می‌کنند و از سوی دیگر آگاهی‌های جنسی را افزایش می‌دهند و در واقع به‌صورت مستقیم یا غیر مستقیم به کنترل و کاهش بیماری‌های مقاربتی به ویژه ایدز یاری می‌رسانند، به این معناست که تنها روزنه‌ امید نیز به‌زودی بسته خواهد شد

به تازگی «حسینعلی شهریاری»، ریاست کمیسیون بهداشت و درمان مجلس نیز با تایید کاهش سن ایدز در کشور تاکید کرده است که بنا به گزارش‌ها اکنون مبتلایان به ایدز در میان سنین زیر ۱۵ سال نیز دیده می‌شود. او هشدار داده است که اگر امر آموزش در این زمینه، جدی گرفته نشود، خطر کاهش سن مبتلایان ادامه خواهد یافت.

این سخنان در حالی بیان می‌شود که سیاست‌های جاری کشور در راستای افزایش جمعیت با این راهکارها در تضاد است. اکنون چندماهی است که وسایل جلوگیری از بارداری، دیگر به‌طور رایگان در اختیار مردم قرار نمی‌گیرد و همچنین بر اساس سیاست‌های تازه‌ دولت، قرار است کلاس‌های کنترل جمعیت و آموزش لازم در این زمینه نیز از دبیرستان‌ها، دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی حذف شوند. حذف گسترده و سریع برنامه‌هایی که از سویی به رشد سلامت و بهداشت جنسی کمک می‌کنند و از سوی دیگر آگاهی‌های جنسی را افزایش می‌دهند و در واقع به‌صورت مستقیم یا غیر مستقیم به کنترل و کاهش بیماری‌های مقاربتی به ویژه ایدز یاری می‌رسانند، به این معناست که تنها روزنه‌ امید نیز به‌زودی بسته خواهد شد و شکی نیست این موضوع در آینده‌ای نه‌چندان دور بر گسترش دوباره‌ این بیماری در کشور تاثیر خود را خواهد گذاشت.

از دیگر موانعی که برای فعالیت‌های اجتماعی در جهت پیشگیری از ایدز ایجاد شده است، نگاه امنیتی به ان‌جی‌او هاست. آن‌چه به‌صورت نمونه، برای «برادران علایی» اتفاق افتاد، بهترین مثال در این زمینه است. باید متذکر شد که این موضوع همواره و به‌ویژه پس از انقلاب اسلامی وجود داشته است، اما در ده سال اخیر برخوردها شدت بیشتری به خود گرفته‌اند و فضای امنیتی خود را به حوزه‌های دیگر تحمیل کرده است، به‌طوری که سایه‌ آن را بر زیست فردی و اجتماعی نمی‌توان نادیده گرفت. کنترل شیوع این بیماری در هیچ کجای دنیا بدون حضور سازمان‌های خصوصی‌ امکان‌پذیر نبوده است و نیست و حذف و خروج چنین ساختارهایی در ایران نگرانی‌های فعالان را برانگیخته است.

حذف مدیریت و کنترل، پیرامون میزان زاد و ولد در کشور و از سوی دیگر، جدی نگرفتن آموزش‌های جنسی و هشدارهای بهداشتی در حوزه‌ آمیزش و مسائل جنسی، زنگ خطری است که نه صرفاً برای اکنون نواخته می‌شود، بلکه نسل‌های بعدی را نیز درگیر می‌کند و از دیگر سو، بر تمام ارکان ساز و کار یک جامعه تاثیر می‌گذارد. در این شرایط اقتصادی، سیاسی، آموزشی و امنیتی و به‌طور کلی در شرایط بغرنجی که جمهوری اسلامی و همین‌طور ملت و کشور ایران در آن به سر می‌برند، دعوت مردم به افزایش جمعیت بدون هیچ برنامه‌ مدون کوتاه‌مدت و بلندمدت، پرورش یک نسل را به خطر می‌اندازد. این موضوع زمانی حاد می‌شود که دریابیم، آن قشری که همواره از آموزش، منابع مالی، امکان‌های بهداشتی و رفاه کمتری برخوردار است، آسیب‌پذیری بیشتری نیز در بحران های اجتماعی دارد.

در پایان این نوشته بد نیست به نقش تحریم‌ها بر موضوع مورد بحث نیز اشاره‌ کوتاهی شود. دامنه تاثیر این تحریم‌ها تا ضروریات زیست مردم ایران هم رسیده است. هزینه‌ بهداشت، تغذیه، سکونت، جابه‌جایی و درمان نه چند برابر، بلکه چندین برابر شده است. اگر یک خانواده بخواهد هم نمی‌تواند به نیازهای آموزشی، تفریحی، فرهنگی و مواردی از این قبیل فکر کند چه برسد که بخواهد برای آن‌ها برنامه‌ای داشته باشد. در چنین شرایطی تشویق مردم به افزایش جمعیت آن هم بدون در اختیار داشتن ابزار پرورش یک نسل، چه می‌تواند باشد جز نابودی نسلی که در راه است؟

شیوع سرماخوردگی در فصل سرد, مجله پزشکی, مازیار مهدوی‌فر

society — Tue, 02 Oct 2012 10:07:59 +0000

مازیار مهدوی‌فر

مازیار مهدوی‌فر - یک اعتقاد بسیار قدیمی و البته همه‌گیر می‌گوید که هوای سرد عامل اصلی بروز بیماری سرماخوردگی است. تا جایی که تقریباً تمامی زبان‌ها و فرهنگ‌ها اسم این بیماری را بر اساس همین عقیده انتخاب کرده‌اند.

همه ما هم دلایل و خاطره‌هایی از ابتلا به این بیماری پس از مواجهه با هوای سرد داریم، اما شاید تعجب کنید اگر بگویم تاکنون هیچ دلیل علمی به دست نیامده است که ثابت کند سرمای هوا نقش مستقیمی در ایجاد بیماری سرماخوردگی دارد. اگرچه شیوع این بیماری مربوط به فصل‌های سرد سال یعنی پاییز و زمستان است، اما تأثیر سرد شدن هوا بر این موضوع تأثیری مستقیم نیست. در واقع در این فصول به علت سرمای هوا آدم‌ها تمایل بیشتری به جمع شدن در محیط‌های سربسته و داخلی دارند که باعث افزایش تراکم و در نتیجه افزایش احتمال انتقال ویروس بیماری‌زا می‌شود. مورد دیگر اینکه ویروس سرماخوردگی در هوای خشک نسبت به هوای مرطوب راحت‌تر منتقل می‌شود. بنابرین در محیط‌هایی که از وسایل گرمایشی مانند بخاری استفاده می‌شود احتمال انتقال ویروس و ابتلا به بیماری به علت کم شدن رطوبت محیط افزایش پیدا می‌کند.

سرماخوردگی یک بیماری ویروسی است که توسط انواع مختلف و بسیار متنوعی از ویروس‌ها ایجاد می‌شود. بیماری بخش فوقانی دستگاه تنفسی را مبتلا می‌کند و سبب بروز علائمی مانند سرفه، عطسه، گلودرد، گرفتگی و آبریزش بینی می‌شود. حدود ۲۰۰ نوع مختلف ویروس شناخته شده است که می‌توانند باعث بروز این بیماری شوند. به علت این تنوع بالا و به این دلیل که هرساله ویروس‌های جدیدی به این گروه اضافه می‌شوند بدن انسان هیچ‌وقت نمی‌تواند نسبت به بیماری سرماخوردگی مقاومت کامل به دست بیاورد. بچه‌ها در سنین مدرسه معمولاً پنج تا گاهی ده بار در سال سرما می‌خورند. مسئله‌ای که در بزرگسالی و با آشنا شدن تدریجی بدن آدم‌ها به تعدادی از ویروس‌های این فهرست بلندبالا، تقلیل پیدا کرده است و به یک تا سه بار در سال می‌رسد.

انتقال بیماری

سرماخوردگی یک بیماری ویروسی است که توسط انواع مختلف و بسیار متنوعی از ویروس‌ها ایجاد می‌شود. بیماری بخش فوقانی دستگاه تنفسی را مبتلا می‌کند و سبب بروز علائمی مانند سرفه، عطسه، گلودرد، گرفتگی و آبریزش بینی می‌شود.

راه انتقال، قرار گرفتن در معرض ترشحات آلوده به ویروس فرد مبتلا است که به دو روش اتفاق می‌افتد. روش اول انتقال مستقیم است. یعنی شما در مجاورت فرد مبتلا قرار می‌گیرید.

او عطسه یا سرفه می‌کند و شما ترشحات خارج شده از دستگاه تنفسی او را استنشاق می‌کنید، اما روش دوم انتقال غیر مستقیم است. فرض کنید وارد محیطی شده‌اید که قبل از شما فردی مبتلا به سرماخوردگی در آن حضور داشته است و وسایل موجود در محیط به ترشحات تنفسی او آلوده شده‌اند. این وسایل ممکن است هر چیزی باشند. از خودکار، مداد و کتاب گرفته تا میز، صندلی، بشقاب و قاشق. در صورتی که به این وسایل دست بزنید دست شما آلوده به ویروس سرماخوردگی می‌شود. حالا کافی است دستان آلوده را به بینی یا چشمان خود بمالید تا به ویروس آلوده شوید.

پیشگیری

با این اوصاف شاید به نظر برسد فرار از دست بیماری سرماخوردگی کار چندان آسانی نباشد، اما رعایت بعضی نکات تا حد زیادی می‌تواند در این راه کمک کننده باشد. مرحله اول اجتناب از تماس مستقیم با فرد مبتلا البته تا حد ممکن است.

شاید به نظر برسد فرار از دست بیماری سرماخوردگی کار چندان آسانی نباشد، اما رعایت بعضی نکات تا حد زیادی می‌تواند در این راه کمک کننده باشد. مرحله اول اجتناب از تماس مستقیم با فرد مبتلا البته تا حد ممکن است. در مرحله بعد هم باید سعی کنیم به خصوص وقتی با وسایل و مکان‌های ناشناس سروکار داریم به صورت مرتب دست‌های خود را بشوییم.

در مرحله بعد هم باید سعی کنیم به خصوص وقتی با وسایل و مکان‌های ناشناس سروکار داریم به صورت مرتب دست‌های خود را بشوییم. شستن دست با آب و صابون کاری بسیار راحت، اما موثر برای از بین بردن ویروس سرماخوردگی است.

دقت کنید بیماری سرماخوردگی با یک بیماری ویروسی دیگر با نام آنفلوانزا تفاوت دارد. انواع بیماری آنفلوانزا توسط گروهی ویژه از ویروس‌ها با همین نام ایجاد می‌شوند. اگرچه تقریباً تمامی علائم این دو بیماری شبیه به هم هستند، اما یک تفاوت مهم بین آن دو وجود دارد و آن شدت دو بیماری است. در مبتلایان به سرماخوردگی معمولاً علائم ملایم‌تر هستند و در حالت عادی و به خصوص در بزرگسالان مانع انجام فعالیت‌های روزانه نمی‌شوند، اما در آنفلوانزا علائم بیماری شدیدتر است و با تب شدید، سردرد، درد عضلانی، سرفه‌های خشک و ضعف شدید همراه است.

آنفلوانزا در بسیاری از موارد فرد مبتلا را حداقل به مدت یک یا دو روز خانه‌نشین می‌کند. البته خیلی وقت‌ها لازم نیست تشخیص بدهید که به کدامیک از این دو نوع بیماری مبتلا شده‌اید. چون در اغلب موارد هر دوی این بیماری‌ها خودکنترل بوده و نیاز به درمان خاصی ندارند. سرماخوردگی معمولاً بعد از گذشت سه تا هفت روز بهبود پیدا می‌کند. در حقیقت می‌توان گفت داروی اصلی سرماخوردگی گذشت زمان هست. هرچند داروهایی مثل ضد دردها و ضدسرفه‌ها می‌توانند باعث کم‌شدن علائم شده و طی دوره بیماری را برای فرد مبتلا آسان کنند. بعضی از درمان‌های خانگی مثل نوشیدن مایعات داغ، استراحت، قرقره کردن آب نمک و استفاده از بخور هم کمک زیادی به راحت‌تر طی شدن دوره بیماری می‌کنند.

آنتی‌بیوتیک‌ها و سرماخوردگی

بد نیست بدانید آنتی‌بیوتیک هیچ تأثیری در درمان بیماری سرماخوردگی ندارد. رده دارویی آنتی‌بیوتیک‌ها فقط روی باکتری‌ها موثرند درحالی‌که همانطور که گفتیم عامل بروز بیماری سرماخوردگی انواع ویروس‌ها هستند. البته بیماری‌های مانند عفونت گوش میانی، سینوزیت و فارنژیت که علائمی شبیه سرماخوردگی دارند عامل باکتریایی دارند که طبعاً پزشک در صورت تشخیص آن‌ها برای درمان از آنتی‌بیوتیک استفاده می‌کند.

خیلی از ما به محض احساس درد در ناحیه گلو به صورت خودسرانه شروع می‌کنیم به خوردن آنتی‌بیوتیک. بعضی از ما اگر در میان داروهای تجویزی پزشکمان اثری از کپسول آموکسی‌سیلین یا آمپول پنی‌سیلین نبینیم نسخه او را پاره می‌کنیم و می‌رویم سراغ یک پزشک دیگر.

تازه به محض ورود به مطب پزشک دوم چنان داد و بیدادی راه می‌اندازیم و پزشک قبلی را به بی‌سوادی متهم می‌کنیم که این یکی مجبور می‌شود حتماً یکی دو آنتی‌بیوتیک قوی در لیست داروهای تجویزی خود بگنجاند.

این روزها خیلی از بیماران تحصیل کرده که اسم داروهای مختلف را هم از اینور و آنور شنیده‌اند دیگر به انواع قدیمی آنتی‌بیوتیک‌هایی که نام بردیم راضی نیستند و توقع دارند که جناب دکتر حتماً یکی از انواع جدید آنتی‌بیوتیک‌ها را که البته قیمت بسیار بالایی هم دارند برایشان تجویز کند.

بد نیست بدانید آنتی‌بیوتیک هیچ تأثیری در درمان بیماری سرماخوردگی ندارد. رده دارویی آنتی‌بیوتیک‌ها فقط روی باکتری‌ها موثرند درحالی‌که همانطور که گفتیم عامل بروز بیماری سرماخوردگی انواع ویروس‌ها هستند. البته بیماری‌های مانند عفونت گوش میانی، سینوزیت و فارنژیت که علائمی شبیه سرماخوردگی دارند عامل باکتریایی دارند که طبعاً پزشک در صورت تشخیص آن‌ها برای درمان از آنتی‌بیوتیک استفاده می‌کند. مصرف زیاد و بدون دلیل آنتی‌بیوتیک جدا از بی‌فایده بودن، مضرات دیگری هم دارد که در یکی از برنامه‌های آینده به تفصیل به آن‌ها خواهیم پرداخت.

چک‌آپ یا آزمایش‌های دوره‌ای سلامتی

Wed, 18 Jul 2012 10:04:05 +0000

مازیار مهدوی‌فر

مازیار مهدوی‌فر - بسیاری از بیماری‌ها قبل از بروز در داخل بدن از خود علائمی را به جا می‌گذارند که توسط شما احساس نمی‌شوند، اما پزشک می‌تواند با انجام معاینه‌های لازم یا آزمایش‌های خاص، علامت خطر مربوط به آن بیماری‌ها را دریافت کند و پیش از بروز بیماری از ابتلا یا گسترش آن جلوگیری کند.

در حقیقت ایده آزمایش‌های روتین سلامتی یا همان چک‌آپ سالانه بر اساس ضرب‌المثل قدیمی "پیشگیری بهتر از درمان است" شکل گرفته است. عواملی مانند سن، سابقه شخصی یا خانوادگی ابتلا به بیماری و مهم‌تر از همه بیماری‌های شایع در جامعه مورد نظر می‌توانند تعیین‌کننده الگوی انتخابی برای آزمایش‌های روتین دوره‌ای سنجش سلامت باشند. در یک تقسیم‌بندی کلی این سنجش‌ها به دو گروه تقسیم می‌شوند.

معاینه‌های فیزیکی

این بخش یکی از مهم‌ترین بخش‌های معاینات روتین سالانه است که باید توسط پزشک انجام شود. فراموش نکنید پزشک خوب کسی است که ابتدا زمان کافی را به شنیدن حرف‌ها، توضیحات و احیاناً شکایت‌های شما اختصاص دهد و پس از آن معاینه‌های خود را آغاز کند. فشار خون یکی از مواردی است که در همه معاینات فیزیکی اندازه‌گیری می‌شود.

ایده آزمایش‌های روتین سلامتی یا همان چک‌آپ سالانه بر اساس ضرب‌المثل قدیمی "پیشگیری بهتر از درمان است" شکل گرفته است. عواملی مانند سن، سابقه شخصی یا خانوادگی ابتلا به بیماری و مهم‌تر از همه بیماری‌های شایع در جامعه مورد نظر می‌توانند تعیین‌کننده الگوی انتخابی برای آزمایش‌های روتین دوره‌ای سنجش سلامت باشند.

فشار خون سیستولیک ۱۲ و دیاستولیک هشت معمولاً به عنوان عددهای طبیعی در نظر گرفته می‌شوند. فشار سیستولیک بالای ۱۴ و دیاستولیک بالای ۹ را هم به عنوان بیماری فشار خون بالا در نظر می‌گیرند. البته چه در این مورد و چه در موارد دیگری که ذکر می‌کنیم در نظر داشته باشید که این اعداد و ارقام فقط یک معیار کلی هستند و بسته به شرایط شما ممکن است پزشک‌تان عددی بالاتر یا پایین‌تر را طبیعی تلقی کند. توصیه می‌شود فشار خون در افراد سالم حداقل سالی یک بار اندازه‌گیری شود.

مورد بعدی تعداد ضربان قلب یا نبض است که آن هم در محدوده ۸۰ تا ۱۲۰ ضربه در دقیقه طبیعی تلقی می‌شود. همچنین تعداد تنفس در دقیقه باید چیزی بین ۱۲ تا ۱۶ بار باشد . تعداد تنفس بالای ۲۰ بار غیر طبیعی است و می‌تواند نشان‌گر مشکل قلبی یا تنفسی باشد. در کنار این‌ها پزشک با استفاده از گوشی پزشکی به صداهای قلب و ریه‌های شما را گوش دهد و در صورت وجود صدای غیر طبیعی می‌تواند علت بروز آن را پیگیری کند. سنجش وزن و قد هم مسائل دیگری هستند که باید در چک‌آپ‌های سالانه به آن‌ها توجه شود. افزایش غیر قابل توجیه وزن می‌تواند زنگ خطری برای بروز بیماری قلبی، کلیوی و کبدی باشد. همانطور که کاهش بی دلیل آن می‌تواند علامتی برای بروز سرطان باشد، کاهش قد هم می‌تواند نشانه‌ای از بروز بیماری استخوانی "استئوپروزیس" باشد. سر و گردن، شکم، سیستم عصبی، پوست و اندام‌ها بخش‌های دیگری هستند که در معاینات روتین سالانه باید مورد توجه پزشک شما قرار گیرند.

جدا از مواردی که در مورد آن‌ها توضیح دادیم معاینات خاصی هم وجود دارد که به طور مستقیم به جنسیت شما مربوط می‌شود. انجام معاینات فیزیکی مربوط به دستگاه تناسلی زن و مرد بسیار اهمیت دارد و در تمامی معاینه‌های فیزیکی در چک‌آپ‌های سالانه باید به آن‌ها توجه شود. در مورد آقایان معاینه بیضه برای کسب اطمینان از عدم وجود توده یا حساسیت و یا تغییر در اندازه بیضه صورت می‌گیرد. معاینه پروستات هم بخش مهم دیگری است که حتماً باید توسط پزشک انجام شود. در مورد خانم‌ها هم معاینه پستان‌ها از نظر وجود توده و یا ترشحات و همینطور معاینه واژن و سرویکس بسیار اهمیت دارد.

تست‌های آزمایشگاهی

بخش دوم چک‌آپ‌های دوره‌ای با تجویز آزمایش‌های مختلف توسط پزشک انجام می‌شود. اختلاف نظر اصلی در تعیین الگوی چک‌آپ‌های روتین بین پزشکان مربوط به همین بخش است. بعضی‌ها اساساً تا زمانی که بیمار علامتی ندارد اعتقادی به انجام آزمایش‌های مختلف ندارند و گروه دیگر برعکس، فهرستی سخت‌گیرانه و بلندبالا را برای آزمایش‌های روتین سالانه در نظر می‌گیرند. اگر بخواهیم حد میانه این عقاید را در نظر بگیریم می‌توان چند آزمایش را نام برد که انجام آن‌ها در کنار ساده و ارزان بودن نسبی در بسیاری از موارد کارساز است.

انجام معاینات فیزیکی مربوط به دستگاه تناسلی زن و مرد بسیار اهمیت دارد و در تمامی معاینه‌های فیزیکی در چک‌آپ‌های سالانه باید به آن‌ها توجه شود.

آزمایش‌های خونی روتینی که معمولاً توسط پزشکان تجویز می‌شود جدا از شمارش کامل سلول‌های خونی مثل گلبول‌های قرمز و سفید به چند نکته دیگر هم توجه ویژه دارند. از جمله اندازه‌گیری قند خون که جهت تشخیص زودرس بیماری دیابت اهمیت دارد. همینطور آزمایش کلسترول که توصیه می‌شود پس از سن ۲۰ سالگی حتماً هر پنج سال یک بار انجام شود. کلسترول بالای خون یکی از عوامل خطرساز اصلی در بروز بیماری‌های قلبی است. آزمایش‌های مربوط به تیروئید و اندازه‌گیری الکترولیت‌های اصلی خون یعنی سدیم و پتاسیم هم بخش دیگری از چک‌آپ‌های دوره‌ای به حساب می‌آیند.

آزمایش ادرار هم می‌تواند در تشخیص زودرس بعضی از عفونت‌ها و مشکلات کلیوی راهگشا باشد. اضافه بر این‌ها تعدادی از آزمایش‌های وابسته به جنس هم هستند که حتماً باید انجام شوند. از جمله اندازه‌گیری آنتی‌ژن ویژه پروستات در آقایان بالای ۵۰ سال و همینطور تهیه عکس رادیوگرافی پستان و انجام تست پاپ‌اسمیر در خانم‌ها.

در پایان توجه داشته باشید که بسته به سن، جنس و شرایط ویژه شما ممکن است هرکدام از آزمایش‌های ذکر شده و بسیاری از آزمایش‌های دیگر توسط پزشک‌تان جهت انجام بررسی‌های روتین سالانه یا دوره‌ای انتخاب شوند.