کاروان ایران

ایرانیان و ورزش‌های فردی

Wed, 15 Aug 2012 12:05:54 +0000

در گفت‌وگو با کورش عرفانی، جامعه‌شناس

پانته‌آ بهرامی

پانته‌آ بهرامی - سی‌امین دوره رقابت‌های المپیک در لندن پایان یافت. کاروان ایران با کسب ۱۲ مدال از این دوره تمام رکوردهای ادوار المپیک را چه از زاویه ارزش مدال و چه از نگاه تعداد مدال شکست.

دقت در نوع رشته‌های ورزشی موجود در کاروان ایران نشان می‌دهد که عمدتاً ایران در ورزش‌هایی که مبتنی بر زور، نیروی بازو و عدم نیاز به تکنیک‌های پیچیده و بالا باشد و در کل در رشته‌های و فردی موفق‌تر است.

ایران اگر چه در المپیک پکن در سال ۲۰۰۸ میلادی در سکوی ۵۱ ایستاد، ولی در المپیک لندن در رده هفدهم جدول توزیع مدال‌ها قرار گرفت. با ارج‌گذاری بر این نتایج مثبت، کاوش سطحی در رشته‌های ورزشی کاروان این کشور، نشان می‌دهد که پیروزی ایران عمدتاً در رشته‌های رزمی و فردی است. در رشته‌های تیمی نه تنها موفقیتی نداشته‌ایم، بلکه اساساً موفق به فرستادن ورزشکار در چنین رشته‌هایی نبود‌ه‌ایم.

فرایند اجتماعی شدن کار جمعی

علت عدم موفقیت در رشته‌های تیمی نداشتن ورزشکاران خوب نیست، بلکه عللی غیر ورزشی نیز در این میان وجود دارد. مثل نبود داشتن روحیه کار جمعی که در پیوند با نوعی فرایند اجتماعی شدن است. این فرایند اجتماعی شدن باید قبل از اینکه ورزشکار وارد حوزه مشخص ورزشی شود، در کل فرهنگ و روابط اجتماعی جامعه موجود باشد.

آزادی و احترام به حقوق شهروندی عناصری است که در هسته‌های کوچکتری مثل خانواده، مهد کودک و مدرسه شکل می‌گیرد. یکی از خصوصیات این گونه ارزش‌ها تقویت روحیه کار جمعی و تیمی است. بنابراین در حکومت‌های استبدادی، کار تیمی در مرکز توجه قرار نمی‌گیرد.

کورش عرفانی: روحیه و اخلاقی که برای کار جمعی لازم است در ورزشکاران جوان ما که وارد تیم‌های مختلف ورزشی مثل رشته‌های والیبال و بسکتبال و فوتبال و غیره می‌شوند، کمتر وجود دارد و بنابراین اصلاً نمی‌دانند که تیم چه هست.

کورش عرفانی، جامعه‌شناس در تحلیل این وضعیت، ورزش فوتبال را مورد مثال قرار می‌دهد و می‌گوید: «در فوتبال حرفه‌ای تبدیل کردن توپ به گل در دل یک کار جمعی است که اهمیت دارد. در حالی که در فوتبال ایرانی زدن گل به وسیله فرد بازیکن است که مهم هست و نه کار تیم. زمانی که شما کوچک‌ترین گرایشی نسبت به فردگرایی، حرکت‌های انفرادی، تکرویی داشته باشید، کار کل تیم را زیر سئوال می‌برید. یک نفر می‌تواند بازی ده نفر دیگر را در یک تیم فوتبال زیر سئوال ببرد، به دلیل اینکه این گرایش‌های تکرویی دارد.

اولین مشکل این است که روحیه و اخلاقی که برای کار جمعی لازم است در ورزشکاران جوان ما که وارد تیم‌های مختلف ورزشی مثل رشته‌های والیبال و بسکتبال و فوتبال و غیره می‌شوند، کمتر وجود دارد و بنابراین اصلاً نمی‌دانند که تیم چه هست. مقوله تیم برایشان یک جمع است که حالت مکانیکی به خودش پیدا می‌کند، ولی آن جنبه ارگانیک و بن‌مایه‌ای که در تیم باید وجود داشته باشد، به آنها یاد داده نشده است و به همین دلیل هم هست که چسب مکانیکی تیم برای کسب موفقیت‌ها نمی‌تواند جواب بدهد. ارزیابی من این عامل زیربنایی است که باعث می‌شود ورزشکاران ما نتوانند با روحیه جمعی وارد کار تیمی شوند.»

نقش عوامل سیاسی در کار جمعی و مدیریتی

پارامترهای سیاسی نیز در روند اجتماعی شدن تأثیرگذار است. دولت‌های استبدادی، از هر نوع فعالیت گروهی مردم به خاطر دشواری‌ کنترل آنها برای دولت و دغدغه‌های امنیتی جلوگیری می‌کنند. بدیهی است در چنین شرایطی، کار تیمی شکل نمی‌گیرد.

این فرایند در سه دهه اخیر در ایران به شدت تقویت شده است. ورزش نیاز به پویایی نسل جوان دارد و نسل جوانی که در معرض این نوع فرایند اجتماعی و تربیت شدن قرار دارد، نسبت به هم بدبین و فقط متکی به کار فردی است. فردگرایی در مرکز توجه قرار می‌گیرد و به عنوان عامل موفقیت تعبیر می‌شود. عدم مدیریت صحیح را نیز باید ازجمله دلایل عدم موفقیت تیم‌های ورزشی دانست.

عامل مهم در مدیریت تیمی، سازماندهی است. یک تیم به عنوان یک جمع می‌بایستی دارای نوعی از سازماندهی باشد. سازماندهی به مفهوم جمعی که افراد برای دستیابی به هدف مشخص با یکدیگر همکاری می‌کنند و برای اینکه بتوانند با همدیگر همکاری کنند، بایستی مدیریت تعریف شده‌ای وجود داشته باشد. به همین خاطر است که پدیده مدیریت حول محور تیم‌های ورزشی خیلی مهم است.

کورش عرفانی در این زمینه می‌گوید: «عامل مهم در مدیریت تیمی، سازماندهی است. یک تیم به عنوان یک جمع می‌بایستی دارای نوعی از سازماندهی باشد. سازماندهی به مفهوم جمعی که افراد برای دستیابی به هدف مشخص با یکدیگر همکاری می‌کنند و برای اینکه بتوانند با همدیگر همکاری کنند، بایستی مدیریت تعریف شده‌ای وجود داشته باشد. به همین خاطر است که پدیده مدیریت حول محور تیم‌های ورزشی خیلی مهم است. در این مورد اول رابطه بین مسئولان و اعضای تیم مطرح هست. مسئولان به مفهوم مدیر، سرپرست، سرمایه‌گذار و همه کسانی که جنبه‌های مالی، اداری، تبلیغاتی تیم را انجام می‌دهند در این میان بسیار مهم هستند. باید رابطه خوب و منطقی بین مسئولان و اعضای تیم وجود داشته باشد. دوم رابطه مربی یا مربیان با اعضای تیم است. یعنی کسانی که به طور مستقیم در پرورش و بالابردن کیفیت و کارایی تیم مؤثر هستند. این‌ها ورزشکاران حرفه‌ای هستند که تخصص یا تجربه در زمینه آن ورزش را دارند و برای ارتقای کارایی تیم موثرند. سطح سوم مدیریت روابط اعضای تیم است که معمولاً بایستی بهترین نوع رابطه باشد، مبتنی بر دوستی، صفا، صمیمت، اعتماد، احترام که تمام این‌ها باعث می‌شود چسب یا ارتباط ارگانیک بین اعضای تیم خیلی قوی شود و به این ترتیب کارایی آن تیم بالا رود به واسطه آنکه اعضایش با همدیگر رفیق هستند و هوای همدیگر را دارند، بتوانند در چالش با سایر تیم‌ها به موفقیت برسند.»

مشکلات غیر ورزشی

سطح چهارم مدیریت، روابط تیم با هوادارانش است. یعنی تمام کسانی که تماشاگر مسابقه‌های مختلف هستند، اعضای کلوپ‌هایی هستند که به‌عنوان کلوپ هواداران و افرادی شناخته می‌شوند که پشتیبانان تیم هستند.

در حال حاضر ما در ایران، در کشوری زندگی می‌کنیم که به دلیل کاهش عمومی سطح مدیریتی در سطح جامعه، یعنی جایگزین شدن افراد نالایق با مدیران لایق، تمام امور اقتصاد، سیاست، فرهنگ، جامعه و ازجمله ورزش دچار سوءمدیریت بسیار وحشتناک شده است.

نوع رابطه اعضای تیم با این هواداران هم جزو مسائل مدیریتی بسیار مهم است. آخرین سطح مدیریت برمی‌گردد به مدیریت روابط تیم با رسانه‌ها که آیینه و ویترینی هستند از طرف تیم با جمعیت یا جامعه که می‌بایستی این هم به خوبی مدیریت شود؛ برای اینکه این رسانه‌ها تبدیل نشوند به چوبی لای چرخ حرکت تیم و به این ترتیب اجازه دهند تیم به خوبی پیش برود.

به نگاهی به این سطح از روابط درونی و بیرونی تیم متوجه می‌شویم که بسیاری از عواملی که مطرح شد، عواملی غیر ورزشی هستند و به علم مدیریت برمی‌گردند. کورش عرفانی به پیچیدگی‌های مدیریت این روابط اشاره دارد و ادامه می‌دهد: «من احساسم این است که در حال حاضر ما در ایران، در کشوری زندگی می‌کنیم که به دلیل کاهش عمومی سطح مدیریتی در سطح جامعه، یعنی جایگزین شدن افراد نالایق با مدیران لایق، تمام امور اقتصاد، سیاست، فرهنگ، جامعه و ازجمله ورزش دچار سوءمدیریت بسیار وحشتناک شده است. من می‌توانم اشاره کنم به طور مثال به حضور گسترده فرماندهان سپاه پاسداران و مقامات اطلاعاتی و امنیتی به عنوان مدیران تیم‌های بزرگ ورزشی، به طور مثال در فوتبال که اغلب‌شان سپاهی هستند و معلوم نیست مبنای این محاسبه چه بوده است.»

خصوصیات فردی ورزشکار

ایران در رشته‌هایی به المپیک لندن نماینده فرستاد که ۷۰درصد آن رشته‌های رزمی و صددرصد آن رشته‌های فردی بودند. در رشته‌های کشتی و وزنه‌برداری این کشور به طور سنتی همواره ورزشکارانی موفق داشته است؛ به علاوه کشتی آزاد و فرنگی، تکواندو، بوکس، جودو، تیراندازی با کمان، شمشیربازی، وزنه‌برداری، دو میدانی، دوچرخه سواری و تنیس روی میز.

کورش عرفانی با اشاره به عنصر شخصیت فردی ورزشکاران می‌گوید: «در مرحله‌ای فرد تبدیل به ورزشکار می‌شود و در واقع یک شخصیت اجتماعی علاوه بر شخصیت فردی خودش پیدا می‌کند. این خیلی مهم است که آیا شخصیت ورزشکار با نوع ورزشی که انجام می‌دهد هماهنگی دارد یا نه.

در فوتبال حرفه‌ای تمام تلاش در آن است که پاسکاری صورت گیرد و تمام تلاش در جهت این است که به واسطه کار جمعی تیم به موفقیت برسد، در حالی که در فوتبال ایرانی طرف پیش خودش می‌گوید من باید تیم را به پیروزی برسانم، من باید باعث موفقیت تیم شوم. نه اینکه تیم باید باعث موفقیت من شود و این دو دیدگاه کاملاً متخالف و متناقض نمی‌تواند با همدیگر همسویی داشته باشد.

اغلب ورزشکاران ما تابع شرایط فرهنگی که در جامعه حاکم است، افرادی خودمدار می‌شوند و زیاد هم برایشان مهم نیست که در چه سطحی و کجای سکو ایستاده‌اند، ولی خودشان را معمولاً به خاطر مسائل فرهنگی که در جامعه‌مان داریم به عنوان یک قطب می‌بینند و بنابراین به این واسطه نگاهشان نسبت به دیگران یک نگاه از موضع بالا و تحقیری می‌شود. این نگاه اجازه نمی‌دهد تا کار دیگران را آن گونه که هست مورد ارزشیابی قرار دهند و جایگاه درست و واقعی کار خودشان را نسبت به کار دیگران پیدا کنند.

به همین دلیل نوع برخورد برخی از ورزشکاران با سایرین یک برخورد ناسالم است. یعنی در مبانی عادی روابط اجتماعی و اخلاقی با سایرین یک رابطه فردی و فاصله گرفته است؛ رابطه‌ای است که در محافل دوستانه، مسخره کردن رقبا و یا تمسخر و تحقیر آن‌ها ترجمه می‌شود. این خصوصیت شوربختانه در ورزش ما و در بسیاری از ورزشکاران ما وجود دارد؛ البته اگر چند مورد استثنا را کنار بگذاریم، که به زیور اخلاق هم زیبنده بودند مثل جهان پهلوان تختی که آن افتادگی و تواضع لازم برای یک ورزشکار را داشت. به ویژه امروز که برخی از ورزش‌ها به شدت آلوده به پول شده‌اند. مایلم مثالی از فوتبال بیاورم. درایران فوتبالیست‌هایی داریم که با وجود اینکه از لحاظ سطح تکنیکی چندین درجه از یک فوتبالیست غربی پایین‌تر هستند، دو تا سه برابر این فوتبالیست‌ها درآمد دارند. چیزی که اصلاً غیرقابل تصور است.‌‌ همان فوتبالیست را اگر شما بیاورید و در رده‌بندی‌های یک تیم اروپایی قرارش دهید، در رده‌های به نسبت پایین یا حداکثر متوسط قرار می‌گیرد و درآمدی نیز پیدا خواهد کرد که شاید چهل، پنجاه درصد درآمد فعلی‌اش در ایران نباشد. حال تصور کنید فردی که به نوعی این احساس نخوت و تکبر را دارد و خودش را قطب می‌پندارد و در عین حال به تمام جنبه‌های منفی ناشی از پولگرایی در ورزش هم آلوده می‌شود چگونه می‌تواند عمل کند. این آدم دیگر برایش خیلی سخت است که بتواند برود و به عنوان یک عضو و فقط یک عضو، در یک مجموعه نقش ایفا کند. یعنی به نوعی در درون تیم حل شود. او سعی دارد حتی در زمانی که درچارچوب یک تیم بازی می‌کند، این نقش قطب بودن را برای خودش حفظ کند.

در فوتبال حرفه‌ای تمام تلاش در آن است که پاسکاری صورت گیرد و تمام تلاش در جهت این است که به واسطه کار جمعی تیم به موفقیت برسد، در حالی که در فوتبال ایرانی طرف پیش خودش می‌گوید من باید تیم را به پیروزی برسانم، من باید باعث موفقیت تیم شوم. نه اینکه تیم باید باعث موفقیت من شود و این دو دیدگاه کاملاً متخالف و متناقض نمی‌تواند با همدیگر همسویی داشته باشد.»

نقش پایگاه طبقاتی در کار تیمی

کورش عرفانی با اشاره به کشورهایی که به طور نسبی موفق شده‌اند عنصر کار جمعی را وارد ورزش خود در سطح بین‌المللی کنند، در مورد تأثیر ساختارهای سیاسی و اجتماعی بر ورزش، ترکیه را مثال می‌زند.

علی‌رغم اینکه ما در کار تیمی بسیار ضعیف هستیم، ولی والیبال تقریباً یک استثناست. دلیل این را من بیشتر ناشی از پایگاه طبقاتی ورزشکاران می‌دانم. والیبال عمدتاً توسط طبقه متوسط و حتی می‌توانم بگویم لایه‌های بالای طبقه متوسط مورد استقبال قرار می‌گیرد و آن‌ها به دلیل این پایگاه اجتماعی‌شان، به دلیل پایگاه فرهنگی‌شان، توانایی بیشتری برای شرکت‌پذیری در یک کار جمعی و یک کار تیمی دارند.

او می‌گوید: «ترکیه تا زمانی که به معنی خاص کلمه زیر چکمه نظامیان قرار داشت و یک نوع دیکتاتوری نظامی در آنجا حاکم بود، موفقیتی اگر در ورزش به دست می‌آورد، دقیقاً در همین عرصه‌های فردی بود. یعنی ورزشکاران ترکیه در دو عرصه کشتی و وزنه‌برداری بود که خیلی خوب خودشان را نشان می‌دادند. از زمانی که جامعه ترکیه به نسبت باز شده، یک مقداری شبه دموکراسی به اصطلاح آنجا مستقر شده و بازی دموکراتیک و چرخش استعداد‌ها و غیره انجام می‌شود، ما شاهدیم که ورزش‌های جمعی نیز در چارچوب تیم‌های ملی ترکیه خودش را نشان می‌دهد.

در همین المپیک ما شاهد تیم‌های خوب بسکتبال و والیبال ترکیه بودیم و این‌ها نشان‌دهنده آن است که جو عمومی ساختارهای سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی چگونه می‌تواند بر ورزش تأثیر داشته باشد. نکته دیگر پایگاه طبقاتی ورزشکارانی است که بخش عمده اعضای فعال در یک ورزش را تشکیل می‌دهند. مثلاً اگر دقت کنید، والیبال ایران از موفقیت برخوردار است. علی‌رغم اینکه ما در کار تیمی بسیار ضعیف هستیم، ولی والیبال تقریباً یک استثناست. دلیل این را من بیشتر ناشی از پایگاه طبقاتی ورزشکاران می‌دانم. والیبال عمدتاً توسط طبقه متوسط و حتی می‌توانم بگویم لایه‌های بالای طبقه متوسط مورد استقبال قرار می‌گیرد و آن‌ها به دلیل این پایگاه اجتماعی‌شان، به دلیل پایگاه فرهنگی‌شان، توانایی بیشتری برای شرکت‌پذیری در یک کار جمعی و یک کار تیمی را دارند.

در حالی که اغلب بچه‌های کشتی‌گیر و وزنه‌بردار ما پایگاه اجتماعی و طبقاتی پایین‌تری دارند. بنابراین گرایش‌شان بیشتر به دنبال استفاده از ورزش‌های انفرادی برای بهره‌برداری از زور، همت، اراده واستقامتی است که شرایط اجتماعی حاکم بر زندگی‌شان به آن‌ها داده است؛ یعنی فرصت یادگیری، تقویت روحی و جسمی. این‌ها مثال‌هایی برای درنظر گرفتن تأثیر ابعاد اجتماعی یا جامعه‌شناختی یا دقیق‌تر بگویم طبقاتی است روی اینکه شاهد رشد چه ورزش‌هایی می‌توانیم در ایران فعلی باشیم.»

المپیک لندن و پرچمداران کاروان‌های ورزشی ایران

Tue, 17 Jul 2012 14:12:13 +0000

گفت‌وگو با مسلم اسکندر فیلابی، پهلوان ایران و پرچمدار ایران در دو المپیک

ایرج ادیب‌زاده

ایرج ادیب‌زاده - کمتر از ده روز به گشایش بازی‌های المپیک لندن، مهم‌ترین رویداد ورزشی جهان باقی است. دهکده بازی‌ها آماده پذیرایی از دوازده هزار ورزشکار و همراهان آنها از کشورهای جهان است. نخستین گروه ورزشکاران نیز بامداد سه شنبه ۱۷ جولای وارد لندن شدند.

کاروان ورزشی ایران هم با پرچمداری علی مظاهری در مراسم گشایش روز ۲۷ جولای حاضر می‌شود. این نخستین باری است که یک مشت‌زن ملی‌پوش پرچم ایران را در دست می‌گیرد.

خبرهایی درباره المپیک ۲۰۱۲

این روزها لندن چهره‌ دیگری دارد. در تمام خیابان‌های اصلی پرچم کشورهای شرکت‌کننده به اهتزاز درآمده است. دنیا منتظر روز ۲۷ جولای (ششم مرداد ۱۳۹۱) است. گفته می‌شود فقط مراسم گشایش بازی‌ها چهار میلیارد تماشاگر در جهان خواهد داشت.

اخطار جدی کمیته بین‌المللی المپیک کارساز شد. ورود کاروان‌های مردانه به المپیک ممنوع شده است. به این ترتیب برای نخستین‌بار در تاریخ المپیک‌ها در المپیک لندن ۲۰۱۲ هیچ کاروانی به تمامی مردانه نخواهد بود. پس از برونئی و قطر، عربستان سعودی هم برای نخستین‌بار زنان ورزشکار را به المپیک لندن می‌فرستد.

از سال ۱۸۹۶ در آتن که آغاز المپیک‌های نوین بود، تا این دوره که سی‌امین دوره المپیک به شمار می‌رود، لندن تنها شهر جهان است که میزبان سه دوره‌ از بزرگ‌ترین جشن ورزشی جهان شده است. گردش دست به دست مشعل المپیک که در تپه باستانی المپ آتن روشن شده است، با گذشت از شهرهای گوناگون به لندن نزدیک می‌شود.

... و اما خبر خوش برای ورزش بانوان: اخطار جدی کمیته بین‌المللی المپیک کارساز شد. ورود کاروان‌های مردانه به المپیک ممنوع شده است. به این ترتیب برای نخستین‌بار در تاریخ المپیک‌ها در المپیک لندن ۲۰۱۲ هیچ کاروانی به تمامی مردانه نخواهد بود. پس از برونئی و قطر، عربستان سعودی هم برای نخستین‌بار زنان ورزشکار را به المپیک لندن می‌فرستد. قطر چهار دختر ورزشکار در شنا، دو و میدانی، تنیس روی میز و تیراندازی می‌فرستد. برونئی یک دونده زن به بازی‌ها اعزام می‌کند و عربستان سعودی دیگر کشور مسلمان نیز یک دختر جودوکار- وودجان سراج- و یک دونده دوهای هشتصد متر- سارا عطار - را در کاروان خود جای داده است. بازی‌های لندن از این نظر تاریخی است.

کاروان ورزشی ایران

مشکلات کاروان ورزشی المپیک ایران همچنان ادامه دارد. کمیته بین‌المللی المپیک در دومین نامه‌اش به کمیته ملی المپیک ایران هشدار داده است که دخالت مقامات سیاسی در ورزش، تخطی از منشور المپیک خواهد بود و پیامدهای سختی خواهد داشت.

برکناری چند رئیس فدراسیون ورزشی از سوی محمد عباسی، وزیر ورزش و جوانان و جانشینی آنها با افراد مورد نظر خودش بدون برپایی انتخابات، با واکنش‌های سخت فدراسیون‌های جهانی قایقرانی و تیراندازی و کمیته بین‌المللی المپیک روبه‌رو شده است و البته دود آن به چشم ورزشکاران این دو رشته می‌رود. آنها حضور در بازی‌های المپیک لندن را از دست خواهند داد.

برکناری چند رئیس فدراسیون ورزشی از سوی محمد عباسی وزیر ورزش و جوانان و جانشینی آنها با افراد مورد نظر خودش بدون برپایی انتخابات، با واکنش‌های سخت فدراسیون‌های جهانی قایقرانی و تیراندازی و کمیته بین‌المللی المپیک روبه‌رو شده است و البته دود آن به چشم ورزشکاران این دو رشته می‌رود. آنها حضور در بازی‌های المپیک لندن را از دست خواهند داد.

چهار سهمیه در قایقرانی و دو سهمیه در تیراندازی با کمان ایران حذف خواهند شد. فدراسیون جهانی تیراندازی با کمان امروز اسامی ورزشکاران کشورهای شرکت‌کننده را، ۶۴ مرد و ۶۴ زن، از ۴۰ کشور جهان اعلام کرد، اما نام ایران در این فهرست قرار ندارد. به این ترتیب با حذف شش ورزشکار ایران که سهمیه گرفته بودند، کاروان ایران با ۴۸ ورزشکار راهی لندن خواهد شد.

پرچمدار کاروان اعزامی ایران به بازی‌های المپیک لندن ۲۰۱۲ علی مظاهری مشت زن ملی پوش ایران خواهد بود. این برای نخستین‌بار است که یک مشت زن، پرچمدار ایران می‌شود. در ۱۴ دوره‌ پیشین حضور ایران در المپیک‌ها بیشتر وزنه‌برداران و کشتی‌گیران، پرچم ایران را پیشاپیش کاروان ایران در دست داشتند. در دو دوره نیز دو دختر ورزشکار ایران، لیدا فریمان، در رشته تیراندازی در المپیک آتلانتا و هما حسینی در قایقرانی در المپیک پکن ۲۰۰۴ پرچم ایران را در دست داشتند.

نگاهی به تاریخ بازی‌های المپیک

المپیاد بیست و یکم مونترال ۱۹۷۶، نهضت المپیک هنوز پابرجا بود. دولت کانادا تایوانی‌ها را به المپیک راه نداد. با وجود اینکه ورزشکاران آنها در دهکده‌ بازی‌ها مستقر شده بودند.

جمهوری خلق چین که پس از ۶۰ سال انزوا از حضور در میدان‌های المپیک و جهانی در سال ۱۹۷۴ در بازی‌های آسیایی تهران ظاهر شد و از انزوا درآمده بود، حالا به نهضت المپیک هم بازگشته بود. کمیته بین‌الملی المپیک اعلام کرده بود که جمهوری خلق چین هر وقت بخواهد می‌تواند در بازی‌ها حاضر شود، در حالی که تایوان نیز به‌عنوان یک کشور مستقل به بازی‌ها بیاید.

مسلم اسکندر فیلابی: بازوبند پهلوانی را برعکس سنت پهلوانی که معمولاً شاه به بازوی همه می‌بست، برای من پست کردند و در مشهد برایم فرستادند که بعد برادر ایشان آمدند آنجا و رئیس تربیت بدنی خراسان - که آن موقع من مدیرکل تربیت بدنی دانشگاه مشهد بودم- از من خواستند که بروم آنجا و طی مراسمی آن را به بازو ببندم که گفتم نه. اگر قرار بود به بازوی من ببندند، باید همانجا طبق سنت می‌بستند، اما چون با پست آن را برای من فرستادند، همین برای من خیلی خیلی عالی و خوب است.

اعتراض و پافشاری جمهوری خلق چین باعث شد دولت کانادا چراغ سبز خود را نشان دهد و اعلام کند فقط جمهوری خلق چین را به رسمیت می‌شناسد و تایوان یا جمهوری چین را شناسایی نمی‌کند. البته مسئله‌ یک مشت گندم نیز در این امر بی‌تاثیر نبود. کانادا صادرکننده‌ گندم بود و چین خریدار بزرگ آن. تایوانی‌ها اخراج شدند. از این مشکلات سیاسی که بگذریم، بازی‌های المپیک بیست و یکم در مونترال یکی از زیباترین بازی‌های تاریخ المپیادها بود؛ با ستارگانی چون آلبرتو خوان تورنا اهل کوبا، نادیا کومانچی ستاره‌ ژیمناستیک رومانی که برای نخستین‌بار در تاریخ المپیک‌ها بالاترین امتیاز یعنی ده روی ده را گرفت. ستاره المپیک مونترآل در اواخر حکومت چاوشسکو، دیکتاتور کشورش از رومانی گریخت و به آمریکا رفت.

ایران به دلیل نمایندگی قاره آسیا در فوتبال واترپلو و چند ورزش دیگر بزرگ‌ترین کاروان ورزشی‌اش را مرکب از ۹۱ ورزشکار و همین شمار مربی و سرپرست و همراه به بازی‌های المپیک مونترال فرستاده بود. به دلیل رویدادهای انقلاب و سیاست جمهوری اسلامی ورزشکاران ایران در دو دوره‌ بعدی المپیک غایب بودند. زنان ایران هم از آن زمان تاکنون غایب‌ بودند؛ البته در چند دوره‌ اخیر چند بانوی باحجاب در رشته‌های انفرادی شرکت کرده‌اند که نمی‌توان آنها را نمایندگان کل ورزش زنان ایران دانست.

پرچمداران کاروان‌های ایران متعدد بودند.نخستین آنها مصطفی بهارمست، نماینده ورزش ارتش ایران، محمود نامجو، نصرت الله شاهمیر، ابوالفضل انوری، مسلم اسکندر فیلابی، حسن زاهدی، علیرضا سلیمانی، لیدا فریمان، امیر رضا خادم، آرش میراسماعیلی و هما حسینی بوده‌اند. یکی از پرچمداران سرشناس ایران که در بازی‌های المپیک مونترال، مونیخ و بازی‌های آسیای تهران ۱۹۷۴ پرچم ایران را در دست داشت، مسلم اسکندر فیلابی است که در سال ۱۹۴۴ در فیلاب قوچان متولد شده، بازوبند کشتی پهلوانی را به دست آورده، ۱۷ مدال طلا و نقره و برنز طی ده‌سال عضویت در تیم ملی کشتی آزاد ایران صاحب شده است.

در گفت‌وگویی ویژه با زمانه، مسلم اسکندر فیلابی از جریان پرچمداری‌اش در میدان‌های المپیک می‌گوید.

مسلم اسکندر فیلابی - از آن سال ها خیلی سال گذشته است، ولی سه برنامه در یادم هست. یکی بازی‌های آسیای تهران بود، یکی المپیک مونیخ و یکی هم المپیک مونترال که من پرچمدار بودم. المپیک مونیخ را هم از این حیث یادم هست که به تازگی فیلمی از آن دیدم، وگرنه آن هم یادم رفته بود.

چطور شد که شما را برای پرچمداری کاروان اعزامی ایران انتخاب کردند؟

من نمی‌دانم به چه دلیلی من را انتخاب کردند، ولی خب پهلوان ایران شدم و ۱۷ مدال طلا و نقره و برنز بین‌المللی گرفتم. بعد هم ده سال عضو تیم ملی ایران بودم؛ از سال ۱۹۶۶ تا ۱۹۷۶. شاید به دلیل عنوان و سابقه‌ کاری کسی بوده که همواره در این مدت تیم ایران را در مسابقه‌های جهانی آسیایی یا مسابقه‌های بین‌المللی همراهی کرده است. من واقعاً نمی‌توانم از قول دیگران این حرف را عنوان کنم.

شما ده سال قهرمان ایران بودید. در کشتی پهلوانی هم قهرمان شدید و حتی گفته شده است بازوبند پهلوانی را از شادروان غلامرضا تختی گرفتید. اینطور نیست؟

آن زمان شادروان جهان پهلوان تختی نبود. این را خیلی‌ها به طور سمبولیک عنوان می‌کنند. به‌عنوان جانشین ایشان عنوان می‌کنند. من از ایشان نگرفتم. بازوبند پهلوانی را برعکس سنت پهلوانی که معمولاً شاه به بازوی همه می‌بست، برای من پست کردند و در مشهد برایم فرستادند که بعد برادر ایشان آمدند آنجا و رئیس تربیت بدنی خراسان - که آن موقع من مدیرکل تربیت بدنی دانشگاه مشهد بودم- از من خواستند که بروم آنجا و طی مراسمی آن را به بازو ببندم که گفتم نه. اگر قرار بود به بازوی من ببندند، باید همانجا طبق سنت می‌بستند، اما چون با پست آن را برای من فرستادند، همین برای من خیلی خیلی عالی و خوب است. شاید صلاحی بوده در مملکت یا برای خود من که به این ترتیب بازوبند به دست من برسد.

در بازی‌های المپیک مونترال ۱۹۷۶ ایران به دلیل نمایندگی قاره آسیا در فوتبال، واترپلو و چند ورزش دیگر بزرگ‌ترین کاروان تاریخی‌اش را مرکب از ۹۱ ورزشکار و همین شمار سرپرست و مربی به مونترال فرستاده بود. پنج دختر شمشیرباز ایران هم برای آخرین‌بار در بازی‌های المپیک در کنار دیگر ورزشکاران زن کشورهای جهان به مبارزه پرداختند، ولی در این بازی‌های المپیک نتیجه‌ خوبی به دست نیامد، غیر از یک مدال نقره و یک مدال برنز. شما یادتان هست که مشکل کاروان ایران چه بود؟ البته خود من هم به عنوان گزارشگر تلویزیون ملی ایران و روزنامه‌نگار روزنامه آیندگان در بازی‌های المپیک مونترآل حضور داشتم. آیا ورزشکاران ایران فکر می‌کردند که دیگر به قله رسیده‌اند و نیازی به درخشش بیشتر ندارند؟

واقعیت‌اش این نیست. هرکسی که در مسابقه‌ای شرکت می‌کند، آرزویش پیروزی است، ولی شما خوب می‌دانید که معمولاً مسئولان به‌عنوان آدم‌هایی که به انسان ها انگیزه بدهند و یا انگیزه بگیرند، خیلی خیلی مهم هستند.

تیم کشتی ایران در بازی‌های المپیک مونیخ- نفر نخست مسلم اسکندر فیلابی

مثلاً من یادم هست وقتی آقای محمد خادم دبیر یا رئیس فدراسیون کشتی بود، کشتی‌گیرها از جان مایه می‌گذاشتند. چرا؟ چون آقای خادم عشق می‌ورزید به این ورزش. واقعاً علاقه‌مند بود که ورزشکارها بروند و موفق شوند و هرکاری هم از دستش برمی‌آمد برای آنها می‌کرد. خودمحوری در وجودش نبود. ارزش را در آن می‌دانست که وقتی یک ورزشکار می‌رود به میدان، به‌خصوص به میدان خارجی، او دارد فرهنگ و عظمت ایران را آنجا به جهان عرضه می‌کند.

من مثلاً وقتی در میدان‌های المپیک آسیایی پرچم شیر و خورشید نشان ایران را حمل می‌کردم، احساس می‌کردم تمام عظمت فرهنگ چندین هزارساله‌ ایران، تمام فرهنگ کرد و ترک و لر و بلوچ و ترکمن و فارس ایران در دستم هست. از مرز خراسان تا آذربایجان تا آبادان و سیستان و بلوچستان، آن قوم و ملت را پیش خودم حس می‌کردم و افتخارات تک تک مردم ایران را با خود حمل می‌کنم. برای همین آن روزها که چنین‌ کارهایی را عرضه می‌کردم برایم بسیار خاطره‌انگیز است.

در نتیجه ما سعی می‌کردیم که این‌ کارها را بکنیم، ولی متأسفانه بعضی از سرپرست‌ها وقتی به‌عنوان دست نشانده می‌آمدند، احساس می‌کردند که رئیس هستند. در صورتی که آقاجان ما ورزشکارها کارمند نبودیم که کسی بخواهد به ما ریاست کند. می‌آمدند به ما می‌گفتند آقا با چه کسی صحبت کن و با چه کسی صحبت نکن و این کار باعث می‌شد که ورزشکارها آن حس عرق ملی‌شان ضعیف شود و فکر کنند مثلاً اینجا رئیس و مرئوسی و این‌هاست. وقتی یک نفر شایسته وخوب در راس کارها باشد، باور کنید ورزشکار هم از جان مایه می‌گذارد.

چرا وقتی آقای خادم یا قراگزلو در کشتی بودند، چندین بارایرانی‌ها قهرمان جهان شدند و هیچ گاه ما در کشتی کمتر از سوم نشدیم. برای این که این‌ها دلسوز بودند. بعضی‌ها دلسوز نبودند و نمی‌دانستند چه کار می‌کنند. کار را به کسی می‌سپردند که نادان است و نمی‌داند.

شما اشاره کردید به وضعیت کشتی. می‌دانیم که کشتی پرافتخارترین ورزش ایران در بازی‌های المپیک و قهرمانی‌های جهان بوده است. الان وضعیت کشتی ایران را به‌ویژه بعد از انقلاب اسلامی چطور می‌بینید؟

من واقعاً آنقدر روی مسئله احاطه ندارم که بگویم الان این ورزش در چه وضعی هست. ما زمانی می‌توانیم ورزش‌‌مان را، کشتی‌مان را و یا سایر رشته‌ها را جلو ببریم که سنت توأم با علم شود و اگر ما علم را قاطی‌اش کنیم، آن موقع ما در تمام رشته‌ها موفق می‌شویم.

گفته‌های بدون تفسیر

علی دایی می‌گوید: «کسانی که پول مردم را غارت کرده‌اند، هنوز آزادند.» بازیکن و مربی پیشین تیم ملی، مربی کنونی باشگاه راه‌آهن، نامش در یکی از دادگاه‌های اختلاس برده شده و گفته‌ است قصد داشتند زمینی را به او بفروشند.

علی دایی به خبرنگاران گفته است: «کلیه اختلاس‌گران از طرف آدم‌های شناخته‌شده حمایت می‌شوند. من در این مملکت سالم زندگی کرده‌ام. اگر تا الان کوچک‌ترین مشکلی از من پیدا کرده بودند، صدبار آویزانم کرده بودند. چرا تا الان به کسانی که دستور پرداخت این پول‌ها را داده‌اند و مردم هم آنها را می‌شناسند، کاری ندارند و نداشته‌اند. خیلی مسخره است آن فرد که پول مردم را خورده، در دادگاه اسم من را بیاورد. برخی دوست دارند با مطرح کردن این مسائل ذهن مردم را از اصل موضوع منحرف کنند.»