دیکتاتوری

زندگی سیاسی با هویت مستعار

politics — Thu, 15 Nov 2012 12:43:32 +0000

حمید رضایی

حمید رضائی - از همان لحظه توافق برای انجام مصاحبه اسم مستعار خود را «محسن» می‌گذارد. سابقه فعالبت سیاسی خود را حدود «پانزده سال» عنوان می‌کند و البته وقتی سؤالی از یک فعال سیاسی داخل ایران می‌پرسید که با اسم مستعار می‌نویسد یا مصاحبه می‌کند، نباید انتظار جواب‌های دقیق داشته باشید.

می‌گوید ممکن است این رقم، یعنی "۱۵ سال" را کوچک یا بزرگ کرده باشد. این که یک اسم کوچک را به جای فامیلی به کار می‌برد، طبعاً روی تحلیلی که از متن می‌شود، اثر می‌گذارد.

تاکید می‌کند که «پول باد آورده نفت به جمهوری اسلامی ایران این امکان را داده است که برای پروژه‌‌های امنیتی و طرح‌‌های سرکوب خود هزینه‌‌های هنگفتی خرج کند. مطمئن باشید برنامه همه شبکه‌‌های ماهواره را ضبط می‌کنند و تک تک نوشته‌‌های روی سایت‌ها را ذخیره می‌کنند و روی آنها کار می‌کنند تا سر نخ و نکته‌‌‌ای به دست آورند. وقتی خود ما (فعالان سیاسی) با یک متن سیاسی روبرو می‌شویم که با اسم مستعار نوشته شده، با تقریب خیلی خوبی خط فکری و نام نویسنده متن را حدس می‌زنیم. دقت آنها بیشتر از ماست چون شنود موبایل‌ها، خط‌‌های تلفن و اینترنت را در اختیار دارند و از طریق تک‌نویسی‌ها در بازجوئی‌‌های مختلف به هویت واقعی پشت اسم‌های مستعار پی می‌برند. معمولاً کسی که در تک‌نویسی به هر دلیلی اطلاعاتی از فرد دیگری را لو می‌دهد، شجاعت و باید‌‌های اخلاقی لازم برای اطلاع دادن ماجرا به آن فرد را ندارد. فردی که درباره او تک‌نویسی شده تا مدت‌ها در تور نیروهای امنیتی قرار می‌گیرد و بی‌خبر از همه جا هر روز بر قطر پرونده خود می‌افزاید.»

***

فردی که با او به گفتگو می‌نشینم، یکی از فعالان سیاسی با سابقه در ایران است که در مقاطع زمانی مختلف، قسمتی از عمر خود را در زندان‌‌های جمهوری اسلامی گذرانده است. او با این‌که از ۱۲ سال پیش امکان خروج از ایران را داشته است، ترجیح می‌دهد همچنان در ایران زندگی کند و به فعالیت خود ادامه دهد.

«فعالان سیاسی ایران هر چه مسن‌تر می‌شوند نسبت به گذشته خود احساس عدم امنیت بیشتری می‌کنند. عده‌ای از اینکه در دیکتاتوری گذشته دارای منصب بودند خجالت زده هستند. عده‌‌‌ای به این خاطر که در زندان و بازجوئی بریده‌‌اند از کار خود حجالت می‌کشند. بعضی عقاید سیاسی خود را تغییر داده‌‌اند و نمی‌خواهند این تغییر بر سر آنان کوبیده شود. عده‌‌‌ای نمی‌خواهند مخالف نظر یک جمع بزرگ باشند، به طور مثال در جریان انتخابات افراد زیادی در ظاهر طرفدار موسوی بودند اما با اسم مستعار او را نقد می‌کردند یا می‌کوبیدند. شاید این موضوع خود ناشی از عامل امنیت باشد. یعنی اینکه در طول زمان زندگی کردن با یک شخصیت دوم - منظور هویت سیاسی مستعار- فعالان سیاسی را دو شخصیتی کرده است.»

- از چه زمانی تصمیم گرفتید از نام مستعار استفاده کنید؟

«به جز دو سه سال اول که میل به خودنمایی و شهوت شهره شدن روی تمام عرصه‌‌های فعالیت من سایه انداخته بود، در مراحل بعدی هر متنی را که احتمال می‌دادم هزینه سنگین داشته باشد به اسم مستعار منتشر می‌کردم. گاهی اوقات نیز بحثی را که مایل نبودم به پای خودم نوشته شود به اسم مستعار بیرون می‌دادم اما همیشه - حتی در خفقان فعلی - از نام واقعی نیز استفاده کرده‌ام.»

- چه بحث‌هایی هستند که مایل نیستید به پای خود شما نوشته شوند؟

«این بحث‌ها بعضاً منع امنیتی ندارند، اما جامعه سیاسی ایران قدرت هضم و پذیرش آنها را ندارد. این یک واقعیت است که در ایران مسائل سیاسی و مسائل شخصی به طور کامل به یکدیگر تنیده

شده‌اند. تو نمی‌توانی دوست خودت را، هم‌خط خودت را از نظر فکری یا سیاسی نقد کنی، چرا که دیر یا زود دوستی به پایان رسیده و یک دشمن به دشمنان شخصی و سیاسی شما اضافه می‌شود. وقتی پای نقد دوستان در میان است یا مسائلی که بُعد سیاسی و فکری خود را از دست داده و تبدیل به یک موضوع احساسی شده‌اند، برای رجوع دوباره به عقلانیت چاره‌‌‌ای نیست جز استفاده از اسم مستعار؛ چرا که مسائل احساسی امکان پرداختن منطقی به موضوع را نمی‌دهد.»

توهم تغییر ماهیت جمهوری اسلامی

بر خلاف فعالان سیاسی یا حتی هنرمندانی که سال‌ها از یک اسم مستعار استفاده می‌کردند و آن اسم مستعار را تا حد یک اسم واقعی، هویت بخشیده و تاریخ‌مند می‌کردند، فعالان سیاسی جوان (زیر ۳۰ سال) در ایران به دلایل مختلف تمایل چندانی به داشتن این‌گونه اسامی مستعار ندارند. این نسل از اسامی مستعار مختلفی استفاده می‌کند، اما این اسامی عمر کوتاهی دارند یا در بین دوستان نزدیک و آشنایان، هویت واقعی پنهان شده در پشت نام مستعار، مشخص و آشکار است.

بسیاری عقیده دارند که دلیل این رویکرد، رواج استفاده از اینترنت، ارتباط آسان از طریق چت، دگرگون شدن شرایط کشور نسبت به دهه ۶۰، باز شدن نسبی فضای جامعه، نشریات و دانشگاه در دوان اصلاحات و تزریق این توهم است که «ماهیت جمهوری اسلامی دچار تغییر شده است» و دیگر دست به برخورد‌‌های خشن و غیرانسانی نمی‌زند، تلاش روشنفکران لیبرال برای رد هر گونه فعالیت سیاسی منجر به پرداخت هزینه و مسائلی از این دست، عامل این تغییر رویکرد از "پنهان‌کاری و

پنهان‌پژوهی" به "کار علنی و فرار از پرداخت هرگونه هزینه" است.

محسن می‌گوید: وقتی فضا در دوران خاتمی باز شد یک لشگر عظیم از افرادی که با هویت واقعی خود می‌نوشتند، مصاحبه و سخنرانی می‌کردند یا فعالیت سیاسی انجام می‌دادند، وارد فضای عمومی کشور شدند. تعداد زیادی روزنامه دوم خردادی منتشر می‌شد و به پشتوانه هر روزنامه ۷۰۰ نفر ادعا می‌کردند روزنامه‌نگار یا خبرنگار هستند. هدف بسیاری از این افراد پیروزی در انتخابات بود. شرکت در انتخابات امری خلاف قانون نبود بنابراین هزینه‌ای متوجه آن نبود.

«من در طول این ۱۵ سال، بیش از ۱۰ اسم مستعار داشته‌ام. دو نمونه از این اسامی، نیمچه تاریخی برایشان درست شده و مابقی استفاده کوتاه مدت داشته‌اند. خلاف اخلاقیات من و البته مغایر یا رعایت مسائل امنیتی است، وگرنه نشانی‌‌های الکترونیکی که این سال‌های‌ نزدیک‌تر برای این اسم‌ها ساخته‌‌‌ام را باز می‌کردم و به شما نشان می‌دادم «ریاکاری» چقدر در بین فعالان سیاسی ایران گسترده شده است. روابط و مواضع سیاسی در دنیای واقعی یک چیز است و در زیر پوست آن و در خفا، روابط و مواضع دیگری جریان دارد. مسائلی که در منظر عموم تایید می‌شود، در خفا نکوهش می‌شود. از دوستی‌‌های دنیای بالایی در دنیایی زیرین خبری نیست و جز کینه و نفرت چیزی از پشت نقاب‌ها بیرون نمی‌زند.»

اسم‌ها واقعی بودند. حلقه اولیه خوانندگان هر نویسنده، دوستان، همکلاسی‌ها و همکاران او بودند که برای مطالب نوشته شده تبلیغ می‌کردند و باعث می‌شدند نویسنده مورد توجه قرار گیرد. مشخص بود در میان این همه اسامی واقعی، جایی برای بروز اسامی مستعار وجود نداشت و به فرض اگر مطلبی در نقد اصلاحات و اصلاح‌طلبان نوشته می‌شد، هجمه‌‌‌ای شکل می‌گرفت و نویسنده منتسب به سپاه، بسیج، کیهان و غیره می‌شد. اسم مستعار را در کسری از ثانیه ترور هویتی و شخصیتی می‌کردند و مطلب نوشته شده نیز با نویسنده‌اش دفن می‌شد و به آن پرداخته نمی‌شد. شاید به همین خاطر نیروهای سیاسی جوان، فعالان دانشجویی و منتقدان جریان اصلاحات احساس کردند که فعالیت با اسم مستعار جواب نمی‌دهد. وقتی رقبا بدون ترس از هزینه دادن با اسامی واقعی خود می‌نوشتند، مقابله با آنان با نقدها و مطالبی که بیان آنها به نوعی شنا کردن در خلاف جریان آب بود، جواب نمی‌داد. شاید بهتر است بگوئیم که شور و هیجان نیروهای جوان را ارضا نمی‌کرد. به همین خاطر عده‌‌‌ای از نیروها هم با اسم واقعی به میدان عمومی آمدند و این کار را خراب‌تر کرد چرا که به جای یک رقیب، دو رقیب در میدان بود. اسامی مستعار، یکبار مصرف شدند و بعد از مدتی از رونق افتادند.

«اسم مستعار یک هزارم اسم واقعی هم بُرد ندارد»

می‌گویند اسم مستعار به اندازه اسم واقعی قدرت نفوذ در اجتماع و تاثیر‌گذاری ندارد. بسیاری از افرادی که استفاده از اسامی مستعار را کنار گذاشته یا از ابتدا با اسامی واقعی نوشته‌‌اند و یا فعالیت سیاسی می‌کنند، دلیل اقدام خود را "نادیده گرفته شدن" مطالب و فعالیت با اسم مستعار از سوی مخاطب ایرانی عنوان می‌کنند.

چند سال پیش در میان یک جدل لفظی بین طیف‌های داخلی یک جریان فکری بر سر این موضوع ادعایی مطرح شد که « اسم مستعار یک هزارم اسم واقعی هم بُرد ندارد». درستی یا نادرستی این ادعا را با محسن در میان می‌گذارم. او می‌گوید: «این اشتباه است. البته این سبک بیان استعاری است و نه آماری و ریاضی. اسم مستعار فقط به اندازه تعداد کسانی که تو را می‌شناسد و به صورت اتفاقی مطلب تو را می‌خوانند تقسیم بر تعداد کسانی که تو را می‌شناسد و اگر اسم تو را ببینند حتما مطلب تو را می‌خوانند، بُرد دارد. اگر بخواهیم به فرض ضریبی برای آن تعیین کنیم.

به فرض که هزار نفر وجود دارند که مطالب مرا _اگر به اسم واقعی من باشد_ حتماً می‌خوانند و پیگیری می‌کنند (احتمالا منظور دنبال کردن بحث‌ها و کمک به انتشار و خوانده شدن مطالب است) اما وقتی مطلبی با اسم مستعار می‌نویسم تنها ۵۰ نفر از این هزار نفر به صورت اتفاقی مطلب را می‌خوانند یا جذب تیتر و عنوان می‌شوند. این یعنی قدرت نفوذ اسم مستعار تنها پنج درصد اسم واقعی برد دارد.»

آیا مسئله فقط «امنیت» است؟

اولین دلیل در جواب چرایی استفاده از اسامی مستعار، امنیت است. حکومت‌‌های دیکتاتوری در برابر مردم، خواست‌ها و انتقادات‌شان پاسخگو نیستند و افراد ناراضی به عناوین مختلف بازداشت، زندانی و مجازات می‌شوند. در کشوری مانند جمهوری اسلامی که حکومت هر از گاهی اعتراض و نقد را به صورت دسته جمعی یا فردی با مرگ پاسخ می‌دهد و "زندانی شدن" و محرومیت‌های اجتماعی حداقل مجازات برای داشتن عقاید مغایر با عقاید رسمی حکومت و بیان آنها است، نوشتن و فعالیت با اسم مستعار توجیه عقلی و امنیتی دارد. اما آیا حفظ «امنیت» در برابر سیستم سرکوب حکومتی تنها دلیل استفاده از اسم مستعار است؟

محسن می‌گوید: با اطمینان می‌گویم که نه. یک مثال ساده می‌زنم. چرا افرادی که در خارج از کشور زندگی می‌کنند از اسم مستعار استفاده می‌کنند؟ شاید عده‌‌‌ای بگویند به دلیل ترس از اذیت و آزار خانواده آنها که در ایران باقی مانده‌‌اند. اما بعضی از افرادی که اتفاقاً بیش از دیگران عادت به استفاده از اسم مستعار دارند، حتی باغبان‌هایشان را هم از ایران برده‌اند. بعضی دیگر قبل از سال ۵۷ از ایران رفته‌اند. پس موضوع این افراد امنیت نیست.

«شناسنامه سیاسی و هویت سیاسی افراد به کلمات و نوشته‌ها معنا القا می‌کنند. روی متن تاثیر می‌گذارند، چون در تاثیر روی مخاطب موثر هستند. اسامی مستعار به‌ندرت این امکان را می‌یابند که جدی گرفته شوند. وقتی متنی خوانده می‌شود یک بُعد قضیه این است که مخاطب خود نویسنده را می‌خواند. وقتی از اسم مستعار استفاده می‌شود این هویت و شناسنامه از متن گرفته می‌شود. عده‌‌‌ای می‌گویند این خوب است که متن فارغ از تاثیر خالق آن خوانده و قضاوت می‌شود اما در سیاست این حرف بی‌معناست. اتفاقاً در سیاست باید اثر از خالق آن تاثیر بپذیرد. باید کلام با واقعیت گوینده آن تطبیق شود.»

در این سال‌ها نکته‌‌‌ای که متوجه شده‌‌‌ام این است که فعالان سیاسی ایران هر چه مسن‌تر می‌شوند نسبت به گذشته خود احساس عدم امنیت بیشتری می‌کنند. عده‌ای از اینکه در دیکتاتوری گذشته دارای منصب بودند خجالت زده هستند. عده‌‌‌ای به این خاطر که در زندان و بازجوئی بریده‌‌اند از کار خود حجالت می‌کشند. بعضی عقاید سیاسی خود را تغییر داده‌‌اند و نمی‌خواهند این تغییر بر سر آنان کوبیده شود. عده‌‌‌ای نمی‌خواهند مخالف نظر یک جمع بزرگ باشند، به طور مثال در جریان انتخابات افراد زیادی در ظاهر طرفدار موسوی بودند اما با اسم مستعار او را نقد می‌کردند یا می‌کوبیدند.

شاید این موضوع خود ناشی از عامل امنیت باشد. یعنی اینکه در طول زمان زندگی کردن با یک شخصیت دوم - منظور هویت سیاسی مستعار- فعالان سیاسی را دو شخصیتی کرده است. شاید موضوع ریشه دار است و باید به تاریخ و فرهنگ ایران رجوع کنیم. مردم ایران مدت زمان بسیار طولانی تحت استبداد داخلی زندگی کرده‌‌اند و یاد گرفته‌‌اند خود را آن چیزی نمایش دهند که نیستند. همچنین تابوهای دینی و فرهنگی، ایرانیان را از کودکی ریاکار تربیت می‌کند. به این معنی که تحت فشار قوانین دینی و فرهنگی بخشی از زندگی انسان‌ها پنهان می‌شود و صحبت کردن درباره مسائلی دشوار می‌شود. مثلاً در ایران اکثر مردم نمی‌توانند راحت درباره سکس صحبت کنند. به دختران یاد داده می‌شود مسائل خود را از مردان پنهان کنند. بچه‌‌ها در خانواده‌‌های ایرانی یاد می‌گیرند برای اینکه مثلاً شب را بیرون از خانه بگذرانند دروغ بگویند. طبیعی است این پنهان‌کاری و ریاکاری جبری در دیگر عرصه‌ها نیز به صورت آگاهانه و به عنوان یک راه حل انتخاب شود. سنت رو دربایستی در همه عرصه‌های زندگی ما ایرانیان که دیگر جای خودش».

پیچیدگی روابط

«داستان اسم مستعار داستان پیچیده‌‌‌ای است. خود من بارها به اسم مستعار مطلبی را نوشته‌‌‌ام و افرادی با مطلب موافق بوده‌‌اند و حتی آنرا منتشر کرده‌اند. در حالی که همان حرف‌ها را به صورت سر بسته و در لفافه وارد متنی کرده‌‌‌ام که به اسم واقعی منتشر کرده‌ام، اما همان افرادی که قبلاً با مطلب موافق بودند و آنرا منتشر کرده بودند، این‌بار مخالفت شدید کرده‌اند.

این اتفاق، به هر دلیلی می‌تواند باشد و این مورد نظر من نیست. شما فکر کنید به حجم اسم‌ها مستعاری که توسط فعالان سیاسی ایران استفاده می‌شود و بعد پیش خودتان حدس بزنید چه نمایشی بزرگی به راه افتاده است. نمایشی که بینندگان آن خود بازیگرانش هستند.

من در طول این ۱۵ سال بیش از ۱۰ اسم مستعار داشته‌ام. دو نمونه از این اسامی، نیمچه تاریخی برایشان درست شده است و مابقی استفاده کوتاه مدت داشته‌اند. خلاف اخلاقیات من و البته مغایر یا رعایت مسائل امنیتی است، وگرنه نشانی‌‌های الکترونیکی که این سال‌های‌ نزدیک‌تر برای این اسم‌ها ساخته‌‌‌ام را باز می‌کردم و به شما نشان می‌دادم ریاکاری چقدر در بین فعالان سیاسی ایران گسترده شده است.

روابط و مواضع سیاسی در دنیای واقعی یک چیز است و در زیر پوست آن و در خفا، روابط و مواضع دیگری جریان دارد. مسائلی که در منظر عموم تایید می‌شود، در خفا نکوهش می‌شود. از دوستی‌‌های دنیای بالایی در دنیایی زیرین خبری نیست و جز کینه و نفرت چیزی از پشت نقاب‌ها بیرون نمی‌زند.»

این جملات بخش‌های دیگری از حرف‌های محسن است. شاید اشاره او به فرهنگی است که صراحت لهجه در آن نوعی توهین محسوب می‌شود. فعالان سیاسی ایران جزئی از جامعه ایران هستند پس عجیب نیست اگر آنها نیز طاقت "نقد" و "انتقاد" را نداشته باشند و اندک اختلافی در بین افکار دو طرف در زمان کوتاهی به یک جنگ لفظی تمام عیار تبدیل شود. تجربه نشان داده است در این جنگ‌های لفظی خیلی زود به "بررسی گذشته طرف مقابل"، "اتهام زنی"، "تخریب از طریق بازگو کردن گذشته" و مسائل این‌ چنینی پرداخته خواهد شد و جبهه‌گیری،جای اندیشه‌‌ها و حول شخصیت‌ها شکل خواهد گرفت. طبیعی است در چنین فضایی افراد ترجیح بدهند نقش فرد روادار، خوش‌مشرب، به دور از هیاهو و درگیری و "تاییدکننده همه و مورد تایید همه" را بازی کنند و برای بیان حرف‌های واقعی خود به اسامی مستعار پناه ببرند.

آسیب‌‌های شخصی و اجتماعی استفاده از اسم مستعار

"سر در گمی نیروهای سیاسی"، "قطع ارتباط مردم و نیروهای سیاسی داخل کشور"، "ضعف فعالان سیاسی در زندگی شخصی " و "سست شدن ارتباطات اجتماعی در دنیای واقعی" از جمله تبعاتی است که فعالان سیاسی با استفاده از اسم مستعار به زندگی خصوصی خود و فضای سیاسی جامعه وارد می‌کنند.

فعالان داخل کشور صحنه سیاست را به حکومت و به نیروهای سیاسی خارج ایران واگذار کرده‌اند. کسانی که در کانون مسائل سیاسی و در معرض مستقیم داده‌ها و تحولات هستند، زبان‌شان بسته است و کسانی که خارج از کانون قرار گرفته‌اند، یا فاصله دورتری از منبع داده‌ها دارند، میدان را اشغال کرده‌اند؛ چرا که فعالان سیاسی داخل کشور با استفاده از اسامی مستعار یک بار مصرف یا کوتاه مدت (بدون تاریخ) دست به خودکشی هویتی زده‌اند.

«وقتی ارتباط یک فعال سیاسی با مردم جامعه قطع می‌شود، هویت خود را از دست می‌دهد. یا در یک کانون قدرت دیگر ذوب شده و مردم ستیز می‌شود و یا اسم مستعاری می‌سازد و در فضای محدود کوچکی که با آن اسم مستعار کار می‌کند دچار دگردیسی می‌شود. فرد در این حالت، چون تبعات قانونی، دیگر چندان او را تهدید نمی‌کند در کلام تند می‌شود، اما در عمل محافظه کار می‌ماند. درباره فعالان سیاسی می‌بینید که به پشت کیبورد‌ها و مونیتور‌ها می‌خزند و در آنجا مثل یک سنگر احساس امنیت می‌کنند. چون دنیای کوچک مجازی تفاوت اساسی با دنیای واقعی دارد به این توهم دچار می‌شوند که مردم آنها را نمی‌فهمند یا از آن بدتر مردم اصولا هیچ چیز را نمی‌فهمند. جنگ‌طلبی از دل همین توهم و این مردم ستیزی و جامعه ستیزی بیرون می‌آید.»

محسن می‌گوید: «شناسنامه سیاسی و هویت سیاسی افراد به کلمات و نوشته‌ها معنا القا می‌کنند. روی متن تاثیر می‌گذارند، چون در تاثیر روی مخاطب موثر هستند. اسامی مستعار به‌ندرت این امکان را می‌یابند که جدی گرفته شوند. وقتی متنی خوانده می‌شود یک بُعد قضیه این است که مخاطب خود نویسنده را می‌خواند. وقتی از اسم مستعار استفاده می‌شود این هویت و شناسنامه از متن گرفته می‌شود. عده‌‌‌ای می‌گویند این خوب است که متن فارغ از تاثیر خالق آن خوانده و قضاوت می‌شود اما در سیاست این حرف بی‌معناست. اتفاقاً در سیاست باید اثر از خالق آن تاثیر بپذیرد. باید کلام با واقعیت گوینده آن تطبیق شود.»

محسن ادامه می‌دهد: «صدایی از درون ایران شنیده نمی‌شود و اگر هم به گوش می‌رسد با واسطه رسانه هایی است که کنترل بر آنها در خارج ایران رقم می‌خورد. فعالان سیاسی داخل کشور با مردم بی‌ارتباط شده‌اند. نه به این معنی که کاملاً ایزوله شده‌اند. دیدارها، تماس‌ها و... هست اما این ارتباط گسترده نیست. وقتی ارتباط یک فعال سیاسی با مردم جامعه قطع می‌شود، هویت خود را از دست می‌دهد. یا در یک کانون قدرت دیگر ذوب شده و مردم ستیز می‌شود و یا اسم مستعاری می‌سازد و در فضای محدود کوچکی که با آن اسم مستعار کار می‌کند دچار دگردیسی می‌شود. فرد در این حالت، چون تبعات قانونی، دیگر چندان او را تهدید نمی‌کند در کلام تند می‌شود، اما در عمل محافظه کار می‌شود. درباره فعالان سیاسی می‌بینید که به پشت کیبورد‌ها و مونیتور‌ها می‌خزند و در آنجا مثل یک سنگر احساس امنیت می‌کنند. چون دنیای کوچک مجازی تفاوت اساسی با دنیای واقعی دارد به این توهم دچار می‌شوند که مردم آنها را نمی‌فهمند یا از آن بدتر مردم اصولا هیچ چیز را نمی‌فهمند. جنگ طلبی از دل همین توهم و این مردم ستیزی و جامعه ستیزی بیرون می‌آید.»

محسن از موضوع دیگری نیز می‌گوید: « اسم مستعار امکان سوءاستفاده سیاسی را افزایش می‌دهد!» او چند مورد مشخص را سراغ دارد و نام می‌برد که افرادی در خارج ایران از اسم مستعار استفاده کرده و خودشان را افرادی در داخل ایران معرفی کرده‌اند. این نکته را نیز نباید فراموش کرد که معمولاً اخبار و گزارش‌‌های جعلی نیز با نام‌‌های مستعار منتشر می‌شوند.

محسن همچنین گوید: «اسم‌های واقعی در خارج ایران به صورت جبری در محدوده تنگ و بسته یک دوگانگی جعلی (غرب /جمهوری اسلامی) اسیر می‌شوند. هر عملی را که از سوی کشورهای غربی صورت بگیرد باید بپذیرند و از ترس محکوم شدن به حمایت از جمهوری اسلامی حاضر به نقد این تصمیمات نیستند. اسامی مستعار هم چون برش هویت‌‌های واقعی را ندارند، کاری برای شکستن این دوگانگی جعلی نمی‌توانند انجام دهند.»

حرف‌های محسن غیرقابل چشم‌پوشی و تکان‌دهنده است: «ما حتی دیگر جرات نداریم به اسم واقعی خودمان زندگی کنیم یا خودمان باشیم.» وقتی فردی رانندگی را نیاموخته است از رانندگی می‌ترسد. فعالان سیاسی داخل ایران وقتی به اسم مستعار حرف‌هایی را می‌زنند که در دنیای واقعی و با اسم واقعی نمی‌توان آن حرف‌ها را به زبان آورد یا نوشت، نتیجه جز این نیست که مهارت و توانایی سخن گفتن، نوشتن و فعالیت با هویت واقعی را از دست می‌دهند. یک فعال سیاسی که باید در شرایط دیکتاتوری توانایی آنرا داشته باشد که عمیق‌ترین نقدها و اعتراضات را با کمترین هزینه و به گویاترین شکل ممکن به مردم منتقل کند، دیگر حتی در سطح یک فرد معمولی نیز قادر به تطابق خود با محیط و فضای فعالیت نیست.

محسن اعتقاد دارد که «استفاده از اسم مستعار فعالان سیاسی را ترسو می‌کند. در این حالت، شخصیت‌‌های واقعی به دلیل فقدان خوراک‌دهی مناسب به شاخصه‌‌های هویتی خود (برای یک فعال سیاسی شاخصه هویت، فعالیت سیاسی است.) دچار ضعف شخصیت، ناامیدی، استرس، نارضایتی و غیره می‌شوند.

به نظر او در این وضعیت، حداقل دو شخصیت شکل می‌گیرد. یکی شخصیت صریح، شجاع، بی‌مرز و بی‌قانون و یک شخصیت ساکت، منفعل، ترسو، ناشاد و به شدت تحت امر قانون! نتیجه این می‌شود که «وقتی این فرد از پشت کامپیوتر خود بلند می‌شود و در اتوبوس می‌نشیند، یا از پشت نوشته‌هایی که به اسم مستعار نوشته شده‌‌اند، می‌رود و پشت یک تریبون عمومی یا نیمه عمومی قرار می‌گیرد، تبدیل به یک آدم دیگر می‌شود و قدرت تاثیرگذاری خود را از دست می‌دهد. نمی‌تواند با تمرکز صحبت کند چرا که باید پیوستگی کلام و استدلال را قربانی امنیت کند. نمی‌تواند به همان روانی، تندی و پیوستگی هویت مستعار صحبت کند و مفاهم را انتقال دهد. این‌که می‌بینید افرادی بعد از مدت‌ها سکوت و بی‌خبری تن به مصاحبه می‌دهند و مطالب مطرح شده تعجب و اعتراض همگان را بر می‌انگیزد، یکی از دلایل‌اش همین است. پیوستگی و استدلال فدای امنیت می‌شود به این دلیل که فرد مورد نظر توانایی زیست سیاسی در دنیای واقعی را از دست داده است.»

دیکتاتور رفته، اما دیکتاتوری نرفته

Sun, 26 Aug 2012 08:44:55 +0000

هوبرتوس کنابه / Hubertus Knabe

برگردان:

اکبر فلاح‌زاده

هوبرتوس کنابه − در تونس، گذشته انگار نمی‌خواهد بگذرد. قربانیان رژیم سابق در این کشور در یک کنفرانس از شکنجه‌ها گزارش می‌دهند. کسانی که در گذشته این زندانیان را شکنجه کرده‌اند، امروز راست راست می‌گردند.

ساختمان خالی وزارت کشور تونس در خیابان محمد پنجم سفید رنگ است. مردم به طعنه به آن کاخ سفید می‌گویند. اینجا قبلا از انقلاب تونس مرکز حزب مستبدی بود که خودشان به آن "مجمع دمکراتیک منطبق با قانون اساسی" (RCD) می‌گفتند.

ژانویه سال ۲۰۱۱ اینجا شمار زیادی از تظاهرکنندگان تابلوی طلایی حزب را از سر در ساختمان کندند و با شکستن شیشه‌ها خشم شان را نسبت به رژیم فاسد نشان دادند. چیزی نگذاشت که دولت انتقالی جای دولت قبلی را گرفت. از آن به بعد ساختمان وزارت کشور خالی مانده و چند تایی سرباز مقابلش گشت می‌زنند. شعار "مرگ بر حزب حاکم" هنوز گُله به گُله بر دیوارهای این ساختمان به چشم می‌خورد.

این ساختمان خالی حزب دولتی به سمبل وضع سیاسی تونس تبدیل شده است. زین العابدین بن علی فرار کرده، اما ساختمانها و ساختارهای قدیم سرجایشان باقی مانده‌اند. کسی نمی‌داند چگونه باز امور این کشور، که آتش بهار عربی را روشن کرد، راست و ریس می‌شود. آیا آنطور که روشنفکران امید دارند، تونس واقع در شمال آفریقا و نزدیک به اروپا، به مسیر دمکراسی می‌افتد و رژیمی مانند دولت‌های غربی پیدا می‌کند؟ یا آنکه بنا به خواست سلفی‌های تند رو رژیم به دست اسلام‌گراها می‌افتد؟

ساختمان خالی وزارت کشور تونس در خیابان محمد پنجم.
ژانویه سال ۲۰۱۱ اینجا شمار زیادی از تظاهرکنندگان تابلوی طلایی حزب حاکم را از سر در ساختمان کندند و با شکستن شیشه‌ها خشم شان را نسبت به رژیم فاسد نشان دادند. چیزی نگذاشت که دولت انتقالی جای دولت قبلی را گرفت. از آن به بعد ساختمان وزارت کشور خالی مانده و چند تایی سرباز مقابلش گشت می‌زنند. شعار "مرگ بر حزب حاکم" هنوز گُله به گُله بر دیوارهای این ساختمان به چشم می‌خورد.
این ساختمان خالی حزب دولتی به سمبل وضع سیاسی تونس تبدیل شده است. زین العابدین بن علی فرار کرده، اما ساختمانها و ساختارهای قدیم سرجایشان باقی مانده‌اند. کسی نمی‌داند چگونه باز امور این کشور، که آتش بهار عربی را روشن کرد، راست و ریس می‌شود. آیا آنطور که روشنفکران امید دارند، تونس واقع در شمال آفریقا و نزدیک به اروپا، به مسیر دمکراسی می‌افتد و رژیمی مانند دولت‌های غربی پیدا می‌کند؟ یا آنکه بنا به خواست سلفی‌های تند رو رژیم به دست اسلام‌گراها می‌افتد؟

پیروزی حزب میانه‌روی اسلامی النهضه در انتخابات مجلس مؤسسان تونس که در ۲۴ اکتبر ۲۰۱۱ برگزار شد، وقوع این احتمال را تقویت می‌کند.

یک احتمال دیگر هم این است که شور انقلاب که خوابید، دوباره رژیم سابق بر می‌گردد.

دیکتاتوری اسلامی؟

دست کم اقشار بالای روشنفکری تونس به طرزی روز افزون از پیروزی آزادی دلسرد می‌شوند. مدام این سو و آنسو عده‌ای اظهار نگرانی می‌کنند از اینکه امید به قانونیت و دمکراسی زیر آوار یک رژیم اسلامی مدفون شود.

بعد از انتخابات مجلس مؤسسان در ماه اکتبر سال گذشته که حزب میانه‌روی اسلامی النهضه در آن چهل درصد آرا را به دست آورد، بسیاری به برقراری نوعی ساخت و پاخت بین اسلام‌گراها و دستگاه امنیتی رژیم سابق بد گمان شده‌اند. دراین میان اسلام‌گراهای افراطی سلفی با حمله به فیلمها یا نمایشگاه‌های هنری فضای جامعه را مخدوش می‌کنند.

از جمله گروهی از سلفی‌های تونس ۲۶روز مردادماه با ایجاد اخلال در جشنواره‌‌ «صوفی» در قیروان تونس، مانع از برگزاری کنسرت ا یک گروه ایرانی شدند.
به گزارش خبرگزاری فرانسه، این گروه سلفی مدعی بودند که اشعار این گروه ایرانی ارزش‌های مقدس سنی‌ها را مورد حمله قرار می‌دهد.

این در حالی است که اواسط مهرماه سال گذشته هم گروهی از سلفی‌ها فیلم" پرسپولیس" مرجان ساتراپی را توهینی به مقدسات مسلمانان دانسته وبه پخش این فیلم از سوی شبکه تلویزیونی خصوصی "نسمه" تونس، به شدت اعتراض کردند. به گزارش خبرگزاری‌ها، حدود ۳۰۰ سلفی به نشانه اعتراض به پخش این فیلم، به ساختمان این شبکه تلویزیونی در تونس حمله کردند.

آنها همچنین اواسط ماه ژوئن سال جاری به یک گالری در تونس حمله کردند و آثاری را که به گفته آنها از دیدگاه اسلام توهین‌آمیز بود تخریب کردند. در جریان این حمله یک تن کشته و بیش از صد تن مجروح شدند.

حزب اسلام‌گرای النهضه که رهبری ائتلاف حاکم در تونس را بر عهده دارد نسبت به سلفی‌ها میانه رو محسوب می‌شود، با این حال همین حزب به تازگی قانونی را به تصویب رسانده است که به موجب آن هر شخصی که به مقدسات توهین کند می‌تواند تا دو سال به زندان محکوم می‌شود.

همچنین بیش از شش هزار تن از مردم تونس که اکثرا زن بودند، در راه‌پیمایی روز دوشنبه (۱۳ اوت) از همین حزب حاکم النهضة خواستند که اصل مربوط به تضمین حقوق برابر زنان و مردان مندرج در قانون اساسی سابق تونس، مصوب سال ۱۹۵۶ را تغییر ندهد. برابر این اصل زن و مرد از نظر حقوقی کاملا برابرند. ولی در طرح قانون اساسی جدید تونس این دو "مکمل" یکدیگر خوانده شده‌اند. از این رو معترضان پلاکاردهایی حمل می‌کردند که روی آن‌ها نوشته شده بود: "زن مکمل نیست؛ زن همه چیز است."

ساختار سیاسی تونس تاکنون تغییر چندانی نکرده

که می‌داند، شاید دست آخر این اقدامات به برقراری یک دیکتاتوری اسلامی بیانجامد! دلیل این نگرانی ها، که دولت آنها را بی مورد می‌داند، این است که در ساختار سیاسی تونس تاکنون تغییر چندانی صورت نگرفته. مجلس از یک ماه پیش دارد با قانون اساسی جدید کلنجار می‌رود. تا کنون آنها فقط در این مورد توافق کرده‌اند که اصل نخست قانون اساسی سابق دست خورده باقی بماند. بنا به این اصل تونس کشوری آزاد، مستقل و حاکم بر خود است، که دینش اسلام و سیستم‌اش جمهوری است. کار تدوین قوانین دیگر هم بالاخره روزی باید تمام شود تا اینکه احتمالا در پاییز ۲۰۱۳ برای انتخاب رییس جمهور و مجلس جدید رای گیری شود.

وارد کردن روح دمکراسی به نهادهای دولتی هم به اندازه تدوین قانون اساسی دمکراتیک اهمیت دارد. قبل از هر چیز دستگاه امنیتی این کشور ده میلیونی باید از اساس تغییر کند. برای این کار فقط به برنامه‌های آموزشی از آلمان و سازمان ملل نیاز نیست، بلکه بیشتر باید به تحلیل انتقادی گذشته دیکتاتوری پرداخت. دیکتاتور رفته اما دیکتاتوری نرفته.

قیام مردم تونس که در دسامبر سال ۲۰۱۰ آغاز شد تا ژانویه‌ ۲۰۱۱ ادامه داشت. این قیام به ۲۳ سال حکومت دیکتاتوری بن‌علی در این کشور پایان داد. بن علی در ۱۴ ژانویه‌ ۲۰۱۱ به عربستان ‌سعودی گریخت. او نخستین دیکتاتور کشورهای عربی بود که در جریان تحولات موسوم به "بهار عربی" قدرت را از دست داد.

بعد از سرنگونی دیکتاتور فقط دو کمیسیون به کار گرفته شدند تا میزان فساد و جنایات نیروهای امنیتی علیه شرکت کنندگان در تظاهرات را روشن کنند. یک گزارش در مورد فساد در ماه نوامبر سال گذشته منتشر شد و دادستانی در ۳۲۰ مورد پرونده تشکیل داد. یک گزارش هم به رئیس جمهور ارائه شد که تا امروز کسی از چند و چون آن خبری ندارد

با وجود بیش از سی‌صد کشته و دو هزار مجروح، تا بحال فقط دو پلیس به بیست سال حبس محکوم شده‌اند.هیچکدام از فرماندهان به حسابرسی کشیده نشده‌اند. فقط سال گذشته بن علی و همسرش به علت فساد و بالا کشیدن اموال عمومی هر کدام غیابا به ۳۵ سال حبس محکوم شدند. اما چه فایده؟ چون این زوج دیکتاتور در عربستان به سر می‌برند.

مایوس تا مرز خودکشی

در مورد رفتارهای غیر انسانی قبل از انقلاب چیز زیادی گفته نشده. فقط همین چندی پیش بنیاد خصوصی "تمیمی" شکنجه در زندانهای تونس را برای نخستین بار موضوع بررسی خود قرار داد. در کنفرانسی در مورد شکنجه سیستماتیک، که باحمایت بنیاد آلمانی کنراد آدناوئر برپا شد، بیش از بیست نفر از قربانیان که به دلایل سیاسی یا غیر سیاسی در زندانهای تونس شکنجه شده بودند، از جزئیات شکنجه‌ها گزارش دادند.

از جمله حمة الهمامی دبیر کل حزب کارگران کمونیست تونس (TCOT)، که سالها زندانی بوده می‌گوید: "مرا با ماشین به یک مزرعه بردند. آنجا یک کیسه روی سرم کشیدند، طوری که فکر کردم می‌خواهند اعدام کنند." او را به خانه‌ای می‌برند و زیر بازجویی و کتک می‌گیرند. بعد موهایش را می‌کشند و کشان کشان او را از پله‌ها پایین می‌آورند و توی یک سلول در زیرزمین می‌اندازند. شکنجه‌ها چنان شدید بوده که او برای رهایی خود قصد خود کشی داشته.

یک اسلام‌گرای مخالف خشونت بنام عبداللطیف بوجیلا هم از میل به خود کشی در زندان سخن گفته. او یکی از دهها هزار نفری است که به علت طرفداری از حزب النهضة به زندان افتاده بود. می‌گوید: "مرا زیر ضرب کتک گرفته و به جاهای حساس بدنم هم ضربه می‌زدند. پاهایم را بسته بودند و با طناب و قرقره آویزانم کرده بودند تا سرم را توی یک تشت آب فرو ببرند." هنگامی که گزارش دهی این زندانی مقابل کمیسیون تمام شد و او برخاست که برود، همه دیدند که می‌لنگد و با عصا راه می‌رود.

یکی دیگر از زندانیان از "کشف سال ۱۹۹۱" یا به قول او شوک الکتریکی به ناحیه گوش و آلت تناسلی گزارش داد. یکی دیگر از قربانیان که هنگام دستگیری هجده ساله بوده، نیز شهادت داد که چگونه شکنجه گران برای اعتراف گیری روی بدن او تمرین می‌کرده‌اند تا بدانند به کجاها باید ضربه زد تا زندانی به حرف بیاید.

نیاز به شکنجه از بین برود

به این ترتیب کنفرانسی که اساسا به قصد مطالعات علمی برگزار شده بود، رفته رفته به محاکمه دستگاه امنیتی تونس تبدیل شد. گزارش شهود در مورد شکنجه، نه فقط حضور همه جانبه آن در جامعه تونس را نشان داد، بلکه تردید از سرگیری آن در آینده نزدیک را هم عیان کرد. یکی از افراد شرکت کننده در کنفرانس معتقد است که " حاکمان فعلی تونس شکنجه را از سر می‌گیرند." او حمله نیروهای امنتی به تظاهر کنندگان در ماه آوریل را شاهد مثال آورد.

دولت و مجلس برای رفع و رجوع در این مورد کمیسیون‌های تحقیق را ه انداخته‌اند، اما واقعیت این است که خشونت‌های اخیر علیه تظاهرات آرام مردم در جامعه ایجاد ناامنی کرده است.

خانم راجیه نصروری وکیل و رئیس انجمن ضد شکنجه تردید دارد که نیروهای امنیتی براستی از شکنجه دست بکشند. به نظر او "شکنجه را بدون ایجاد تغیر در شعور همگانی نمی‌شود ریشه کن کرد". این حرف از دهان وکیلی در می‌آید که وکالت دهها قربانی شکنجه را به عهده داشته و چم و خم کار را می‌شناسد. در این مورد حتی سمیر دیلو وزیر حقوق بشر از حزب النهضة هم با او هم عقیده است. او در نطق افتتاحیه کنفرانس گفت: " شکنجه بعد از انقلاب متوقف نمی‌شود، باید ریشه هایش را پیدا کرد". در این مورد ایجاد نهادهای اصلاحگر و وضع قوانین جدید باید هدف شان این باشد که "نیاز به شکنجه از بین برود".

اگر شکنجه گران برای شکنجه‌هایی که کرده‌اند به پای میز محاکمه کشیده شوند، آنوقت روند تغییر در وجدان همگانی تسریع می‌شود.

تقریبا نمام قربانیان شکنجه در هنگام شهادت نام شکنجه گران را ذکر کردند و خواهان محاکمه آنها شدند. اما دستگاه قضایی که فقط اندکی نسبت به سابق عوض شده، از ترس واکنش متقابل یا به علت وفاداری به دستگاه اصولا سابق تاکنون هیچ کس از شکنجه گران را احضار نکرده است، تا درس عبرتی شود و مسئولان هم شیرفهم شوند که چوب اعمالشان را می‌خورند.

در زمینه دسترسی به اسناد پلیس مخفی هم تا کنون پیشرفتی حاصل نشده. دستگاه امنیتی کشور رسما بیش از یک سال پیش از هم پاشید. اما حتی اعضای کابینه هم دقیقا نمی‌توانستند بگویند که پرونده‌هایشان کجاست و کی آنها را کنترل می‌کند. آنها صرفا از راه شایعات می‌دانستند که بخش عمده پرونده‌ها نابود شده است. قربانیان و تاریخ نگران متفق القول‌اند که برای تحلیل انتقادی گذشته دیکتاتوری پرونده‌ها باید باز شوند. دمکراسی فقط از این طریق می‌تواند همیشه استوار بماند. به همین منظور مختار یعقوبی از قضات سابق و مامور حفظ و حراست از پرونده‌ها در تونس که خود از فعالان سابق است، پیشنهاد قانونی بر اساس الگوی قانون آلمان در این مورد کرده است.

اما در این میان خود دولت طرح دیگری در سر دارد که ظاهرا کمتر درد سر دارد: آنها می‌خواهند به جای تحلیل انتقادی گذشته به قربانیان شکنجه جهت جبران خسارت پول بدهند. اما روشنفکران سکولار در این اقدام دولت کلکی برای پر کردن جیب هواداران حزب حاکم می‌بینند. برخی مخالفان اسلامگرا مانند عبد اللطیف بوجیلا هم با این طرح مخالفند و جبران اخلاقی و معنوی را به جبران مادی ترجیح می‌دهند. در این میان مختار طریفی رئیس افتخاری سازمان حقوق بشر تونس پیشنهاد کرده که یک مرکز درمانی برای قربانیان شکنجه مانند نمونه مشابه در برلین ایجاد شود. اما عملا از ان همه طرح تاکنون هیچ آبی گرم نشده.

اواخر آوریل وزیر دادگستری اعلام کرد که قرار است موزه‌ای در یک زندان واقع در شصت کیلومتری شهر تونس احداث شود. اینجا در سالهای دهه شصت میلادی انسانها را مانند حیوان به هم دیگر بسته بودند. مشکل این طرح این است که محل موزه دور افتاده است، و تازه تعداد اندکی زندانی سیاسی در آن بوده‌اند.

مدافعان حقوق بشر می‌خواهند طرحی نو در اندازند

اما مدافعان حقوق بشر می‌خواهند طرحی نو در اندازند و ساختمان وزارت کشور را بنای یادبود کنند.

این ساختمان که محل استقرار استعمار گران فرانسوی هم بوده، سمبل ستم و سرکوب شناخته می‌شود. بیشتر زندانیان سیاسی همین جا وحشیانه شکنجه شده‌اند. همین جا در ژانویه ۲۰۱۱ توده‌های مردم جمع شدند تا فرار دیکتاتور بن علی را جشن بگیرند.

حُسن این ساختمان این است که درست وسط پایتخت در خیابان پر رفت و آمد حبیب بورقیبه قرار گرفته و توی چشم همه است.

منبع: فرانکفورتر آلگماینه

دیکتاتورها باهوش‌تر از آنند که فکر می‌کنید

Wed, 11 Jul 2012 22:04:05 +0000

کریستین کاریل

برگردان:

نعیمه دوستدار

کریستین کاریل − معمولا دیکتاتورها را احمق یا دست‌کم دیوانه می‌دانند. معمر قذافی یک دیوانه رجزخوان بود، با نوعی سبک مسخره در مد و شیوه لباس پوشیدن. کیم جونگ ایل، موهایش را عجیب و غریب درست می‌کرد و عاشق شعارهای فراواقعی بود. ژنرال‌های برمه هم دیکتاتورهایی بودند که در تصمیم‌گیری‌های کلان‌شان با طالع‌بین‌ها مشورت می‌کردند و بی‌درنگ و بی‌ملاحظه، به مردم شلیک می‌کردند.

این تصاویر کاریکاتوری، معمولا نشانه تمایل به پنهان کردن حقایقی ناخوشایند درباره زندگی امروز است. قذافی ۴۱ سال حکومت کرد. پیش از دورانی که او به قدرت برسد، سر‌کشی و رقابت در لیبی عادی بود. کیم جونگ ایل، بعد از ۱۷ سال حکمرانی بر کره شمالی در بسترش درگذشت. در حالی‌که سیاست‌های او، کشورش را به فقری حقارت‌بار دچار کرده بود، همسایگانش مانند کره جنوبی، به قله رفاه رسیده بودند. ژنرال‌های برمه، در ۱۹۶۲ به قدرت رسیدند، و هر چند، مدتی بعد کمی ‌ضعیف‌تر شدند، اما همچنان در قدرتند.

همه این دیکتاتورها، طولانی‌تر از زمانی که خودشان یا مردم‌شان انتظار داشتند در قدرت باقی ‌ماندند. بله! آنها دیو بودند اما نمی‌توان به آنها گفت احمق. با مقیاس‌های خودشان آنها واقعا موفق بوده‌اند.‌

"منحنی یادگیری دیکتاتورها"

این حقیقتی است که اگر می‌خواهیم به نیروهای آزادی‌خواه دنیا کمک کنیم، باید همواره آن را در ذهن داشته باشیم. این موضوع، در واقع یکی از درس‌هایی است که در کتاب فوق‌العاده "ویل دابسون"، با نام "منحنی یادگیری دیکتاتورها" نیز آمده است.

دابسون، سردبیر سابق "فارین پالیسی" که اکنون برای "اسلیت" کار می‌کند، این ایده را چند سال قبل پیدا کرد، زمانی که به بازی استراتژیک با فعالان دموکراسی‌خواهی که می‌خواستند رژیمی‌ مستبد را در کشورشان ساقط کنند دعوت شد. وقتی دابسون تقاضا کرد نقش یک دیکتاتور را بازی کند، همه با تعجب به او خیره شدند. به او گفته شد: "کار ما این نیست که به مردم یاد بدهیم چطور دیگران را سرکوب کنند."

اما مشکل این است که اگر ندانید مستبدان چه ویژگی‌هایی دارند، شانس زیادی در منکوب کردن‌شان نخواهید داشت. دابسون کوشید این اشتباه را با بررسی پنج رژیم اقتدارگرا و روش‌های آنها در حفظ و کنترل فضا، اصلاح کند. او با اعضای حزب کمونیست چین و روس‌ها مصاحبه کرد. همچنین وضعیت انور ابراهیم، رهبر مخالفان مالزی را در جریان مبارزات انتخاباتی بررسی کرد. موضوعی که چالش سازماندهی یک اپوزیسیون متحد را در کشوری که با تنوع قومی روبه‌روست نشان می‌دهد. در ونزوئلا، او به یکی از متحدان سابق هوگو چاوز برخورد که اکنون در زندان است- شاهدی قابل توجه برای دمدمی‌مزاج بودن (یا شاید انعطاف‌پذیری بی‌رحمانه) یک رژیم. حتی بسیاری از گزارش‌های او از مصر قبل از سقوط حسنی مبارک، تحلیل‌های هوشمندانه‌ای درباره وضعیت نیروهای این کشور ارائه می‌دهند و تحلیل‌های او درباره اتفاقات پس از انقلاب صدق می‌کنند.

یادگیری از گذشتگان

پیامی ‌کلیدی که از تحقیقات دابسون دریافت می‌شود، این است که دیکتاتورهای امروز احمق نیستند. آنها از اشتباهات گذشتگان‌شان آموخته‌اند. "پوتین" دیگر مانند "استالین" نیست و "هو جین تائو" هم مانند "مائو" نیست. در بسیاری از موارد، دیکتاتورهای امروزی فهمیده‌اند که به نفع‌شان است در ظاهر به هنجارهای دموکراتیک توجه کنند، حتی اگر در عمل آنها را از میان ببرند.

مثلا چاوز از برگزاری انتخابات خوشش می‌آید. در روز انتخابات، شما می‌توانید به کسی که می‌خواهید رأی بدهید. اینکه بیشتر ونزوئلایی‌ها دیگر به او رأی نمی‌دهند، نشان‌دهنده تلاش فراوان رئیس‌جمهور، برای دخالت در رسانه‌ها، دادگاه‌ها و بوروکراسی در تمام روزهای سال است. یک مقام مسئول انتخاباتی در ونزوئلا به دابسون گفته: "مشکل، روز انتخابات نیست. همه نابسامانی‌ها در مصرف پول، کالا، قدرت‌طلبی بیش از حد و ارتباطات، قبل از روز انتخابات اتفاق ‌افتاده."

آن‌طور که دابسون می‌نویسد، چاوز این جادوی سیاه را در فرهنگ سیاسی ونزوئلا وارد کرده است، جادویی آن‌قدر موثر که به سختی می‌توان تصور کرد مخالفان ستودنی تازه حیات‌یافته‌اش بتوانند با او رقابت کنند. کنترل رئیس جمهور بر امواج رادیو و تلویزیون بسیار استادانه است، تاجایی که به نظر می‌رسد او از افزایش نرخ تورم و بالارفتن آمار جنایت چندان آسیبی نمی‌بیند. تنها طبیعت است که حالا به شکل سرطان، از بدن رئیس‌جمهور انتقام می‌گیرد و می‌تواند به دوران چاوز پایان دهد.

برخی مشاهدات هشیارانه دابسون از گزارش‌های او درباره چین می‌آید. او نتیجه می‌گیرد کمونیست‌های چین، راضی‌ترین مستبدان امروزند. آنها درباره سرنگونی حکومت‌های مستبد قبلی، از چائوشسکو تا سوهارتو، مطالعات عمیقی کرده‌اند. رهبران چین تلاش زیادی کرده‌اند تا درس‌های لازم را در این زمینه بیاموزند و به نظر می‌رسد تلاش‌شان تاکنون نتایج موفقیت‌آمیزی داشته است. چنانکه دابسون اشاره می‌کند، بیشتر شاهدان عواقب میدان "تیان‌آن‌من" در سال ۱۹۸۹، از اینکه دریافته‌اند حزب کمونیست نه تنها همچنان در دنیا در قدرت است و بلکه هنوز رونق هم دارد، شوکه شده‌اند؛ اما دابسون می‌گوید: "حزب کمونیست چین می‌داند آسیب‌پذیری‌اش کجاست. لازم نیست کسی درباره اینکه دولت باید نگران چه چیزی باشد صحبت کند."

دابسون در مورد پوتین با اکراه تأکید می‌کند که او می‌داند چطور کنترل امور را در دست داشته باشد ،بدون این‌که به سبک دوران شوروی سابق در این کار افراط کند. روس‌های قرن بیست و یکم، می‌توانند به خارج سفر کنند و از مزایای اینترنت بهره ببرند چون پوتین می‌داند که ایزوله کردن کامل مردم در دنیا، یک بازی باخت − باخت است. در عوض، او مانند چاوز روی کنترل رسانه‌ها تمرکز کرده است (مثل تلویزیون ملی). پوتین با دقت قوانین را به نفع دولت دستکاری می‌کند و تاکنون، دست‌کم توانسته بدون اینکه مخالفان را به اردوگاه‌های کار اجباری بفرستد، همه چیز را حل و فصل کند.

یک مشکل دیکتاتورهای مدرن

دابسون می‌گوید که پوتین می‌داند بزرگ‌ترین خطر برای هر حکومت استبدادی، زمانی پیش می‌آید که ارتباطش را با احساسات مردمی ‌از دست بدهد. اگر مجلس چنان در کنترل درآمده باشد که دیگر نتوان از آن برای گرفتن بازخورد درباره نیازها و نگرانی‌های شهروندان استفاده کرد، چه راهکار جایگزینی وجود دارد؟

در چنین شرایطی، او نهاد تازه‌ای را با عنوان اتاق عمومی ‌ایجاد کرده؛ نوعی نهاد مشاوره‌ای در مقیاس بزرگ، شامل نمایندگانی از سازمان‌های غیردولتی نامعتبر که توصیه، راهنمایی و انتقاد می‌کنند؛ کاری که دومای ناتوان از عهده‌اش بر نمی‌آ‌ید، چون اصلا قدرتی ندارد.‌

البته این همان جایی است که دیکتاتورهای مدرن به مشکل بر‌می‌خورند. این حقیقت وجود دارد که حکمرانان مستبد، مجبورند طوری عمل کنند که گویی واقعا به واکنش‌های رای‌دهندگان توجه می‌کنند، تا حدی که گویی هنجارهای دموکراتیک کاملا نهادینه شده‌اند. تصادفی نیست که فرهنگ جدیدی برای مبارزه مدنی، در مقابل تقلب دولت در انتخابات در میان مردم روسیه ایجاد شده است. امروزه روس‌ها واقعا انتظار دارند آرایشان شمرده شود، بنابراین حرکت از طریق انتخابات دیگر کافی نیست.

مالزیایی‌ها هم سال‌هاست در انتخاباتی کم و بیش واقعی شرکت می‌کنند اما مدارک نشان می‌دهد که مردم این کشور می‌خواهند آرایشان چیزی بیشتر از یک مهر خشک شده در رای به یک دولت مستبد -هرچند خوش‌خیم- باشد.

تسلط نیروهای دموکراسی‌خواه

برای خیلی از دیکتاتورها این زمان، زمان آزمایش است. دابسون با وجود ارزیابی بی‌طرفانه رژیم‌های دیکتاتوری امروز، اعتقاد دارد که نیروهای دموکراسی‌خواه اکنون مسلط هستند. او می‌گوید بهار عربی تنها یک نشانه است. جزر و مدها به وضوح به نفع آزادی و جوامع کثرت‌گرا بوده است. سرعت انتقال اطلاعات، تمرکز بر قدرت را برای حکومت‌ها سخت کرده است و قدرت و ماهیت استبداد را کنار زده است. شایعه سوء‌رفتار دولت چین در بخشی از این کشور، می‌تواند باعث وقوع شورشی هزاران مایل دورتر از آن نقطه شود. دابسون می‌گوید: "چنین چیزی هرگز باعث نگرانی سلسله مینگ نمی‌شد. بنابراین نمی‌توان گفت چیزهایی که باعث نگرانی حکومت‌های مستبد امروز می‌شوند، از گذشته پیچیده‌تر نشده‌اند."

ممکن است دابسون درست بگوید اما مطمئنا دلیلی وجود ندارد که آزادی‌خواهان از آرمان بزرگ‌شان دست بکشند. در حال حاضر، دست‌کم تعداد زیادی دیکتاتور در سراسر دنیا وجود دارند که هنوز در حال یادگیری‌اند.

منبع: فارین پالیسی