ضد سرطان

اسفناج، ملکه سبزیجات

Tue, 03 Jul 2012 12:12:43 +0000

مازیار مهدوی‌فر

مازیار مهدوی‌فر - نتیجه تحقیقات دکتر «وان ولف» آلمانی که در سال ۱۸۷۰ منتشر شد نشان می‌داد که آهن موجود در اسفناج بیش از ده برابر آهن موجود در گوشت قرمز است.

بر اساس این یافته علمی «الزی کرایسلر سگار» شخصیتی برای یک کمیک استریپ خلق کرد. ویژگی این شخصیت که «پاپی ملوان» نام داشت و بعدها در قالب یک انیمیشن به تلویزیون هم راه پیدا کرد این بود که با خوردن یک قوطی اسفناج قدرتی ماورای قدرت بشر پیدا می‌کرد. پاپی ملوان یا به قول ما ایرانی‌ها «ملوان زبل» باعث شد در دهه ۳۰ میلادی میزان مصرف اسفناج در میان مردم آمریکا حدود ۳۰ درصد افزایش پیدا کند. اگرچه محاسبات مجددی که نتایج آن در سال ۱۹۳۷ منتشر شد نشان می‌داد که تحقیقات قبلی اشتباه بوده است، اما ملوان زبل همچنان با خوردن اسفناج قدرتی ماورایی می‌یابد و همه دشمنانش را از میدان به در می‌کند.

گیاه اسفناج نخستین‌بار در امپراطوری ایران قدیم به کار گرفته شد. پس از آن با حمله اعراب به این سرزمین آرام آرام مورد استفاده مردم سرزمین‌های دیگر نیز قرار گرفت تا جایی که پادشاه سرزمین نپال آن را به عنوان یک هدیه به امپراطور چین تقدیم کرد. اروپایی‌ها در استفاده از این گیاه نسبت به شرقی‌ها تازه‌کارترند. چون حدود قرن ۱۱ میلادی بود که برای اولین بار این گیاه وارد منوی غذایی آن‌ها شد.

شاید ملوان زبل یا خالقش تصور می‌کردند که او با دریافت مقدار زیادی از آهن دارای قدرت فراوان می‌شود و بعدها مشخص شد که این یک اشتباه بوده است، اما نباید فراموش کنیم که این گیاه آنقدر فایده دارد که می‌توانیم عنوان «ملکه سبزیجات» را زیبنده‌اش بدانیم.

تعداد زیادی از مواد تشکیل‌دهنده اسفناج دارای اثرات ضد سرطان هستند. تحقیقات مستندی نشان می‌دهد که ضد ‌سرطان‌هایی مانند فلاونوئید‌ها و کاروتنوئید‌ها که به میزان بالایی در اسفناج وجود دارند در پیشگیری از بروز سرطان‌ها به خصوص سرطان سینه، پوست، مثانه و پروستات مؤثرند. اسفناج منبعی بسیار غنی از آنتی اکسیدان‌ها هست. جدا از فلاونوئید‌ها و کاروتنوئیدها، ویتامین‌های C، E، A و بتا کاروتن، منگنز، روی و سلنیوم موجود در این سبزی همگی آنتی‌اکسیدان‌های بسیار قوی هستند که می‌توانند سبب جلوگیری از ابتلای انسان به بیماری‌های قلبی عروقی شوند و نقش بسیار مهمی در کاهش فشار خون داشته باشند. فولات و منیزیم اسفناج هم نقش مهمی در سلامت قلب و عروق دارند.

ویتامین K موجود در اسفناج نقش بسیار مهمی در سلامتی استخوان‌ها دارد. یک فنجان اسفناج پخته معادل ده روز نیاز انسان به این ویتامین را تأمین می‌کند. ویتامین K از یک طرف مانع تخریب استخوان‌ها و از طرف دیگر سبب تحریک عملکرد سلول‌های استخوان‌ساز می‌شود. جدا از ویتامین K، اسفناج منبع به نسبت خوبی برای دو عنصر کلسیم و منیزیم است که هر دوی آن‌ها هم در ساختمان و سلامت استخوان‌ها نقش عمده‌ای دارند.

اسفناج و سلامتی استخوان‌ها

بتا کاروتن و ویتامین K موجود در اسفناج سبب محافظت از سلول‌های روده بزرگ در مقابل رادیکال‌های آزاد سرطان‌زا می‌شوند. فولات اسفناج هم از جهش ژنتیکی و آسیب سلول‌های این ناحیه جلوگیری می‌کند.

تعداد زیادی از مواد تشکیل‌دهنده اسفناج دارای اثرات ضد سرطان هستند. تحقیقات مستندی نشان می‌دهد که ضد ‌سرطان‌هایی مانند فلاونوئید‌ها و کاروتنوئید‌ها که به میزان بالایی در اسفناج وجود دارند در پیشگیری از بروز سرطان‌ها به خصوص سرطان سینه، پوست، مثانه و پروستات مؤثرند. اسفناج منبعی بسیار غنی از آنتی اکسیدان‌ها هست.

اثرات ضد التهابی ترکیبات موجود در اسفناج در بهبود حالت‌هایی مانند پوکی استخوان، التهاب مفاصل، آسم و حتی سردردهای میگرنی مؤثرند. ضمناً ماده‌ای به نام «لوتئین» در این سبزی وجود دارد که در پیشگیری از ابتلای انسان به بسیاری از بیماری‌های چشمی به خصوص بیماری آب مروارید نقش دارد.

اگرچه مقدار آهن و کلسیم موجود در اسفناج بسیار مناسب هستند، اما وجود ماده‌ای دیگر به نام «اگزالات» در ساختار این گیاه سبب می‌شود که میزان جذب این دو عنصر در بدن کاهش یابد. در حقیقت اگزالات اسفناج با آهن و کلسیم موجود در آن ترکیب می‌شود و باعث می‌شود میزان قابل توجهی از این دو عنصر بدون آنکه جذب بدن شود از آن دفع شود. با این حال همچنان باید در نظر داشته باشیم که همین میزان کمتر جذب آهن و کلسیم هم چیزی از ارزش‌های این گیاه به عنوان منبع غذایی برای تأمین آهن یا کلسیم کم نمی‌کند. چون در مقایسه با منبعی مانند گوشت قرمز، اسفناج فاقد کلسترول، چربی و کالری بالا است.

ماده اگزالات اسفناج ممکن است در صورت تجمع در دستگاه ادراری سبب ایجاد سنگ شود. به همین خاطر بهتر است افراد مبتلا به مشکلات کلیوی در خوردن آن احتیاط به خرج دهند. گروه دیگری که باید در استفاده از این گیاه دقت به عمل آورند افراد مبتلا به بیماری «نقرس» هستند. چون یکی دیگر از مواد موجود در این گیاه به نام «پورین» در اثر فعل و انفعالاتی در داخل بدن تبدیل به اسید اوریک می‌شود؛ همان ماده‌ای که تجمع آن در بدن انسان بیماری نقرس را ایجاد می‌کند.

علی‌رغم این چند نکته کوچک که مربوط به افراد و شرایط خاص است باید گفت که اسفناج یکی از غنی‌ترین سبزیجات، از لحاظ مواد مختلف غذایی مورد نیاز برای انسان است و مصرف آن به همه افراد در همه گروه‌های سنی توصیه می‌شود.

چای سبز، کلید حل معمای تناقض ژاپنی

arezoo — Fri, 15 Jun 2012 15:48:46 +0000

مازیار مهدوی‌فر

مازیار مهدوی‌فر - شاید راجع به اصطلاح "پارادوکس فرانسوی" چیزهایی شنیده باشید. سال‌های طولانی پزشکان و دانشمندان به دنبال پاسخی برای این سئوال بودند که چرا علی‌رغم غذاهای پرچربی که فرانسوی‌ها مصرف می‌کنند میزان بروز بیماری‌های قلبی در آنان نسبت به آمریکایی‌ها کمتر است.

سرانجام پاسخ این سئوال در "شراب قرمز" پیدا شد. ماده‌ای به نام رزوراتول (Reserveratol) در شراب قرمز وجود دارد که در حقیقت کلید حل معمای پارادوکس فرانسوی است. این ماده که یک نوع آنتی‌اکسیدان است سبب کاهش تأثیرات منفی غذاهای چرب روی قلب انسان می‌شود، اما مطالعاتی که نتایج آن در سال ۱۹۹۷ منتشر شد نشان می‌داد که اینبار باید در کنار اصطلاح پارادوکس فرانسوی اصطلاحی جدید با نام "پارادوکس ژاپنی" را هم به فرهنگ لغات پزشکی اضافه کنیم.

صورت مسئله‌ای که این‌بار با آن روبه‌رو بودیم این بود که مردان ژاپنی علی‌رغم مصرف بسیار بالای سیگار نسبت به مردان آمریکایی با نسبت بسیار پایین‌تری به بیماری‌های قلبی دچار می‌شدند. نتایج بررسی‌های دانشگاه کانزاس نشان می‌داد که پاسخ معمای پارادوکس ژاپنی ماده‌ای است با نام اپی‌گالوکاتکین ‌گالات (Epigallocatechin gallate) یا به اختصار EGCG که در ساختار چای سبز مصرفی روزانه ژاپنی‌ها یافت می‌شود. این ماده همان تأثیرات رزوراتول موجود در شراب را دارد و البته با اثری دو برابر آن. پس از این مطالعات بود که مشخص شد چرا با این‌که حدود 55 تا ۶۰ درصد مردان در ژاپن سیگاری هستند، اما آمار ابتلا به بیماری قلبی در آن‌ها پایین است.

ترکیبات اصلی که سبب آثار معجزه‌آسای چای سبزند "پلی‌فنول‌ها" هستند، موادی هستند که تأثیرات آنتی‌اکسیدان آن‌ها چندین برابر بیشتر از ویتامین C برآورد شده است.

ترکیبات اصلی که سبب آثار معجزه‌آسای چای سبزند "پلی‌فنول‌ها" هستند، موادی هستند که تأثیرات آنتی‌اکسیدان آن‌ها چندین برابر بیشتر از ویتامین C برآورد شده است. پلی‌فنول‌ها همان ترکیباتی هستند که سبب مزه تلخ چای سبزند. این مواد که در ساختار چای سبز تحت عنوان کاتکین‌ها ((Catechin نامیده می‌شوند، شامل شش زیرگروهند که در میان این شش زیر گروه EGCG ها مهم‌ترین و فعال‌ترین ترکیبات هستند.

از قرن‌ها پیش ساکنان شرق دور و به صورت ویژه چینی‌ها به اعجاز چای سبز پی برده بودند و از آن در درمان بیماری‌های مختلف استفاده می‌کردند. قدمت چای سبز به عنوان یک خوراکی درمان‌بخش در کشور چین به حدود چهار هزار سال قبل برمی‌گردد. در متون قدیمی چینی که مربوط به حدود هزار سال قبل است به خواص درمانی این ماده در زمینه محافظت از انسان در برابر ابتلا به بیماری‌های قلبی و تأثیرات مثبت آن در بهبود فعالیت دستگاه ادراری و مغز اشاره شده است.

محافظت از قلب

چای سبز سطح عمومی کلسترول خون را پایین می‌آورد و سبب افزایش کلسترول خوب یا همان HDL می‌شود. پلی‌فنول موجود در ساختار چای سبز از جذب کلسترول در روده باریک جلوگیری می‌کند و به بدن کمک می‌کند تا از شر کلسترول اضافی خلاص شود. در تحقیقی که روی گروهی از مردان سیگاری انجام شد مشخص شد چای سبز سطح کلسترول بد خون یا همان LDL را هم پایین می‌آورد. آنتی‌اکسیدان‌های چای سبز از آسیب‌های عروق خونی به خصوص شریان‌های کرونر قلب جلوگیری می‌کنند. اگرچه هنوز مکانیسم دقیقی برای این خاصیت شناخته نشده، اما آنچه مسلم است این است که نوشیدن روزی سه فنجان چای سبز حدود ده درصد از میزان بروز حملات قلبی کم می‌کند.

اثرات ضد سرطان

در حقیقت چای سبز و سیاه دو محصول متفاوت از گیاهی یکسان هستند. تفاوت این دو در نحوه به عمل آمدن و تولید است.

در سال ۱۹۹۴ ژورنال انجمن ملی سرطان آمریکا نتایج مطالعاتی را منتشر کرد که بر اساس آن نوشیدن چای سبز ریسک ابتلا به سرطان مری را در مردان و زنان چینی به میزان ۶۰ درصد کاهش می‌دهد. آنتی‌اکسیدان‌های موجود در چای سبز در کنار جلوگیری از رشد سلول‌های سرطانی باعث از بین رفتن این سلول‌ها هم می‌شوند. بدون آنکه به سلول‌های سالم آسیبی برسانند، اما جدا از اثرات اصلی و معروف چای سبز در جلوگیری از بروز بیماری‌های قلبی و سرطان‌ها و همینطور تأثیر آرامبخش و ضد استرس آن اثرات مفید دیگری هم دارد که به چند نمونه از آن‌ها اشاره می‌کنیم.

افرادی که به صورت منظم چای سبز می‌نوشند نسبت به سایر افراد کمتر به بیماری‌های مختلف دهان و لثه دچار می‌شوند. ضمن اینکه تأثیر چای سبز در جلوگیری از پوسیدگی دندان‌ها هم اثبات شده است.

مطالعات دیگری نشان می‌دهد که مصرف منظم چای سبز به شکل قابل توجهی احتمال بروز سکته مغزی را کاهش می‌دهد. نوشیدن سه فنجان چای سبز به صورت روزانه احتمال وقوع سکته مغزی را تا ۲۰ درصد کاهش می‌دهد.

مورد جالب دیگری که در مطالعه روی مردان ژاپنی که چای سبز مصرف می‌کردند کشف شده این نکته است که این افراد با احتمال بسیار کمتری به سمت زوال عقل و بیماری‌های ضعف کارکرد مغز و حافظه پیش می‌روند.

کاهش وزن

چای سبز سبب افزایش متابولیسم در بدن انسان می‌شود که می‌تواند سوخت و ساز چربی را افزایش دهد. به همین دلیل است که این روزها ترکیباتی از چای سبز و کافئین به ماده اصلی قرص‌های لاغری موجود در بازار تبدیل شده است. بعضی از دانشمندان اعتقاد دارند ماده کاتکین موجود در ساختار چای سبز به صورت ویژه سبب افزایش سوخت و ساز چربی‌ها و در نتیجه کاهش وزن است.

چای سبز و چای سیاه

بعضی‌ها فکر می‌کنند چای سبز همان چای سیاه است که رنگش را عوض کرده‌اند. خیلی‌ها هم تصور می‌کنند چای سبز اساساً از گیاهی متفاوت با چای سیاه به دست می‌آید، اما هر دوی این تصورات اشتباه است. در حقیقت چای سبز و سیاه دو محصول متفاوت از گیاهی یکسان با نام کاملیا سیننسیس (Camellia Sinensis) هستند. تفاوت این دو در نحوه به عمل آمدن و تولید است. چای سبز از برگ‌های تخمیر نشده و چای سیاه از برگ‌های کاملاً تخمیر شده این گیاه به دست می‌آید. مسئله اما اینجاست که هرچه برگ‌های گیاه کاملیا بیشتر تحت تخمیر قرار گیرد از مقدار آنتی‌اکسیدان‌ها یا همان پلی‌فنول‌های مفیدش کاسته می‌شود. به همین دلیل است که خواص چای سبز بسیار بیشتر از برادر سیاهرنگش است. چای سیاه نسبت به چای سبز از مواد مفید بسیار کمتر و در عوض از کافئین بسیار بیشتری برخوردار است.