https://archive.radiozamaneh.com/taxonomy/term/12686/all fa https://archive.radiozamaneh.com/politics/2013/03/17/25299 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/politics/2013/03/17/25299" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-sartitr"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> نگاهی به وضعیت کشور در سال ۱۳۹۱ و چشم انداز سال آینده </div> </div> </div> <div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> کورش عرفانی </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="300" height="200" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/138604.jpg?1363507528" /> </div> </div> </div> <p dir="RTL">کورش عرفانی - سال ۱۳۹۱ در حالی پایان می&zwnj;گیرد که پرسش&zwnj;های زیادی پیرامون آینده&zwnj; ایران در سال پیش رو وجود دارد. بسیاری از این پرسش&zwnj;ها ریشه در سال&zwnj;های قبل دارند اما اوج&zwnj;گیری آنها به دوازده ماه گذشته بر می&zwnj;گردد.</p> <!--break--><!--break--><p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">برای همین و برای درک شرایط پیش رو، باید به رویدادهای سال ۱۳۹۱ بازگردیم تا ببینیم چه گذشته است. برای این منظور در سه عرصه&zwnj; اقتصادی، سیاسی و اجتماعی به تحولات سال جاری می&zwnj;پردازیم.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>عرصه اقتصاد</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">اقتصاد ایران در سال ۱۳۹۱ شروعی داشت که بر عدم تعین استوار بود. بودجه&zwnj; سال ۱۳۹۱ به صورتی آشفته وغیر واقع&zwnj;گرایانه به تصویب رسیده بود. به همین دلیل، از همان ابتدای سال مشخص بود که اقتصاد ایران در بهترین حالت می&zwnj;تواند تحت کنترل باشد و نه مدیریت. شاخص این وضعیت بی&zwnj;ثبات اقتصادی عبارت بود از بالا رفتن پیوسته &zwnj;قیمت ارزهای خارجی از یکسو و تورم افسار گسیخته از سوی دیگر. این دو عامل که با هم در پیوند بودند نشان دادند که در یک کشور با اقتصاد دولتی، دولت کنترلی براقتصاد ندارد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">کاهش درآمدهای ارزی در این سال به سمتی رفت که در پایان سال برآورد می&zwnj;شود دست کم ۴۰ میلیارد دلار کاهش در درآمدهای ناشی از فروش نفت مشهود باشد. در کل، نزدیک به ۵۰ درصد از کل درآمدهای پیش&zwnj;بینی شده در سال ۱۳۹۱ حاصل نشد. این ضمن افزایش مزمن هزینه&zwnj;های دولت، سبب شد که بانک مرکزی، به فرمان مقامات بالای حکومتی، دلار را به منبعی برای تامین درآمدهای داخلی تبدیل کند؛ با عرضه&zwnj; ارز به درون بازار و از طریق شبکه&zwnj;های خاص، آن را به فروش رسانده و با درآمد حاصل از آن به پرداخت حقوق کارکنان دولت و سایر هزینه&zwnj;های جاری اقدام کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این امر به تورم دامن زد و نرخ آن را از دو رقمی، برای کالاهای اساسی، به سه رقمی افزایش داد. این امر به خصوص در مورد کالاهای اساسی مشهود بود و این در حالی بود که دولت به طور خاص تلاش کرده بود ارائه&zwnj; کالاهای اساسی را زیر نظر و کنترل داشته باشد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">دامنه تورم به سایر حوزه&zwnj;ها نیز کشیده شد و قیمت مسکن و خودرو و کالاهای الکترونیک به شدت افزایش یافت. دو دلیل را در این مورد باید مد نظر داشت: یکی تحریم&zwnj;ها که سبب شد میزان کلی واردات کالا به شدت در ایران کاهش یابد و بسیاری از اجناس در ایران کمیاب و یا نایاب شود. دیگری، رکود حوزه&zwnj;تولید است که موجب شد بسیاری از کالاهای تولید داخل نیز کم و کمتر به بازار ارائه شود. بر این دو عامل باید موضوع احتکار و سود از طریق محدودسازی عرضه توسط توزیع کنندگان سودجو را اضافه کنیم. در سایه &zwnj; وحشت از آینده &zwnj;نامطمئن، بسیاری از خریداران نیز به سوی خرید بیش از نیاز و ذخیره سازی روی آوردند. این امر سبب خالی شدن بسیاری از فروشگاه&zwnj;ها شد که دیگر پر نمی&zwnj;شوند و به همین دلیل نیز افزایش تقاضا و کمبود عرضه به افزایش قیمت&zwnj;ها دامن زد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>عرصه سیاست</strong> <strong>خارجی</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در عرصه&zwnj;سیاسی باید به دو حوزه &zwnj;خارجی و داخلی اشاره کنیم. در سیاست خارجی رژیم ایران شاهد انزوای هر چه بیشتر بود. بن&zwnj;بست در مذاکرات اتمی آشکارتر شد. سه دوره مذاکره&zwnj;در استانبول، بغداد و مسکو، نتیجه&zwnj;ای به بار نیاورد. در این میان، آغاز سری جدید تحریم&zwnj;ها پس از شکست مذاکرات، اقتصاد ایران را به شدت تحت فشار قرار داد. کشورهای غربی یکی بعد از دیگری از مذاکرات و ادام ه&zwnj;بی&zwnj;نتیجه &zwnj;آن ناامید شده و اتحادیه &zwnj;اروپا نگاه و عمل خود را به ایالات متحده&zwnj;آمریکا نزدیک&zwnj;تر کرد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/kholoosi-2-5.jpg" style="width: 180px; height: 115px; float: right;" />تلاش&zwnj; برای تبدیل اجلاس سران جنبش&zwnj;های غیرمتعهد به یک فرصت برای جلب توجه جهانی و تقلیل فشارهای بین&zwnj;المللی با شکست مواجه شد. سفر احمدی&zwnj;نژاد به نیویورک نتوانست مثل هر سال خبرساز باشد و پنج بار پیشنهاد وی برای مذاکره مستقیم با آمریکا در طول این سفر کوتاه پاسخی از جانب واشنگتن دریافت نکرد.</p> </blockquote> <p dir="RTL">در طول این سال، موضوع انتخابات آمریکا نیز مطرح بود. بسیاری این احتمال را می&zwnj;دادند که با پیروزی احتمالی &laquo;میت رامنی&raquo; بر &laquo;باراک اوباما&raquo; روابط ایران و آمریکا به سوی تشدید موضع نسبت به تهران سوق کند. چنین نشد، اما در عین حال &laquo;اوباما&raquo; تغییری یا نرمشی در مواضع قبلی خویش نداد و به این ترتیب سیر افزایش تحریم&zwnj;ها و تهدیدها توسط واشنگتن ادامه پیدا کرد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">تلاش&zwnj;های ایران هم چنین برای تبدیل اجلاس سران جنبش&zwnj;های غیرمتعهد به یک فرصت برای جلب توجه جهانی و تقلیل فشارهای بین&zwnj;المللی با شکست مواجه شد. اجلاس به خاطر حاشیه&zwnj;های خویش پرمسئله شد و به یک ضد تبلیغات بدل شد. نبود هر گونه همبستگی مهم از جانب شرکت کنندگان با آرزوهای هسته&zwnj;ای ایران و امتناع پاره&zwnj;ای از رهبران کشورهای موثر از شرکت در این نشست در بی&zwnj;روح کردن و خنثی سازی تاثیر احتمالی آن نقش داشت.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">انزوای بین&zwnj;المللی رژیم در این سال اوج گرفت. سردی روابط با کشورهای اروپایی و نیز اخراج دییلمات&zwnj;های ایرانی از کانادا، نمودهای چنین موقعیتی بودند. سفر احمدی&zwnj;نژاد به نیویورک نتوانست مثل هر سال خبرساز باشد و پنج بار پیشنهاد وی برای مذاکره مستقیم با آمریکا در طول این سفر کوتاه پاسخی از جانب واشنگتن دریافت نکرد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>عرصه سیاست داخلی </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در عرصه سیاست داخلی اما وضعیت به سوی یک نزاع بی&zwnj;سابقه میان جناح&zwnj;های در ساختار قدرت رفت. در این سال، آشکار شد که خامنه&zwnj;ای دیگر کنترل جدی بر مافیاهای درون نظام ندارد. کشمکش مجلس و دولت در بهمن ماه با افشاگری احمدی&zwnj;نژاد علیه فاضل لاریجانی به اوج خود رسید. پس از این افشاگری و در بیست و دوم بهمن، هواداران احمدی&zwnj;نژاد مانع سخنرانی علی لاریجانی در قم شده و به سوی او کفش و مهر پرتاب کردند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در طول این سال دو سناریو مطرح شد تا شاید تکلیف احمدی&zwnj;نژاد و باند او مشخص شود. یکی طراحی برای خنثی کردن وی در طول مدت باقیمانده تا پایان دوره&zwnj;ریاست جمهوری و دیگری، خلع وی از پست ریاست جمهوری پیش از اتمام آن. سران نظام تا پایان سال ۱۳۹۱ نتوانسته&zwnj;اند در مورد کنار گذاشتن احمدی&zwnj;نژاد تصمیم بگیرند. با وجود تلاش&zwnj;های بسیار برای مقایسه احمدی&zwnj;نژاد و بنی&zwnj;صدر، به دلیل مخالفت رهبری نظام و نگرانی&zwnj;های سپاه در مورد عواقب امنیتی عزل احمدی&zwnj;نژاد، چنین راهکاری بلاتکلیف ماند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در همین حال، مجلس با تصویب قوانین متعدد دست دولت را در اجرای اهداف شبه اقتصادی و در واقع سیاسی خود بست. مهم&zwnj;ترین آنها شاید توقف اجرای فاز دوم طرح هدفمندی یارانه&zwnj;ها بود. این طرح برای احمدی نژاد جنبه &zwnj;استراتژیک داشت. او بر آن بود که از این طریق بتواند پول کافی برای پیشبرد اهداف اقتصادی خود در اختیار داشته باشد و به واسطه &zwnj;آن بتواند از میان لایه&zwnj;های محروم جامعه یک عقبه&zwnj; اجتماعی برای خویش تدارک ببیند. اما گویی که این نقشه از پیش لو رفته بود و مجلس با تمام قوا در مقابل آن ایستاد، تا آن جا که از بیت رهبری برای توقف قطار مالی احمدی&zwnj;نژاد یاری گرفتند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در مقابل این اقدام که می&zwnj;رفت دست باند احمدی&zwnj;نژاد را در انتخابات آتی خالی بگذارد، او برای جبران این کمبود، روی یک موضوع دیگر مانوور داد: لایحه &zwnj;بودجه &zwnj;۱۳۹۲. در حالی که ماه&zwnj;ها صحبت از آن بود که بودجه&zwnj;سال آینده &laquo;انقباضی&raquo; خواهد بود، آن چه در نهایت با بیش از ۸۵ روز تاخیر و بدون حضور احمدی&zwnj;نژاد به عنوان رئیس قوه&zwnj; مجریه به مجلس ارائه شد، بودجه&zwnj;ای انبساطی بود که مجموع هزینه&zwnj;ها را از ۵۶۵ هزار میلیارد تومان در سال ۱۳۹۱ به ۷۳۱ هزار میلیارد تومان در سال ۱۳۹۲ افزایش داد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">هدف احمدی&zwnj;نژاد این بود که با ارائه &zwnj;یک بودجه&zwnj; دست و دلبازانه، بسیاری از موسسات و نهادهای دولتی را به صرافت بیاندازد که در صورت ادامه&zwnj;کار دولت وی- تحت ریاست جمهوری مشایی &ndash; به برخورداری از این بودجه&zwnj;های سخاوتمندانه امیدوار باشند. با این همه و در عمل، مجلس با تصویب یک بودجه &zwnj;سه دوازدهم و با اختصاص ۴۵ هزار میلیارد تومان به عنوان &laquo;تنخواه گردان&raquo; موافقت کرد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/forootan-17-254.jpg" style="width: 180px; height: 114px; float: right;" />اختلافات جناحی در سال ۱۳۹۱ آن چنان گسترش یافت که هر موضوعی را در بر &zwnj;گرفت. وضعیت به سوی یک نزاع بی&zwnj;سابقه میان جناح&zwnj;های حاضر در ساختار قدرت رفت. در این سال هم&zwnj;چنین آشکار شد که خامنه&zwnj;ای دیگر کنترل جدی بر مافیاهای درون نظام ندارد. با وجود تلاش&zwnj;های بسیار برای مقایسه احمدی&zwnj;نژاد و بنی&zwnj;صدر، به دلیل مخالفت رهبری نظام و نگرانی&zwnj;های سپاه در مورد عواقب امنیتی عزل احمدی&zwnj;نژاد، چنین راهکاری بلاتکلیف ماند.</p> </blockquote> <p dir="RTL">این می&zwnj;تواند دلیلی بر این مدعا باشد که دولت فاقد هر گونه برنامه&zwnj;ریزی و بودجه&zwnj;بندی برای طرح&zwnj;های عمرانی است و حداقل در سه ماهه&zwnj; اول سال تنها به مدیریت هزینه&zwnj;های جاری و روزمره&zwnj;گی کارکرد دولت خواهد پرداخت. جالب این که این بودجه &zwnj;سه ماهه نیز به دلیل عدم تخصیص بودجه&zwnj; کافی برای شورای نگهبان جهت برگزاری انتخابات خرداد ۱۳۹۲ مورد تایید این نهاد قرار نگرفت و به مجلس برگردانده شد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">اختلافات جناحی در سال ۱۳۹۱ آن چنان گسترش یافت که هر موضوعی را در بر می&zwnj;گرفت. حتی سفر احمدی&zwnj;نژاد در روزهای آخر سال به ونزوئلا دستمایه&zwnj; تسویه حساب&zwnj;های سایر جناح&zwnj;ها با وی بود. اما احمدی&zwnj;نژاد که قبل و بعد از سفر از هر فرصتی برای تبلیغ کاندیدای محبوب جناح خویش کوتاهی نمی&zwnj;کرد این انتقادها را زیاد جدی نگرفت و تلاش کرد که روی موضوع زمینه سازی برای انتخابات آینده متمرکز بماند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">اما این به معنای آن نبود که جناح وی خود را در موضوعات مهم و حیاتی نظام داخل نکرد. پس از پایان مذاکرات جمهوری اسلامی و گروه ۱+۵، با وجودی که به نظر نمی&zwnj;رسید پیشرفتی در گفتگوها حاصل شده باشد، جناح احمدی&zwnj;نژاد کوشید از اظهار نظرهای مثبت سعید جلیلی و علی باقری، استفاده&zwnj;دو جانبه &zwnj;سیاسی و اقتصادی ببرد. برای این منظور، علی&zwnj;اکبر صالحی وزیر امورخارجه تلاش کرد با اعلام این که تحریم&zwnj;ها رو به ملغی شدن هستند، بازار ارز را تحت تاثیر قرار دهد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این اعلام موجب شد که قیمت دلار چند روز کاهش یابد اما این روند دوام نیاود و اظهارنظرهای منفی مقامات غربی، بار دیگر قیمت دلار را به بالای ۳۷۰۰ تومان کشاند. بهره برداری سیاسی جریان احمدی&zwnj;نژاد اما جدی&zwnj;تر از این بود. آنها با اظهارنظر صالحی، وزیر امور خارجه، در نظر داشتند نشان دهند که سازش در پس مذاکرات باید خط اصلی و راهبردی گفتگوها باشد، زیرا خواست اصلی ایران، یعنی به رسمیت شناختن حق غنی&zwnj;سازی، توسط کشورهای ۱+۵ تامین شده است و زمان آن است که ایران از خود نرمش نشان دهد.&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این تلاش گروه احمدی&zwnj;نژاد که می&zwnj;توانست فضای کشور را از گفتمان &laquo;مقاومت&raquo; و &laquo;پیشروی به سوی قله&zwnj; پیشرفت&raquo; به سوی &laquo;سازش&raquo;، &laquo;نرمش&raquo;، &laquo;انعطاف پذیری&raquo; هدایت کند با دخالت خامنه&zwnj;ای مواجه شد. وی به طور صریح گفت که در مذاکرات اتمی قزاقستان هیچ گونه امتیازی از جانب غربی&zwnj;ها ارائه نشده است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">وضعیت حقوق بشر در ایران در سال ۱۳۹۱ در یکی از بدترین شرایط خود در سی سال گذشته قرار داشت، به نحوی که شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد و احمد شهید، نماینده &zwnj;ویژه آن در پرونده &zwnj;ایران، رژیم جمهوری اسلامی را چند مرتبه به خاطر نقض حقوق بشر محکوم کردند. این محکومیت&zwnj;های پیاپی خشم مقامات رژیم را برانگیخت، به نحوی که محمد اردشیرلاریجانی، نماینده&zwnj; جمهوری اسلامی در شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد، احمد شهید را به همکاری با &laquo;یک سازمان تروریست&raquo; در تهیه گزارش خود متهم ساخت.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">اتحادیه &zwnj;اروپا در این سال تعداد دیگری از مقامات نظام را به عنوان &laquo;ناقضان حقوق بشر&raquo; تحریم کرد. بر اساس این تحریم&zwnj;ها ورود افراد تحریم شده به کشورهای عضو اتحادیه&zwnj;اروپا ممنوع شده و اموال و دارایی&zwnj;هایی احتمالی آنها در اروپا مسدود می&zwnj;شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>عرصه&zwnj;اجتماعی </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">زندگی اجتماعی ایرانیان در سال ۱۳۹۱ به طور مشخص از وضعیت اقتصادی و آشفتگی مدیریتی ناشی از اختلافات جناح&zwnj;های سیاسی تاثیر پذیرفت. رشد تورم در این سال، معیشت و روابط اجتماعی و خانوادگی مردم را تحت تاثیر قرار داد. مشکلات معیشتی و به ویژه بیکاری به طور مستقیم امنیت اجتماعی را زیر سوال برد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در این سال قدرت خرید خانواده&zwnj;ها تحت تاثیر گرانی مستمر کاهش یافت. یارانه&zwnj;های نقدی، که در سال ۱۳۸۹ برابر با ۴۵ دلار بود، در سال ۱۳۹۱ معادل ۱۵ دلار شد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/25557_649.jpg" style="width: 180px; height: 130px; float: right;" />زندگی اجتماعی ایرانیان در سال ۱۳۹۱ به طور مشخص از وضعیت اقتصادی و آشفتگی مدیریتی ناشی از اختلافات جناح&zwnj;های سیاسی تاثیر پذیرفت. رشد تورم در این سال، معیشت و روابط اجتماعی و خانوادگی مردم را تحت تاثیر قرار داد. مشکلات معیشتی و به ویژه بیکاری به طور مستقیم امنیت اجتماعی را زیر سوال برد. در این سال قدرت خرید خانواده&zwnj;ها تحت تاثیر گرانی مستمر کاهش یافت. یارانه&zwnj;های نقدی، که در سال ۱۳۸۹ برابر با ۴۵ دلار بود، در سال ۱۳۹۱ معادل ۱۵ دلار شد.</p> </blockquote> <p dir="RTL">نمونه مشخصی که سبب یک اعتراض جمعی بی&zwnj;سابقه شد، مورد کشاورزان اصفهان بود که به انتقال حق&zwnj;آبه خود به یزد معترض بودند. این بزرگ&zwnj;ترین حرکت اجتماعی پس از پایان تظاهرات جنبش سبز در ۱۳۸۸ بود که برخلاف حرکت&zwnj;های گذشته به شکست نیانجامید، بلکه منجر به آن شد که دولت در مقابل خواست&zwnj;های کشاورزان اصفهانی عقب&zwnj;نشینی کند. امری بی&zwnj;سابقه که شاید دلیل آن قاطعیت کشاورزان در برابر گرایش سرکوبگرانه بود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در این سال هم چنین کارگران، شاهد بیکاری گسترده به موازات رکود و کسادی و تعطیلی واحدهای تولیدی بودند. در اسفند ماه، حداقل حقوق سال ۱۳۹۲ رقمی تعیین شد که ۶ درصد هم از نرخ رسمی تورم اعلام شده توسط دولت (۳۱ درصد) کمتر بود. در حالی که نرخ خط فقر در تهران برای یک خانواده &zwnj;چهار نفره معادل <a href="http://www.tabnak.ir/fa/news/242528">۱ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان</a> اعلام شده ، حداقل دستمزد ۴۸۷ هزار تومان تعیین شد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>چشم&zwnj;انداز سال ۱۳۹۲ </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">سال آینده با نوعی ناتوانی و نگرانی شروع خواهد شد: ناتوانی حکومت ایران در حل مشکلات و نگرانی ملت ایران از فردای خود. در شرایط کنونی می&zwnj;توان آینده &zwnj;نزدیک کشور را در سه عرصه&zwnj;زیر مورد گمانه زنی قرار داد:</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">● <strong>در زمینه&zwnj; اقتصاد</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در صورت عدم گشایش پرونده &zwnj;اتمی و ادامه&zwnj; تحریم&zwnj;ها و به ویژه در صورت تشدید آن&zwnj;ها، سیر انحطاطی اقتصاد کشور به نسبت سال ۹۱ تشدید خواهد شد. این سیر می&zwnj;تواند از کمبود درآمدهای حکومتی آغاز شده و در عدم توانایی دولت در انجام پرداخت&zwnj;های ضروری دنبال شود. به طور مثال دولت می&zwnj;تواند در پرداخت حقوق کارکنان کشوری و لشگری با مشکلات جدی مواجه شود. آثار و عوارض اجتماعی این موقعیت سخت اقتصادی در عرصه اجتماعی دیده خواهد شد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در این سال دولت برای جبران کسری درآمدهای خود به طور اجباری به اجرای پرمسئله فاز دوم طرح هدفمندی یارانه&zwnj;ها روی خواهد آورد. این طرح به افزایش قیمت حامل&zwnj;های انرژی مانند نفت، گاز، بنزین، گازوئیل و برق منجر می&zwnj;شود. این افزایش به طور خودکار قیمت بسیاری از تولیدات و خدمات را بالا برده و تورم را به مرزهای انفجاری خواهد رساند. در حالی که مجلس به دلایل امنیتی به دولت اجازه نداد که این طرح را در سال ۱۳۹۱ اجرا کند، این امر در سال ۱۳۹۲ به طور قطعی انجام خواهد شد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">اگر چه ممکن است دولت از این طریق برای خویش درآمدهایی کسب کند، اما این سبب پیدایش پدیده&zwnj; &laquo;تورم چرخ دنده&zwnj;ای&raquo; می&zwnj;شود که با خود افزایش قیمت&zwnj;ها را در تمام حوزه&zwnj;ها&zwnj;ی اقتصاد به دنبال خواهد داشت. صعود قیمت&zwnj;ها به طور خودکار، افزایش هزینه&zwnj;های تولید و بالا رفتن قیمت کالاهای تمام شده را سبب شده و گرانی را به مصرف کننده&zwnj; نهایی تحمیل خواهد کرد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">کمبود درآمدهای ارزی کشور می&zwnj;تواند اقتصاد وارداتی ایران را به شدت تحت تاثیر قرار دهد. بسیاری از انبارهای ذخیره&zwnj; کالا در ماه&zwnj;های گذشته در حال خالی شدن هستند و نبود واردات کافی آنها را خالی&zwnj;تر می&zwnj;کند. از یک مرحله به بعد باید شاهد نوعی کمبود محسوس کالا باشیم که می&zwnj;تواند تا مرز یک قحطی در مورد پاره&zwnj;ای از کالاها پیش رود. اگر چه دولت سعی خود را خواهد کرد که به دلیل ملاحظات امنیتی این کمبودها کمتر به کالاهای اساسی کشیده شود، اما شک نباید داشت که آنها نیز به تدریج مسئله&zwnj;ساز خواهند شد. با گسترش نگرانی از بروز قحطی و حس &laquo;هراس اجتماعی&raquo; (<span dir="LTR">Social Panic</span>) ممکن است شاهد هجوم مردم به فروشگاه&zwnj;های مواد غذایی و خرید بیش از نیاز آنها برای ذخیره&zwnj;سازی باشیم.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">کمبود و گرانی مواد اولیه وارداتی و یا تولید داخل کشور و نیز بالا رفتن هزینه&zwnj;های تولید به دلیل گرانی حامل&zwnj;های انرژی می&zwnj;تواند تیر خلاصی بر صنایع و واحدهای تولیدی باشد. این را می&zwnj;دانیم که دولت سهم بخش تولید از درآمدهای ناشی از حذف یارانه&zwnj;ها را پرداخت نکرده است و در بودجه &zwnj;دولت در سال ۱۳۹۲ هیچ مبلغی به معنای مشخص کلمه به بخش تولیدی اختصاص نیافته است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">بسیاری از طرح&zwnj;های عمرانی در سال آینده یا به صورت راکد باقی می&zwnj;مانند یا تعطیل می&zwnj;شوند. این رکود تولیدی با خود، بیکاری عظیم شاغلان و پیوستن آنها به خیل میلیونی بیکاران را به دنبال خواهد آورد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/05485716_400.jpg" style="width: 180px; height: 133px; float: right;" />در این سال هم چنین کارگران، شاهد بیکاری گسترده به موازات رکود و کسادی و تعطیلی واحدهای تولیدی بودند. در اسفند ماه، حداقل حقوق سال ۱۳۹۲ رقمی تعیین شد که ۶ درصد هم از نرخ رسمی تورم اعلام شده توسط دولت (۳۱ درصد) کمتر بود. در حالی که نرخ خط فقر در تهران برای یک خانواده &zwnj;چهار نفره معادل یک میلیون و پانصد هزار تومان اعلام شده ، حداقل دستمزد ۴۸۷ هزار تومان تعیین شد.</p> </blockquote> <p dir="RTL">شاید بارزترین نکته در اقتصاد نزار ایران، نبود یا کمبود شدید سرمایه&zwnj;گذاری باشد. این کمبود سرمایه&zwnj;گذاری در بخش&zwnj;هایی مانند نفت، صنایع سنگین، مخابرات و تاسیسات زیربنایی می&zwnj;تواند آثار و عوارض درازمدت منفی داشته باشد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">محسن رنانی، اقتصاددان ایرانی اخیرا گفته است: &laquo; حکومت وقت ندارد، اقتصاد صبر ندارد و جامعه اعتماد ندارد. یعنی حکومت فرصت زیادی برای تصمیم و اقدام جدی برای توقف روندهای موجود ندارد. اقتصاد هم دیگر توانایی&zwnj;اش تمام شده و نمی&zwnj;تواند خیلی صبر کند و به سرعت ممکن است وارد بحران&zwnj;های پیش&zwnj;بینی نشده&zwnj;ای بشود. جامعه هم دیگر به سیاست&zwnj;های روزمره و شعاری اعتماد ندارد.&raquo;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در چنین وضعیتی، اگر راه برون رفتی از بن بست قابل ترسیم باشد ماهیت آن به طور قطع سیاسی است. تا مشکل سیاسی ایران حل نشود، بهبود در وضعیت اقتصاد ، چه در سطح خرد و چه در سطح کلان، قابل تصور نیست.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">● <strong>در حوزه&zwnj; سیاسی</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در این عرصه، مشغولیت اول نظام تعیین تکلیف پرونده&zwnj; اتمی خواهد بود. در این سال باید معلوم شود که نظام اسلامی می&zwnj;خواهد &ndash; و اگر می&zwnj;خواهد آیا می&zwnj;تواند &ndash; به بمب اتمی دست یابد یا خیر. ادامه&zwnj; مذاکرات برای مذاکرات بیشتر ناممکن خواهد شد و دولت ایران در مقابل این گزینه&zwnj; سخت قرار می&zwnj;گیرد: ادامه&zwnj; فعالیت&zwnj;های هسته&zwnj;ای و مواجه شدن با خطر محاصره &zwnj;دریایی یا حمله &zwnj;نظامی و دیگر، عقب نشینی در پرونده &zwnj;اتمی و فراموش کردن رویای دستیابی (احتمالی) به سلاح هسته&zwnj;ای.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">هریک از این دو سناریو یک سری عواقب نافرجام برای نظام خواهند داشت: اگر حکومت ایران فعالیت&zwnj;های هسته&zwnj;ای خود را، آن گونه که جامعه&zwnj; بین&zwnj;المللی می&zwnj;خواهد ترک کند، این یک عقب نشینی استراتژیک خواهد بود که در پاره&zwnj;ای از رسانه&zwnj;ها از آن به عنوان &laquo;نوشیدن جام زهر&raquo; یاد می&zwnj;شود. این تعبیر که توسط روح&zwnj;الله خمینی، رهبر نظام، در پایان جنگ هشت ساله &zwnj;ایران و عراق در سال ۱۳۶۷ با &laquo;قبول آتش بس&raquo; مطرح شد، امروز می&zwnj;تواند برای جایگاه متزلزل خامنه&zwnj;ای بسیار مسئله&zwnj;ساز باشد و موقعیت به چالش کشیده شده او را به شدت متزلزل سازد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">افرادی مانند رفسنجانی و چهره&zwnj;های شاخص گروه&zwnj;های رقیب، با گرفتن مواضع معتدل&zwnj;تر در این باره، می&zwnj;توانند از موقعیت ضعیف شده &zwnj;خامنه&zwnj;ای استفاده کرده و زمینه &zwnj;برکناری تدریجی او را فراهم سازند. در این جا فقط بحث بر سر فرد او نیست، به خطر افتادن موقعیت خامنه&zwnj;ای یعنی زیر سوال رفتن منافع و منابع دست کم سه جناح که از دو دهه &zwnj;پیش، در خوب و بدهای تصمیم گیری&zwnj;های استراتژیک نظام، همدم و همخور بوده&zwnj;اند. عقب نشینی خامنه&zwnj;ای، به عنوان فرمانده&zwnj;کل قوا و ولی فقیه نظام، می&zwnj;تواند همزمان موقعیت سه جناح روحانیت محافظه کار سنتی، سپاه پاسداران و بزرگ بازاری&zwnj;های سنتی مانند موتلفه را شدیدا متزلزل کرده و راه را برای بازگشت جناح&zwnj;های معتدل&zwnj;تر درون نظام، مانند جریان رفسنجانی یا جناح اصلاح&zwnj;طلبان باز کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در این میان نباید به نقش بسیار فعال یک جریان جدید در درون ساختار نظام بی&zwnj;اعتنا بود: حلقه&zwnj; احمدی نژاد-مشایی بر آن است که با بهره&zwnj;گیری از قوه مجریه، حضور درازمدت خود در درون نظام را عملی سازد. این امر تا زمانی که مثلث بیت رهبری- سپاه و موتلفه قوی هستند، کار آسانی نیست. اما به محض تضعیف این سه ضلعی می&zwnj;توانیم شاهد هجومی سراسری از طرف جریان احمدی&zwnj;نژاد باشیم که برای کسب کرسی&zwnj;های دیگر قدرت خیز بردارد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">می&zwnj;بینیم که پرونده اتمی ایران فقط دارای یک جنبه &zwnj;فنی- تسلیحانی نیست که بخواهد رژیم را به پافشاری و سرسختی وادار سازد، بلکه دربرگیرنده &zwnj;یک جنبه&zwnj; سیاسی بسیار مشکل آفرین برای بخش مهم و مسلط حاکمیت در ایران نیز هست و به همین دلیل است که سال ۱۳۹۲ اهمیتی دو چندان می&zwnj;یابد. چون رژیم حاکم بر ایران، هم به مهلت زمانی برای حل مسئله&zwnj; اتمی خود می&zwnj;رسد و هم باید به این واسطه در درون خود، دچار شوکی نشود که زمینه&zwnj;ساز تغییرات ساختاری گردد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">آیا امکان مدیریت دوجانبه این پرونده وجود دارد؟ پاسخ وقتی دشوارتر می&zwnj;شود که شاهد هم&zwnj;زمانی این موضوع، که شاید خیلی هم تصادفی نباشد، با انتخابات خرداد ماه هستیم. شاید توضیح پیوند این دو موضوع یعنی سرنوشت پرونده&zwnj;اتمی از یکسو و چشم&zwnj;انداز انتخابات از سوی دیگر، خالی از فایده نباشد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/layeheh_budjeh_sal_92.jpg" style="width: 180px; height: 120px; float: right;" />دولت سهم بخش تولید از درآمدهای ناشی از حذف یارانه&zwnj;ها را پرداخت نکرده است و در بودجه &zwnj;دولت در سال ۱۳۹۲ هیچ مبلغی به معنای مشخص کلمه به بخش تولیدی اختصاص نیافته است. بسیاری از طرح&zwnj;های عمرانی در سال آینده یا به صورت راکد باقی می&zwnj;مانند یا تعطیل می&zwnj;شوند. این رکود تولیدی با خود، بیکاری عظیم شاغلان و پیوستن آنها به خیل میلیونی بیکاران را به دنبال خواهد آورد.</p> </blockquote> <p dir="RTL">بدیهی است که در صورت عدم عقب&zwnj;نشینی حکومت ایران از فعالیت&zwnj;های بحث برانگیز اتمی&zwnj;اش، تشدید تحریم&zwnj;ها، محاصره&zwnj; دریایی یا حمله نظامی در راه خواهد بود. هر یک از این&zwnj;ها می&zwnj;تواند به شکلی سناریو زیر سوال رفتن کل نظام را رقم زند: تشدید تحریم&zwnj;ها یعنی فروپاشی اقتصاد و انفجار اجتماعی تابع آن، محاصره &zwnj;دریایی یعنی قحطی کالاها و شورش پابرهنگان و حمله&zwnj;نظامی، یعنی امکان بازتولید مدل طالبان و عراق و لیبی.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در شق اول، نابودی نظام تقریبا حتمی است، مگر آن که معجزه&zwnj;وار از این مهلکه&zwnj;ها جان سالم به&zwnj;در برد، البته به طور قطع نه کلیت آن، بلکه تنها بخشی از آن که بتواند به سرعت خود را با واقعیت غیر قابل کنترل جدید تطبیق دهد و نقش ناجی یا چیزی شبیه به آن را ایفا کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در حالت عقب نشینی و نرمش در پرونده &zwnj;اتمی، موقعیت انحصاری قدرت برای مثلث بیت رهبری-سپاه-موتلفه باید به گونه&zwnj;ای مدیریت شود که خطر از دست دادن جایگاه این سه ضلع پیش نیاید. برای این منظور نظام باید بداند که بدشانسی هم&zwnj;زمانی انتخابات با این عقب&zwnj;نشینی ضروری را چگونه پیش برد که تبدیل به یک نبرد مهلک نشود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">● <strong>مسئله انتخابات پیش رو</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">انتخابات ریاست جمهوری خرداد ۱۳۹۲ شاید از پرحادثه&zwnj;ترین انتخابات و یا به طور کلی از مه&zwnj;مترین رویدادهای عمر سی و چهارساله&zwnj; نظام باشد. نه فقط به دلیل جنگ شدید میان جناح&zwnj;های قدرت&zwnj;طلب، بلکه به دلیل خطی که پیروز این انتخابات، برای آینده&zwnj; نظام ترسیم خواهد کرد. رهبری نظام می&zwnj;داند که اگر قرار باشد تن به یک عقب&zwnj;نشینی در پرونده&zwnj;اتمی بدهد، باید عقبه&zwnj; خود در درون نظام را امن سازد. یعنی آن که ریاست قوه &zwnj;مجریه را در دست خود داشته باشد و در نتیجه ضروری است که ریاست جمهوری را به دست فرد قابل اطمینان و گوش به فرمانی بسپارد. اما این فرد کیست؟ یا بهتر است بپرسیم که این جناح کدام است؟</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">با مرور مدعیان دستیابی به پست ریاست جمهوری می&zwnj;بینیم که صحنه بسیار شلوغ است و کار برای رهبر جمهوری اسلامی چندان ساده نمی&zwnj;نماید. موضوع فقط بیرون راندن رقبای سنتی و شناخته شده، مانند رفسنجانی و خاتمی نیست، بحث بر سر این است که آیا می&zwnj;توان از این مجموعه &zwnj;آشفته کسی را بیرون کشید که ناخدای کشتی نظام در تلاطم مذاکرات اتمی باشد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">واقعیت این است که دو جناح اصلاح&zwnj;طلبان به سردمداری محمد خاتمی و جناح میانه&zwnj;روها، با جلوداری اکبر هاشمی رفسنجانی، در موقعیت حساسی هستند. آنها یا باید با روحیه &zwnj;تهاجمی و خطر پذیری بالا پا به صحنه بگذارند تا این بار، نه برای نمایش و حرکت &laquo;زیر سایه &zwnj;رهبری&raquo;، بلکه برای ایفای یک نقش واقعی و پرماجرا وارد عمل شوند، یا این که خطر حدف همیشگی خویش از صحنه&zwnj;سیاسی کشور را بپذیرند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">اما آیا پتانسیل حرکت قاطع و تهاجمی در آنها هست؟ این جای تردید بسیار دارد. زیرا این دو نیرو در این سال&zwnj;ها سخت آسیب دیده&zwnj;اند و توان بازسازی خویش را نیافته&zwnj;اند. از سویی دیگر، جامعه نه حوصله، نه وقت و نه باور لازم برای وارد شدن به این گونه صف آرایی&zwnj;های نیروهای درون نظام را ندارد. علاوه بر این، آنها دشمنان زیادی را در درون نظام در مقابل خود دارند، که قادر به خطرآفرینی و وارد کردن آسیب&zwnj;های جدی به آنها هستند. در عین حال، از جانب این دو جناح &ndash; اصلاح&zwnj;طلبان و میانه&zwnj;روها - شاید خطر زیادی متوجه مثلث قدرت نباشد که می&zwnj;خواهد برای عقب&zwnj;نشینی خود از مذاکرات هسته&zwnj;ای، پشت جبهه &zwnj;خویش را مطمئن سازد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">اما امروز نیروی دیگری در صحنه است که می&zwnj;تواند بازی سه ضلعی بیت رهبری-سپاه-موتلفه را به طور خطرناکی به هم بزند: حلقه &zwnj;احمدی نژاد- مشایی، نیروی تازه نفسی که طعم قدرت را چشیده است؛ آن هم از نوع بی&zwnj;بند و بار و بی&zwnj;حساب و کتاب را. این نیرو با پایان دوره&zwnj; خدمت خود، یعنی دوره دوم ریاست جمهوری احمدی&zwnj;نژاد، قصد خروج از هرم قدرت را ندارد. می&zwnj;خواهد بماند که ماندگار شود. اما از آن جایی که اوضاع کشور بیش از حد آشفته است، این جناح فقط در صورتی می&zwnj;تواند بماند که بتواند نقشی راهبردی را برای آینده &zwnj;نظام ایفا کند و دیگر یک خدمتگزار ساده در قوه&zwnj; مجریه نباشد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/38335_653.jpg" style="width: 180px; height: 108px; float: right;" />حلقه&zwnj; احمدی نژاد- مشایی در صدد حضور درازمدت خود در درون نظام است و این تا زمانی که مثلث بیت رهبری- سپاه و موتلفه قوی باشد، کار آسانی نیست. در حالت عقب نشینی و نرمش در پرونده &zwnj;اتمی، موقعیت انحصاری قدرت برای مثلث بیت رهبری-سپاه-موتلفه باید به گونه&zwnj;ای مدیریت شود که خطر از دست دادن جایگاه این سه ضلع پیش نیاید. برای این منظور نظام باید بداند که بدشانسی هم&zwnj;زمانی انتخابات با این عقب&zwnj;نشینی ضروری را چگونه پیش برد که تبدیل به یک نبرد مهلک نشود.</p> </blockquote> <p dir="RTL">پس، برای جریان احمدی&zwnj;نژاد مهم است که قادر باشد در ماه&zwnj;های آینده، در حیاتی&zwnj;ترین پرونده &zwnj;نظام، یعنی پرونده اتمی در ماه&zwnj;های آینده نقش بیافریند. باند احمدی&zwnj;نژاد نیک می&zwnj;داند که اگر برنده&zwnj;انتخابات ریاست جمهوری ۹۲ باشد، از آن جا که جداسازی خود از خط مثلث مسلط را برجسته کرده، می&zwnj;تواند مدعی به دست گرفتن مذاکرات و روند آن باشد. یعنی بگوید که به طور مستقیم در این باره با آمریکا مذاکره خواهد کرد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این البته طرحی است که حلقه&zwnj;احمدی نژاد-مشایی در سر دارد اما آیا مثلث رهبری-سپاه و بازار اجازه&zwnj; پیاده شدن آن را خواهد داد؟ این همان سوالی است که جواب به آن، پاسخ تمام پرسش&zwnj;های دیگر در مورد آینده &zwnj;نظام را نیز در بردارد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">بدیهی است که سناریو مطلوب حلقه&zwnj;مشایی-احمدی نژاد کابوس مثلث قدرت است، حداقل اگر به پارامترهای بدیهی روی صحنه اکتفا کنیم چنین است. در این صورت روشن است که بیت رهبری با بهره&zwnj;وری از نیروی امنیتی، اطلاعاتی و نظامی سپاه از یکسو و نیروی تخریب&zwnj;گر و دردسرآفرین بازار از سوی دیگر و نیز اتکا به توپخانه&zwnj; تبلیغاتی روحانیت و ائمه جمعه و جماعات، در صدد برآید که راه را بر پیشروی مشایی به سوی کرسی ریاست جمهوری سد کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در یک تحلیل ظاهری این کار چندان دشوار هم نخواهد بود. اما فقط در یک تحلیل ظاهری است که چنین می&zwnj;نماید، وقتی به ابزارهای در اختیار تیم احمدی&zwnj;نژاد برای تقویت جبهه &zwnj;خویش در مقابل این سد نگاه می&zwnj;کنیم، باید موضوع را عمیق&zwnj;تربنگریم. تیم کنونی مشایی و احمدی&zwnj;نژاد برای دستیابی به هدف توصیف شده&zwnj; بالا از ابزارهایی به شرح زیر برخوردار است:</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">۱- اختیارات قانونی ناشی از کنترل دستگاه دولت: تا زمانی که احمدی&zwnj;نژاد به عنوان ریس جمهور در راس کار است، امکان بهره بردن از مجموعه &zwnj;امکانات دولت مانند استانداری&zwnj;ها، فرمانداری&zwnj;ها، وزارتخانه&zwnj;ها، پرسنل دولت و امثال آن برای این باند مهیاست. آیا آنها خود را از به کارگیری این امکانات محروم خواهند ساخت؟</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">۲- دستیابی به منابع مالی: با توجه به این که مدیریت درآمدهای دولت در دست این باند است، آنها می&zwnj;توانند این منابع را منطبق با جاه&zwnj;طلبی سیاسی خویش اختصاص دهند و خود را چندان درگیر عواقب درازمدت تصمیمات سیاسی-انتخاباتی خویش نکنند.</p> <p dir="RTL"> ۳- پشتیبانی لایه&zwnj;های پایین سپاه: این باند با میدان دادن به فرماندهان رده&zwnj; دوم سپاه توانسته است در درون این نیرو نیز برای خویش حمایتی دست و پا کند که در موقع خود به صحنه آورده خواهد شد. این می&zwnj;تواند به معنای برخورد این رده&zwnj;ها و نیروهای تحت امر آنها با سایر نیروهای سپاهی باشد که فرماندهان وفادار به خامنه&zwnj;ای می&zwnj;توانند بسیج کرده و برای سرکوب مخالفان مثلث قدرت به صحنه آورند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">۴- لایه&zwnj;های پیچیده&zwnj; متشکل از هسته&zwnj;های شبه نظامی: باند مشایی و احمدی&zwnj;نژاد با اتکاء به دانش و تجربه و نفوذ خود در میان نیروهای اطلاعاتی، امنیتی و بسیجی، گروه&zwnj;ها و هسته&zwnj;های عملیاتی را ترتیب داده&zwnj;اند که می&zwnj;توانند در زمان مناسب، مانند ۲۲ بهمن ۱۳۹۱ در قم، به سراغ رقبا و مزاحمان بروند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">۵- توان به خیابان کشیدن نیروهای محروم جامعه: احمدی&zwnj;نژاد و تیم او سال&zwnj;ها تجربه&zwnj; جلب حمایت محرومان از طریق توزیع برنج و سیب زمینی و امثال آن را دارند. این باند می&zwnj;تواند به نحو احسن از نقش حیاتی یارانه&zwnj;های نقدی در به خیابان کشیدن محرومان و مستمندان نیز بهره ببرد. همین موجب شده که مثلث یاد شده، از ترس سرازیر شدن پابرهنگان به خیابان&zwnj;ها، در برابر جریان احمدی&zwnj;نژاد بسیار دست به عصا حرکت کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">هر چند که تمام ابزارهای کنش باند احمدی&zwnj;نژاد به این پنج مورد ختم نمی&zwnj;شود اما همین موارد کافی است تا دریابیم که دست آنها برای دردسرسازی اساسی برای نظام خالی نیست. حال تصور کنیم که مثلث قدرت بخواهد در سال آتی و علیرغم تمام ریسک&zwnj;ها، مانع دستیابی جریان احمدی&zwnj;نژاد به قدرت شود. در این صورت باید منتظر یک سری از برخوردهای میان جناح&zwnj;ها بود که به سطح درگیری فیزیکی نیز خواهد کشید. اگر این درگیری&zwnj;ها به سرعت و با قاطعیت مهار نشود، بحرانی تمام عیار در انتظار نظام خواهد بود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/00000401767782.jpg" style="width: 180px; height: 126px; float: right;" />احمدی&zwnj;نژاد و تیم او تجربه&zwnj; چند ساله جلب حمایت محرومان از طریق توزیع برنج و سیب زمینی و امثال آن را دارند. این باند می&zwnj;تواند به نحو احسن از نقش حیاتی یارانه&zwnj;های نقدی در به خیابان کشیدن محرومان و مستمندان نیز بهره ببرد. همین موجب شده که مثلث یاد شده، از ترس سرازیر شدن پابرهنگان به خیابان&zwnj;ها، در برابر جریان احمدی&zwnj;نژاد بسیار دست به عصا حرکت کند.</p> </blockquote> <p dir="RTL">اما این مهره چینی&zwnj;ها و طراحی&zwnj;های صفحه&zwnj;شطرنج سیاسی کشور نمی&zwnj;تواند بدون نگاهی به چشم انداز وضعیت اجتماعی ایران در سال ۱۳۹۲ معنا یابد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">● <strong>موقعیت اجتماعی سال ۱۳۹۲</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">به نظر می&zwnj;رسد که در این سال ساختارهای اجتماعی کشور به چالش&zwnj;های جدی کشیده شوند. کاهش درآمدها در مقابل افزایش قیمت&zwnj;ها اقتصاد معیشتی را با وضعیتی سخت مواجه خواهد ساخت که می&zwnj;تواند برای بسیاری از خانواده&zwnj;ها نقطه&zwnj;پایان تحمل&zwnj;شان باشد. سبد خوراکی خانواده&zwnj;های ایرانی به این شکل آن قدر محدود خواهد شد که شاید دیگر چیزی در آن پیدا نشود تا فقرا و محرومان همچنان به تماشای برنامه&zwnj;های ماهواره مشغول و سرگرم بمانند. آن چه بسیاری از مقامات نظام در طول ماه&zwnj;های اخیر از آن ابراز نگرانی کرده بودند، یعنی شورش پابرهنگان، می&zwnj;تواند بروز کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این سال آبستن بدترین احتمالات خواهد بود: افزایش شمار فقرا و متکدیان، افزایش اعتیاد، افزایش مرگ و میر ناشی از عدم دسترسی به دارو و خدمات درمان، افزایش خودکشی، افزایش جرائم و جنایات، افزایش سرقت&zwnj;های مسلحانه (زورگیری و...)، افزایش طلاق و از هم پاشیدگی کانون خانواده، افزایش کودکان بی&zwnj;سرپرست، کودکان کار و کودکان خیابانی، افزایش تن فروشی همراه با کاهش سن متوسط فحشا، افزایش اعتیاد به مواد مخدر و الکل، افزایش دانش آموزان مجبور به ترک تحصیل، افزایش خودکشی، افزایش افسردگی و روان پریشی، افزایش دعوا و درگیری در سطح جامعه و... واقعیت&zwnj;هایی هستند که می&zwnj;توانند زندگی دهها میلیون ایرانی را دستخوش مخاطرات جدی سازند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">لایه&zwnj;های محروم و مزدبگیر جامعه اولین قشرهایی خواهند بود که در این میان آسیب دیده و به زیر خط فقر مطلق کشیده می&zwnj;شوند. به نظر نمی&zwnj;رسد که در سال آتی مسکن&zwnj;های کوچکی مانند کمک ۷۵ هزار تومانی و حتی دو برابر یا سه برابر کردن یارانه ها، غول تورم و افزایش ساعت به ساعت قیمت&zwnj;ها را خنثی سازند. میلیون&zwnj;ها ایرانی در سال آینده قربانی سوء تغذیه شده و قادر به پاسخگویی به حداقل&zwnj;های نیاز خود نخواهند بود. به این ترتیب می&zwnj;توان پیش&zwnj;بینی کرد که جو اجتماعی در طول سال آینده و احتمالا از همان ابتدای سال بسیار متشنج خواهد بود. مناطق فقیرنشین و حاشیه نشین&zwnj;های شهرها از جمله مناطقی هستند که مستعد جرقه&zwnj;ای برای انفجار خواهند بود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>نتیجه&zwnj;گیری </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در سال ۱۳۹۱ ساختار اقتصادی کشور چند شوک به خود دید که آرامش سیاسی و نیز نظم اجتماعی را به خطر انداخت. دولت در این سال با مدیریت روز به روز و نیز با بهره&zwnj;گیری از سرکوب توانست سال را به زحمت به سوی پایان برد. در سال ۱۳۹۲ اما ساختار اقتصادی می تواند تحت فشار تحریم&zwnj;ها و سوء مدیریت و نبود سرمایه و تولید ثروت فرو بپاشد، در این صورت جامعه دست به یک واکنش قوی خواهد زد و این با خود ساختار سیاسی کشور را به چالش خواهد طلبید.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">انفجار اجتماعی در سال آتی به صورت یک احتمال قوی مطرح خواهد بود. شورش&zwnj;های محتمل بستگی به این دارند که نیرویی در درون جامعه بتواند آن را هدایت و سازماندهی کند. هر نیرویی که بتواند شورش&zwnj;های احتمالی سال ۱۳۹۲ را سازماندهی کند، آن را هدایت نیز خواهد کرد. اگر این کار توسط یک نیروی دولتی انجام شود ممکن است شورشی&zwnj;ها دستمایه&zwnj; تسویه&zwnj;حساب&zwnj;های آن چنانی میان جناح&zwnj;های رقیب درون نظام شوند. اگر هدایت و سازماندهی شورش&zwnj;ها توسط یک نیروی سیاسی برانداز و یا یک نیروی اجتماعی تغییرطلب انجام شود می&zwnj;توان انتظار داشت که حرکت&zwnj;های اعتراضی احتمالی در این سال موجودیت نظام حاکم را به خطر بیاندازد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در این سال چندین پرسش باید پاسخ&zwnj;های مشخص و عملی خود را بیابد:</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <ul> <li dir="RTL"> <span dir="RTL">- آیا پرونده &zwnj;اتمی ایران تعیین تکلیف می&zwnj;شود؟ </span></li> <li dir="RTL"> <span dir="RTL">- آیا حکومت ایران شرایط غرب برای برقراری روابط عادی را پذیرا می&zwnj;شود؟ </span></li> <li dir="RTL"> <span dir="RTL">- آیا باندهای درون نظام می&zwnj;توانند در یک نبرد نهایی پیروز میدان را تعیین کنند؟ </span></li> <li dir="RTL"> <span dir="RTL">- کدام جناح درون حاکمیت خواهد بود که هدایت استراتژیک نظام را بر عهده خواهد گرفت؟ </span></li> <li dir="RTL"> <span dir="RTL">- چه کسی پیروز انتخابات ریاست جمهوری خرداد ۱۳۹۲ خواهد بود؟ </span></li> <li dir="RTL"> <span dir="RTL">- آیا اصولا انتخاباتی برگزار خواهد شد؟ </span></li> <li dir="RTL"> <span dir="RTL">- آیا اقتصاد ایران می&zwnj;توان این وضعیت نامتعین و بحرانی خود را در سال آتی ادامه دهد؟ </span></li> <li dir="RTL"> <span dir="RTL">- آثار و عوارض فروپاشی اقتصاد کشور در زیر بار تحریم&zwnj;ها چه خواهد بود؟ </span></li> <li dir="RTL"> <span dir="RTL">- آیا تحریم&zwnj;ها تشدید خواهند شد و به سوی محاصره &zwnj;دریایی پیش خواهند رفت؟ </span></li> <li dir="RTL"> <span dir="RTL">- آیا ممکن است تاسیسات اتمی ایران مورد حمله&zwnj; نظامی قرار گیرد؟ </span></li> <li dir="RTL"> <span dir="RTL">- آیا غرب به سوی سیاست تغییر رژیم خواهد رفت؟ </span></li> <li dir="RTL"> <span dir="RTL">- در صورت گزینش استراتژی تغییر رژیم، چه نیرویی به عنوان جایگزین مطرح خواهد شد؟ </span></li> <li dir="RTL"> <span dir="RTL">- آیا نیروهای اجتماعی محروم جامعه در این سال همچنان در سکوت فقر و گرسنگی را تحمل خواهند کرد؟ </span></li> <li dir="RTL"> <span dir="RTL">- آیا این احتمال وجود دارد که شورش&zwnj;های پابرهنگان به راه بیافتد؟ </span></li> <li dir="RTL"> <span dir="RTL">- در صورت بروز شورش&zwnj;های اجتماعی چه نیرویی آنها را هدایت خواهد کرد؟ </span></li> <li dir="RTL"> <span dir="RTL">- آیا ساختار امنیتی حکومت قادر به مهار شورش&zwnj;های احتمالی خواهند بود؟ </span></li> <li dir="RTL"> <span dir="RTL">- آیا کیفیت و کمیت شورش&zwnj;ها می&zwnj;تواند آینده&zwnj; نظام را به خطر بیاندازد؟ </span></li> <li dir="RTL"> <span dir="RTL">- و سرانجام، در سایه&zwnj; ترکیبی از همه این رویدادهای ممکن، سرنوشت ایران چه خواهد شد؟ </span></li> </ul> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">با نگاهی به این سوالات در می&zwnj;یابیم که سال ۱۳۹۲ یک سال معمولی نیست، سالی است مهم و تعیین&zwnj;کننده.</p> https://archive.radiozamaneh.com/politics/2013/03/17/25299#comments کورش عرفانی گردش سال ۱۳۹۲ گوی سیاست Sun, 17 Mar 2013 08:05:29 +0000 politics 25299 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/society/humanrights/2013/02/27/24851 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/society/humanrights/2013/02/27/24851" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-sartitr"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> نگاهی به نشان‌های بروز احتمالی خیزش‌های معیشتی در ایران </div> </div> </div> <div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> کورش عرفانی </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="277" height="184" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/kopan.jpg?1362048975" /> </div> </div> </div> <p dir="RTL">کورش عرفانی<strong> - </strong>روز <span dir="LTR">سه&zwnj;</span>شنبه نهم اسفند، مجلس شورای اسلامی تصویب که دولت موظف است تا کالاهای اساسی نظیر برنج، روغن و گوشت را &laquo;بین فقرا و افراد کم درآمد&raquo; توزیع کند.</p> <!--break--><!--break--><p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این نخستین&zwnj;بار است که در عمر سی و چهارساله جمهوری اسلامی، نظام در صدد برآمده است با رجوع دوباره به سیستم سهمیه بندی (توزیع کالا با کوپن) کنار گذاشته شده، به توزیع کالاهای اساسی میان مردم بپردازد. چرا حکومت ایران به این مرحله رسیده است؟ چه اتفاقی در درون جامعه روی داده یا در آستانه روی دادن است که دولت ایران باز اینگونه بدون برنامه و با شتاب درصدد برآمده برنج و گوشت میان بخشی از جمعیت توزیع کند؟</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>بستر اجتماعی و اقتصادی کشور </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">وقتی دولت محمود احمدی&zwnj;نژاد در سال ۱۳۸۴ روی کار آمد، درآمد نفت ایران برابر با ۳۶ میلیارد دلار بود. به زودی و در آستانه&zwnj; بحران جهانی قیمت سوخت در بازارهای بین المللی روبه افزایش گذاشت و این سبب شد که در طول شش سال دولت وی چیزی معادل ۳۳۸ دلار در آمد برای خود داشته باشد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL">چندی پیش &laquo;حسین کمالی&raquo; دبیر کل &laquo;حزب اسلامی کار&raquo; اعلام داشته بود که در کشور ۲۵۰ هزار زندانی در حبس هستند که ۲۸ درصد آنها &ndash; یعنی چیزی حدود ۷۰ هزار نفر آنها- به دلیل سرقت در زندان&zwnj;ها به&zwnj;سر می&zwnj;برند. افزایش سرقت&zwnj;ها با وجود تمام خطراتی که در بر دارد و می&zwnj;تواند به دستگیری و حبس در زندان&zwnj;های بدنام و مخوف و یا حتی مجازات و قطع دست و پا و اعدام ختم شود، به خوبی نشان می&zwnj;دهد که بخش قابل توجهی از جمعیت حاضر است برای تنازع بقا این خطر را به جان بخرد. این نمی&zwnj;تواند باشد مگر به دلیل فقر و تنگدستی و گرسنگی.</p> </blockquote> <p dir="RTL">به این ترتیب، از سال ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۰ به ترتيب، ۴۶.۶ ميليارد، ۵۷.۷۱۹ ميليارد، ۶۶.۲۱۴ ميليارد، ۸۷.۰۵۰ ميليارد، ۵۶.۳۴۱ ميليارد و ۷۱.۵۷۱ ميليارد دلار بوده است[۱]. این درآمد به جای سرمایه&zwnj;گذاری روی تاسیسات زیربنایی، روی مصرف&zwnj;گرایی و نیز واردات گسترده و رانت&zwnj;خواری گذاشته شده است و لذا به هدر می&zwnj;رود. حاصل آن یک جامعه است که به طور کاذب و بدون آن که به تولید ثروت روی آورده باشد با خرج کردن ثروت خود به یک مصرف&zwnj;گرایی بی&zwnj;سابقه روی آورد. در این سال&zwnj;ها (۱۳۸۵-۱۳۸۸) کشور در نوعی جنون پولی به سر می&zwnj;برد. کسب درآمد آسان و زمینه&zwnj;های خرج کردن آن فراوان شده است. این امر سبب شد که ظرف هشت سال گذشته میزان نقدینگی در ایران شش برابر شود و در حال حاضر در آستانه ۴۲۰ هزار میلیارد تومان قرار دارد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در طول چهار سال نخست دوره&zwnj; ریاست جمهوری محمود احمدی&zwnj;نژاد، پدیده&zwnj;هایی مانند &laquo;<a href="http://banki.ir/saderat/1266"><strong>وام&zwnj;های زود بازده</strong></a>&raquo; سبب شد که حجم بالایی از پول به دست جامعه بیافتد. یعنی حتی لایه&zwnj;های پایین طبقه&zwnj; متوسط و نیز بخشی از قشرهای کم درآمد نیز موفق شدند به آسانی وام&zwnj;هایی را دریافت کنند که نه به طور واقعی برای یک طرح تولیدی یا فعالیت اقتصادی منجر به تولید، بلکه برای سفر به کربلا و مکه، خرید خانه&zwnj;ای کوچک، مسافرت&zwnj;های منظم به مناطق خوش و آب و هوای ایران، خرید فرش و مبل و نوسازی خانه و افزودن یک اتاق به طبقه&zwnj; بالا و یا خرید کالاهای الکترونیک و نیز شوهر دادن دختر دم بخت خویش و... هزینه شوند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این بهشت کاذب که بازارهای ایران را به دنیای ایده&zwnj;آل واردکنندگان چینی و ایرانی و اماراتی و ترک تبدیل کرده بود سه-چهارسالی بیشتر دوام نیاورد. با آغاز بحران اقتصادی سرمایه&zwnj;داری جهانی و کاهش تقاضا برای خرید نفت درآمدهای دولت در ایران از سال ۱۳۸۷ و نیمه&zwnj; اول ۱۳۸۸ کاهش یافت. جنبش سبز که در پی انتخابات پر مسئله&zwnj; خرداد ۸۸ پیش آمد، مدیریت اقتصادی کشور را از دست دولت فاقد مشروعیت بیرون آورد. از آن پس، آن چه دولت می&zwnj;توانست صورت دهد عبارت بود از &laquo;کنترل اوضاع کشور و پیش بردن روزمره&zwnj; اقتصاد رو به تضعیف ایران&raquo;. این وضعیت نابه&zwnj;سامان دولت را با یک روند کاهنده&zwnj; درآمدها روبه&zwnj;رو ساخت. دولت با درک چشم&zwnj;انداز سیاهی که در انتظارش بود به یک طرح کهنه و خطرناک روی آورد: &laquo;<a><strong>طرح هدفمندی یارانه&zwnj;ها</strong></a>&raquo;. باید یادآور شویم که ایده&zwnj; هدفمند ساختن یارانه&zwnj;ها سال&zwnj;ها در کشوی میز دولت&zwnj;های پیاپی رفسنجانی و خاتمی و احمدی&zwnj;نژاد دوره&zwnj; اول خاک می&zwnj;خورد. بارها و بارها صحبت از آن شده بود، زیرا این طرح مورد حمایت &laquo;صندوق جهانی پول&raquo;[۲]و &laquo;بانک جهانی&raquo;[۳] بود و به همین دلیل جلب نظر مثبت آنها برای دریافت وام از این نهادهای بین&zwnj;المللی مهم بوده است. این طرح هربار به عنوان خطری مهم ارزیابی می&zwnj;شده است: خطر بروز نارضایتی&zwnj;های اجتماعی.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>طرح هدفمندی یارانه&zwnj;ها</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در سال ۱۳۸۹ موقعیت دولت احمدی&zwnj;نژاد به گونه&zwnj;ای نبود که بخواهد این ملاحظات را مد نظر داشته باشد. آن چه در آن زمان برای حکومت اهمیت داشت، در ورای کارکردهای سیاسی طرح هدفمندی یارانه&zwnj;ها، برداشتن بار مالی سنگین پرداخت سوبسید از دوش دولت و انداختن آن به روی شانه&zwnj;های ملت بود؛ امری که شاید در آن شرایط به عنوان نجات&zwnj;بخش دولتِ رو به ورشکستگی ضروری وغیر قابل گذشت جلوه می&zwnj;داد. به همین خاطر از دی ماه ۱۳۸۹ این طرح آغاز شد. قیمت&zwnj;ها رو به افزایش گذاشت و قرار بر این شد که ماهیانه مبلغ ۴۵ و ۵۰۰ تومان یارانه&zwnj; نقدی به بیش از هفتاد میلیون ایرانی پرداخت شود. از آن زمان این یارانه&zwnj;ها ثابت مانده است، اما قیمت&zwnj;ها در برخی موارد در حد چند صد درصد افزایش یافته&zwnj;اند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/index.jpg" style="width: 180px; height: 120px; float: right;" /></p> <p dir="RTL">کاهش امنیت اجتماعی به دلیل فقر گسترش یافته می&zwnj;رود تا زمینه را برای پیدایش حرکت&zwnj;هایی فراهم سازد که در صورت بروز می&zwnj;تواند خصلت ساختارشکن به خود بگیرد. افزایش قیمت&zwnj;ها، عدم افزایش متناسب دستمزدها و کاهش شدید قدرت خرید به همراه بیکاری و ناامیدی از بهبود اوضاع، توده&zwnj;های جامعه را به سوی ارتکاب به جرایم و سرقت&zwnj;هایی که حتی شکل مسلحانه پیدا کرده&zwnj;اند هل داده است.</p> </blockquote> <p dir="RTL">زمانی که طرح هدفمندی یارانه&zwnj;ها آغاز شد ارزش دلار معادل هزار و ۱۵۰ تومان بود. با این حساب، ارزش دلاری یارانه&zwnj;های نقدی برای هر نفر تقریباً معادل ۴۰ دلار بود. این روند، به تناسب افزایش قیمت&zwnj;ها به جایی رسیده است که امروز با داشتن دلاری که با قیمت آزاد خود در حدود چهار هزار تومان میل می&zwnj;کند معادل ۱۰ دلار بیشتر نیست. به عبارت دیگر در عرض دو سال، قدرت خرید قائل به یارانه&zwnj;های نقدی ماهیانه، به یک چهارم تقلیل یافته است. این در حالی است که قیمت بسیاری از کالاها چند برابر شده است. پس، دو پدیده به طور همزمان مشاهده شده است: نخست افزایش بی&zwnj;سابقه&zwnj; قیمت&zwnj;ها به ویژه در زمینه&zwnj; مواد غذایی و دیگری، کاهش قدرت خرید که تابعی از تورم است. یگانه راه جبران کمبودهای ناشی از این وضعیت، افزایش درآمدهاست، اما همگی می&zwnj;دانیم که دستمزدها در طول این دو سال افزایش چندانی نداشته است. کسانی نیز که با اتکا به یارانه&zwnj;های نقدی عمر می&zwnj;گذرانند با کاهش ۷۵ درصدی ارزش دلاری مبلغ دریافتی&zwnj;شان مواجه هستند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این کاهش قدرت خرید زمانی شکل فاجعه&zwnj;آمیز می&zwnj;گیرد که به گسترش بیکاری و از دست دادن منابع مالی ناشی از کار حرفه&zwnj;ای توجه کنیم. با یک نرخ بیکاری که به راحتی در اطراف ۳۵ تا ۴۰ درصد جمعیت در سن کار حرکت می&zwnj;کند می&zwnj;توانیم باور داشته باشیم که قشرهای مهمی در کشور در حال از دست دادن توانایی مالی برای تامین هزینه&zwnj;های معیشی خود هستند و به زیر خط فقر و برخی دیگر به زیر خط فقر مطلق کشیده می&zwnj;شوند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>بازتاب اجتماعی فقر اقتصادی </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این روند فزاینده اینک مسئله&zwnj;ساز شده است. یعنی لایه&zwnj;های اجتماعی پرشماری را به زیر خط تامین حداقل&zwnj;ها کشیده است. شاید این موضوع از حیث اخلاقی و انسانی برای سران رژیم چندان اهمیتی نداشته باشد، ولی بی&zwnj;شک آنچه آنها را به شدت نگران می&zwnj;کند وجه امنیتی موضوع است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این در جامعه شناسی پدیده&zwnj;ای شناخته شده است که با افزایش فقرا در جامعه و تنگ شدن حلقه&zwnj; معیشتی به دور خانواده&zwnj;های تنگدست، گرایش در میان آنان برای زیر پا گذاشتن هنجارهای اجتماعی و قانون، در جهت تامین نیازهایشان افزایش می&zwnj;یابد. این پدیده امروز در حال نشان دادن خویش در ایران است و مسئولان امر به نحوی غیر مستقیم اما روشن به بیان آن پرداخته&zwnj;اند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">بر اساس گزارش&zwnj;های متعددی که انتشار آنها به صورت روزانه در آمده در سراسر کشور &laquo;جرایم&raquo; و سرقت&zwnj;ها رو به افزایش گذاشته است. چندی پیش &laquo;حسین کمالی&raquo; دبیر کل &laquo;<a href="http://khabarfarsi.com/ext/4472117"><strong>حزب اسلامی کار</strong></a>&raquo; اعلام داشته بود که در کشور ۲۵۰ هزار زندانی در حبس هستند که ۲۸ درصد آنها &ndash; یعنی چیزی حدود ۷۰ هزار نفر آنها- به دلیل سرقت در زندان&zwnj;ها به&zwnj;سر می&zwnj;برند. افزایش سرقت&zwnj;ها با وجود تمام خطراتی که در بر دارد و می&zwnj;تواند به دستگیری و حبس در زندان&zwnj;های بدنام و مخوف و یا حتی مجازات و قطع دست و پا و اعدام ختم شود، به خوبی نشان می&zwnj;دهد که بخش قابل توجهی از جمعیت حاضر است برای تنازع بقا این خطر را به جان بخرد. این نمی&zwnj;تواند باشد مگر به دلیل فقر و تنگدستی و گرسنگی.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/goshtvamorgh.jpg" style="width: 180px; height: 108px; float: right;" /></p> <p dir="RTL">مردم صحبت از &laquo;قاپ زدن&raquo;&zwnj;های متعدد می&zwnj;کنند. در کنار &laquo;کیف قاپ&zwnj;زنی&raquo; پدیده&zwnj;های نوظهوری مانند &laquo;گوشت قاپ&zwnj;زنی&raquo;، &laquo;مرغ قاپ&zwnj;زنی&raquo; وحتی &laquo;نان قاپ&zwnj;زنی&raquo; در حال گسترش است. به کسانی که از قصابی&zwnj;ها بیرون می&zwnj;آیند هشدار داده می&zwnj;شود که مراقب موتورسوارانی که در گوشه و کنار در کمین هستند تا گوشت خریداری شده&zwnj; آنها را قاپ بزنند باشند.</p> </blockquote> <p dir="RTL">یک وب&zwnj;سایت که در داخل کشور مدیریت می&zwnj;شود، به نام &laquo;<a href="http://www.ghatreh.com/news/nn13055895/%D8%B3%D8%B1%D9%82%D8%AA-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%D8%AA%D9%88%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A7-%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%25"><strong>قطره</strong></a>&raquo; در بررسی این پدیده به فراگیر شدن موضوع به این صورت اشاره می&zwnj;کند: &laquo;لازم نیست برای ثبت میزان سرقت&zwnj;های خرد در جامعه خیلی به سختی افتاد و دنبال آمار و ارقام&zwnj; دستگاه&zwnj;های نظام بود. این روزها در فروشگاه&zwnj;های زنجیره&zwnj;ای و بزرگ شهرها، آنچه بیش از همه به چشم می&zwnj;خورد، کنترل&zwnj;های خرید شهروندان و افزایش دوربین&zwnj;های مدار بسته&zwnj;ای است که سعی بر کنترل سرقت&zwnj;های خرد دارند. اما هنوز بخشی از انتهای آمار فروش&zwnj;های روزانه فروشگاه&zwnj;ها را کالاهایی تشکیل می&zwnj;دهند که فروش آنها ثبت نشده اما از فروشگاه خارج شده&zwnj;اند. این یعنی همان سرقت&zwnj;های خرد که مشابه آن را می&zwnj;توان در فروشگاه&zwnj;های محلی و حتی سرقت&zwnj;های خیابانی نیز مشاهده کرد<span dir="LTR">.</span>&raquo;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این واقعیت&zwnj;ها در قالب مکالمات روزمره&zwnj; مردم نیز در این سوی و آن سوی مطرح است. مردم صحبت از &laquo;قاپ زدن&raquo;&zwnj;های متعدد می&zwnj;کنند. در کنار &laquo;کیف قاپ&zwnj;زنی&raquo; پدیده&zwnj;های نوظهوری مانند &laquo;گوشت قاپ&zwnj;زنی&raquo;، &laquo;مرغ قاپ&zwnj;زنی&raquo; وحتی &laquo;نان قاپ&zwnj;زنی&raquo; در حال گسترش است. به کسانی که از قصابی&zwnj;ها بیرون می&zwnj;آیند هشدار داده می&zwnj;شود که مراقب موتورسوارانی که در گوشه و کنار در کمین هستند تا گوشت خریداری شده&zwnj; آنها را قاپ بزنند باشند. بر اساس آمار رسمی فقط از یکی از فروشگاه&zwnj;های زنجیره&zwnj;ای به نام &laquo;شهروند&raquo; متعلق به شهرداری تهران هر ماه دست کم ۶۰۰ میلیون تومان دزدی صورت می&zwnj;گیرد که غالب آنها مواد پروتئینی و خوراکی است. این دزدی&zwnj;ها که از آنها به نام &laquo;سرقت&zwnj;های خرد&raquo; نام برده می&zwnj;شود در حال افزایش و دست کم بیش از ۲۱ درصد نسبت به سال گذشته رشد کرده است. در برخی موارد مانند سرقت خودرو میزان افزایش به بیش از ۴۳ درصد بالغ می&zwnj;شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">افشای خبرهای متعدد در مورد دزدی&zwnj;، اختلاس&zwnj; و سوء استفاده&zwnj;های میلیاردی مسئولان و مقامات کشور هرگونه حس اعتماد و ضرورت کار و زحمت برای کسب درآمد را در میان مردم از میان برده است. به طریقی که بسیار برای خود این &laquo;حق&raquo; را قائل می&zwnj;شوند که همانند آنها که بر راس قدرتند از راه&zwnj;های غیر قانونی و حتی غیر اخلاقی به ثروت و پول دسترسی پیدا کنند. استفاده از برق مجانی و نیز عدم پرداخت قبوض خدمات دولتی فراوان است. در این شرایط، ثبات رفتاری اعضای جامعه به شدت دستخوش تحول منفی می&zwnj;شود. مردم در یک جو ترس و بی&zwnj;اعتمادی فرو می&zwnj;روند و این امر لطمه&zwnj; مهمی به تمامی صورت&zwnj;های روابط اجتماعی در سطوح خرد جامعه وارد می&zwnj;سازد. مردم که به واسطه گرانفروشی&zwnj;های متعدد، خود را در نوعی بن&zwnj;بست می&zwnj;بینند نسبت به هرگونه ستم اجتماعی حساس می&zwnj;شوند. آنها احساس می&zwnj;کنند که از هر سو دارند غارت می&zwnj;شوند: به وسیله&zwnj; یک میوه فروش که به خود اجازه می&zwnj;دهد هر روز قیمت&zwnj;ها را آنگونه که لازم می&zwnj;داند بالا ببرد، به وسیله&zwnj; راننده&zwnj;ی تاکسی که هر روز میزان کرایه را هر گونه بخواهد تعیین می&zwnj;کند، به وسیله&zwnj; دولت که خدماتی مانند آب و برق و گاز را با افزایش&zwnj;های بی&zwnj;منطق ارائه می&zwnj;دهد و علاوه بر آن می&zwnj;خواهد مبنای درآمد سال ۹۲ خود را بر مالیات بگذارد، همه و همه. اینگونه است که این حس ستمدیدگی هر روز عمیق&zwnj;تر می&zwnj;شود، تا جایی که در نهایت شهروندان برای تخلیه این حس مورد ظلم واقع شدن در صدد برمی&zwnj;آیند که واکنشی عصبی را نشان دهند. این خشم عمومی است که سران نظام را اینک به شدت به وحشت انداخته است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>ترس جبهه عوض می&zwnj;کند</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">روز سه&zwnj;شنبه نهم اسفند مجلس شورای اسلامی در حرکتی که می&zwnj;توان به خوبی تشخیص داد نمودی از ترس و وحشت دستگاه حاکمه است به دولت دستور داد که به لایه&zwnj;های فقیر مردم با سیستمی که باید به همان نظام کوپنی شباهت داشته باشد کمک&zwnj;هایی را درجهت تامین مواد خوراکی آنها ارائه دهد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">بر اساس این طرح قرار است که بین مردم کالاهایی مانند برنج و روغن و گوشت توزیع شود. اکثریت مطلق مجلس به این طرح رای مثبت داد تا دولت در ضرورت اجرای آن به خود شک راه ندهد. یکی از نمایندگان مجلس به نام <a href="http://www.bbc.co.uk/persian/business/2013/02/130224_l01_majlis_coupon_subsidies.shtml">عبدالرضا مصری نماینده کرمانشاه</a>، در توجیه این طرح می&zwnj;گوید: &laquo;در وضعیت کنونی اقتصاد کشور لازم است برای حمایت از افرادی که ضعیف بوده و قدرت خرید کمی دارند تدابیری چون اجرای این طرح داشته باشیم.&raquo;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این اقدام جدای از ابتکار عمل دیگری است که توافق بر سر آن میان مجلس و دولت حاصل شده است و براساس آن قرار است که چند ده میلیون ایرانی مبلغی معادل ۷۰ هزار تومان به مناسبت شب عید داده شود. این مبلغ قرار است مسکنی باشد برای کاهش درد افزایش قیمت&zwnj;ها که به طور معمول در ماه آخر سال خود را نشان می&zwnj;دهد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/kopon.jpg" style="width: 150px; height: 209px; float: right;" /></p> <p dir="RTL">اینک مشخص نیست که بدون دستیابی به منابع مالی جدید و آنی، دولت چگونه قرار است طرح پرداخت کوپنی کالاهای اساسی به محرومان جامعه را تامین بودجه کند. این در رسانه&zwnj;های دولتی به طور واضحی اعلام شد که پرداخت ۷۰ هزارتومان عیدی استثنایی با اجازه&zwnj; &laquo;بیت رهبری&raquo; از منبعی که زیر نظر خودش اداره می&zwnj;شود، یعنی &laquo;صندوق توسعه&zwnj; ملی&raquo; ارائه خواهد شد. این صندوق شاید جزو آخرین پولدانی&zwnj;های حکومت ایران باشد که با آن دیگر، نه توسعه&zwnj; ملی، که حفظ امنیت ملی قرار است مورد نظر قرار گیرد.</p> </blockquote> <p dir="RTL">همه&zwnj; این طرح&zwnj;های مسکن در شرایطی مورد تصمیم گیری&zwnj;های هماهنگ شده یا نشده قرار می&zwnj;گیرد که شک و تردید جدی درباره&zwnj; تامین منابع مالی آن موجود است. دولت بر آن بود که با اجرای &laquo;فاز دوم طرح هدفمندی یارانه&zwnj;ها&raquo; میلیاردها تومان پول از طریق افزایش نرخ حامل&zwnj;های انرژی به صندوق خود وارد سازد و از آن سوی، بخشی از آن را به عنوان افزایش یارانه&zwnj;ها، تا مرز سه برابر، به جامعه بازگرداند، اما نمایندگان مجلس با آگاهی بر نتایج خطرآفرین چنین طرحی، به طور قانونی اجرای آن را مانع شدند. اینک مشخص نیست که بدون دستیابی به منابع مالی جدید و آنی، دولت چگونه قرار است طرح پرداخت کوپنی کالاهای اساسی به محرومان جامعه را تامین بودجه کند. این در رسانه&zwnj;های دولتی به طور واضحی اعلام شد که پرداخت ۷۰ هزارتومان عیدی استثنایی با اجازه&zwnj; &laquo;بیت رهبری&raquo; از منبعی که زیر نظر خودش اداره می&zwnj;شود، یعنی &laquo;صندوق توسعه&zwnj; ملی&raquo; ارائه خواهد شد. این صندوق شاید جزو آخرین پولدانی&zwnj;های حکومت ایران باشد که با آن دیگر، نه توسعه&zwnj; ملی، که حفظ امنیت ملی قرار است مورد نظر قرار گیرد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>وحشت از شورش</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">آنچه به شدت نگرانی سران و مقامات رژیم را برانگیخته است خطر شورش&zwnj;هاست. شورش&zwnj;های اجتماعی شکلی از قیام هستند که در آن، بخشی از جمعیت که سخت ناراضی است، با زیر پاگذاشتن تمام هنجارها و محدودیت&zwnj;های قانونی، برای ابراز خشم و نفرت خود وارد صحنه می&zwnj;شود و به تخلیه&zwnj; سرخوردگی&zwnj;های خویش، در قالب یک کنش قاطع می&zwnj;پردازد. در ورای مسکن&zwnj;های کوتاه مدت، نظام جمهوری اسلامی که از ارائه&zwnj; راهکاری بنیادین برای خروج از بن بست اقتصادی جامعه عاجز است تمام وزن و تلاش خود را روی سرکوب قرار داده است تا با ایجاد وحشت و ترس، تا آنجا که ممکن است بروز این شورش را به تاخیر بیاندازد. برخی از راهکارهای مورد استفاده&zwnj; رژیم در شرایط فعلی چنین است:</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">۱- دستگیری&zwnj;های گسترده&zwnj; جوانان و نیز قشری که به طور معمول در شورش&zwnj;ها نقش فعالی را ایفا می&zwnj;کند. رژیم این قشر را &laquo;اراذل و اوباش&raquo; می&zwnj;نامد. صحبت بر سر بخشی از جامعه است که به طور معمول سه خصوصیت دارد: &laquo;جوانی&raquo;، &laquo;بیکاری&raquo; و &laquo;فقر&raquo;. به همین دلیل، چیز زیادی ندارد که از دست دهد و اگر شرایط مهیا باشد از خود گستاخی بی&zwnj;مانندی نشان می&zwnj;دهد. در حال حاضر گشت&zwnj;های انتظامی تقویت شده&zwnj; حکومتی به طور روزانه این جوانان را بازداشت می&zwnj;کند و آنها را در شرایطی بسیار حقارت&zwnj;آمیز به معرض نمایش عموم می&zwnj;گذارند تا ترس را در جامعه پراکنده کنند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">۲- بازداشت بخش&zwnj;هایی از جامعه که می&zwnj;توانند در این شرایط نقش هدایتگر و خط دهنده را داشته باشند. این&zwnj;ها شامل روزنامه&zwnj;نگاران، وکلای مدافع حقوق بشر، فعالان اجتماعی، زندانیان سیاسی سابق یا خانواده&zwnj;های زندانیان سیاسی هستند. وحشت رژیم از این است که با بروز شورش&zwnj;ها این لایه&zwnj;های اجتماعی یا فرهنگی بتوانند نقش کنشگر و هدایتگر شورش&zwnj;ها را در مسیر تبدیل آن به یک جنبش برانداز بر عهده داشته باشند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">۳- حملات پیاپی به محلات و ساکنان این سوی و آن سوی شهرهای بزرگ برای ایجاد رعب و وحشت با اقداماتی مانند جمع&zwnj;آوری ماهواره&zwnj;ها یا مبارزه با &laquo;نمادهای فساد&raquo; مانند حمله به بوتیک&zwnj;ها برای برداشتن مانکن&zwnj;ها از پشت ویترین&zwnj;ها. هدف این است که جامعه را در فضای رعب و وحشت فرو ببرند و تمایل به اعتراض و شورش را در مردم به خشم آمده کاهش دهند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">۴- با افزایش تعداد اعدام&zwnj;ها در زندان&zwnj;ها و نمایش عمومی انسان&zwnj;کشی در خیابان&zwnj;ها به ترس&zwnj;آفرینی می&zwnj;پردازند و شوک روانی به جامعه وارد می&zwnj;سازند تا ترس و یاس حاکم شود.</p> <blockquote><p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در کشورهایی مانند ایران که میلیاردها دلار از ثروت&zwnj;های مردم هرساله توسط اقلیتی به تاراج می&zwnj;رود در صورتی که حکومت نتواند حداقل&zwnj;های معیشتی را برای جامعه تامین سازد، واکنش عصبی مردم حتمی است. بروز آن فقط موضوع زمان است و نیز آمادگی عنصر روانی که با شرایط سخت مادی گره بخورد و زاینده خیزش&zwnj;های تند اعتراضی باشد.</p> </blockquote> <p dir="RTL">۵- با ترویج &laquo;خرافه&zwnj;گرایی&raquo;، &laquo;سنت&zwnj;پرستی&raquo; و &laquo;مذهبی بودن&raquo; مردم، این احساس را در جامعه دامن می&zwnj;زنند که کنار آمدن با فقر و فلاکت برای بسیاری از مردم به مثابه &laquo;آزمایش صبر و ایمان&raquo; آنهاست و لذا عصیان در مقابل ظلم و ستم به مثابه &laquo;کفر&raquo; و انکار مذهبی است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">آیا همه&zwnj; این&zwnj;ها می&zwnj;تواند جامعه را از یک واکنش تند و خشمگینانه نسبت به شرایط سخت معیشتی بر حذر دارد. تجربه&zwnj; موجود در تاریخی بشری عکس آن را نشان می&zwnj;دهد. شورش گرسنگان در اروپا و آسیا و آمریکای لاتین نشان می&zwnj;دهد که فقر در کشورهایی که به طور بالقوه ثروتمند هستند با فقر در کشورهای فاقد منابع ثروت طبیعی متفاوت است. در این سری آخر فقر عمومی و فراگیر به مثابه امری پذیرفته و با گرایشی قضا و قدرگرایانه پذیرفته شده است، لیکن در کشورهایی مانند ایران که میلیاردها دلار از ثروت&zwnj;های مردم هرساله توسط اقلیتی به تاراج می&zwnj;رود در صورتی که حکومت نتواند حداقل&zwnj;های معیشتی را برای جامعه تامین سازد، واکنش عصبی مردم حتمی است. بروز آن فقط موضوع زمان است و نیز آمادگی عنصر روانی که با شرایط سخت مادی گره بخورد و زاینده خیزش&zwnj;های تند اعتراضی باشد. در حال حاضر پرونده&zwnj;گشایی&zwnj;های باندهای درون نظام علیه یکدیگر روغنی است که بر آتش خشم جامعه ریخته می&zwnj;شود. جنگ قدرت توقف این امر را ناممکن ساخته است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>نتیجه&zwnj;گیری</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در شرایط فعلی به نظر می&zwnj;رسد کاهش امنیت اجتماعی به دلیل فقر گسترش یافته می&zwnj;رود تا زمینه را برای پیدایش حرکت&zwnj;هایی فراهم سازد که در صورت بروز می&zwnj;تواند خصلت ساختارشکن به خود بگیرد. افزایش قیمت&zwnj;ها، عدم افزایش متناسب دستمزدها و کاهش شدید قدرت خرید به همراه بیکاری و ناامیدی از بهبود اوضاع، توده&zwnj;های جامعه را به سوی ارتکاب به جرایم و سرقت&zwnj;هایی که حتی شکل مسلحانه پیدا کرده&zwnj;اند هل داده است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">آمار روز افزون سرقت&zwnj;ها در ایران نشان&zwnj;دهنده&zwnj; رویکرد هزاران هزار شهروند ایرانی به شکستن قانون است برای تامین معاش. وقتی این قانون&zwnj;شکنی از یک مرز کمی خاص عبور کند و دولت این احساس را که کنترلی بر اوضاع ندارد به وجود آورد، این خصلت هنجارشکنی عمومی تبدیل به یک حرکت جمعی سراسری می&zwnj;شود که تمام خط قرمزها را زیر پا خواهد گذاشت.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">شورش&zwnj;ها شکل بارز این گونه حرکت&zwnj;های اعتراضی خشم&zwnj;آلود هستند. سرنوشت شورش&zwnj;ها بستگی مستقیم دارد به کمیت و کیفیت نیروهای شرکت کننده در آن. اگر شمار شورشیان و آمادگی آنان برای مدیریت حرکت&zwnj;شان در حد بالایی باشد می&zwnj;توان انتظار داشت که خیزش&zwnj;های اجتماعی دارای ماهیت معیشتی و اقتصادی بتوانند به حرکت&zwnj;های گسترده، سراسری، ماندگار و حتی برانداز تبدیل شوند. در حالی که این واقعیت تا اینجا مورد شناخت فقط بخشی از جامعه بود، اینک همه آن را می&zwnj;دانند: هم مردم، هم حکومت.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">حکومت راه مقابل با آن را می&zwnj;داند ولی برایش سخت است که باور کند در صورت بروز قادر به مهار شورش&zwnj;هاست، به همین دلیل تمام تلاش خود را روی پیشگیری متمرکز کرده است. مردم از آن سوی می&zwnj;دانند که در صورت بروز شورش پیروز میدان خواهند بود، اما شاید هنوز به دنبال این هستند که چگونگی آغاز، ادامه بخشیدن و به سرانجام رساندن حرکت&zwnj;هایی از این دست را بهتر بشناسند. به نظر می&zwnj;رسد که جامعه&zwnj; ایران می&zwnj;رود تا صحنه رویارویی یک دولت ناتوان و هراسناک و مردمی گرسنه و خشمگین باشد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">منبع:</p> <p dir="RTL">[۱]<a href="http://www.radiofarda.com/content/f4_iran_oil_income_ahmadinejad/24697537.html">رادیو فردا</a></p> <p>[۲] International Monetary Fund</p> <p>[۳] The World Bank&nbsp;</p> https://archive.radiozamaneh.com/society/humanrights/2013/02/27/24851#comments تورم سهمیه بندی فقر اقتصادی کورش عرفانی کوپن گردش سال ۱۳۹۲ حقوق انسانی ما Wed, 27 Feb 2013 12:35:45 +0000 society 24851 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/politics/2013/02/26/24819 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/politics/2013/02/26/24819" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> کورش عرفانی </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="491" height="363" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/stbdd_mdhhby_hkhm_br_yrn.jpg?1362000278" /> </div> </div> </div> <p dir="RTL">کورش عرفانی - در حالی که جنگ قدرت در ایران بالا گرفته و سماجت بشار اسد، سوریه را در جنگ داخلی خانمان براندازی فرو برده است، نخست وزیر بلغارستان به دلیل اعتراضات عمومی، همراه با تمام اعضای کابینه&zwnj; خود به دلیل اعتراضات عمومی استعفا داد. وی گفت: &quot;من در حکومتی که پلیس آن مردمش را می&zwnj;زند حضور نخواهم داشت<span dir="LTR">.&quot;</span></p> <!--break--><!--break--><p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این تفاوت چشمگیر میان گرایش&zwnj;ها از کجا می&zwnj;آید؟ چه چیزی سبب می&zwnj;شود که برخی به مسند حکومت چنگ بزنند و بعضی دیگر آن را آسانتر به دیگران واگذار &zwnj;کنند؟</p> <p dir="RTL">در این نوشتار با نگاه به پرسش&zwnj;های فوق می&zwnj;کوشیم موضوع چرخش قدرت در ایران را بررسی کنیم.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>چرخش قدرت</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">پدیده بیانگر دست به دست شدن قدرت حاکمه&zwnj; یک کشور بر اساس فرایندهایی است که مبنای آن انتخابات آزاد است. در یک نظام دمکراتیک، هر نیروی سیاسی که بتواند رای اکثریت جامعه را به دست آورد حکومت را به دست می&zwnj;گیرد و اگر کارش در طول مدت تعیین شده برای خدمت، مورد پسند عموم باشد، شانس این را می&zwnj;یابد که برای یک دوره&zwnj; معین دیگر و بر اساس رای مردم، در جایگاه خود باقی بماند و در غیر این صورت قدرت را به دیگران واگذار می&zwnj;کند. این جوهره و مشخصه&zwnj; اصلی دمکراسی است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">از آن جا که سیستم سیاسی دمکراسی بر مبنای &laquo;چرخش قدرت&raquo; بنیان گذاشته می&zwnj;شود، همه&zwnj; بازیگران سیاسی می&zwnj;دانند که حکومت عرصه&zwnj;ای است که می&zwnj;توان با رعایت اصول موجود در قانون اساسی، آن را در اختیار خود بگیرند و بر مبنای همان اصول نیز باید، در وقت خود، آن را به دیگری تحویل دهند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این ممکن است که یک فرد بتواند چندین بار در صحنه سیاسی به قدرت دست یابد، اما این که کسی بخواهد با زور یا حقه بازی، به صورت مادام&zwnj;العمر موقعیت حکومتی را برای خویش اشغال کند بسیار ناممکن است. از همین رو باقی ماندن بیش از حد در قدرت در کشورهای دمکراتیک پدیده&zwnj;ای نادر است و اغلب به ایفای نقش&zwnj;های محدود مانند نمایندگی مجلس، سناتوری، وزارت و یا مشاوره ختم می&zwnj;شود. اما پست&zwnj;های مهم و اصلی اغلب ستاره&zwnj;های کم دوام را به خود می&zwnj;بینند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>نمونه&zwnj; زندگی سیاسی </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">برای شناخت چگونگی تحول عمر سیاستمداران در غرب کافی است به یک نمونه نگاه کنیم. در فرانسه &laquo;لوران فابیوس<a href="#_edn1" name="_ednref1" title=""><span dir="LTR">[1]</span></a>&raquo;، وزیر امور خارجه&zwnj; کنونی این کشور، مثالی از رفت و برگشت&zwnj;های متعدد در سیاست است. وی که متولد سال ۱۹۴۶ است در سال ۱۹۷۴ به حزب سوسیالیست فرانسه پیوست. چهار سال بعد، در سن ۳۲ سالگی به مجلس شورای ملی فرانسه راه یافت. پس از طی دوره&zwnj; نمایندگی بین سال&zwnj;های ۱۹۷۸ تا ۱۹۸۱ و با پیروزی فرانسوا میتران در پست ریاست جمهوری در انتخابات ۱۹۸۱، به نخستین پست وزارت خود دست یافت. بین سال&zwnj;های ۱۹۸۱ تا ۱۹۸۳ وزیر بودجه و از ۱۹۸۳ تا ۱۹۸۴ وزیر صنعت و تحقیق بود. او در همان سال ۸۴ به پست نخست وزیری فرانسه منصوب شد و تا سال ۱۹۸۶ که سوسیالیست&zwnj;ها انتخابات مجلس را به راست&zwnj;ها باختند، در این پست باقی ماند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;با انتخاب مجدد فرانسوا میتران به سمت ریاست جمهوری در سال ۱۹۸۸، فابیوس به ریاست مجلس قانونگذاری فرانسه رسید و تا سال ۱۹۹۲ در این پست باقی ماند. در همین سال وی به عنوان دبیراول حزب سوسیالیست فرانسه انتخاب شد. پستی که آن را یک سال بعد و با شکست این حزب در انتخابات، ترک کرد. او بین سال&zwnj;های ۱۹۹۵ تا ۱۹۹۷ که مجلس فرانسه در دست راست&zwnj;ها قرار داشت، به عنوان رئیس گروه سوسیالیست&zwnj;ها در مجلس شناخته می&zwnj;شد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL">سیاستمداران یک کشور دمکراتیک، بارها می&zwnj;روند و می&zwnj;آیند. در سطوح پایین، میانی یا بالای ساختار قدرت خدمت می&zwnj;کنند و باز آماده می&zwnj;شوند که بروند و برگردند. ترک پست حکومتی و بازگشت به آن بخشی از واقعیت زندگی سیاستمداران حرفه&zwnj;ای را تشکیل می&zwnj;دهد. اما قدرت حکومتی در جامعه&zwnj; غیر دمکراتیک، نوعی ادامه&zwnj; قدرت قبیله&zwnj;ای و گروهی فرد یا تعدادی از افراد است.</p> </blockquote> <p dir="RTL">در ۱۹۹۷ و با پیروزی مجدد سوسیالیست&zwnj;ها در انتخابات مجلس، لوران فابیوس باردیگر به ریاست مجلس دست یافت. او سه سال بعد، در سال ۲۰۰۰ به عنوان وزیر اقتصاد، دارایی و صنعت در کابینه&zwnj; نخست وزیر سوسیالیست &laquo;لیونل ژوسپن&raquo;<a href="#_edn2" name="_ednref2" title=""><span dir="LTR">[2]</span></a> شروع به کار کرد. در سال ۲۰۰۲ باز به عنوان نماینده به مجلس رفت و در سال ۲۰۰۶ خود را برای کاندیداتوری ریاست جمهوری در حزب سوسیالست نامزد کرد اما در انتخابات مقدماتی و درون حزبی از رقیب خود خانم &laquo;سگولن رویال&raquo;<a href="#_edn3" name="_ednref3" title=""><span dir="LTR">[3]</span></a> شکست خورد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">فابیوس بین سال&zwnj;های ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۲ یک پست محلی مربوط به استان خود، یعنی استان &laquo;سن ماریتیم&raquo;<a href="#_edn4" name="_ednref4" title=""><span dir="LTR">[4]</span></a> را اشغال کرد. او که در تمام این مدت نزدیک به چهل سال به عنوان یکی از مغزهای متفکر حزب سوسیالیست فعالیت می&zwnj;&zwnj;کرد، سرانجام سال گذشته با پیروزی &laquo;فرانسوا اولاند&raquo;<a href="#_edn5" name="_ednref5" title=""><span dir="LTR">[5]</span></a> به عنوان وزیر امور خارجه&zwnj; فرانسه به صحنه&zwnj; قدرت باز گردید. وی هم اکنون ۶۷ سال دارد و به احتمال زیاد می&zwnj;تواند ده تا پانزده سال دیگر در صحنه&zwnj; سیاسی فرانسه حضور داشته باشد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">مثال رولان فابیوس برای آن است تا ببینیم وقتی در یک کشور دمکراسی برپاست، سیاستمداران بارها می&zwnj;روند و می&zwnj;آیند. در سطوح پایین، میانی یا بالای ساختار قدرت خدمت می&zwnj;کنند و باز آماده می&zwnj;شوند که بروند و برگردند. موقعیتی کم یا بیش مشابه می&zwnj;توان برای سایر سیاستمداران در فرانسه و جوامع دمکراتیک دیگر در نظر گرفت. در آمریکا سرنوشت بسیاری از کسانی که در سن بالا به ریاست جمهوری رسیدند مانند &laquo;جرج بوش&raquo; (پدر)<a href="#_edn6" name="_ednref6" title=""><span dir="LTR">[6]</span></a> &laquo;ریچارد نیکسون&raquo;<a href="#_edn7" name="_ednref7" title=""><span dir="LTR">[7]</span></a> و یا &laquo;هری ترومن&raquo;<a href="#_edn8" name="_ednref8" title=""><span dir="LTR">[8]</span></a> و نیز سرنوشت بعد از پایان دوران ریاست جمهوری کسانی که در سن پایین به این پست دست یافتند &ndash; مانند &laquo;بیل کلینتون&raquo;<a href="#_edn9" name="_ednref9" title=""><span dir="LTR">[9]</span></a> - حاکی از فراز و نشیب&zwnj;های بسیاری است که هر یک از این افراد، بر اساس انتخاب&zwnj;های فردی خود و سرنوشت حزبی خویش پیدا کردند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">می&zwnj;بینیم که ترک پست حکومتی و بازگشت به آن بخشی از واقعیت زندگی سیاستمداران حرفه&zwnj;ای را تشکیل می&zwnj;دهد. ماکس وبر، جامعه&zwnj;شناس آلمانی بیش از یک صد سال پیش، در مطلبی که بعدها به صورت یک <a href="http://fr.wikipedia.org/wiki/Le_Savant_et_le_politique">کتاب</a> منتشر شد، توضیح داد که سیاستمداران حرفه&zwnj;ای باید از طریق کار سیاسی خویش ارتزاق مادی کنند تا بتوانند مسئولیت&zwnj;پذیر باشند. وی با تقسیم نوع برخورد سیاستمداران به دو نوع &laquo;باورمدار&raquo; و &laquo;مسئولیت مدار&raquo; دومی را بهتر و در گرو این می&zwnj;داند که کار سیاسی زندگی سیاستمداران حرفه&zwnj;ای را تامین می&zwnj;کند یا خیر. البته آن چه وی می&zwnj;گوید در چارچوب یک نظام سیاسی دمکراتیک است که در آن کارکردها تعریف و نهادینه شده هستند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>مشکل سیاست در نظام غیر دمکراتیک </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">برخلاف یک جامعه&zwnj; دمکراتیک که قدرت بر اساس قواعد تعریف شده دست به دست می&zwnj;گردد، قدرت حکومتی در جامعه&zwnj; غیر دمکراتیک، نوعی ادامه&zwnj; قدرت قبیله&zwnj;ای و گروهی فرد یا تعدادی از افراد است. یعنی کسب و تصاحب حکومت نه بر مبنای یک قاعده&zwnj; مشخص، بلکه براساس حرکت&zwnj;های تند و غیر قابل پیش&zwnj;بینی حاصل می&zwnj;شود. به عبارت دیگر از طریق زور است که فرد به حکومت می&zwnj;رسد و فقط از طریق زور حاضر به ترک حکومت می&zwnj;&zwnj;شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">کافیست نگاهی بیندازیم به آن چه در کشور خودمان گذشته است. برای این منظور مبنای بررسی خود را بر تاریخ معاصر ومدرن ایران قرار می&zwnj;دهیم که به گفته&zwnj; بسیاری از مورخان از دوره&zwnj;ی صفویه آغاز می&zwnj;شود و با مروری سریع بر چگونگی به قدرت رسیدن شاهان و مقام&zwnj;های مهم و نخست کشوری، چگونگی چرخش قدرت در ایران معاصر را بازبینی می&zwnj;کنیم. <a href="#_edn10" name="_ednref10" title=""><span dir="LTR">[10]</span></a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>قدرتمداری در دوران صفویه </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">حکومت صفویه در ایران (۱۷۲۲-۱۵۰۱ میلادی) شروع خوبی برای پیگیری نوع جابجایی قدرت در ایران است. پس از تصرف ایران توسط اعراب و بعد از نهصد سال، این نخستین بار است که یک حکومت سراسری و متمرکز در کشور به قدرت می&zwnj;رسد. مفهوم مدرن &laquo;دولت-ملت&raquo; از این زمان در ایران معنا می&zwnj;گیرد. این سلسله را &laquo;شاه اسماعیل صفوی&raquo; بنیان گذاشت و خود به عنوان پادشاه به تخت نشست. پس از ۵۶ سال و ۶ ماه سلطنت و تنها پس از مرگ وی بود که پسرش &laquo;شاه تهماسب یکم&raquo; به دشواری جای او را گرفت.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">وی در سال ۱۵۲۴ میلادی در سن ده سالگی به سلطنت رسید و تا سال ۱۵۷۶ میلادی به مدت ۵۰ سال سلطنت کرد. پس از مرگ او فرزند چهارمش با نام &laquo;شاه اسماعیل دوم&raquo; (اسماعیل میرزا) به سلطنت رسید. وی که بیش از ۲۰ سال از عمر خود را به دلیل &laquo;سوء رفتار&raquo; در حبس گذرانده بود و پس از مرگ پدرش با برخی از زدوبندهای پشت پرده آزاد شد و به قدرت رسید، به دلیل محرومیت از آزادی در طول دو دهه رفتاری بسیار خشن داشت.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL">در طول ۲۲۱ سال سلطنت صفویان تنها یک مورد وجود دارد که حاکمی قبول می&zwnj;کند جای خود را در حیات خود به فرزندش بدهد. در زمانی که در اروپا به تدریج سنت استقرار پارلمان و نظارت بر جابجایی دولت جا افتاده و نهادینه می&zwnj;شود در ایران سلطنت مطلقه و تک سالاری افراطی در اوج خود است و قتل و کشتار و زندان و کورکردن، یگانه سنت&zwnj;های قدرت&zwnj;گیری و یا ممانعت از قدرت&zwnj;گیری دیگران به شمار می&zwnj;رود.</p> </blockquote> <p dir="RTL">جانشین اصلی و متعارف &laquo;شاه تهماسب&raquo; می&zwnj;بایست فرزند سوم وی &laquo;حیدرمیرزا&raquo; می&zwnj;بود که طی یک توطئه توسط برخی قزلباشان کشته شد تا اسماعیل میرزا فرزند چهارم او که در آن زمان در حبس بود به قدرت برسد. او در مدت پانزده ماهی که در سلطنت بود آن قدر کشت و چشم درآورد تا این که خودش را نیز کشتند. <a href="#_edn11" name="_ednref11" title=""><span dir="LTR">[11]</span></a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">پس از قتل وی، برادر او &laquo;شاه محمد خدا بنده&raquo; به قدرت می&zwnj;رسد. او فردی ضعیف و نابینا بود که به شاعری و گوشه&zwnj;گیری علاقه داشت. اما با این همه عده&zwnj;ای (قزلباشان) او را شاه کردند و وی کشور را در اوج فلاکت به مدت ده سال اداره کرد. آن قدر بد، که عثمانیان تبریز را تصرف کردند. این تنها موردی است که می&zwnj;بینیم شاه در حالی که هنوز زنده است فرزندش، &laquo;شاه عباس یکم&raquo;، جای او را می&zwnj;گیرد و با فاصله گرفتن از سلطنت در انزوا و در نهمین سال سلطنت پسرش &laquo;شاه عباس یکم&raquo; جان می&zwnj;سپارد. این شاید نخستین مورد جابجایی البته ناگزیر قدرت بدون خونریزی و کشتار در تاریخ معاصر ایران است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&laquo;شاه عباس اول&raquo; به مدت ۴۲ سال بین سال&zwnj;های ۱۵۸۷ تا ۱۶۲۹ میلادی حکومت کرد. این شاه نیز در طول سلطنت خویش یک فرزندش را کشت، دو پسرش را کور کرد و پس از درگذشت دو پسر دیگرش در دوران کودکی، به هنگام مرگ دیگر جانشینی نداشت. به همین دلیل، سلطنت به دست نوه&zwnj; او &laquo;شاه صفی&raquo; رسید. این پادشاه بین سال&zwnj;های ۱۶۲۹ تا ۱۶۴۲&nbsp;میلادی به مدت ۱۴ سال حکومت کرد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">او در زمان حکومت خود به مواد مخدر و عیاشی روی آورده و اداره&zwnj; کشور را به دو وزیر خود سپرده بود و برای اطمینان از این که خطری سلطنت او را تهدید نکند، بسیاری از امرا و فرماندهان و بازرگانان را به قتل رساند. در بین آنان سرداران دلیر و قابلی از دوران &laquo;شاه عباس یکم&raquo; بودند که به دست شاه صفی به قتل رسیدند. به طور مثال او نه تنها &laquo;خلیفه سلطان&raquo; از بهترین وزرای دوران &laquo;شاه عباس یکم&raquo; را کشت، بلکه فرزندان وی را نیز از میان برد. وی سرانجام در سن ۳۲ سالگی به دلیل مصرف بیش از حد تریاک و شراب جان سپرد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;جانشین وی فرزندش &laquo;شاه عباس دوم&raquo; بود که در سال ۱۶۴۲ میلادی و در سن ده سالگی به سلطنت رسید. او مدت ۲۴ سال بر ایران حکومت کرد. با مرگ وی فرزندش &laquo;شاه سلیمان&raquo;، ملقب به &laquo;شاه صفی دوم&raquo; به قدرت رسید. از او به عنوان پادشاهی نالایق نام می&zwnj;برند. او به هنگام جلوس به سلطنت ۱۹ سال داشت و به هنگام مرگ، که به واسطه&zwnj; شرابخواری حاصل شد، ۴۷ سال.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در سال ۱۶۹۴ میلادی فرزند وی &laquo;شاه حسین&raquo; به قدرت رسید. او بی&zwnj;سواد و فاقد توان اداره&zwnj;مملکت بود، اما شمار همسران حرمسرای وی بالغ بر ۱۰۰۰ مورد عنوان شده و مورخان از وی به عنوان یک &laquo;بیمار جنسی&raquo; یاد کرده&zwnj;اند. در زمان او فساد و تباهی و ناامنی کشور را فرا گرفت و سلسله&zwnj;ی صفویان در نهایت توسط &laquo;اشرف افغان&raquo; برچیده شد. &laquo;شاه حسین&raquo; در سال ۱۷۲۶ در زندان افغان&zwnj;ها گردن زده شد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">می&zwnj;بینیم که در طول ۲۲۱ سال سلطنت صفویان در بین سال&zwnj;های ۱۵۰۱ تا ۱۷۲۲ میلادی، تنها در یک مورد است که یک حاکم قبول می&zwnj;کند که جای خود را در زمان حیات خود به فرزندش بدهد. در باقی موارد هر آن چه بوده یا مرگ طبیعی بوده است، یا مرگ ناشی از بیماری و فساد و یا قتل و توطئه. به عبارت دیگر، در زمانی که در اروپا به تدریج سنت استقرار پارلمان و نظارت بر جابجایی دولت جا افتاده و نهادینه می&zwnj;شود در ایران سلطنت مطلقه و تک سالاری افراطی در اوج خود است و قتل و کشتار و زندان و کورکردن، یگانه سنت&zwnj;های قدرت&zwnj;گیری و یا ممانعت از قدرت&zwnj;گیری دیگران به شمار می&zwnj;روند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>قدرتمداری در دوران قاجار</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">با گذشت دوران کوتاهی که دولت مرکزی ایران به واسطه حمله اشرف و محمود افغان از هم پاشیده شده و کشور زیر سلطه &laquo;زندیان&raquo; (۱۷۶۰<span dir="LTR">&ndash;</span>۱۷۹۴ ) و &laquo;افشاریان&raquo; (۱۷۴۷<span dir="LTR">&ndash;</span>۱۷۹۶) قرار دارد، بار دیگر سلطنتی جدید با زور شمشیر بنا می&zwnj;شود. &laquo;آقا محمدخان قاجار&raquo; در تاریخ ۲۱ مارس ۱۷۸۲ در ایران تاجگذاری کرد و سلطنت قاجار آغاز شد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL">ناصرالدین شاه در دوران حکومت خویش وزیر بالیاقتی چون &laquo;امیر کبیر&raquo; را از میان برد تا برایش دردسر نشود. پس از او مظفرالدین شاه در سن ۵۳ سالگی به تاج و تخت دست یافت و پس از ده سال حکومت و چند روز پس از امضای فرمان مشروطیت درگذشت. فرزند وی &laquo;محمد علیشاه&raquo; بلافاصله پس از به قدرت رسیدن، به مخالفت با مشروطیت پرداخت و مجلس نمایندگان را به توپ بست.&nbsp; <span dir="RTL">با فتح تهران توسط مشروطه خواهان در </span><span dir="RTL">۱۲۸۸</span><span dir="RTL"> &laquo;محمد علیشاه&raquo; به سفارت روس پناهنده شد و از آن جا نیز به خارج گریخت. </span></p> </blockquote> <p dir="RTL">&laquo;آقا محمدخان&raquo; مردی کینه&zwnj;جو، خشن و بی&zwnj;رحم بود که کشتن را نخستین ابزار حکومتگری می&zwnj;دانست و این سنت در تمام دوره&zwnj; قاجار دوام آورد. وی پس از جنایات بسیار در سال ۱۷۹۸ در گذشت و برادر&zwnj;زاده&zwnj;اش &laquo;فتحعلی شاه&raquo; به قدرت رسید و مدت ۳۶ سال و ۸ ماه حکومت کرد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در زمان&nbsp; فتحعلی شاه، روس&zwnj;ها و انگلیس&zwnj;ها نفوذ زیادی در ایران یافتند و ننگین&zwnj;ترین قراردادها با ایران امضا شد. پس از مرگ وی نوه&zwnj; او &laquo;محمد شاه&raquo; در سال ۱۸۳۴ به قدرت رسید. محمدشاه از این شانس برخوردار بود که وزیری شایسته و خردمند به نام &laquo;میرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانی&raquo; داشت. اما شاه با توطئه&nbsp; درباریانی که منافع خود را به واسطه&zwnj; عملکرد عقلانی &laquo;قائم مقام&raquo; در خطر می&zwnj;دیدند، او را در نهایت خفه کرد و به جایش یک وزیر وطن فروش به نام &laquo;حاج میرزا آقاسی&raquo; را به صدارت منصوب کرد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">دوران سلطنت &laquo;محمد شاه&raquo; بی ثبات&zwnj;ترین دوره&zwnj; حکومت قاجاریان است و کشور در مدت ۱۴ سال و سه ماه سلطنت وی در آشوب و شورش&zwnj;های متعدد به سر &zwnj;برد. او سرانجام در سال ۱۲۲۷ خورشیدی به بیماری نقرس درگذشت و فرزندش &laquo;ناصرالدین شاه&raquo; به قدرت رسید که ۵۰ سال سلطنت کرد. ناصرالدین شاه نیز در دوران حکومت خویش وزیر بالیاقت خود &laquo;امیر کبیر&raquo; را از میان برد تا برایش دردسر نشود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">سرانجام &laquo;ناصر الدین شاه&raquo; در سن ۶۴ سالگی طی یک ترور در سال ۱۲۷۵ هجری خورشیدی توسط &laquo;میرزا رضای کرمانی&raquo; به قتل رسید. آخرین جملات وی در هنگام مرگ و پس از پنجاه سال سلطنت این بوده است: &laquo;من بر شما جور دیگری حکومت خواهم کرد اگر زنده بمانم.&raquo; معلوم نیست منظور وی این بود که شیوه&zwnj; حکومتی&zwnj;اش می&zwnj;توانست مردمی&zwnj;تر شود یا برعکس.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">با کشته شدن ناصرالدین شاه، ولیعهد او که در آن زمان ۴۰ سال از ولیعهدی&zwnj;اش می&zwnj;گذشت به مقام شاهی رسید. &laquo;مظفرالدین شاه&raquo; در سن ۵۳ سالگی به تاج و تخت دست یافت. وی پس از ده سال حکومت و چند روز پس از امضای فرمان مشروطیت که قرار بود در ایران مجلس تاسیس کند و سلطنت را از حکومت جدا سازد درگذشت. فرزند وی &laquo;محمد علیشاه&raquo; در سال ۱۲۸۵ خورشیدی به قدرت رسید و بلافاصله به مخالفت با مشروطیت که شرایط چرخش قدرت را به وجود می&zwnj;آورد پرداخت و مجلس نمایندگان ملت را به توپ بست.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;با فتح تهران توسط مشروطه خواهان در ۱۲۸۸ &laquo;محمد علیشاه&raquo; به سفارت روسیه پناهنده شد و از آن جا نیز به خارج گریخت. مشروطه خواهان فرزند وی &laquo;احمد شاه&raquo; را به سلطنت رساندند. او به هنگام به تخت نشستن تنها ۱۲ سال داشت. وی در سال ۱۲۹۹ و با کودتای رضاخان وی را به سمت وزیر جنگ و سپس نخست وزیر منصوب کرد. سرانجام هنگامی که او در سفر بود رضاخان در مجلس، انحلال سلطنت قاجار و تاسیس سلطنت پهلوی را مورد تصویب قرار داد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>قدرت&zwnj;مداری در دوران پهلوی</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این سلطنت نیز با کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹ بنیان گذاشته شد و چیزی به اسم جابجایی قدرت در آن دیده نمی&zwnj;شود. به ویژه آن که رضاخان قانون اساسی مشروطیت را نادیده گرفت و اهمیتی به اجرای آن نداد. او در طول دوران حکومتش بی اعتناء به فرایندهای انتخاباتی یا تصمیم&zwnj;گیری&zwnj;های قانونی بر اساس اراده&zwnj; فردی خویش کشور را آن گونه که می&zwnj;خواست اداره کرد. وی رقبا و مخالفان و حتی دوستان و همراهان سابق خود را یکی پس از دیگری در زندان&zwnj;های کشور از میان برد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">برخی از مقتولان وزیر بودند مانند: <a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86_%D8%AA%DB%8C%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%A7%D8%B4" title="عبدالحسین تیمورتاش">عبدالحسین تیمورتاش</a>، <a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AC%D8%B9%D9%81%D8%B1%D9%82%D9%84%DB%8C%E2%80%8C%D8%AE%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D8%AE%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C" title="جعفرقلی‌خان بختیاری">سردار اسعد بختیاری</a>&nbsp;و&nbsp;<span dir="LTR"><a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%AA%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%87" title="نصرت‌الدوله"><span dir="RTL">نصرت&zwnj;الدوله</span></a></span>؛ برخی روسای ایلات بودند، مانند&nbsp;<span dir="LTR"><a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B5%D9%88%D9%84%D8%AA%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%87_%D9%82%D8%B4%D9%82%D8%A7%DB%8C%DB%8C" title="صولت‌الدوله قشقایی"><span dir="RTL">صولت&zwnj;الدوله قشقایی</span></a></span>. حتی شعرا و ادیبان در امان نماندند و جان باختند: مانند&nbsp;<span dir="LTR"><a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87_%D8%B9%D8%B4%D9%82%DB%8C" title="میرزاده عشقی"><span dir="RTL">میرزاده عشقی</span></a></span>&nbsp;و&nbsp;<span dir="LTR"><a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D9%81%D8%B1%D8%AE%DB%8C_%DB%8C%D8%B2%D8%AF%DB%8C" title="محمد فرخی یزدی"><span dir="RTL">محمد فرخی یزدی</span></a></span>&nbsp;و یا برخی ازنمایندگان&nbsp;<span dir="LTR"><a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3_%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D9%84%DB%8C" title="مجلس شورای ملی"><span dir="RTL">مجلس شورای ملی</span></a></span>، مانند&nbsp;<span dir="LTR"><a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%AD%D8%B3%D9%86_%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3" title="سید حسن مدرس"><span dir="RTL">سید حسن مدرس</span></a></span>&nbsp;و&nbsp;<span dir="LTR"><a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%DA%A9%DB%8C%D8%AE%D8%B3%D8%B1%D9%88_%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%AE" title="کیخسرو شاهرخ"><span dir="RTL">ارباب کیخسرو شاهرخ</span></a></span>. بعضی از وزرا و نزدیکان شاه نیز (مانند&nbsp;<span dir="LTR"><a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B9%D9%84%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%DA%A9%D8%A8%D8%B1_%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%B1" title="علی‌اکبر داور"><span dir="RTL">علی&zwnj;اکبر داور</span></a></span>&nbsp;وزیر عدلیه) از بیم، خودکشی کردند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL">رضاخان نیز قانون اساسی مشروطیت را نادیده گرفت و اهمیتی به اجرای آن نداد. او در طول دوران حکومتش بی اعتناء به فرایندهای انتخاباتی یا تصمیم&zwnj;گیری&zwnj;های قانونی بر اساس اراده&zwnj; فردی خویش کشور را آن گونه که می&zwnj;خواست اداره کرد. در این دوره مجلس به طور صرف جنبه&zwnj; نمایشی داشت و انتخاباتی به معنای واقعی کلمه در کارنبود. نمایندگان توسط دربار تعیین می&zwnj;شدند. در نهایت، شاهی که با کودتا روی کار آمده بود با شبه کودتای بیگانگان کنار رفت و فرزندش به قدرت رسید.</p> </blockquote> <p dir="RTL">در این دوره مجلس به طور صرف جنبه&zwnj; نمایشی داشت و انتخاباتی به معنای واقعی کلمه در کار نبود. نمایندگان توسط دربار تعیین می&zwnj;شدند. هیچ کس در این میان از ضربه&zwnj;های رضا شاه در امان نماند، حتی نمایندگان مجلس که زمانی در خدمت خود او بودند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این روند خودکامگی و نفی هر گونه مکانیزم برای چرخش قدرت ادامه یافت. نخست&zwnj;وزیران رضا شاه هیچ یک دارای قدرت واقعی نبودند. این روند سبب شد که کشورداری فردی او زمینه را برای دخالت ورزی&zwnj;های بیگانه آماده سازد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">جنگ جهانی دوم و نیاز انگلستان و شوروی به منابع نفتی و غذایی سبب مداخله&zwnj; آنان در خاک ایران شد. آنها که برای آن شرایط حضور یک شاه مقتدر را در کشور نمی&zwnj;خواستند و از بابت نبود هیچ گونه منشاء و منبع نهادینه&zwnj; قدرت دیگر نیز مطمئن بودند، تصمیم گرفتند رضا شاه را از قدرتش خلع کنند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">بریتانیا که می&zwnj;دانست رضا شاه نه ارتش قدرتمندی دارد و نه حمایت مردمی، به راحتی برای او پیام فرستاد که: &laquo;ممکن است اعلیحضرت لطفا از سلطنت کناره&zwnj;گیری کرده و تخت را به پسر ارشد و ولیعهد واگذار نمایند؟ ما نسبت به ولیعهد نظر مساعدی داریم و از سلطنتش حمایت خواهیم کرد. مبادا اعلیحضرت تصور کنند که راه&zwnj;حل دیگری وجود دارد<span dir="LTR">.</span>&raquo; <a href="#_edn12" name="_ednref12" title=""><span dir="LTR">[12]</span></a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">به این ترتیب شاهی که با کودتا روی کار آمده بود با شبه کودتای بیگانگان کنار رفت و فرزندش به قدرت رسید. محمدرضا پهلوی فرزند رضاشاه نیز سیاستی مشابه وی دنبال کرد. او نیز در جستجوی کسب قدرت انحصاری به مجلس و یا سایر سازوکارهای بهره بردن از خرد جمعی و چرخش قدرت بی اعتناء بود. به همین خاطر نیز تلاش نکرد که اشتباهات پدر خود را جبران کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">او نیز وقتی یک نخست وزیر قدرتمند در مقابل خود یافت که اختیارات وی را در چارچوب قانون اساسی مشروطیت یادآور شد، به جای پذیرش آن و همکاری با وی، که می&zwnj;توانست سبب استقرار یک دمکراسی نسبی در ایران شود، به فکر توطئه و ترتیب دادن اقدام توسط نظامیان علیه او افتاد. امری که به دلیل عدم موفقیت منجر به فرار وی از کشور شد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این کار را آمریکایی&zwnj;ها چند روز بعد با کمک عده&zwnj;ای از نظامیان و اوباش در قالب کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲انجام دادند. این بار هم با کودتا بود که نخست وزیر قانونی ایران کنار زده شد و شاه فراری کشور، ورای اراده&zwnj; مردم یا نهادهای قانونی به قدرت بازگردانده شد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">محمدرضا پهلوی پس از کودتا به یک شاه مقتدر و خودکامه تبدیل شد. او تلاش کرد که نقش مجلس، وزرا و معاونان و مشاوران را به حداقل برساند. چیزی به اسم انتخابات وجود نداشت، سانسور و خفقان در اوج بود تا مبادا کسی هوس مشارکت در قدرت داشته باشد. کمتر کسی توانست بر اساس لیاقت&zwnj;های خود به پست مهمی دست یابد. شاه، آدم&zwnj;ها را نه بر اساس لیاقت بلکه بر مبنای تبعیت آنها انتخاب می&zwnj;کرد. این سبب شد که طبقه&zwnj; متوسط رو به رشد جامعه که عرصه&zwnj; سیاسی و دخالت&zwnj;ورزی را از روش&zwnj;های قانونی و نهادینه پیدا نمی&zwnj;کرد به دنبال آن برود که با روش&zwnj;های فراقانونی شرایط را دگرگون سازد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><span dir="RTL">محمدرضا پهلوی پس از کودتا به یک شاه مقتدر و خودکامه تبدیل شد. چیزی به اسم انتخابات وجود نداشت، سانسور و خفقان در اوج بود تا مبادا کسی هوس مشارکت در قدرت داشته باشد. </span><span dir="RTL">شاه، آدم&zwnj;ها را نه بر اساس لیاقت، بلکه بر مبنای تبعیت آنها انتخاب می&zwnj;کرد. این سبب شد که طبقه&zwnj; متوسط رو به رشد جامعه که عرصه&zwnj; سیاسی و دخالت&zwnj;ورزی را از روش&zwnj;های قانونی و نهادینه پیدا نمی&zwnj;کرد به دنبال آن برود که با روش&zwnj;های فراقانونی شرایط را دگرگون سازد. انقلاب سال </span><span dir="RTL">۱۳۵۷</span><span dir="RTL"> دراین منظر یک کودتای مردمی بود.</span></p> </blockquote> <p dir="RTL">انقلاب سال ۱۳۵۷ دراین منظر یک کودتای مردمی بود. این بار هم باز بحث بر سر کسب قدرت از طریق زور بود. آخرین تلاش&zwnj;های بازماندگان آن رژیم، مانند کوشش&zwnj;های واپسین دکتر شاهپور بختیار، برای دستیابی به یک گذار مسالمت آمیز و قانونمند از طریق رفراندم با نبرد مسلحانه&zwnj;ی ۲۱ و ۲۲ بهمن ۵۷ با شکست مواجه شد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>قدرت&zwnj;مداری در دوران پس از انقلاب</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">با روی کار آمدن نظام جمهوری اسلامی مشخص شد که انحصار قدرت در این نظام به شکلی طراحی شده که فرایندهای انتخاباتی اعلام و پیگیری &zwnj;شوند، اما بستر انتخاب آزاد در جامعه به شدت سرکوب شده و به هیچ انگاشته شود. به طور مثال می&zwnj;توان به تشکیل آزاد احزاب و سازمان&zwnj;های سیاسی، فعالیت آزاد سیاسی برای تشکل&zwnj;ها، مطبوعات آزاد، حق انتخاب شدن آزاد اشاره کرد. اما تنها چیزی که در فرایندهای انتخاباتی نظام آزاد بوده، رای دادن به نامزدهای از پیش تایید شده&zwnj;ای است که انتخاب یکی یا دیگری تاثیر چندانی بر سرنوشت آنها نداشته است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">مرور انتخابات سی و چهار سال گذشته، به خوبی نشان می&zwnj;دهد که چگونه این کارکرد دمکراسی در یک نظام غیر دمکراتیک از محتوا تهی می&zwnj;شود. نخستین انتخابات نظام مربوط به رفراندم قانون اساسی بود که در یازدهم فروردین ۱۳۵۸، یعنی کمتر از دو ماه پس از سقوط رژیم شاه، صورت گرفت. مردم دعوت شدند که رای دهند آیا نظامی به اسم &laquo;جمهوری اسلامی&raquo; را می&zwnj;خواهند یا خیر. بدون آن که فرصت و امکان لازم برای مردم فراهم آید که این نظام تعریف و تعریف آن تدقیق شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در یک جو هیجان زده و پر ابهام، مردم به پای صندوق&zwnj;های رای کشیده شدند که تا داغ هستند، به چیزی &laquo;آری&raquo; بگویند که نه توضیحی در مورد آن داده شده بود و نه بحثی در صحن عمومی یا وسایل ارتباط جمعی درباره&zwnj; ذات آن درگرفته بود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;تنها چیزی که مردم از عبارت &laquo;جمهوری اسلامی&raquo; می&zwnj;فهمیدند واژه &laquo;جمهوری&raquo; بود. آن هم در این حد که دیگر سلطنت نیست؛ یعنی پایان یک چیز را متوجه می&zwnj;شدند اما شروع چیز دیگر را نمی&zwnj;دانستند. به همین دلیل است که حساسیت زیادی در مورد کلمه &laquo;اسلامی&raquo; به خرج ندادند. بعدها معلوم شد که به طور دقیق در این عبارت آن چه مورد نظر بود نه &laquo;جمهوری&raquo; که &laquo;اسلامی&raquo; آن بود. خود خمینی چند روز قبل از این رفراندوم، خط راهبردی این جمله را روشن کرده بود:&laquo;جمهوری اسلامی، نه یک کلمه کم، نه یک کلمه بیشتر&raquo;.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این رفراندم با نتیجه&zwnj;ی ۲ / ۹۸ درصد آراء به نفع جمهوری اسلامی پایان یافت، اما سنت انتخابات بدون آمادگی و تعریف و بحث در دوران جدید را بنیان گذاشت. دومین انتخابات مربوط به مجلس خبرگان قانون اساسی بود که در تابستان همان سال ۱۳۵۸ برگزار شد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این انتخابات هم در فضای هیجانی، شتاب&zwnj;زده و پر ازترس و تنش برگزار شدو عده&zwnj;ای با استفاده از امکانات دولتی و اعتباری که از موضوع انقلاب کسب کرده بودند، به این مجلس راه یافتند. آنها در مجلس خبرگان یک قانون اساسی، در اندازه&zwnj; انحصارگری روحانیت که خود را صاحب انقلاب مردم می&zwnj;دانست، تدوین کردند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در این قانون معلوم شد که &laquo;اسلامیت&raquo; نظام قرار است به مراتب از &laquo;جمهوریت&raquo; آن بیشتر و قوی&zwnj;تر باشد. با قرار دادن اصلی به نام &laquo;ولایت فقیه&raquo; این قانون اساسی به طور عملی بخش عمده&zwnj;ی اختیارات تصمیم گیری را در کشور به دست یک نفر یعنی ولی فقیه سپارد. این اصل که ابتدا در پیش نویس قانون اساسی پیشنهادی وجود نداشت، توسط جریان مذهبی-بازاری در متن گذاشته شد و علی&zwnj;رغم برخی مخالفت&zwnj;های جزیی، در نهایت مورد تصویب قرار گرفت.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این قانون اساسی که راه را برای خودکامگی مذهبی فردی به نام &laquo;ولی فقیه&raquo; باز می&zwnj;کرد در تاریخ ۱۱ و ۱۲ آذر ماه ۱۳۵۸ به همه پرسی گذاشته شد و این بار هم مردم در جو انقلابی و هیجانی به پای صندوق&zwnj;های رای رفتند و ۵ / ۹۹ درصد رای دهندگان به این قانون اساسی رای مثبت دادند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">بر مبنای این قانون اساسی ضد دمکراتیک و انحصارگرا انتخابات پیش بینی شده در ایران آغاز شد. از جمله انتخابات نخستین &laquo;مجلس شورای اسلامی&raquo; و انتخابات ریاست جمهوری اسلامی. در این انتخابات که در تاریخ ۵ بهمن ۱۳۵۸ برگزار شد &laquo;ابوالحسن بنی صدر&raquo; که مورد اعتماد خمینی بود رای اکثریت (۷۶%) را صاحب شد و به پست ریاست جمهوری دست یافت.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">او نخستین رئیس جمهوری نظام بود و زمانی که بنای مخالفت با انحصارطلبی&zwnj;های روحانیون را گذاشت به دستور خمینی و با رای مجلس از این پست خلع شد و مجبور به گریز از کشور گردید. این همان ادامه&zwnj; پایین کشیدن آدم&zwnj;ها از قدرت از طریق غیرنهادینه بود. با وجود آن که وی در چارچوبی به ظاهر دمکراتیک و قانونی انتخاب شده بود، استیضاح&zwnj; و کنار زدنش ماهیتی دیکتاتورمنشانه و انتقام&zwnj;جویانه داشت.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL">مرور انتخابات سی و چهار سال گذشته، به خوبی نشان می&zwnj;دهد که چگونه کارکرد دمکراسی در یک نظام غیر دمکراتیک از محتوا تهی می&zwnj;شود. نخستین انتخابات نظام مربوط به رفراندم قانون اساسی بود که کمتر از دو ماه پس از سقوط رژیم شاه صورت گرفت. مردم دریک جو هیجان زده و پر ابهام، به پای صندوق&zwnj;های رای کشیده شدند که تا داغ هستند، به چیزی &laquo;آری&raquo; بگویند که نه توضیحی در مورد آن داده شده بود و نه بحثی در صحن عمومی یا وسایل ارتباط جمعی درباره&zwnj; ذات آن درگرفته بود.</p> </blockquote> <p dir="RTL">به جای بنی&zwnj;صدر و در یک انتخابات نمایشی، &laquo;محمد علی رجایی&raquo; رییس جمهور ایران شد. اما او تنها یک ماه پس از این انتخاب در در هشتم شهریور ۱۳۶۰ به همراه &laquo;محمد جواد باهنر&raquo;، نخست وزیر وقت در بمب&zwnj;گذاری در دفتر نخست&zwnj;وزیری کشته شد. راز این ترور هنوز افشاء نشده است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">بعد از&laquo; رجایی&raquo; و این بار به راستی در یک شبه انتخابات، &laquo;علی خامنه&zwnj;ای&raquo;،به مقام ریاست جمهوری رسید. در این انتخابات، ۴۲ نفر از ۴۶ کاندیدای ریاست جمهوری، رد صلاحیت شدند از این پس دیگر انتخابات &laquo;مهندسی شده&raquo; جزو مهارت&zwnj;های سران نظام شد و تا به امروز با مهارت تمام ادامه دارد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">علی خامنه&zwnj;ای درمهر ۱۳۶۰ به این مقام رسید و تا ۱۴ خرداد ۱۳۶۸ که پس از مرگ خمینی و از سوی مجلس خبرگان به مقام رهبری رسید، در این پست ماند. می&zwnj;شود حدس زد که او به دلیل دست یافتن به مقامی به مراتب مهم&zwnj;تر، پست ریاست جمهوری را ترک کرد و جای خود را به اکبر هاشمی رفسنجانی داد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">بعدها هرکس که به این انتصاب اعتراض کرد، با برخوردی خشن مواجه شد. به طور مثال &laquo;آیت الله حسینعلی منتظری&raquo; که خامنه&zwnj;ای را فردی فاقد مرجعیت مذهبی و صلاحیت علمی برای این کار می&zwnj;دانست، به شدت مورد غضب قرار گرفت و چند سال در حصر خانگی به سر &zwnj;برد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">هاشمی رفسنجانی با تغییر قانون اساسی جمهوری اسلامی در سال ۱۳۶۸ سه کار کرد: با برداشتن شرط مرجعیت راه را برای تبدیل علی خامنه&zwnj;ای به مقام رهبری و ولایت فقیه باز کرد، پست نخست وزیری را از ساختار نظام حذف کرد و اختیارات بیشتری را برای رئیس قوه&zwnj; مجریه در نظر گرفت که قرار بود خودش نقش آن را بر عهده گیرد. این تغییرات در قانون اساسی که اصل ولایت فقیه را به &laquo;ولایت مطلقه&zwnj; فقیه&raquo; ارتقاء داد، بدون کمترین دخالتی از جانب مردم یا نمایندگان واقعی آنها تهیه و اجرا شد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">دوره&zwnj; ریاست جمهوری &laquo;رفسنجانی&raquo; هشت سال به طول انجامید. وی اواخر دوره&zwnj; دوم ریاست جمهوری خود تلاش کرد تا از طریق &laquo;کمیسیون فرهنگ و ارشاد مجلس شورای اسلامی&raquo; قانون اساسی را به نحوی تغییر دهد که راه را برای سومین دوره&zwnj; انتخابش به عنوان رئیس جمهور نظام فراهم سازد، اما این تلاش با اعتراض گسترده در درون نظام مواجه شد و اجازه&zwnj; این کار را به او ندادند. در این بین البته وی خود را به ریاست &laquo;مجمع تشخیص مصلحت نظام&raquo; رساند که یک نهاد غیرانتخابی بود و برای داوری جدال&zwnj;های درون نظام تاسیس شده بود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">تلاش رفسنجانی برای در قدرت ماندن را می&zwnj;توان نمودی از جدایی ناپذیری حاکمان از حاکمیت در نظام جمهوری اسلامی دانست. این برای اکبر هاشمی رفسنجانی آن قدر مهم و حساس بود که دو سال پس از پایان دوره&zwnj; دوم ریاست جمهوریش، یعنی در سال ۱۳۷۸، باردیگر تلاش کرد که خود را به عنوان نماینده وارد مجلس ششم کند. اما این هم با موفقیت همراه نبود و طرد او توسط جامعه و قدرت گردانان پشت پرده&zwnj; نظام بدیهی شد. او باز هم شانس خود را در سال ۱۳۸۴ برای انتخابات ریاست جمهوری به آزمایش گذاشت، بی خبر از آن که جریان دیگری در کشور فعال شده که امثال او را نمی&zwnj;خواهد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">رفسنجانی در سال ۱۳۸۶ به عنوان نماینده به مجلس خبرگان وارد شد و تا سال ۱۳۸۹ رئیس مجلس خبرگان بود تا این که این پست به &laquo; محمد رضا مهدوی کنی&raquo; واگذار شد. سماجت و پی گیری رفسنجانی با وجود زیر سوال بردن جدی اعتبار سیاسی و آبروی خود در درون نظام، به خوبی نشان می&zwnj;دهد که فرهنگ ترک قدرت و واگذاری در او بسیار ضعیف بوده و هست. از دیگر پست&zwnj;های رفسنجانی از فردای انقلاب تا زمان کسب پست ریاست جمهوری می&zwnj;توان به این فهرست اشاره کرد: عضو شورای انقلاب اسلامی، سرپرست وزارت کشور، عضو هئیت تدوین قانون انتخابات کشور، نمایندگی مجلس شورای اسلامی، امام جمعه&zwnj; تهران و جانشین فرمانده&zwnj; کل قوا در دوران جنگ.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">با این همه او در سال ۱۳۷۶ پست ریاست جمهوری را به &laquo;محمد خاتمی&raquo; واگذار کرد. محمد خاتمی فردی بود که از ابتدای انقلاب پست&zwnj;های متعدد دولتی را در اختیار داشت: نماینده مجلس اول، سرپرست موسسه&zwnj; مطبوعاتی کیهان، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در دولت&zwnj;های میرحسین موسوی و دوره نخست ریاست جمهوری هاشمی، مشاور ریئس جمهور، رئیس کتابخانه&zwnj; ملی و عضو &laquo;شورای عالی انقلاب فرهنگی&raquo;.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">انتخابات سال ۱۳۸۴ نظام جمهوری اسلامی را وارد یک فاز جدید ساخت. پدیده&zwnj; &laquo;انتخابات مهندسی شده&raquo; شکلی سامان یافته و علنی به خود گرفت. در این انتخابات با وجود حضور افرادی مانند اکبر هاشمی رفسنجانی که در دور اول از احمدی نژاد هم رای بیشتری آورده بود، مهدی کروبی و &laquo; مصطفی معین&raquo;، احمدی&zwnj;نژاد از صندوق به عنوان برنده بیرون آورده شد که تا قبل از آن شهردار تهران و پیش از آن فرماندار خوی و ماکو و استاندار اردبیل بود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL">بررسی مختصری از گرایش غالب قدرتمندان حاکم بر ایران نشان می&zwnj;دهد که در تاریخ مدرن ایران از مبدا صفویه تا امروز، چیزی به اسم چرخش قدرت وجود نداشته است. انحصار گرایی و خودخواهی، حرف اول را زده و کسی در پی آن نبوده که زودتر از مرگ یا کشته شدن یا اجبارهایی چون کودتا قدرت را به دیگران بسپارد. این سنتی چند صد ساله در تاریخ سیاسی ایران است که به نظر نمی&zwnj;رسد بدون ورود یک پارامتر کیفی و جدی در معادله&zwnj; قدرت، تغییری در آن ایجاد شود.</p> </blockquote> <p dir="RTL">اعتراضات هر سه این افراد به نوع برگزاری مهندسی شده&zwnj;انتخابات و دخالت نهادهایی مانند سپاه مانع از آن نشد که &laquo;محمود احمدی نژاد&raquo; باردیگر در سال ۱۳۸۸ و برخلاف تمام پیش بینی&zwnj;ها و انتظارات خود را پیروز انتخابات اعلام کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">علی خامنه&zwnj;ای در تاریخ ۱۲ مرداد ۱۳۸۸ حکم ریاست جمهوری احمدی نژاد را برای بار دوم امضاء کرد. احمدی نژاد و تیم او می&zwnj;دانند که با پایان دوران ریاست جمهوری باید صحنه&zwnj; قدرت را در سطوح بالای خود ترک کنند، آنها وقتی به سرنوشت تلخ رفسنجانی و خاتمی، حملات و منزوی سازی آنها پس از ترک پست ریاست جمهوری می&zwnj;نگرند آینده&zwnj; خوبی برای خود تصور نمی&zwnj;کنند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&laquo;احمدی نژاد&raquo; و اطرافیانش می&zwnj;دانند آن چه در انتظارشان خواهد بود تهمت و اتهام و محاکمه و مواخذه به ویژه به دلیل بیلان اقتصادی و سوء مدیریت اعمال شده در طول این هشت سال است. به همین دلیل آنها بر این هستند که بازی مدیریت شده و حرکت مهندسی شده &laquo;چرخش قدرت&raquo;، حتی به معنای خاص آن در درون نظام را نپذیرند. این یعنی زیر سوال بردن هنجارهای کارکردی و قواعد بقای نظام.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">بر اساس شایعاتی که مطرح است احمدی نژاد و مشایی تصمیم دارند که با تبعیت از الگوی پوتین &ndash; مدودف زمینه را برخلاف هنجار متداول در طول نظام درسی وچهار سال گذشته، برای بقای خویش در پست ریاست جمهوری فراهم کنند. اگر مشایی بتواند در انتخابات ۱۳۹۲ به پست ریاست جمهوری دست یابد، بدیهی است که راه برای بازگشت احمدی نژاد به این پست در سال ۱۳۹۶ باز می&zwnj;شود و این یعنی در اختیار داشتن پتانسیل این پست برای هشت سال دیگر که می&zwnj;رسیم به ۱۴۰۴.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;به این ترتیب این باند موفق شده است که از سال ۱۳۸۴ تا ۱۴۰۴ پست ریاست جمهوری یا همان قوه&zwnj; مجریه را برای خود به مدت بیست سال حفظ کند. آیا این رویا شدنی است؟ این مسئله مورد بررسی این نوشتار نبود و نیست، قصد این بررسی کوتاه از تاریخ سیاسی ایران در طول ۴۰۰ سال گذشته این است که گرایش غالب در طول این سال&zwnj;ها، ترک نکردن پست حکومتی است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">با دقیق شدن در شمار نمایندگان مجلس در طول هشت مجلس نظام جمهوری اسلامی و دقت روی شمار چهره&zwnj;های شاخص نظام در طول سی و چهار سال گذشته، می&zwnj;بینیم که کمتر مهره&zwnj;ای در درون نظام بوده که با وجود برخورداری از پست و موقعیت و قدرت، حاضر شده باشد آن را داوطلبانه و اختیاری به دیگران واگذار کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>نتیجه&zwnj;گیری </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">بررسی مختصری از گرایش غالب قدرتمندان حاکم بر ایران نشان می&zwnj;دهد که در تاریخ مدرن ایران از مبدا صفویه تا امروز، چیزی به اسم چرخش قدرت وجود نداشته است. انحصار گرایی و خودخواهی، حرف اول را زده و کسی در پی آن نبوده که زودتر از مرگ یا کشته شدن یا اجبار (کودتا و...) قدرت را به دیگران بسپارد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این واقعیت تلخ به عنوان یک سنت تاریخ سیاسی ایران، صدها سال است که پایدار بوده و به نظر نمی&zwnj;رسد، بدون ورود یک پارامتر کیفی و جدی در معادله&zwnj; قدرت، تغییری در آن ایجاد شود. برای دگرگونی در آن چه تاکنون سنت قدرت خودمدار و خودکامه و ابدی تصور شده، باید کوشید تا ضرورت چرخش قدرت را از پایین به بالا تحمیل کرد و این میسر نیست مگر در سایه&zwnj; یک &laquo;قدرت اجتماعی&raquo; که بتواند صاحبان قدرت سیاسی را به پیروی از یک دمکراسی قانومند و نهادینه وادار سازد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">تا زمانی که عنصر &laquo;ضد قدرت&raquo; در جامعه&zwnj; ایران به صورت عملی موجود نباشد، صاحبان قدرت سیاسی هرگز دلیلی برای واگذاری آن به دیگران نمی&zwnj;بینند و چنین هم نمی&zwnj;کنند. در طول سی وچهار سال گذشته تنها پنج نفر بوده&zwnj;اند که قدرت را در بالاترین سطوح خود در دست داشته&zwnj;اند: &laquo;روح&zwnj;الله خمینی&raquo;، &laquo;اکبرهاشمی رفسنجانی&raquo;، &laquo;علی خامنه&zwnj;ای&raquo;، &laquo;محمد خاتمی&raquo; و&laquo;محمود احمدی نژاد&raquo;. تنها در سایه قدرت سازمان یافته&zwnj; مردم در قالب نهادهای مختلف مدنی و اجتماعی است که می&zwnj;توان انتظار داشت حکومت به عنوان ملک طلق فردی یا خانوادگی یا فرقه&zwnj;ای تصور نشود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;قدرت سیاسی باید به یک قدرت تحت نظارت قدرت اجتماعی مبدل شود. اگر قرار است روزی دمکراسی در ایران مستقر شود، این میسر نیست مگر از طریق یک قدرت سازمان یافته&zwnj; مردمی که به صورت احزاب، سازمان&zwnj;های سیاسی، نهادهای مدنی، سازمان&zwnj;های غیر دولتی، سندیکاهای صنفی، اتحادیه&zwnj;های حرفه&zwnj;ای، انجمن&zwnj;های شهروندی، شوراهای محلی و... قدرت جامعه را به رخ صاحبان قدرت سیاسی می&zwnj;کشد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در یک کلام، &laquo;چرخش قدرت در ایران تاکنون وجود نداشته است. برای واگذاری قدرت به دیگری نباید منتظر افراد خیرخواه بود، شاید بهتر باشد به فکر بنیان گذاشتن نهادهای قانونی برآییم که در سایه&zwnj; قدرت جمعی، هر فردی را بدون استثناء وادار سازد که به گردش قدرت تن دردهد. هر گونه آرزوی تغییر سیاسی در ایران، بدون در نظر گرفتن این بسترسازی ساختاری برای چرخش قدرت، تکرار مکررات خواهد بود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">پانویس&zwnj;ها:</p> <div> <br clear="all" /> <hr align="left" size="1" width="33%" /> <div id="edn1"> <p><a href="#_ednref1" name="_edn1" title="">[1]</a> Laurent Fabius</p> </div> <div id="edn2"> <p><a href="#_ednref2" name="_edn2" title="">[2]</a> Lionel Jospin</p> </div> <div id="edn3"> <p><a href="#_ednref3" name="_edn3" title="">[3]</a> S&eacute;gol&egrave;ne Royal</p> </div> <div id="edn4"> <p><a href="#_ednref4" name="_edn4" title="">[4]</a> Seine-Maritime</p> </div> <div id="edn5"> <p><a href="#_ednref5" name="_edn5" title="">[5]</a> Fran&ccedil;ois Hollande</p> </div> <div id="edn6"> <p dir="RTL">^۶ وی در سن ۶۵ سالگی به ریاست جمهوری آمریکا دست یافت.</p> </div> <div id="edn7"> <p dir="RTL">^۷ او در سن ۵۶ سالگی به ریاست جمهوری رسید.</p> </div> <div id="edn8"> <p dir="RTL">^۸ وی به هنگام آغاز ریاست جمهوری ۶۱ سال داشت.</p> </div> <div id="edn9"> <p dir="RTL">^۹ او به هنگام آغاز ریاست جمهوری خود فقط ۴۶ سال داشت.</p> </div> <div id="edn10"> <p dir="RTL">^۱۰ مطالب تاریخی این قسمت از منابع عمومی تاریخ ایران برداشت شده است. برای اطلاعات تکمیلی می&zwnj;توان به این منابع مراجعه کرد: <a>1</a>، <a>2</a>، <a href="http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2005/10/051031_pm-mv-qajar-dynasty.shtml">3</a></p> </div> <div id="edn11"> <p dir="RTL">^۱۱ طریقه کشتن وی چنان توطئه آمیز بود که بعدها به دلیل عدم شفافیت و تحقیق در این باره عده&zwnj;ای مدعی می&zwnj;شدند او نمرده و خود را به عنوان &laquo;شاه اسماعیل دوم&raquo; معرفی می&zwnj;کردند. یکی از آنها در لرستان قدرتی هم فراهم کرده بود و برای مشابه ساختن چهره خویش با شاه اسماعیل دوم تمام دندان&zwnj;های خود جز دو تا را کشیده بود. در نبود مکانیزم&zwnj;های نهادینه کافیست که با کشیدن دندان&zwnj;های خود، خویش را شبیه شاه مقتول کنید که بتوانید مدعی مقام شاهی شوید. یعنی یا شانس و یا اقبال.</p> </div> <div id="edn12"> <p><a href="#_ednref12" name="_edn12" title="">[12]</a> <a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B1%D8%B6%D8%A7%D8%AE%D8%A7%D9%86_%D9%85%DB%8C%D8%B1%D9%BE%D9%86%D8%AC#cite_ref-shahofshahs_74-0">&uarr;</a>&nbsp;Kapuscinski, &lrm;Ryszard.&nbsp;<em>Shah of Shahs</em>.&nbsp;<a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D9%86%DA%AF%D9%88%D8%A6%D9%86_(%D9%86%D8%A7%D8%B4%D8%B1)" title="پنگوئن (ناشر)"><span dir="RTL">پنگوئن (ناشر</span>)</a>, 2006. 25.&nbsp;<a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8/9780141188041">ISBN 978-0141188041</a>.</p> </div> </div> <p>&nbsp;</p> https://archive.radiozamaneh.com/politics/2013/02/26/24819#comments انتخابات آزاد انقلاب اسلامی خمینی دمکراسی رضا شاه سیاست صفویه قدرت کورش عرفانی گوی سیاست Tue, 26 Feb 2013 21:37:41 +0000 politics 24819 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/reflections/2013/02/23/24750 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/reflections/2013/02/23/24750" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-sartitr"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> تحلیلی بر نقش انقلاب‌های صنعتی در تاریخ تحول سرمایه‌داری </div> </div> </div> <div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> کورش عرفانی </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="475" height="307" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/kapitalismus-ist-die-krise.jpg?1361748922" /> </div> </div> </div> <p dir="RTL">کورش عرفانی &minus; فهم تاریخ نیازمند فلسفه&zwnj;ی تاریخ است. این کمک می&zwnj;کند که منطق تحول جوامع بشر در سیر تاریخ را دریابیم و درک کنیم چه سازوکارهایی ست که چرخ تاریخ را به پیش می&zwnj;برد. فلسفه&zwnj;ی تاریخ به دو معنا به کار می&zwnj;رود: یکی &laquo;فلسفه تاریخ انتقادی&raquo; که به وجه نظری تاریخ و بررسی اعتبار آن چه به عنوان تاریخ ثبت می&zwnj;شود می&zwnj;پردازد و دیگری، &laquo;فلسفه&zwnj;ی نظری تاریخ&raquo; که به سیر احتمالی معنادار بودن تاریخ می&zwnj;پردازد.</p> <!--break--><!--break--><p dir="RTL">عنصر اصلی تشکیل دهنده&zwnj;ی این فلسفه، کشف و درک منطق حاکم بر رویدادهای تاریخی در یک دوره&zwnj;ی مشخص است. پیوند احتمالی منطقِ دوران متسلسل، شاید بتواند ایده&zwnj;ای درباره&zwnj;ی منطق کلی تر حاکم بر کل یا بخش مهمی از تاریخ بشر ارائه دهد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">فراموش نکنیم که تا دوره&zwnj;ای از تاریخ بشر، این کشف منطق، بیشتر وجه محلی و منطقه&zwnj;ای داشته است، اما از زمانی که دوران کشورگشایی&zwnj;های منظم و استعمار قاره&zwnj;های دیگر آغاز شد، تاریخ بشریت به دوره&zwnj;ای پا گذاشت که به خصلت فراکشوری و فراقاره&zwnj;ای آن به شدت افزود، تا جایی که می&zwnj;توان امروز صحبت از &laquo;تاریخ جهانی <span dir="LTR">]</span>شده<span dir="LTR">[</span>&raquo; نام برد. در میان عناصری که در این دوران، یعنی سه قرن گذشته، بسیار تاثیرگذار بوده&zwnj;اند باید به نقش نظام سرمایه&zwnj;داری پرداخت. سرمایه&zwnj;داری با انقلاب&zwnj;های صنعتی خود به تاریخ شکل و مسیری دیگر داد و جهان را به سمت آن چه که امروز هست برد. تلاش سوسیالیسم و انقلاب شاخص آن &ndash; انقلاب اکتبر روسیه در ۱۹۱۷- برای جهت دهی به تاریخ چندان بادوام نبود، اما سرمایه&zwnj;داری قرن هاست که حرف اول را در تعیین مسیر تاریخ بشریت می&zwnj;زند و به همین دلیل نیز درک چیستی آن در شرایط کنونی امروز می&zwnj;تواند به داشتن تصویری روشن تر از فردای بشریت یاری رساند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">سرمایه&zwnj;داری با وضعیت کنونی خویش جهان را به چه سمت و سویی می&zwnj;برد؟ آیا بحران&zwnj;های پیاپی سرمایه&zwnj;داری تعیین کننده&zwnj;ی دوران جدیدی است که در راهست؟ این نوشتار به این پرسش&zwnj;ها می&zwnj;پردازد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>پیوند سرمایه&zwnj;داری با انقلاب&zwnj;های صنعتی </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">سرمایه&zwnj;داری آفریننده و آفریده&zwnj;ی انقلاب&zwnj;های صنعتی است. این در سایه&zwnj;ی درک روابط متقابل میان این دوست که می&zwnj;توانیم همزمان به دو خصلت &laquo;بحران زایی&raquo; و &laquo;دوام&raquo; سرمایه&zwnj;داری پی ببریم. عدم فهم خصلت دوگانه&zwnj;ی سرمایه&zwnj;داری سبب قضاوت&zwnj;های شتاب زده&zwnj;ای می&zwnj;شود که در مصاف با واقعیت رنگ می&zwnj;بازند. شاید هم به همین دلیل است که حکم&zwnj;های قطعی متعدد در مورد نابودی &laquo;حتمی&raquo; سرمایه&zwnj;داری، در صد و پنجاه سال گذشته، اعتباری در خور نیافتند. پیش بینی چندباره&zwnj;ی مرگ بیماری که هر بار از بستر بیماری برخاسته است و شاید قویتراز گذشته به دویدن پرداخته است ما را دعوت می&zwnj;کند که نسبت به پیشداوری&zwnj;های عجولانه درنگ کنیم. بر همین اساس لازم می&zwnj;دانیم که این بار که در سال ۲۰۱۳ بر بالین سرمایه&zwnj;داری &laquo;بیمار&raquo; آمده ایم در اعلام مرگ آن عجله&zwnj;ای نداشته باشیم و سعی کنیم، با تدقیق و تعمیق تحلیل خویش، نخست به تشخیصی واقع گرا تر دست یابیم.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>ویژگی&zwnj;های هر انقلاب صنعتی</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">ما می&zwnj;دانیم که انقلاب&zwnj;های صنعتی هر بار در ظهور خویش به سرمایه&zwnj;داری جان داده اند، هر یک از آنها سبب ظهور نسل نویی از محصولات فنی و تولیدات صنعتی شده&zwnj;اند که از یکسو زندگی جوامع بشری را از این رو به آن رو کرده است و از سوی دیگر، برای فعالان و بازیگران اقتصادی سود و ثروت کلان به همراه داشته است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">انقلاب&zwnj;های صنعتی را به طور معمول با دو شاخص بازشناسی می&zwnj;کنند: ۱) منبع انرژی جدید ۲) ابزار ارتباطاتی نوین. و بدیهی است که تمام تبعات و عوارضی که با آن به همراه می&zwnj;آید مورد نظر قرار می&zwnj;گیرد. یک منبع انرژی جدید اجازه&zwnj;ی فعالیت&zwnj;های تولید تازه&zwnj;ای را می&zwnj;دهد که تا قبل از آن امکان پذیر نبود و ابزار ارتباطاتی نوین هم کار مدیریت و ارتباط را برای ساختن سطحی دیگر از تمدن بشری ممکن می&zwnj;سازد. هم چنین باید به روابط متقابل میان این دو نیز پرداخت<a href="#_ftn1" name="_ftnref1" title=""><span dir="LTR">[1]</span></a>. به طور مثال ورود قدرت ماشین&zwnj;های بخار به صنعت دستی چاپ در آن زمان، چاپ صنعتی را ممکن ساخت و به واسطه&zwnj;ی آن انتشار کتاب در سطح زیاد و ظهور روزنامه&zwnj;های پرشمار را و تمام آن چه دستاورد آن محسوب می&zwnj;شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;جدول زیر این دو شاخص را برای سه انقلاب صنعتی بزرگ جهان ترسیم می&zwnj;کند:</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <table align="right" border="2" cellpadding="0" cellspacing="0" dir="rtl"> <tbody> <tr> <td style="width:213px;"> <p align="center" dir="RTL"><strong>انقلاب صنعتی </strong></p> </td> <td style="width:213px;"> <p align="center" dir="RTL"><strong>منبع جدید انرژی </strong></p> </td> <td style="width:213px;"> <p align="center" dir="RTL"><strong>ابزار ارتباطاتی نوین </strong></p> </td> </tr> <tr> <td style="width:213px;"> <p align="center" dir="RTL">انقلاب صنعتی اول &ndash; از قرن نوزدهم تا اوایل قرن بیستم میلادی</p> </td> <td style="width:213px;"> <p align="center" dir="RTL">بخار (ماشین بخار)</p> </td> <td style="width:213px;"> <p align="center" dir="RTL">تلگراف</p> </td> </tr> <tr> <td style="width:213px;"> <p align="center" dir="RTL">انقلاب صنعتی دوم &ndash; از اوایل قرن بیستم میلادی تا میانه&zwnj;ی دهه&zwnj;ی هشتاد میلادی</p> </td> <td style="width:213px;"> <p align="center" dir="RTL">برق و امکان به کارگیری سوخت فسیلی در سیستم بسته مانند موتور خودروها</p> </td> <td style="width:213px;"> <p align="center" dir="RTL">تلفن، رادیو و تلویزیون</p> </td> </tr> <tr> <td style="width:213px;"> <p align="center" dir="RTL">انقلاب صنعتی سوم از میانه&zwnj;ی دهه&zwnj;ی هشتاد میلادی تا کنون</p> </td> <td style="width:213px;"> <p align="center" dir="RTL">انرژی اتمی و انرژی&zwnj;های قابل تجدید</p> </td> <td style="width:213px;"> <p align="center" dir="RTL">اینترنت و ماهواره</p> </td> </tr> </tbody> </table> <div style="clear:both;"> &nbsp;</div> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">پس تاکنون نظام سرمایه&zwnj;داری شاهد سه انقلاب صنعتی بوده است. هر انقلاب صنعتی یک سیر زندگی دارد:<a href="#_ftn2" name="_ftnref2" title=""><span dir="LTR">[2]</span></a> مرحله پیدایش، مرحله&zwnj;ی فراگیر شدن، مرحله&zwnj;ی اوج، مرحله&zwnj;ی درجا زدن و سپس مرحله فروکش. توضیح این پنج مرحله به طور کلی چنین است:</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>مرحله&zwnj;ی پیدایش</strong>: در این مرحله یک اختراع ویژه یا یک سری اختراعات کمابیش پیوند یافته، منجر به باز شدن افق تازه&zwnj;ای برای حرکت، کار و تولید می&zwnj;شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>مرحله&zwnj;ی فراگیر شدن</strong>: اختراع <span dir="LTR">]</span>های<span dir="LTR">[</span> جدید کاربست&zwnj;های متعدد خود را پیدا می&zwnj;کند و بسیاری برای فعالیت&zwnj;های جدید و تولیدی شروع به بهره برداری از آن می&zwnj;کنند، برخی از آن برای اختراع&zwnj;های تازه استفاده می&zwnj;کنند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>مرحله&zwnj;ی اوج</strong>: بهره گیری، تولیدات و تنوع کیفی و کمیت آنها در اوج خود است، هم سرمایه گذاران و تولید کنندگان و هم توزیع کنندگان و مصرف کنندگان از مواهب آن بهره می&zwnj;برند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>مرحله&zwnj;ی درجا زدن</strong>: اختراعات مورد بحث حداکثر کاربردها و کارآیی خود را نشان داده&zwnj;اند و قادر نیستند بیش از این مورد بازتکثیر و یا استفاده&zwnj;ی بیشتر قرار گیرند. محدودیت&zwnj;های به کارگیری و یا مرزهای استفاده&zwnj;ی عملی از آنها خود را نشان می&zwnj;دهند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>مرحله&zwnj;ی فروکش</strong>: سیر تولیدات ناشی از اختراعات آن دوره دیگر پویاساز اقتصاد و برانگیزاننده&zwnj;ی بازیگران اقتصادی نیست و به تدریج مورد بی توجهی آنها قرار می&zwnj;گیرد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">می توان با کمی &laquo;اغماض در روش شناسی&raquo;، <a href="#_ftn3" name="_ftnref3" title=""><span dir="LTR">[3]</span></a> این روند پنج مرحله&zwnj;ای را برای سه انقلاب صنعتی در نظر گرفت. ما دورتر به بررسی یکایک آنها خواهیم پرداخت، اما نکته&zwnj;ی کلیدی در این میان، درک این است که سرنوشت ساختارهای اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی سرمایه&zwnj;داری نیز همراه با این پنج مرحله تغییر بسیار می&zwnj;کند و متحول می&zwnj;شود. آگاه باشیم که ظرافت تحلیل در درک توازی رویدادهای هر دو بخش فنی و تاریخی است، یعنی همزمان با این پنج مرحله فن شناسی، <a href="#_ftn4" name="_ftnref4" title=""><span dir="LTR">[4]</span></a> به تحول ساختارهای چهارگانه&zwnj;ی جامعه &ndash; اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی - و اثرات و عوارض آن توجه کردن.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">اینک به بررسی مختصر این پنج مرحله برای هر سه انقلاب صنعتی می&zwnj;پردازیم.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>انقلاب صعنتی نخست: (از اوایل قرن نوزدهم تا اوایل قرن بیستم) </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>مرحله&zwnj;ی پیدایش</strong>: ماشین بخار و قدرت آن می&zwnj;رود که جهان را زیر و رو کند. بشر از انرژی&zwnj;های وابسته به طبیعت و یا زور بازو راه می&zwnj;شود و به سوی انرژی خودتولیدکرده پیش می&zwnj;رود.همزمان با بروز اختراعات و کشف&zwnj;های جدید، عده&zwnj;ای از صاحبان ثروت علاقمند می&zwnj;شوند که در آن سرمایه گذاری کنند. این، به معنای جابجایی ثروت&zwnj;ها از یک حوزه به حوزه&zwnj;ی دیگر است. در انقلاب صنعتی اول، ثروت&zwnj;ها از سمت حوزه&zwnj;ی کشاورزی و دامداری به سوی صنعت میل کرد. این امر ضعف مادی و ترک روستاها را با خود به همراه داشت و اقتصاد کشاورزی را به شدت ضعیف کرد. این تضعیف تعداد بیشتری از روستاییان را به مهاجرت به سوی شهرها وا داشت و قشرهای جدیدی را در شهرها شکل بخشیده و تقویت کرد. همزمان ساختار سیاسی باید از انجماد و خودکامگی دور می&zwnj;شد تا بتواند امکان رشد و شکوفایی فعالیت&zwnj;های ناشی از اختراعات جدید را ممکن سازد. تصمیم گیری&zwnj;ها باید هر چه بیشتر در سطح خرد و به شکل غیر متمرکز خود صورت می&zwnj;گرفت؛ این امر با خود ضرورت دمکراسی را مطرح ساخت. تحت تاثیر جو فعال نوآوری صنعتی جو تولید و خلاقیت در جامعه رواج یافته و بستر سازی یک فرهنگ پویاتر و به تبع، مدرنتر شد تا بتواند با پویایی فنی جامعه همراهی کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>مرحله&zwnj;ی فراگیری</strong>: اینک که انرژی فراهم است باید کاربست&zwnj;های آن را یافت. رشد اختراعات جدید ضرورت سرمایه گذاری هر چه بیشتر را ایجاب کرد. ثروت&zwnj;ها باز هم بیشتر روستا و اقتصاد کشاورزی را ترک کرده و به سوی شهرهای صنعتی رو به رشد سرازیر شدند. تابع آن، دانش و کار بانکداری و بیمه و صنعت مالی رشد کرد. این امر همراه با خود تخصصی شدن را به همراه آورد و این آخرین نیز به سهم خود، تنوع رده بندی&zwnj;های افقی و عمودی اجتماعی را باعث شده و ساختار اجتماعی نوظهوری را که پیچیده تر بود پدید آورد. تابع آن، مدیریت جامعه دیگر با شکل&zwnj;های ساده و ابتدایی جامعه&zwnj;ی فئودالی ناممکن شده و به همین دلیل به سوی یک مدیریت غیر متمرکز یا همان دمکراسی پارلمانی حرکت کردیم. در نهایت ساختارهای فرهنگی نیز از رشد صنعت چاپ و ظهور ابزار موسیقی مدرن بهره مند شده و به یک عرصه&zwnj;ی جدید تولید هنری پا نهادند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>مرحله&zwnj;ی اوج</strong>: تولیدات صنعتی و به کارگیری تام و کمال اختراعات و اکتشافات سبب رشد بی سابقه&zwnj;ی سرمایه گذاری و تمامی مکانیزم&zwnj;های تهیه و تدارک سرمایه شدند. ابعاد تازه&zwnj;ای از فعالیت تولیدی، افق&zwnj;های تاریخی تازه&zwnj;ای را به چشم طبقه&zwnj;ی نوظهور اما قدرتمند &laquo;سرمایه&zwnj;دار&raquo; باز می&zwnj;کند و به واسطه&zwnj;ی این امر، جهان بینی آنها تغییر می&zwnj;کند. اینک آنها می&zwnj;توانند چشم اندازهای ساختن تمدنی دیگر را در مقابل خود ببینند که گذشته&zwnj;ی تاریخ بشری را به سان دوره&zwnj;ای خمود و کسالت آور جلوه می&zwnj;دهد: &laquo; تمدن صنعتی&raquo;. تولید انبوه زندگی میلیون&zwnj;ها انسان را به خود مشغول می&zwnj;دارد، هم به عنوان تولید کننده و هم به عنوان مصرف کننده. به همین دلیل یک جامعه&zwnj;ی نو از درون جامعه&zwnj;ی کهن سر در بر می&zwnj;آورد: جامعه&zwnj;ی طبقاتی سرمایه&zwnj;داری. با خط ممیزه&zwnj;های هنوز ناروشن، اما قابل لمس میان اقلیت سرمایه&zwnj;داران، اندک لایه&zwnj;های میانی و انبوه کارورزانی که به عنوان کارگر و ارتشی و پلیس و غیره در خدمت نظام جدید کار می&zwnj;کنند. فرهنگ نیز دیگر نمی&zwnj;تواند از این لایه بندی بر حذر باشد و تنوع شکل و محتوا در تولیدات هنری و ادبی و فلسفی رو به اوج می&zwnj;گذارد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>مرحله&zwnj;ی درجا زدن</strong>: اختراعات و اکتشافات پایه&zwnj;ای که سبب ساز تولیدات انبوه شده&zwnj;اند شروع به نشان دادن محدودیت&zwnj;های خود می&zwnj;کنند، سرمایه&zwnj;های تازه بسترهای کاری مناسب و همانند قبل پیدا نمی&zwnj;کنند، بازار قبلا از تولید انبوه اشباع شده و افزایش و حتی ادامه&zwnj;ی آن بدون بازار جدید عقلانی نیست. سرمایه&zwnj;ها سرگردان می&zwnj;شوند، کار را از دست هم می&zwnj;ربایند. گرایش&zwnj;های منفی ساختار سیاسی را متشنج می&zwnj;کنند و جنگ&zwnj;های رقابتی بر سر منافع اوج می&zwnj;گیرد. برخی از لایه&zwnj;های اجتماعی در درون ساختار طبقاتی، در اثر مرور زمان و عدم تغییری کیفی در زندگی خویش، احساس می&zwnj;کنند که دارند درجا می&zwnj;زنند. در حالی که ثبات در زندگی جامعه&zwnj;ی روستایی، با ریتم یکنواخت و سکون گرای زندگی فئودالی همخوانی داشت، در جامعه&zwnj;ی شهری صنعت زده و پرشتاب، ایستایی تضادهای روحی فراوانی را دامن می&zwnj;زند. این تضادها خود را در قالب&zwnj;های فرهنگی به صورت ایدئولوژي&zwnj;های تغییر طلب بروز می&zwnj;دهد و سبب پیدایش حرکت&zwnj;های اجتماعی و اعتراضی می&zwnj;شود. ساختار سیاسی در پی مقابله با این تغییر طلبی احساس خطر و خصلت محافظه کارانه پیدا می&zwnj;کند. دوره&zwnj;ی ای از تنش&zwnj;های سیاسی و اجتماعی آغاز می&zwnj;شود. ما در اواخر قرن نوزدهم و به سمت اوایل قرن بیستم هستیم.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>مرحله&zwnj;ی فروکش</strong>: صنعت درجا می&zwnj;زند، تولید بیشتر دلیل و چرایی خود را از دست می&zwnj;دهد، زیرا بازار اشباع است و کالاها دوام می&zwnj;آورند. باید بازارهای جدید یافت شود اما این ساده نیست، باید قدرت نظامی خویش را تقویت کرد و به سوی منابع و بازارهای جدید در بیرون از چارچوب&zwnj;های ملی رفت. سرمایه&zwnj;داران آشفته و خسته و عصبی اند، به این واسطه سرمایه&zwnj;های خود را مورد محافظت قرار می&zwnj;دهند. سرمایه کم شده و بحران مالی حاکم می&zwnj;شود. بانک&zwnj;ها پاسخ گویی سرمایه&zwnj;های تبدیل شده به پس انداز نیستند و لذا بحران حاکم می&zwnj;شود. بیکاری گسترش می&zwnj;یابد، کارگران طعم فقر و بیکاری را می&zwnj;چشند، معترضند و دست به قیام و انقلاب می&zwnj;زنند. فرهنگ، خشم و درد و تغییر و یا پوچی را فریاد می&zwnj;زند و بر دامنه&zwnj;ی حس کنشگرایی افزوده می&zwnj;شود. ساختار سیاسی در پی حفظ ساختار اقتصادی و اجتماعی به خصلت&zwnj;های محافظه کارانه و خشن تر روی می&zwnj;آورد. بوی پایان یک دوره بلند است. سرمایه&zwnj;داری چشم به راه آغاز دوران جدیدی است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">چنان چه می&zwnj;بینیم انقلاب صنعتی اول با خود این خصلت موازی سرنوشت ساختارهای سرمایه&zwnj;داری و تحولات صنعتی و فنی را به روشنی نشان می&zwnj;دهد. به عبارت دیگر، با بروز اختراعات، سرمایه فضای تولد می&zwnj;یابد و با سرمایه گذاری اختراعات می&zwnj;توانند رشد کمی و کیفی خود را داشته باشند. این روند به صورت فعال دنبال می&zwnj;شود تا زمانی که افول صنعت، فروکش سرمایه گذاری و نبود سرمایه گذاری، کاهش نوآوری را باعث می&zwnj;شود. این حلقه&zwnj;های تکمیل کننده به این صورت یکدیگر را می&zwnj;یابند و به پیش می&zwnj;روند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">دوران افول انقلاب نخست صنعتی سبب شد که بحران&zwnj;های اقتصادی و اجتماعی و تابع آن تحولات سیاسی فراوانی روی دهد. &laquo;رکود بزرگ<a href="#_ftn5" name="_ftnref5" title=""><span dir="LTR">[5]</span></a>&raquo; به دوره&zwnj;ای گفته می&zwnj;شود که اقتصاد آمریکا و اروپا را در دهه&zwnj;های اول قرن بیستم در برگرفت و پایان سرمایه&zwnj;داری در فاز انقلاب صنعتی نخست را اعلام کرد. اما پس از آن<span dir="LTR">T</span> بحران&zwnj;ها و بن بست&zwnj;ها بار دیگر در را به سوی یک افق جدید باز کرد و با ظهور منابع انرژی جدید، یعنی گسترش الکتریسیته و نیز به کارگیری سوخت در موتور<span dir="LTR">T</span> انواع خودرو زمینی، هوایی و دریایی در کنار اختراع تلفن وبعد رادیو و سپس تلویزیون شاهد تولد دوران جدیدی شدیم که آن را به عنوان انقلاب صنعتی دوم می&zwnj;نامند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>مراحل پنج گانه&zwnj;ی انقلاب صنعتی دوم: (از اوایل قرن بیستم تا نیمه&zwnj;ی هشتاد میلادی) </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>مرحله&zwnj;ی پیدایش</strong>: استفاده&zwnj;ی از برق در شهرها به زندگی اجتماعی معنای دیگری می&zwnj;دهد و در عین حال اقتصاد را قادرمی سازد که وسایل بسیاری را با این انرژی به کار بیاندازد. وسایلی که باید اختراع شوند. تولید این وسایل برقی به اقتصاد جان می&zwnj;دهد و به نوبه&zwnj;ی خود امکان تولید انبوه بسیاری دیگر از کالاها را می&zwnj;دهد. سرمایه&zwnj;داران یک بستر جدید برای سرمایه گذاری پیدا می&zwnj;کنند. امکان به کارگیری انرژی سوخت&zwnj;های فسیلی در سیستم&zwnj;های بسته و ترکیب و تبدیل انرژی سوختی به الکتریکی و تبدیل آنها به انرژی مکانیکی سبب رونق وسائط نقلیه می&zwnj;شود. تابع این امر باز هم به کارگیری نیروهای بیکار در صنایع ممکن می&zwnj;شود و صنعتی شدن تمدن&zwnj;ها به معنای خاص کلمه آغاز می&zwnj;شود. صنعت اروپایی به مرحله&zwnj;ای می&zwnj;رسد که می&zwnj;توان به تدریج از جامعه&zwnj;ی صنعتی نام برد. جامعه&zwnj;ای که می&zwnj;رود تا شکل&zwnj;های مشخصی از تقسیم کار تخصصی و لایه بندی&zwnj;های جدید اجتماعی را با خود داشته باشد. یک ساختار طبقاتی جدید می&zwnj;رود که ظهور کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>مرحله فراگیری</strong>: با گسترش صنایع، روابط اجتماعی و سیاسی نیز تغییر می&zwnj;کند. اینک مدیریت جوامع پیچیده است و امکان حکومتگری با مدل&zwnj;های ساده&zwnj;ی فئودالی-اشرافی ممکن نیست. حکومت&zwnj;ها یکی پس از دیگری به دست فن سالاران (تکنوکرات ها) می&zwnj;افتد. حتی در دوره ای، این نظامیان هستند &ndash; مانند مثال آلمان و ایتالیا - که به قدرت می&zwnj;رسند تا بتوانند سیر تحول جامعه&zwnj;ی روستایی نانظام مند به جامعه شهری نظام یافته را بر عهده بگیرند. اما از آن جا که پدیده&zwnj;ی تولید انبوه و مدیریت آن نوظهور است و هنوز تجربه&zwnj;ی سیاسی برای این کار موجود نیست، زیاده روی&zwnj;های بسیاری از سوی قدرت&zwnj;های نوظهور صنعتی بروز می&zwnj;کند که دو جنگ اول و دوم جهانی نمودی از آن هستند. این دو جنگ در واقع بازتاب ضعف درک مدیریتی از یک واقعیت غیر سیاسی و غیر ایدئولوژیک است. نازیسم هیتلری در آلمان، ناسیونالیسم افراطی در ژاپن و فاشیسم موسولینی در ایتالیا نمودی است از اعمال تفکر خان سالاری دوره&zwnj;ی فئودالی در دوره&zwnj;ی صنعتی. علت شکست هر سه آنها نیز در همین عدم تطابق واقعیت اجتماعی و مدیریتی نظام صنعتی با ساختار سیاسی دوره&zwnj;ی زمینداری است. ظهور دمکراسی و موفقیت آن دلیل بارزی است بر همخوانی متناسب تر این شکل از مدیریت جامعه با واقعیت مادی اقتصادی و تحولات اجتماعی و فرهنگ تنوع طلب آن. با کنار زدن موانع سیاسی، سرمایه&zwnj;داری اینک &ndash; پس از پایان جنگ جهانی دوم &ndash; آماده است که به سوی اوج برود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>مرحله&zwnj;ی اوج گیری</strong>: در این دوره است که شاهدیم چگونه سرمایه&zwnj;داری با استقرار دمکراسی در حیطه&zwnj;ی کشورهای صنعتی و رها ساختن این مناطق &ndash; ایالات متحده&zwnj;ی آمریکا و اروپا &ndash; از جنگ و تخریب، به سوی پیشرفت مادی چشم گیری گام بر می&zwnj;دارند. سرمایه&zwnj;داران با خیال راحت سرمایه گذاری می&zwnj;کنند و با سودی خوب بر حجم و انباشت سرمایه&zwnj;های خویش افزوده و افق&zwnj;های فعالیت تازه&zwnj;ای را باز می&zwnj;کنند. تابع رشد اقتصاد، صف بندی طبقاتی مشخص تر و جا افتاده تر می&zwnj;شود. نظم اجتماعی تعریف می&zwnj;شود و دستگاه&zwnj;های فرهنگی و دانشگاهی آن را نظریه بندی کرده و آموزش می&zwnj;دهند تا نهادینه شود. ساختار سیاسی نوعی دمکراسی طبقاتی را جا انداخته و پیاده می&zwnj;کند. جوامع سرمایه&zwnj;داری در نوعی نئشگی ناشی از رشد و ثروت آفرینی به پیش می&zwnj;روند. ما در دهه&zwnj;ی پنجاه و شصت میلادی هستیم.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>مرحله&zwnj;ی درجازدن</strong>: در اواخر دهه&zwnj;ی شصت میلادی انتظار و شاید بتوان گفت هیجان جامعه برای معجزات جدید به جایی ره نمی&zwnj;برد. نوعی درجازدن محتوا، علیرغم تحول ظاهری، احساس می&zwnj;شود. حوصله&zwnj;ی نسل&zwnj;های جوان، که دیگر درد نان ندارند و تحصیل کرده هم هستند، سرمی آید. قیام دانشجویان و جوانان فرانسه در ۱۹۶۸ نمود این افسردگی ناشی از مادی شدن بیش از حد جامعه&zwnj;ی سرمایه&zwnj;داری است. گویی آنها از این که کارگران با فرورفتن در رفاه نسبی، خصلت مبارزاتی و انقلابی خویش را از دست داده&zwnj;اند سخت شاکیند.<a href="#_ftn6" name="_ftnref6" title=""><span dir="LTR">[6]</span></a> طبقات اجتماعی شروع به خو گرفتن به ساختاری کرده&zwnj;اند که نابرابر است و در آن &laquo;تحرک طبقاتی&raquo; چندان هم که بلندگوهای تبلیغاتی سرمایه&zwnj;داری می&zwnj;گویند زیاد نیست. فرهنگ به نوعی پوچی گرایی می&zwnj;رود و تمایل به نوآوری و اختراع به حداقل می&zwnj;رسد. جامعه&zwnj;ی سرمایه&zwnj;داری که برای نخستین بار یک باشندگی نوین را تجربه می&zwnj;کند موفق نمی&zwnj;شود یک هویت جمعی واحد خلق کند و به همین دلیل بحران شاخص این دوره، بحران هویت است.<a href="#_ftn7" name="_ftnref7" title=""><span dir="LTR">[7]</span></a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>مرحله&zwnj;ی فروکش</strong>: از اواسط دهه&zwnj;ی هفتاد میلادی و با بروز شوک نفتی، نوعی احساس تحقیر و شکنندگی بر نظام و جامعه&zwnj;ی سرمایه&zwnj;داری حاکم می&zwnj;شود. معلوم می&zwnj;شود که ماه عسل سرمایه&zwnj;داری بعد از جنگ زیاد هم طولانی نبوده است. ایستایی اجتماعی و افسردگی فرهنگی تمایل به خرید و فرورفتن کامل در منطق مصرف گرای جامعه&zwnj;ی سرمایه&zwnj;داری را کاهش می&zwnj;دهد و به این واسطه نیز میزان مصرف کاهش می&zwnj;یابد. تولید انبوه دچار شوک می&zwnj;شود و سرمایه&zwnj;داری باز در اواخر این دهه به نوعی رکود فرو می&zwnj;رود. رکودی که فراگیر است و بوی بحران می&zwnj;دهد. در این جوامع، طبقاتی که به واسطه&zwnj;ی رونق سرمایه&zwnj;داری برای خود سطح رفاهی خوبی را فراهم کرده اند، اینک هراس دارند که قربانی کاهش سودآفرینی سرمایه&zwnj;داری شوند. تضادهای اجتماعی و سیاسی رشد می&zwnj;کند. سرمایه&zwnj;داری باز هم به دوره&zwnj;ی نهایی فازی دیگر از تحولاتش وارد شده است و باید در انتظار ظهور یک عصر جدید باشد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در این زمان ما در اوایل دهه&zwnj;ی هشتاد میلادی هستیم. جهان سرمایه&zwnj;داری در صدد بر می&zwnj;آید که شاید بتواند بخشی از بحران&zwnj;های خویش را به خارج از مرزهای خود صادر کند. دخالت ورزی&zwnj;ها آمریکا، که در نیمه&zwnj;ی دوم دهه هفتاد و پس از شکست فضیحانه در جنگ ویتنام کاهش یافته بود، با جانبداری آمریکا در پایین کشیدن رژیم شاه در ایران و سپس درگیر شدن در افغانستان، که مورد اشغال نیروهای نظامی شوروی قرار گرفته است، افزایش می&zwnj;یابد. خطی جدید روبه روی سرمایه&zwnj;داری غرب باز می&zwnj;شود: خط نظامی گری و دوره&zwnj;ی نو استعماری. ما در آستانه&zwnj;ی انقلاب صنعتی سوم هستیم.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>انقلاب صنعتی سوم (از اواسط دهه&zwnj;ی هشتاد میلادی تا به امروز) </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>مرحله&zwnj;ی پیدایش</strong>: در اواسط دهه&zwnj;ی هشتاد علوم کامپیوتری، که قبلا با محدودیت&zwnj;های کاربردی روبرو بودند، خود را توسعه می&zwnj;دهند و به حوزه&zwnj;های دیگر صنعتی و بعد به تدریج به زندگی روزمره&zwnj;ی مردم پا می&zwnj;گذارند. سرمایه&zwnj;داران این عرصه را برای سرمایه گذاری مناسب می&zwnj;بینند و شروع به سرمایه گذاری&zwnj;ها کلان برای عمومی ساختن پدیده&zwnj;ی کامپیوتر می&zwnj;کنند. توده&zwnj;های مردم اینک می&zwnj;توانند حد فاصل بین مکانیک و انفورماتیک را که الکترونیک بود و به نوعی بن بست رسیده بود رد کنند و پا به دنیای جدیدی بگذارند. فرهنگ جوامع سرمایه&zwnj;داری به دنبال آن است که شاید با نگاه فرا الکترونیکی پدیده&zwnj;های تازه&zwnj;ای را بیافریند: موزیک الکترونیک که خود را از قید و بندهای سازهای مکانیکی آزاد کرده است رشد می&zwnj;کند و جهان تازه&zwnj;ای از خلاقیت&zwnj;ها شکل می&zwnj;گیرد. ما در اواسط دهه&zwnj;ی هشتاد میلادی هستیم و ساختارهای سیاسی هنوز با چنگ و دندان از نظم اجتماعی موجود دفاع می&zwnj;کنند. ریگان در آمریکا دست&zwnj;ها را برای سرمایه&zwnj;داران باز می&zwnj;کند و تاچر در انگلستان. نسل جدیدی از سرمایه&zwnj;داران به صحنه می&zwnj;آیند: تهاجمی تر و بی رحم تر. مقاومت کارگری در اروپا و آمریکا درهم شکسته می&zwnj;شود. به ویژه در بخش&zwnj;هایی که دیگر جایی در یک اقتصاد رو به مدرنیزاسیون آخر قرن بیستمی ندارند، مانند حوزه&zwnj;ی معادن که در انگلستان تار و مار می&zwnj;شوند. در آمریکا میلیون&zwnj;ها نفر که از کارخانه&zwnj;های به ناگهان غیر قابل استفاده شده بیرون ریخته شده&zwnj;اند کار وخانه و خانواده&zwnj;ی خویش را از دست می&zwnj;دهند و به خیابان نشین تبدیل می&zwnj;شوند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>مرحله&zwnj;ی فرا گیری</strong>: اینک که تولیدات می&zwnj;توانند چیزی در ورای مکانیک یا الکترونیک ابتدایی را در خود ارائه دهند، می&zwnj;توان نسل جدیدی از محصولات را به بازار ارائه داد. نسلی که بی شک راه&zwnj;های تازه&zwnj;ای را برای سرمایه گذاری، تولید انبوه و جان دادن به مصرف گرایی تازه باز می&zwnj;کند. این اتفاق می&zwnj;افتد، محصولات دیجیتالی در حال ظهور است. حجم انباشت داده&zwnj;ها برای خود محمل&zwnj;های کوچک و قابل حمل پیدا می&zwnj;کنند و به سوی نوعی دیجیتالی کردن داده&zwnj;ها و ارتباطات می&zwnj;رویم. یک بار دیگر طبقات اجتماعی سرگرم و درگیر بازتعریف نقش خویش در اقتصاد نوین مبتنی بر فن آوری مدرن می&zwnj;شوند. تحصیلات دانشگاهی و یا تخصصی اوج می&zwnj;گیرد و هرکس تلاش می&zwnj;کند که در این مسابقه، شاگرد کارآتری باشد. فرهنگ نوین مسحور فن آوریست و از محتوا می&zwnj;گذرد تا به شکل بپردازد. از این پس که وضعیت معیشتی بخش عمده&zwnj;ای از اعضاء جامعه تامین است، سرگرم ساختن مردم به کار نخست فرهنگ مورد حمایت سرمایه&zwnj;داری تبدیل می&zwnj;شود. دمکراسی&zwnj;ها هر چه بیشتری شکل گرا شده و انتخابات معنایی روتین پیدا می&zwnj;کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>مرحله&zwnj;ی اوج گیری</strong>: به دهه&zwnj;ی نود میلادی می&zwnj;رسیم. ارتباطات می&zwnj;رود که حرف اول را در عرصه&zwnj;ی اقتصاد و جامعه بزند. ظهور اینترنت جهان را کوچک، قابل دستیابی و مجازی می&zwnj;سازد. مرزهای جغرافیایی در مقابل قدرت کابل و امواج ماهواره محو می&zwnj;شوند و سرمایه&zwnj;داری موفق می&zwnj;شود که جهانی دیگر را تصور کند: کوچک شده، در دسترس و قابل تغییر. سرمایه گذاری&zwnj;های میلیاردی در عرصه فن آوری نوین ارتباطاتی<a href="#_ftn8" name="_ftnref8" title=""><span dir="LTR">[8]</span></a> صورت می&zwnj;گیرد. دنیای مجازی و محصولات آن از دنیای واقعی پیشی می&zwnj;گیرد. جهان به ارتباطات از راه دور خو می&zwnj;گیرد و نسل&zwnj;های تازه به تدریج آن را به ارتباطات رودرو و سنتی ترجیح می&zwnj;دهند. همه در گونه&zwnj;ای مسخ فن آوری فرو می&zwnj;روند تا شهد ناپیدای بی نهایت<a href="#_ftn9" name="_ftnref9" title=""><span dir="LTR">[9]</span></a> آن را تجربه کنند. تمام مرزهای اجتماعی و اخلاقی یا فرهنگی را می&zwnj;توان به ضرب چند کلیک ساده شکست و از آن بهره برداری کرد: بهره برداری خوب یا بد. این دوران را سرمایه&zwnj;داری هرگز از یاد نخواهد برد. زیرا به واسطه&zwnj;ی تسهیل کنش اقتصادی، میلیون&zwnj;ها نفر با اتکاء به احساس و هیجان زدگی خویش به عرصه&zwnj;ی اقتصادی وارد می&zwnj;شوند و احساس خوشبختی مجازی را &ndash; در عرصه&zwnj;هایی مانند بورس بازی اینترنتی- تجربه می&zwnj;کنند، اما فقط مجازی. ساختار جامعه نیز هر چه پویاتر شده و جابجایی&zwnj;های افقی و عمودی بیشتر می&zwnj;شود. این باور که می&zwnj;توان با یک فکر و چند خط برنامه&zwnj;ی کامپیوتری میلیونر شد فرهنگ را به سوی تولید و مصرف رویاپردازی انبوه به پیش می&zwnj;راند. ما در اواخر دهه&zwnj;ی نود میلادی هستیم.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>مرحله درجازدن</strong>: به تدریج که اینترنت ظرفیت&zwnj;های خود را آشکار می&zwnj;سازد معلوم می&zwnj;شود این جا هم، مانند حوزه&zwnj;ی تولید آجر و سیمان، هر که بیشتر پول دارد، ایده&zwnj;ی خوب را مال خود می&zwnj;کند و از آن پول بیشتری برای خویش می&zwnj;سازد. بسیاری از جوانان و مهندسین جو زده و مسحور بت فن آوری در می&zwnj;یابند که با صد ایده&zwnj;ی بهتر از یاهو و گوگل و فیسبوک، بدون پول، هرگز یاهو و گوگل و فیسبوک نمی&zwnj;شوند. قبول این واقعیت تلخ، حباب رویا پردازی اینترنتی و کابوس&zwnj;های جدی پیرامون آن را می&zwnj;ترکاند و به همین دلیل در همان سال&zwnj;های نخست دهه&zwnj;ی اول قرن بیست و یکم، اقتصاد مجازی و نیز رویای شیرینی که به واسطه&zwnj;ی آن ترسیم شده بود، در نیمه&zwnj;ی دوم این دهه به واقعیتی تلخ تبدیل می&zwnj;شود. به همین دلیل نیز، با وجود آن که انرژی&zwnj;ها نو و فن آوری نوین در خدمت سرمایه&zwnj;داری هستند، این بار سرمایه&zwnj;داری موفق نمی&zwnj;شود که بیش از چند سال کوتاهی توده&zwnj;ها را به دنبال در باغ سبز رشد و پیشرفت و ثروتمند شدن بکشاند. آغاز جنگ&zwnj;های بزرگ<a href="#_ftn10" name="_ftnref10" title=""><span dir="LTR">[10]</span></a> در این دهه البته تا حدی سرمایه&zwnj;داری را یاری می&zwnj;دهد. ارتش&zwnj;های آمریکا و اروپا سفارش اسباب بازی&zwnj;های کشنده را به کارخانه&zwnj;های اسلحه سازی می&zwnj;دهند، اما این حوزه فقط به مشتی سرمایه&zwnj;دار و اندکی کارگر که در این صنایع کار می&zwnj;کنند سودی می&zwnj;رساند، جامعه در کل از آن بهره&zwnj;ای نمی&zwnj;برد. بحران اقتصادی باز نوید روزهای بد را می&zwnj;دهد و اقتصادی مثل آمریکا را در خود می&zwnj;بلعد. سرمایه&zwnj;داری که با توانایی&zwnj;های فن آوری ارتباطاتی موفق شده است به میلیون&zwnj;ها نفر رویا بفروشد اینک نمی&zwnj;تواند خدمات پس از فروش این رویا را ارائه دهد و از اواخر دهه&zwnj;ی نخست قرن بیستم باز صحبت از بحران جدی سرمایه&zwnj;داری شروع می&zwnj;شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>مرحله&zwnj;ی فروکش</strong>: از سال ۲۰۰۸ به این سو سرمایه&zwnj;داری به نفس نفس افتاده است. خودش هم از این کوتاه بودن اثر مسکن&zwnj;های تازه&zwnj;ای که پیکر خویش تزریق می&zwnj;کند در تعجب است. نمی&zwnj;داند چه کند. بحران به ساختار اجتماعی به شدت آسیب زده است و نوعی ناپایداری رفتاری و بی ثباتی رو به نهادینه شدن را در روابط خانوادگی و میان فردی بازتاب می&zwnj;دهد. بسیاری ره گم کرده&zwnj;اند و به هر دستاویزی چنگ می&zwnj;زنند که به دام افسردگی و الکل و خودکشی نیافتند. خرید دیگر زندگی&zwnj;ها را معنا نمی&zwnj;بخشد و برای خریدن باید روی یک اقتصاد معیشتی بی ثبات و بی آینده حساب کرد. فرهنگ جز سرگرم سازی که جنبه&zwnj;ی دارویی مسکن برای روح&zwnj;های بیمار دارد به تولید خاصی نمی&zwnj;پردازد. سرمایه&zwnj;داری نیز، خسته از تولید انبوه بی آینده، این وظیفه را به چین و بنگلادش سپرده است و خود سعی دارد تا از قبل دانش و فن آوری برای خویش درآمدی به هم زند، درآمدی کاذب که اینک در قالب رقم&zwnj;های ۱۲ و ۱۵ صفری فقط روی صفحه&zwnj;ی کامپیوترهاست. اقتصاد سرمایه&zwnj;داری غیر واقعی شده و احساس بحران بیشتر از خود بحران اذیت می&zwnj;کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;با مروری کلی به شرایط تحول جوامع سرمایه&zwnj;داری به چند نکته برای تحلیل این داده&zwnj;ها می&zwnj;پردازیم. ام قبل از آن باید چند نکته روش شناختی را توضیح دهیم:</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>چند نکته&zwnj;ی روش شناختی برای تحلیل الگوی انقلاب&zwnj;های صنعتی </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <ol> <li dir="RTL" value="NaN"> <strong>همکنشی ساختارها</strong>: گفتیم که در هر جامعه&zwnj;ای چهار ساختار در حال کنش و واکنش مستقیم روی هم هستند: ساختار اقتصادی، ساختار اجتماعی و ساختار فرهنگی. در هر زمان یکی از این ساختارها می&zwnj;تواند نقش تعیین کننده تری داشته باشد اما این نقش ثابت نیست و هر زمان ممکن است که جای خود را به دلیل تاثیر مجموعه&zwnj;ی پارامترها به یکی دیگر از ساختارها بدهد.</li> <li dir="RTL" value="NaN"> &nbsp;</li> <li dir="RTL" value="NaN"> <strong>تحرک درونی ساختارها</strong>: علاوه بر کنش و واکنش متقابل بین ساختارهای چهارگانه &ndash; اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی -، در درون هر کدام از آنها نیز تعاملات متقابلی میان اجزاء مختلفشان در جریان است. هر یک از این اجزا نیز به سهم خود می&zwnj;توانند در یک مقطعی نسبت به سایر اجزاء اهمیت بیشتری بیابند و بعد جای خود را به یک پارامتر دیگر بدهند.</li> <li dir="RTL" value="NaN"> &nbsp;</li> <li dir="RTL" value="NaN"> <strong>تاثیر دو نوع تحرک بیرونی و درونی روی هم</strong>: در هر مقطعی بنا به این که در درون هر یک از این ساختارهای چهارگانه چه می&zwnj;گذرد، تاثیر سایر ساختارها روی آن می&zwnj;تواند متفاوت باشد. به طور مثال حتی اگر در یک دوره&zwnj;ی کوتاهی اکثریت پارلمان در دست نیروهای دمکراتیک باز باشد، ممکن است طبقه&zwnj;ی کارگر در درون ساختار اجتماعی می&zwnj;تواند با کنشگری سازمان یافته از دولت برای منافع سندیکای کارگری و از طریق تصویب یک قانون کارگرپسند، باج خوبی بگیرد.</li> <li dir="RTL" value="NaN"> &nbsp;</li> <li dir="RTL" value="NaN"> <strong>در نظر داشتن پارامترهای فراجامعه ای</strong>: در هر مقطعی تعامل یک کشور با سایر دولت&zwnj;ها و پارامترهای منطقه&zwnj;ای و بین المللی می&zwnj;تواند تاثیری در سرنوشت آن جامعه و کنش و واکنش&zwnj;های آن داشته باشد. به طور مثال جنگی که از طرف یک دولت خارجی به یک کشور تحمیل می&zwnj;شود کل تعاملات درونی را در آن جامعه متاثر می&zwnj;سازد.</li> <li dir="RTL" value="NaN"> &nbsp;</li> </ol> <p dir="RTL">اینک با در نظر گرفتن این نکات نظری و با بازگشت به موضوع اصلی این نوشتار، یعنی تحولات نظام سرمایه&zwnj;داری می&zwnj;بینیم که تحلیل&zwnj;های تک بعدی به طور سیستماتیک اهمیت را، به طور مثال، به ساختار اقتصادی داده&zwnj;اند و تمام ساختارهای دیگر را تابعی از آن دانسته&zwnj;اند. چیزی که در یک نگاه تحلیلی که می&zwnj;خواهد به هر روی از سنت مارکسی پیروی کند قابل فهم است، اما نگاه جامعه شناختی قانومندی&zwnj;های دیگری را به ما می&zwnj;آموزد که شاید بد نباشد مد نظر داشته باشیم. چهار نکته&zwnj;ای که در بالا آمد از آن جمله است. نوشتار کنونی پس از توصیف این تحولات در طول سه انقلاب صنعتی دویست سال اخیر سعی می&zwnj;کند که با سنت جامعه شناختی به موضوع بنگرد. یعنی ساختار اقتصادی را به عنوان یگانه پارامتر تعیین کننده&zwnj;ی خود در نظر نگیرد و در صورت لزوم به دنبال توضیحات دیگری باشد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>مشابهات و تفاوت&zwnj;های انقلاب&zwnj;های صنعتی</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">چند نکته در بررسی این سه انقلاب صنعتی در نوشتار حاضر برجسته می&zwnj;شود:</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">۱) دوره&zwnj;های عمر هر یک از این انقلاب&zwnj;ها به مرور زمان کوتاه و کوتاه تر شده است. در حالی که انقلاب صنعتی نخست بیش از یک قرن جوامع سرمایه&zwnj;داری را سرپا نگه داشت، عمر دومی پنجاه سالی بیشتر نبود و در نهایت، انقلاب صنعتی سوم کمتر از سه دهه دوام آورد. اینک در دل دوران فروکش این انقلاب آخر، سوالی که مطرح می&zwnj;شود این است که آیا قرار است شاهد ظهور یک انقلاب صنعتی چهارم باشیم و اگر بلی این چه خواهد بود؟ آیا باز یک منبع انرژی جدید و یک ابزار و روش ارتباطاتی نوین قرار است ظهور کند و یا این که با بن بستی رو برو هستیم؟ عمر این انقلاب قرار است چقدر باشد؟ آیا هر چه کوتاه تر شدن عمر این تحولات عمده&zwnj;ی صنعتی و اجتماعی بحث ضرورت یک تحول کیفی و از گونه&zwnj;ی دیگر را مطرح نمی&zwnj;سازد؟</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">۲) در هر یک از این انقلاب&zwnj;های صنعتی شاهد به کارگیری خلاقیت بشری هستیم، اما در هر سه مورد به نظر می&zwnj;رسد که این خلاقیت و به کارگیری آن بدون توجه به پارامتر محیط زیست و توانایی جذب و هضم تمام عوارض این فن آوری&zwnj;های بوده است. یعنی کره&zwnj;ی زمین را به صورت عرصه&zwnj;ای برای ارائه و به کارگیری یک منبع انرژی تازه دیدن، در حالی که گرایش دانشمندان در انقلاب صنعتی سوم برای در نظر گرفتن شرایط محیط زیست و روی آوردن آنها به سوی انرژی&zwnj;های بازتولید شده حکایت از افزایش نگرانی&zwnj;ها در این مورد دارد. سرمایه&zwnj;داری از این پس باید علاوه بر پارامترهایی مانند قابلیت به کار گیری اختراع بنیادین و نیز توانایی آن برای سودزایی در قبال سرمایه گذاری به یک پارامتر دیگر نیز توجه کنند و آن، وضعیت وخیم محیط زیست است برای تحمل این روند. آیا کره&zwnj;ی زمین می&zwnj;تواند یک ماجرای تاریخی جدید را تحت عنوان انقلاب چهارم صنعتی نظام سرمایه&zwnj;داری پذیرا باشد؟</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">۳) شاید همین آگاهی یا بهتر است بگوییم خودآگاهی سرمایه&zwnj;داری از نبود چشم انداز روشن برای سرمایه گذاری و سودزایی بیشتر در کره&zwnj;ی زمین است که سبب شده است دولت&zwnj;ها و در برخی موارد شرکت&zwnj;های بزرگ برای اکتشافات فضایی میلیاردها دلار سرمایه گذاری کنند.<a href="#_ftn11" name="_ftnref11" title=""><span dir="LTR">[11]</span></a> آنها می&zwnj;دانند که ظرفیت&zwnj;های کره&zwnj;ی زمین برای تامین منابع لازم جهت ادامه&zwnj;ی چرخه&zwnj;ی سرمایه گذ اری و سودزایی به طور جدی کاهش یافته است. بخش عمده&zwnj;ای از سطح زمین اینک در معرض خطرات ناشی از گرمایش کره&zwnj;ی زمین و به هم ریختن تعادل طبیعی آن است، از یک مرحله ای، هزینه&zwnj;ی تامین نیازهای مقابله با حوادث طبیعی مانند سیل و طوفان و سونامی و امثال آن به طور چشم گیری از درآمدی که به واسطه&zwnj;ی سود سرمایه د اری نصیب آنان می&zwnj;شود فراتر رفته و دولت&zwnj;های زیادی را با بحران اقتصادی حاد مواجه می&zwnj;سازد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">۴) سرمایه&zwnj;داری اینک به سوی دوره&zwnj;ای می&zwnj;رود که یکی دیگر از ساختارهای جامعه، جز ساختار اقتصادی، می&zwnj;رود که حرف اول را در شکل گیری روند آینده&zwnj;ی این نظام داشته باشد: ساختار اجتماعی. سرمایه&zwnj;داری اینک که بحرانی مزمن دچار شده است و چشم انداز مهمی برای تغییر در پیش روی ندارد می&zwnj;رود که برای حفظ ساختارها فشار را از روی دوش ساختار اقتصادی برداشته و روی دوش ساختار اجتماعی بیاندازد. واسطه و عامل این کار هم ساختار سیاسی یا همان حکومت هاست. این درست آن چیزی است که اینک در منطقه&zwnj;ی بحران زده&zwnj;ی یورو در حال روی دادن است. چنین حرکتی به معنی رها کردن بسیاری از امتیازات و مزایای رفاهی است که کارگران و کارمندان در طول پنجاه سال گذشته و به بهای مبارزات صنفی و اجتماعی و یا حتی سیاسی به دست آورده&zwnj;اند. سرمایه&zwnj;داری اینک می&zwnj;خواهد اینها را از آنها بگیرد. برای این منظور البته ساختار فرهنگی یا همان نهادهای توجیه و سرگرم سازی باید شبانه روز کار کنند تا چنین مهمی میسر شود. در غیر این صورت امکان بروز اعتراضات و قیام&zwnj;های اجتماعی هم در آمریکا و هم در بخش ورشکسته&zwnj;ی حوزه&zwnj;ی یورو در اروپا بسیار بالاست.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">۵) خطای سرمایه&zwnj;داری شاید در این است که این بار هم در محاسبه&zwnj;ی خود می&zwnj;خواهد مبنا را حفظ سرسختانه&zwnj;ی حاشیه&zwnj;ی سودزایی خویش در شرایط اقتصاد غیرسودزا قرار دهد. انباشت بی سابقه حجم غول آسایی از ثروت نزد قلیلی از سرمایه&zwnj;داران به بهای فقر اجتماعی گسترده نزد مردم به حالت غیر قابل تصور خود در آمده است. اینک این فقط مسخ فرهنگی است که می&zwnj;تواند حساسیت جامعه نسبت به این واقعیت تلخ نابرابری را تا حدی و شاید به طور موقت کاهش دهد. به همین دلیل نیز باید به فوتبال و هالیوود و پورنوگرافی عمومی شده روی آورد تا ذهن&zwnj;ها معطوف به حل این معادله&zwnj;ی نابرابر نشود. آیا راه حل این معادله می&zwnj;تواند حرکتی باشد که چند دهه پیش روشنفکران و کنشگران نام &laquo;انقلاب&raquo; بر آن می&zwnj;گذاشتند؟</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">۶) سرمایه&zwnj;داری با غیر مادی کردن<a href="#_ftn12" name="_ftnref12" title=""><span dir="LTR">[12]</span></a> اقتصاد توانست در طول انقلاب صنعتی سوم برای خود یک راه درآمدزایی باورنکردنی بسازد. یعنی با عمومی سازی دستیابی به سرمایه گذاری از طریق بورس بازی و خرید و فروش سهام، میلیاردها دلار از ثروت&zwnj;های مردمی را که با کار و زحمت آن را به دست آورده بودند از جیبشان بیرون آورد. این کار که شاید از آن بتوان به بزرگترین کلاهبرداری تاریخ بشر یاد کرد تحت حمایت دولت&zwnj;های تابع این سرمایه&zwnj;داران قرار گرفت. در آمریکا دولت اوباما، به عنوان &laquo;تمیزکننده طویله&zwnj;ی اوژیاس&raquo;<a href="#_ftn13" name="_ftnref13" title=""><span dir="LTR">[13]</span></a> به پرداخت میلیاردها دلار از پول&zwnj;های مردم مال باخته به کسانی اقدام کرد که مال مردم را بالا کشیده بودند. به عبارت دیگر، ساختار اقتصادی، ساختار سیاسی را به خدمت می&zwnj;گیرد که بتواند ساختار اجتماعی را تحت شدیدترین فشارها قراردهد. شاهد بودیم که چگونه در آمریکا در آخرین روزهای سال ۲۰۱۲ حکومت آمریکا باید دست به دامن نمایندگان طبقه&zwnj;ی سرمایه&zwnj;دار می&zwnj;شد که از آنها قدری پول برای مردم بگیرد و به این ترتیب وظیفه&zwnj;ی ساکت نگه داشتن خشم فقیران و بیکاران را صورت دهد.<a href="#_ftn14" name="_ftnref14" title=""><span dir="LTR">[14]</span></a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">با اتکاء به این نکات که تنها نکات برخاسته از بررسی انقلاب&zwnj;های صنعتی سه گانه سرمایه&zwnj;داری بودند می&zwnj;توانیم نتیجه گیری کنیم.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>نتیجه گیری</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">آیا این بار هم سرمایه&zwnj;داری در بحرانی گرفتار است که به مثابه گذشته است و مانند قبلی&zwnj;ها با بروز یک انقلاب صنعتی چهارم رفع می&zwnj;شود و یا این که نیاز به یک تغییر در منطق و ساختار سرمایه&zwnj;داری است؟ نگارنده براین باور است که پارامترهای برشمرده شده در بالا خبر از واقعیت&zwnj;هایی می&zwnj;دهد که آینده&zwnj;ی سرمایه&zwnj;داری بدون در نظر گرفتن آنها نمی&zwnj;تواند براساس یک روند تکراری و عادی شده&zwnj;ی تاریخی باشد. نخست این که اگر روند کاهنده&zwnj;ی عمر انقلاب&zwnj;های صنعتی ادامه یابد این بار اگر هم انقلاب صنعتی چهارمی در کار باشد، -که فعلا از آن خبری نیست-، می&zwnj;تواند تنها در حد یک دهه یا کمی بیشتر آرامشی واقعا نسبی و احتمالی را برقرار سازد. با توجه به شتاب زمان در دنیای کنونی این فرصت زیادی به سرمایه&zwnj;داری نمی&zwnj;دهد. دوم این که سیر گسترش آگاهی به واسطه&zwnj;ی ابزارهای نوین ارتباطی در حدی است که دیگر پذیراندن نسخه&zwnj;های غیر عقلایی به توده&zwnj;های مردم چندان آسان نیست. انتقال سریع اطلاعات و تسهیل امکان تماس با یکدیگر می&zwnj;تواند سبب بروز شبکه&zwnj;های مردمی شود که اگر خصلت روشنگر و اعتراضی پیدا کنند کنترل آنها به آسانی ممکن نیست.<a href="#_ftn15" name="_ftnref15" title=""><span dir="LTR">[15]</span></a> سوم این که بحران&zwnj;های زیست محیطی و ضعف کره&zwnj;ی زمین در بلعیدن دود و آلودگی خبر از حاشیه&zwnj;ی مانوور ضعیفی برای نظام می&zwnj;دهد. و در نهایت این که دست گذاشتن سرمایه&zwnj;داری روی یافته&zwnj;ها و امتیازات طبقه&zwnj;ی متوسط می&zwnj;تواند به این طبقه، خصلت&zwnj;های کارگری بدهد، از جمله&zwnj;ی رادیکالیسمی است که می&zwnj;تواند در صورت بروز بحران&zwnj;های گسترده&zwnj;ی اقتصادی و اجتماعی ویژگی ساختار شکنی بیابد. <a href="#_ftn16" name="_ftnref16" title=""><span dir="LTR">[16]</span></a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">بر این اساس باید گفت که سرمایه&zwnj;داری این بار در حال تجربه کردن بحرانی است که هر چند از دل دلایل مشابه گذشته می&zwnj;آید اما به نظر می&zwnj;رسد که این بار چشم انداز برون رفت مشابه ندارد. شاید همین امر سبب شود که برای مدتی جهان سرمایه&zwnj;داری در وضعیت بن بست یا تعلیق ساختاری<a href="#_ftn17" name="_ftnref17" title=""><span dir="LTR">[17]</span></a> قرار گیرد. اگر برای خروج از بن بست باز هم گرایش سرمایه&zwnj;داری جهانی به سوی نسخه&zwnj;ی قدیمی تخریب و جنگ برای بازسازی بعد از آن و رونق بخشیدن کاذب به اقتصاد خود پیش رود، باید این بار منتظر نتایج سخت و بدی برای آن باشیم؛ زیرا قدرت تخریب تسلیحات موجود این بار غیر قابل مقایسه با جنگ جهانی نخست و دوم است. این بار شاهد میلیاردها کشته و زخمی و تخریب اساسی جهانی خواهیم بود که کره&zwnj;ی زمین دیگر امکان بازسازی آن را نمی&zwnj;دهد، پس، جهان ویران شده، ویران خواهد ماند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">شاید زمان آن است که منطق تحول تاریخی سرمایه&zwnj;داری تغییر کند، و این بار دیگر نه بر اساس انقلاب صنعتی که بر مبنای انقلاب اجتماعی باشد. یعنی برای نخستین بار، این تحولات فن آوری نباشند که به انسان می&zwnj;گویند چگونه زندگی کند، این انتخاب زندگی توسط مردم باشد که تعیین کند کدام فن آوری رشد کرده و نهادینه شود. در حال حاضر بستر برای این منظور فراهم است و اگر نیروهای اجتماعی در کشورهای صنعتی به روشنگری، عادت زدایی، خودسازماندهی و خودهدایتگری روی آورند می&zwnj;توانند با رهاسازی خویش از قید و بندهای مصلحت جویانه فردی و منفعت گرایانه احزاب و سازمان&zwnj;های سیاسی سنتی، روند تحول جامعه را در یک مسیر تازه هدایت کنند. مسیری که در آن تحول دیگر نه توسط قدرت سیاسی، بلکه این بارتوسط قدرت اجتماعی تعیین می&zwnj;شود. تحولی که دیگر در پی آن نیست که منافع عظیم یک اقلیت را به ضرر یک اکثریت حفظ کند، بلکه این بار در تلاش باشد که منافع اکثریت را به ضرر منافع اقلیت تامین سازد. این کار شدنی است؟ همه چیز بستگی به باورانسان&zwnj;ها دارد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">همه چیز به این برمی گردد که به مثابه خطای محاسبه گری &laquo; فرانسیس فوکویاما&raquo;<a href="#_ftn18" name="_ftnref18" title=""><span dir="LTR">[18]</span></a> دانشمند علوم سیاسی سرمایه&zwnj;داری را شکل نهایی تحول تاریخ بشری بدانیم یا باورد داشته باشیم که در ورای آن نیز می&zwnj;توان نظامی دیگر را تصور کرد یا خیر. اگر بلی این نظام چیست و چگونه است. شاید رجوع به روایت&zwnj;های کهنه بهترین راه برای ترسیم این دنیای نو نباشد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <div> <p><strong>پانویس&zwnj;ها:</strong></p> <p>&nbsp;</p> <div id="ftn1"> <p dir="RTL"><a href="#_ftnref1" name="_ftn1" title=""><span dir="LTR">[1]</span></a> &nbsp;در این چارچوب می توانیم تمدن &laquo;نوین&raquo; را حاصل ترکیب به کارگیری منبع انرژی برای تولیدات جدید و ابزار ارتباطی تازه برای مدیرت این تولیدات در نظر بگیریم.</p> </div> <div id="ftn2"> <p dir="RTL"><a href="#_ftnref2" name="_ftn2" title=""><span dir="LTR">[2]</span></a> &nbsp;در علم تاریخ تلاش برخی مورخان بر این بوده است که کشف کنند آیا یک سیر تحولی را می توانند برای یک جامعه یا یک تمدن بیابند یا خیر. به طور مثال اسوالد اشپنگلر این سیر را با سیر زندگی یک انسان &ndash; کودکی، بلوغ و پیری &ndash; مقایسه می کند، مورخان دیگری مانند آرنولد توین بی تحول را این گونه ساده ارزیابی نمی کند. وی با در نظر گرفتن مفهوم عام تمدن که مبنای آن را نیز فرهنگی و مذهبی می داند تا ملی و نژادی، به پارامتر چالش ها و پاسخ هر تمدنی به این چالش ها توجه می کند. در این نوشتار ما از الگوی مرحله بندی برای هر سه انقلاب صنعتی بهره می بریم، اما آگاهیم که نباید در یافتن دقیق شکل بندی مشابه هر انقلاب با دیگری اصرار ورزیم. این تقسیم بندی که از جانب نگارنده در این نوشتار ارائه می شود تابع نسبیت و تفاوت های هر انقلاب صنعتی با دیگری است، لیکن برای تسهیل بررسی و فهم پدیده در چارچوب یک مقاله به این فرایند پنج گامی اتکاء می کند.</p> </div> <div id="ftn3"> <p><a href="#_ftnref3" name="_ftn3" title="">[3]</a> Tolerance in methodology</p> </div> <div id="ftn4"> <p><a href="#_ftnref4" name="_ftn4" title="">[4]</a> Technological</p> </div> <div id="ftn5"> <p><a href="#_ftnref5" name="_ftn5" title="">[5]</a> <a href="http://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/timeline/rails-timeline/">Great Depression</a></p> </div> <div id="ftn6"> <p dir="RTL"><a href="#_ftnref6" name="_ftn6" title=""><span dir="LTR">[6]</span></a> &nbsp;چپ اروپایی در این دوره شروع به افول می کند.</p> </div> <div id="ftn7"> <p dir="RTL"><a href="#_ftnref7" name="_ftn7" title=""><span dir="LTR">[7]</span></a> &nbsp;کتاب بسیار معروف جامعه شناس و فیلسوف فرانسوی &laquo;هانری لوفوور&raquo; تحت نام &laquo;زندگی روزمره&raquo; در سال 1968 این وضعیت را خوب به تصویر می کشد: &nbsp;<em><span dir="LTR">La vie quotidienne dans le monde moderne</span></em><span dir="LTR">, Paris: Gallimard, Collection &quot;Id&eacute;es&quot;.</span></p> </div> <div id="ftn8"> <p><a href="#_ftnref8" name="_ftn8" title="">[8]</a> New Technology of Communication (NTC)</p> </div> <div id="ftn9"> <p dir="RTL"><a href="#_ftnref9" name="_ftn9" title=""><span dir="LTR">[9]</span></a> &nbsp;مفهوم بی نهایت در فن آوری جدید از حیث فنی درست است اما از نظر اجتماعی و فکری مصداق ندارد.</p> </div> <div id="ftn10"> <p dir="RTL"><a href="#_ftnref10" name="_ftn10" title=""><span dir="LTR">[10]</span></a> &nbsp;اشاره به جنگ های افغانستان در سال ۲۰۰۱ و عراق در سال ۲۰۰۳ است.</p> </div> <div id="ftn11"> <p dir="RTL"><a href="#_ftnref11" name="_ftn11" title=""><span dir="LTR">[11]</span></a> &nbsp;برای داشتن ایده ای در مورد رقم های هزینه شده برای فضاپیمایی آمریکا به این <a href="http://en.wikipedia.org/wiki/Budget_of_NASA">لینک</a> نگاه کنید.</p> </div> <div id="ftn12"> <p dir="RTL"><a href="#_ftnref12" name="_ftn12" title=""><span dir="LTR">[12]</span></a> &nbsp;برای اطلاع بیشتر از مفهوم &laquo;غیرمادی سازی&raquo; (<span dir="LTR">Dematerlaization</span>) نگاه کنید به این <a href="http://reason.com/archives/2001/09/05/dematerializing-the-economy">لینک</a>.</p> </div> <div id="ftn13"> <p dir="RTL"><a href="#_ftnref13" name="_ftn13" title=""><span dir="LTR">[13]</span></a> &nbsp;&laquo;طویله ی اوژیاس&raquo; اصطلاحی است برگرفته شده از یک اسطوره ی یونانی که حکایت از اوژیاس دارد که اصطبلی بزرگ با سه هزار گاو داشت و به مدت سی سال تمییز نشده بود.<a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%87%D8%B1%DA%A9%D9%88%D9%84" title="هرکول">هرکول</a> در یکی از شاهکارهای خود طی یک روز با منحرف کردن آب دو رودخانه آن را تمیز کرد<span dir="LTR">.</span> این اصطلاح برای اشاره به مراکز و ساختارهای دولتی در بعضی کشورها که پر از فساد هستند به&zwnj;کار می&zwnj;رود. در اینجا اشاره ی ما به گسترش روش های تبهکاری نهادینه دی بالاترین سطوح ساختار سرمایه داری است که &laquo;حباب شرکت های نوساخت اینترنتی&raquo;، &laquo;حباب بورس بازی اینترنتی&raquo; و نیز &laquo;حباب مسکن&raquo; در آمریکا نمونه های آن هستند.</p> </div> <div id="ftn14"> <p dir="RTL"><a href="#_ftnref14" name="_ftn14" title=""><span dir="LTR">[14]</span></a> &nbsp;این تنها در آخرین ساعات آخرین روز سال ۲۰۱۲ بود که دولت اوباما موفق شد تا نظر مثبت جمهوریخواهان را برای تصویب یک لایحه ی مالی و وارد نکردن فشار ۶۵۰ میلیارد دلاری بر مردم به دست آورد.</p> </div> <div id="ftn15"> <p dir="RTL"><a href="#_ftnref15" name="_ftn15" title=""><span dir="LTR">[15]</span></a> &nbsp;این احتمال را باید داد که سرمایه گذاری میلیاردی سرمایه داری روی صنعت &laquo;بازی های کامپیوتری و آنلاین&raquo;، علاوه بر درآمد زایی آن، می تواند کارکرد غیر مستقیمی هم داشته باشد و آن این که توده ها را از یک بهره بری محتوایی جدی و خطر ساز در استفاده از شبکه های اجتماعی دور نگه دارد.</p> </div> <div id="ftn16"> <p dir="RTL"><a href="#_ftnref16" name="_ftn16" title=""><span dir="LTR">[16]</span></a> &nbsp;در یونان و اسپانیا این رادیکالیسم خود را هم در قالب تقویت جریان های چپ و هم به شکل قدرت یابی جریان های نژاد پرستی و فاشیستی نشان می دهد.</p> </div> <div id="ftn17"> <p><a href="#_ftnref17" name="_ftn17" title="">[17]</a> Structural suspension</p> </div> <div id="ftn18"> <p><a href="#_ftnref18" name="_ftn18" title="">[18]</a> <a href="http://fukuyama.stanford.edu/">Francis Fukuyama</a></p> </div> </div> <p>&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>تصویر</strong></p> <p dir="RTL">یک پوستر ضد سرمایه&zwnj;داری:</p> <p dir="RTL">&laquo;سرمایه&zwnj;داری در بحران نیست، سرمایه&zwnj;داری بحران است&raquo;</p> https://archive.radiozamaneh.com/reflections/2013/02/23/24750#comments اقتصاد انديشه زمانه انقلاب صنعتی بحران سرمایه‌داری کورش عرفانی Sat, 23 Feb 2013 11:07:54 +0000 politics 24750 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/politics/2013/02/18/24639 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/politics/2013/02/18/24639" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-sartitr"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> نگاهی به چشم‌انداز مذاکرات اتمی ایران و ۱+۵ </div> </div> </div> <div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> کورش عرفانی </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="303" height="166" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/gaz_2.jpg?1361208105" /> </div> </div> </div> <p dir="RTL">کورش عرفانی - مذاکرات جمهوری اسلامی با گروه ۱+۵ دچار نوعی ایستادگی و تکرار شده و پیشرفتی ندارد. این روند شاید در آینده نه چندان دور مخاطبان را کلافه کند و به قطع هر گونه گفتگوی جدی بیانجامد. به تجربه می&zwnj;دانیم وقتی بین دو یا چند کشور مذاکره متوقف شود و منشاء اختلاف پابرجا باشد، راه&zwnj;کارهای دیگری از جمله جنگ به میان می&zwnj;آیند.</p> <!--break--><!--break--><p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این مذاکرات چیستند و چرا کشورهای دیگر ممکن است به گفتگو با حکومت ایران خاتمه دهند؟ نوشتار حاضر تلاش می&zwnj;کند آن چه را پیرامون این مورد در کشورهای غربی می&zwnj;گذرد، بررسی کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>موضوع اصلی اختلاف </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">هر چند که موارد مورد بحث و اختلاف میان غرب و ایران متعدد است اما نگرانی عمده از فعالیت&zwnj;هایی است که ممکن است به تولید بمب اتمی بیانجامند. مذاکرات ایران و غرب در این مورد سال&zwnj;هاست ادامه دارد. برای نخستین بار در سال ۲۰۰۳ بود که سازمان مجاهدین خلق، ماهیت مخفی تلاش&zwnj;های هسته&zwnj;ای ایران را افشاء کرد و به این ترتیب توجه و شک جهان را نسبت به <a href="http://www.reuters.com/article/2008/03/14/us-iran-election-events-idUSBLA42306720080314">تحرکات هسته&zwnj;ای ایران</a> برانگیخت. از آن زمان ده سال می&zwnj;گذرد، یکی از طولانی&zwnj;ترین موارد بلاتکلیفی در تاریخ فعالیت آژانس بین&zwnj;المللی انرژی اتمی. از آن زمان، فرانسه، بریتانیا و آمریکا به عنوان اعضای اصلی شورای امنیت سازمان ملل متحد تلاش کرده&zwnj;اند تا ایران را به پذیرش هنجارها و رعایت معیارهای فنی آژانس وادار سازند. چین و روسیه، اعضای دائمی دیگر شورای امنیت، نسبت به فعالیت&zwnj;های اتمی ایران با اغماض بیشتری برخورد می&zwnj;کنند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">علاوه بر این کشورها یک بازیگر دیگر در صحنه است که حساسیت زیادی به فعالیت اتمی ایران نشان می&zwnj;دهد. اسرائیل نسبت به مرحله دستیابی ایران به بمب اتمی هشدار داده و آن را &quot;خط قرمز&quot; خود اعلام کرده است. اسراییل به روشنی گفته که در صورت عبور ایران از این خط قرمز و عدم واکنش آمریکا یا جامعه&zwnj; جهانی، خود به تنهایی اقدام به حمله&zwnj; نظامی به تاسیسات اتمی ایران خواهد کرد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;هر چند در باره&zwnj; قابلیت اجرایی این تهدید تردیدهایی جدی وجود دارد اما با چنین تهدیدی کشورهای غربی، حاشیه&zwnj; مانور محدودتری خواهند داشت. آنها می&zwnj;دانند که اگر با تساهل بیش از حد در قبال گذر زمان برخورد کنند، اسرائیل می&zwnj;تواند با حمله&zwnj; نظامی هدفمند و یک جانبه&zwnj; خود همگی آنها را به یک جنگ منطقه&zwnj;ای گسترده و ناخواسته بکشاند. جنگی که که نسبت به محاسبات و آمادگی غرب بی&zwnj;اعتنا خواهد بود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>دور دیگری از مذاکرات</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">روز چهارشنبه ۱۳ فوریه، بازرسان آژانس بین&zwnj;المللی انرژی اتمی، برای یک بار دیگر و به امید بازدید سایت نظامی پارچین وارد ایران شدند. شواهدی وجود دارد که فعالیت&zwnj;های این سایت را مشکوک جلوه می&zwnj;دهد و آنها انتظار داشتند که بتوانند از این مرکز بازدید کنند و گامی در جهت تنش&zwnj;زدایی از وضعیت فعلی بردارند. اما این انتظار محقق نشد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">روز پنج شنبه ۱۴ فوریه، هرمان ناکارتس، رئیس هئیت بازدیدکننده از ایران و معاون دبیر کل آژانس، در بازگشت از ایران اعلام کرد که موفق به این بازدید یا حتی کسب توافق برای نظارت بعدی نشده&zwnj;اند. این نکته که حتی تاریخ دیگری برای دور بعدی مذاکرات میان ایران و آژانس تعیین نشده، سبب شد که برخی ناظران از این سفر به عنوان &laquo;شروع یک پایان&raquo; نام ببرند. این عبارت را می&zwnj;توان چنین تعبیر کرد که شاید تعامل بین آژانس و تهران، دیگر موضوعیت ندارد. &nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/uran.jpg" style="width: 180px; height: 101px; float: right;" />بن&zwnj;بست کنونی در مذاکرات اتمی، عده&zwnj;ای را در کشورهای غربی به فعالیت واداشته تا حکومت&zwnj;های متبوع خود را به ارائه بسته&zwnj;های تشویقی به ایران ترغیب کنند. رسانه&zwnj;های غربی این روزها پر است از توصیه&zwnj;هایی به دولت&zwnj;های غربی تا به گونه&zwnj;ای از حکومت ایران دلجویی کنند و از جمله جمهوری اسلامی را به عنوان یک قدرت منطقه&zwnj;ای بپذیرند یا حق غنی&zwnj;سازی را به رسمیت بشناسند.</p> </blockquote> <p dir="RTL">هیئتی که از آژانس به ایران سفر کرده بود، به زودی گزارش خود &nbsp;را به شورای حکام ارائه خواهد داد. اگر این گزارش انعکاس &nbsp;نوعی بن&zwnj;بست در کار آژانس باشد، می&zwnj;تواند موجب شود که آژانس از خود به طور رسمی سلب مسئولیت کند و فعالیت&zwnj;های هسته&zwnj;ای ایران را دارای بعد نظامی بداند یا خصلت غیرنظامی آن را &laquo;غیر قابل تایید&raquo; اعلام کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">فراموش نباید کرد که گزارش&zwnj;های منفی قبلی آژانس نیز زمینه&zwnj;ساز این موضوع بوده&zwnj;اند. این بار اما چنین گزارشی، پرونده را به شورای امنیت سازمان ملل متحد می&zwnj;کشاند که براساس اساسنامه&zwnj; سازمان ملل مسئولیت عملی اجرای &laquo;<a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87_%D9%85%D9%86%D8%B9_%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%B4_%D8%B3%D9%84%D8%A7%D8%AD%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C">پادمان عدم گسترش سلاح&zwnj;های کشتار دسته جمعی</a>&raquo; را بر عهده دارد. اما پیش از آن که شورای امنیت در مقابل موقعیت سخت تصمیم گیری قاطع در مورد این پرونده&zwnj; حساس قرار گیرد، &nbsp;مذاکرات قزاقستان در راه خواهد بود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>قزاقستان: پارامترهای تعیین&zwnj;کننده از نگاه غربی&zwnj;ها</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">یکی از سرنوشت&zwnj;سازترین مذاکرات تاریخ حیات جمهوری اسلامی، روز ۲۵ فوریه در پایتخت قزاقستان صورت خواهد گرفت. در این جلسه کشورهای غربی منتظر نرمشی جدی از جانب هئیت ایرانی خواهند بود، نرمشی که باید به یک گشایش در بن&zwnj;&zwnj;بست کنونی بیانجامد. این کشورها قبلا خواست&zwnj;های خود را به شرح زیر به حکومت ایران اعلام کرده&zwnj;اند:</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">۱) توقف غنی سازی ۲۰ درصدی</p> <p dir="RTL">۲) تحویل اورانیوم غنی شده ۲۰ درصدی به یک کشور عضو گروه</p> <p dir="RTL">۳) قرار دادن هر گونه فعالیت غنی سازی تحت بازرسی آژانس</p> <p dir="RTL">۴) تعطیلی بلاواسطه&zwnj; سایت فردو</p> <p dir="RTL">۵) اجازه&zwnj; بازدید از سایت نظامی پارچین</p> <p dir="RTL">۶) پذیرفتن پروتکل الحاقی برای بازدیدهای گسترده و سرزده</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">احتمال این که حکومت ایران همه&zwnj; این موارد را یک جا بپذیرد بسیار کم ارزیابی می&zwnj;شود، اما برای کشورهای غربی این مهم است که ایران به عنوان نشانی از حسن نیت خود برخی از این موارد را، بخصوص حساسیت برانگیزترین آنها یعنی تحویل اورانیوم غنی شده&zwnj; ۲۰ درصدی به خارج را قبول کند. این موردی است که اگر انجام نشود، می&zwnj;تواند واکنش عملی غرب در برابر ایران را برانگیزد. تا این جا هیچ نشانه&zwnj;ای از نرمش ایران مشاهده نمی&zwnj;شود و این زنگ خطر جنگ را به صدا در می&zwnj;آورد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این وضعیت، عده&zwnj;ای را در کشورهای غربی به فعالیت واداشته تا حکومت&zwnj;های متبوع خود را ترغیب کنند با ارائه&zwnj; بسته&zwnj;های تشویقی رژیم ایران را به سوی پذیرش برخی از این بندهای درخواستی جامعه&zwnj; بین&zwnj;الملل بکشانند. رسانه&zwnj;های غربی این روزها پر است از توصیه&zwnj;هایی که از دولت&zwnj;های غربی می&zwnj;خواهند به گونه&zwnj;ای از حکومت ایران دلجویی کنند. گفتمان آنها چند نکته را در بردارد:</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">۱) <strong>بازشناسی ایران به عنوان قدرت منطقه&zwnj;ای</strong>: عده&zwnj;ای تاکید می&zwnj;کنند که بازشناسی ایران توسط آمریکا به عنوان یک قدرت منطقه&zwnj;ای و دارای اقتدار در خلیج فارس، می&zwnj;تواند بر رفتار جمهوری اسلامی تاثیر بگذارد. این عده موضوع افتخار و غرور را برای حکومت ایران مهم می&zwnj;دانند و براین باورند که اگر ایالات متحده این وجه را در مذاکرات مد نظر داشته باشد به طور قریب به یقین حکومت ایران را به نوعی نرمش یا سازش در این میان دعوت می&zwnj;کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">به طور مثال &laquo;<a href="http://www.irandarjahan.net/%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA/%D8%A2%DB%8C%D8%A7-%D8%A7%D9%88%D8%A8%D8%A7%D9%85%D8%A7-%D9%85%DB%8C.html">فلینت لورت و هیلاری مان لورت</a>&raquo; به اهمیت در نظر گرفتن ایران به عنوان یک همتا و شریک منطقه&zwnj;ای برای منافع درازمدت آمریکا در خاورمیانه باور دارند. این دو که از مشاوران و متخصصان سابق شورای امنیت ملی آمریکا هستند می&zwnj;گویند که برای موقعیت استراتژیک آمریکا در این بخش پرحادثه&zwnj; جهان خوب نیست که اتکاء تنها به اسرائیل باشد، بلکه واشنگتن می&zwnj;تواند در این زمینه روی تهران به عنوان یک متحد منطقه&zwnj;ای حساب باز کند. آنها به همین دلیل نیز پیشنهاد می&zwnj;کنند که آمریکا در نوع برخورد خود با ایران بر سر پرونده&zwnj; اتمی نرمش و بازنگری داشته باشد تا ایران را به سوی یک توافق بکشاند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/tahdid.jpg" style="width: 180px; height: 119px; float: right;" />غرب &laquo;تهدید نظامی&raquo; را به عنوان یک بخش تاکتیکی از استراتژی خود منظور کرده است. برداشتن این تهدید، تمامی فشارهای اقتصادی غرب را بدون پشتوانه می&zwnj;سازد زیرا اگر رژیم ایران موفق شود با دور زدن تحریم&zwnj;ها و وقت&zwnj;کشی به سوی بمب اتمی برود، یگانه ابزار موجود در دست غرب همان تهدید و اقدام نظامی است.</p> </blockquote> <p dir="RTL">در این زمینه باید گفت که افراد یاد شده شاید نتوانند مرجعی مناسب برای معرفی ایران به عنوان یک همتای قابل اعتماد بین&zwnj;المللی باشند. زیرا از این دو به عنوان تلاشگران <a href="http://www.iranian-americans.com/persian/2011/11/1565.html">لابی جمهوری اسلامی</a> در خارج یاد می&zwnj;شود. اما ورای فردیت این دو کارشناس، مانع اصلی در اجرای آرزوی آنها، قدرت لابی اسرائیل در آمریکا در مقابل این ایده است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">اسرائیل می&zwnj;داند که تبدیل ایران به یک شریک منطقه&zwnj;ای برای آمریکا می&zwnj;تواند حمایت بی چون و چرا و گسترده&zwnj; واشنگتن از اسرائیل را زیر سوال برد، به همین دلیل از تمام نفوذ خود در رسانه&zwnj;ها و کنگره&zwnj; آمریکا بهره خواهد برد تا چنین امری به وقوع نپیوندد. برخورد سخت سناتورهای جمهوریخواه، که تمایل زیادی به منافع اسرائیل در آمریکا دارند، با انتصاب جان کری به مقام وزارت امور خارجه&zwnj; آمریکا و نیز چاک هیگل به مقام وزارت دفاع آمریکا را باید در این راستا دید.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">با این همه ما شاهد نشانه&zwnj;هایی از این تمایل در دولت اوباما هستیم. <a href="http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2013/02/130202_l23_iran_usa_talk_nuclear_biden_khamenei.shtml">فراخوان &laquo;جو بایدن</a>&raquo;، معاون رئیس جمهور آمریکا، مبنی بر آمادگی ایالات متحده برای مذاکره&zwnj; مستقیم با ایران در صورت جدی بودن رهبری این کشور، و نیز تاکید &laquo;جان کری&raquo; وزیر امورخارجه&zwnj; آمریکا بر ضرورت به موفقیت رساندن دیپلماسی، نمونه&zwnj;هایی از دو تلاش اخیر آمریکا برای دستیابی به یک کانال گفتگوی موثر است که بتواند تهران و واشنگتن را برای رفع نگرانی جهانی روی یک فرکانس قرار دهد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این فراخوان&zwnj;ها که با واکنش منفی هواداران لابی اسرائیل &nbsp;مواجه شده و شاید دلیلی بر به <a href="http://www.bbc.co.uk/persian/world/2013/02/130215_u14_hagel_vote_delay.shtml">تعویق انداختن فرایند قانونی</a> انتصاب چک هیگل به پست وزارت امور دفاع بوده باشد، از سوی ایران نیز با استقبال روبرو نشده است. علی خامنه&zwnj;ای، ولی فقیه نظام، به طور آشکار چنین گفتگویی را رد کرد و آن را مشروط به قید و بندهایی ساخت که اجرای آنها برای ایالات متحده اگر نه غیرقابل تصور، بلکه غیرممکن جلوه می&zwnj;کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">مذاکرات بعدی در قزاقستان در حالی نزدیک می&zwnj;شود که چشم&zwnj;اندازی برای دستیابی به یک گشایش روی پرونده&zwnj; هسته&zwnj;ای ایران از این منظر در آن وجود ندارد. یعنی زمینه سازی&zwnj;های لازم برای دستیابی به یک توافق احتمالی تا امروز صورت نپذیرفته و با اصراری که ایران در پافشاری بر مواضع و &laquo;حقوق&raquo; خود دارد نمی&zwnj;توان انتظار خاصی از مذاکرات آتی داشت. این موضوع که ایران به عنوان یک قدرت منطقه&zwnj;ای مورد بازشناسی آمریکا قرار گیرد، بحثی نیست که از دل چند تبادل نظر از راه دور و به طور غیرمستقیم حاصل شود. پس این محور نمی&zwnj;تواند نقطه&zwnj; اتکایی برای مذاکرات ۲۵ فوریه در قزاقستان باشد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">۲) <strong>به رسمیت شناختن حق غنی&zwnj;سازی</strong>: برخی عنوان می&zwnj;کنند که اگر ایران نسبت به حفظ حق غنی&zwnj;سازی اورانیوم اطمینان پیدا کند می&zwnj;تواند از خود نرمش نشان دهد. آنها می&zwnj;گویند به رسمیت شناختن این حق توسط آمریکا به ایران می&zwnj;فهماند که موضوع بر سر محروم سازی کامل این کشور از حق دستیابی به تکنولوژی هسته&zwnj;ای نیست. به طور مثال &laquo;یورگ بیشوف&raquo; در نشریه &laquo;<a href="http://www.irandarjahan.net/%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2%D8%BA%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%85%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B2.html">نویه سورشه سایتونگ </a>&raquo; در مطلبی تحت عنوان &laquo;ایران از غرب امتیاز می&zwnj;خواهد&raquo; می&zwnj;نویسد که ایران &laquo;مشروط بر این که حقش نسبت به غنی سازی اورانیوم تا پنج درصد به رسمیت شناخته شود&raquo; آماده متوقف کردن غنی&zwnj;سازی اورانیوم تا غلظت بیست درصد است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">اگر می&zwnj;شد مورد غنی سازی اورانیوم را از مجموعه&zwnj; فعالیت&zwnj;های حساس دیگر مرتبط به پرونده&zwnj; هسته&zwnj;ای ایران جدا ساخت، این پیشنهاد می&zwnj;توانست راهگشا باشد. مشکل موارد شک برانگیز دیگری از جمله پنهان کردن فعالیت اتمی ایران از کشورهای غربی در برخی مراکز مانند نظنز و اراک است. پس از آن نیز موضوع سایت فردو مطرح شد. کشورهای غربی در درجه&zwnj; نخست خواهان تعطیلی این مرکز هستند. این برای ایران به معنای ورود به منطقی است که می&zwnj;تواند به سایر مراکز دیگر نیز سرایت کند و نه فقط فعالیت&zwnj;های هسته&zwnj;ای، بلکه فعالیت&zwnj;های متعارف نظامی را نیز در برگیرد. موقعیت سایت پارچین نیز مشابه است. این پایگاه نیز جزو مراکز اتمی ایران نیست، اما به عنوان یک مرکز نظامی محل عملیاتی بوده &nbsp;که ماهواره&zwnj;های غربی آنها را به عنوان &laquo;فعالیت&zwnj;های مشکوک هسته ای&raquo; بازشناسی کرده&zwnj;اند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/1909113_page__2.jpg" style="width: 180px; height: 110px; float: right;" />به نظر می&zwnj;رسد نوعی پارادوکس شرایط را در مذاکرات قزاقستان قفل کرده باشد: جمهوری اسلامی یا بمب اتمی را می&zwnj;خواهد یا یک باج که بقای درازمدت و بی&zwnj;دردسر آن را ضمانت کند. غرب نیز نه بمب اتمی ایران را می&zwnj;خواهد و نه حاضر است خود را متعهد به تحمل رژیمی کند که در طول سه دهه&zwnj; گذشته نشان داده است تا چه حدغیر قابل اعتماد، مداخله&zwnj;جو و دردسرساز است. این بار و در مذاکرات قزاقستان، هر دو می&zwnj;دانند که چه می&zwnj;خواهند و چه نمی&zwnj;خواهند.</p> </blockquote> <p dir="RTL">با توجه به درهم تنیدگی موضوعات، این گونه به نظر می&zwnj;رسد که مورد &laquo;به رسمیت شناختن حق غنی&zwnj;سازی&raquo; به میزان ۵ درصد به تنهایی و به طور منفرد نتواند گره&zwnj;گشای بن&zwnj;بست فعلی باشد. حل بن&zwnj;بست کنونی را باید در افقی وسیع&zwnj;تر دید که تنها دربرگیرنده مجموعه&zwnj; سوژه&zwnj;های مرتبط با پرونده&zwnj; اتمی نیست و فراتر از آن می&zwnj;رود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">۳) <strong>ایجاد امید در طرف ایرانی</strong>: به گفته ناظران، طرف ایرانی ممکن است با اطمینان از این که عقب نشینی او می&zwnj;تواند سبب کاهش یا رفع تحریم&zwnj;ها شود از خود نرمشی نشان دهد. بر اساس این نظر اگر ایران بداند که فشارهای سنگین اقتصادی ناشی از تحریم&zwnj;ها به واسطه&zwnj; توقف غنی سازی، یا اجازه&zwnj; بازدید از برخی مراکز حساس مانند پارچین، برداشته خواهد شد، به احتمال بسیار زیاد این کار را خواهد کرد. این امر هر چند که به طور نظری صحیح است اما در هفته&zwnj;های اخیر از سوی ایران به طور مشخص مورد تاکید چندانی قرار نگرفته است. دلیلی که حکومت ایران در این مورد ارائه می&zwnj;دهد این است که تحریم&zwnj;ها نتوانسته فشاری آن چنان کشنده بر اقتصاد کشور وارد سازد که او را وادار به &laquo;تسلیم&raquo; سازد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;اما یک روایت دیگر نیز می&zwnj;توان در نظر گرفت و آن این که شاید ایران حتی به این میزان از انعطاف&zwnj;پذیری ازسوی کشورهای بزرگ غربی هم امیدی نداشته باشد، در نتیجه ترجیح می&zwnj;دهد که اعتبار خود را با طرح درخواستی از دست ندهد که غرب برای شنیدن به آن گوش شنوایی ندارد. احتمال دارد که در مذاکرات استانبول، ایران منطق غرب در گفتگو&zwnj;ها را دریافته باشد: نخست گام مهمی از جانب ایران و در صورت تایید آن توسط آژانس، یک گام از جانب کشورهای غربی. تهران نیک می&zwnj;داند که اگر متعهد به چنین فرآیندی شود، باید برای فقط رفع مجموعه&zwnj; تحریم&zwnj;ها، نه تنها از جاه&zwnj;طلبی&zwnj;های اتمی خود بلکه دست از فعالیت اتمی خود بردارد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</p> <p dir="RTL">در راستای امید بخشی، مورد &laquo;کاهش تهدید امنیتی&raquo; نیز مطرح می&zwnj;شود. به این معنا که اگر آمریکا دست از تهدید نظامی ایران بردارد و اسرائیل را نیز وادار سازد که دست از چنین کاری بکشد، ایران می&zwnj;تواند عقب نشینی در پرونده&zwnj; اتمی را آغاز کند. این اما بیشتر یک فرضیه است. مجله&zwnj; &laquo;<a href="http://ir.voanews.com/content/iran-nuke-aca/1603695.html">کریستین ساینس مانیتور</a>&raquo; در یک مقاله&zwnj; تحلیلی ضمن طرح این ایده از آن به عنوان فراهم کننده&zwnj; جو مناسب و حداقلی از اطمینان و اعتماد نزد ایران برای متعهد شدن در یک فرایند تنش&zwnj;زدایی یاد می&zwnj;کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در این باره نیز باید دانست که غرب &laquo;تهدید نظامی&raquo; را به عنوان یک بخش تاکتیکی از استراتژی خود منظور کرده است. برداشتن این تهدید، تمامی فشارهای اقتصادی غرب را بدون پشتوانه می&zwnj;سازد زیرا اگر رژیم ایران موفق شود با دور زدن تحریم&zwnj;ها و وقت&zwnj;کشی به سوی بمب اتمی برود، یگانه ابزار موجود در دست غرب همان تهدید و اقدام نظامی است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">بررسی شانس ضعیف این سه مورد عنوان شده، برای گره گشایی از بن&zwnj;بست کنونی، اجازه می&zwnj;دهد که باور داریم مذاکرات قزاقستان با حداقل چشم اندازهای امیدوار کننده، مطرح است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>چشم انداز مذاکرات قزاقستان </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">شواهد موجود در مذاکرات قزاقستان، پیش&zwnj;&zwnj;&zwnj;&zwnj;&zwnj;&zwnj;بینی یک فرضیه را به صورتی قوی مطرح می&zwnj;کنند و آن نبود شانس برون&zwnj;رفت از بن&zwnj;بست است. نوعی پارادوکس شرایط را به صورت قابل مشاهده&zwnj;ای قفل کرده است: جمهوری اسلامی یا بمب اتمی را می&zwnj;خواهد یا باجی که بقای درازمدت و بی&zwnj;دردسر آن را ضمانت کند. غرب نیز نه بمب اتمی ایران را می&zwnj;خواهد و نه حاضر است خود را متعهد به تحمل رژیمی کند که در طول سه دهه&zwnj; گذشته نشان داده است تا چه حدغیر قابل اعتماد، مداخله&zwnj;جو و دردسرساز است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;این بار هر دو می&zwnj;دانند که چه می&zwnj;خواهند و چه نمی&zwnj;خواهند. به عبارت دیگر از حالا ایران می&zwnj;داند که چه می&zwnj;خواهد بگیرد و غرب می&zwnj;داند که چه نمی&zwnj;خواهد بدهد. ایران آمادگی عقب&zwnj;نشینی ندارد و غرب آمادگی کوتاه آمدن. اما با وجود این شرایط قفل شده، باید &nbsp;دو پارامتر را در نظر گرفت که دو طرف را از کشاندن مذاکرات آتی به بن&zwnj;بستی مطلق باز می&zwnj;دارند: از سوی ایران این نگرانی مطرح است که اگر در قزاقستان نیز نتیجه&zwnj;ای حاصل نشود کشورهای غربی به سوی تشدید مرگبار تحریم&zwnj;ها و حتی آماده سازی حمله&zwnj; نظامی به تاسیسات اتمی میل کنند. این برای تهران به معنای زیر سوال رفتن آینده&zwnj; نظام است، زیرا تشدید تحریم&zwnj;ها تا مرز محاصره&zwnj; دریایی می&zwnj;تواند قحطی کالاهای اساسی و لذا شورش&zwnj;های داخلی را به دنبال آورد و حمله&zwnj; نظامی نیز می&zwnj;تواند به یک جنگ تمام عیار و نابود ساز رژیم حاکم تبدیل شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">از سوی کشورهای غربی نیز نگرانی همین است که به دلیل شکست مذاکرات، گزینه&zwnj;ای جز اقدام نظامی باقی نمانده باشد. حمله&zwnj;ای که می&zwnj;تواند به واسطه&zwnj; واکنش ایران کار را پیچیده ساخته و از یک حمله&zwnj; &laquo;جراحی&zwnj;وار&raquo; و محدود، جنگی خونین، فراگیر و منطقه&zwnj;ای بسازد. این جنگ در زمانی که صلح اجتماعی در کشورهای سرمایه&zwnj;داری منطقه&zwnj; یورو تابعی از ادامه بهبود وضعیت اقتصاد جهانی است می&zwnj;تواند کشورهای غربی را در هراس عواقب غیرقابل کنترل جنگی تمام عیار در خلیج فارس فرو برد و آنها را به احتیاط در مورد بستن پنجره مذاکرات وابدارد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در سایه&zwnj; چنین خطرات هولناکی، شاید بتوان امیدوار بود این بار در هر دو طرف میز گفتگو، داده&zwnj;هایی تازه مطرح شوند که بتوانند راهگشا باشند. اما اگر چنین نشود باید گوش فراداد که در فاصله&zwnj;ای نه چندان دور، ناقوس جنگ و برخورد نظامی همراه با کشتار و قحطی به صدا در آید.</p> https://archive.radiozamaneh.com/politics/2013/02/18/24639#comments اسراییل اورانیوم بمب اتمی حمله نظامی خلیج فارس شورای امنیت قزاقستان ناکارتس پروتکل الحاقی کورش عرفانی گوی سیاست Mon, 18 Feb 2013 17:21:46 +0000 politics 24639 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/reflections/2013/02/08/24318 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/reflections/2013/02/08/24318" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-sartitr"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> نگاهی گذرا به ریشه‌های چند جانبه‌ی انقلاب </div> </div> </div> <div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> کورش عرفانی </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="600" height="388" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/revolution0.gif?1360342459" /> </div> </div> </div> <p dir="RTL">کورش عرفانی &minus; در کنار فروپاشی اقتصاد کشور و بحران عظیم اخلاقی و اجتماعی، اختلافات میان جناح&zwnj;های درون نظام به سوی اوج تازه&zwnj;ای می&zwnj;رود. اهرم&zwnj;های بازدارنده یکی بعد از دیگری فرو ریخته است و اینک مهمترین آنها، ولایت فقیه، زیر چشم همگان اعتبار خود را از دست داده است؛ گویی در آستانه&zwnj;ی سی و چهارمین سالروز انقلاب، نفس&zwnj;های یک نظامِ مبتنی بر نبود عقلانیت به شماره رفته است.</p> <!--break--><!--break--><p dir="RTL">آیا ممکن است که این انقلاب، سال آینده، سی و پنجمین سالروز خود را به گونه&zwnj;ی دیگری برگزار کند؟</p> <p dir="RTL">آیا چیزی از انقلاب سال ۱۳۵۷ باقی مانده است؟</p> <p dir="RTL">آیا میراث انقلاب به پایان رسیده است؟</p> <p dir="RTL">نوشتار حاضر تلاش می&zwnj;کند که به پرسش&zwnj;های فوق در آستانه&zwnj;ی سی و چهارمین سالگرد آن بپردازد؟</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>مفهوم انقلاب </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">هیچ تعریف مشترکی از انقلاب موجود نیست، نه به این خاطر که توافقی بر سر آن صورت نگرفته است، بلکه به دلیل ذات پدیده؛ هر انقلابی تعریف خود را از پدیده می&zwnj;زاید. اما در یک برداشت کلی، انقلاب حرکتی است جمعی که یک نظم اجتماعی جدید را در جامعه مستقر می&zwnj;سازد. نظم اجتماعی عبارت است از نوع رابطه&zwnj;ی مستقر و نهادینه شده میان چهار ساختار سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی. انقلاب زمانی رخ می&zwnj;دهد که نظم اجتماعی حاکم برای بخش قابل توجهی از جامعه غیر قابل تحمل می&zwnj;شود و تغییر آن امکان پذیر بنماید. انقلاب حاصل تغییر پذیری نظم اجتماعی حاکم و باور به ضرورت اقدام برای این کار است. <img alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/revolution1.jpg" style="width: 300px; height: 225px; margin: 15px; float: left;" />به واسطه&zwnj;ی این باور به امکان تغییر، جامعه به انجام آن روی می&zwnj;آورد. این کاری بود که در سال ۱۳۵۷ روی داد. بخش مهمی از جمعیت ایران، که به طور عمده از جوانان تشکیل می&zwnj;شد، احساس کرد که می&zwnj;تواند نظم حاکم را به گونه&zwnj;ای به چالش بکشد که آن را دگرگون سازد. آن نسل در محاسبه&zwnj;ی خود اشتباه نکرده بود، توانست نظم موجود را پایین بکشد، با این امید که دنیای بهتری را خواهد ساخت؛ این دنیا اما ساخته نشد، به جای آن یک نظم اجتماعی دیگر البته پدید آمد؛ با شکل و ماهیتی که حتی حسرت نظم قبلی را بر دل بسیاری گذاشت.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">انقلابیون سال ۱۳۵۷ در کجای کار دچار اشتباه کرده بودند که به زعم بسیاری از &laquo;بد&raquo; به &laquo;بدتر&raquo; رسیدند؟ آیا نباید اصولا به چیزی به اسم انقلاب می&zwnj;پرداختند یا این که در میانه&zwnj;ی راه خطایی را دچار شده بودند؟</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>چرا انقلاب ۵۷؟ </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">دلایلی که برای بروز انقلاب ایران ذکر می&zwnj;شوند بسیار است. این رخداد تاریخی یکی از پربارترین ادبیات را در علوم انسانی دارا می&zwnj;باشد. تزهای فراوانی در دانشگاه&zwnj;های سراسر جهان در این مورد نوشته شده است. هم چنین بسیاری از پژوهشگران، مورخان و روزنامه نگاران تلاش&zwnj;هایی را به خرج داده&zwnj;اند تا این موضوع را به عرصه&zwnj;ی فهم و توضیح بکشند. ازدیاد کتاب&zwnj;ها و مقالات و رساله&zwnj;ها در این باره سبب می&zwnj;شود که تقسیم بندی موضوعی علت&zwnj;های بیان شده چندان آسان نباشد. در اینجا تلاش می&zwnj;کنیم که پاره&zwnj;ای از علت&zwnj;های اصلی را یاد آور شویم:</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>۱) خواست قدرت&zwnj;های بیگانه</strong>: این برخورد تلاش می&zwnj;کند که انقلاب را ناشی از اراده&zwnj;ی قدرت&zwnj;های بزرگ غربی در آن زمان بداند. در این زمینه به نقش <a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%DA%A9%D9%86%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3_%DA%AF%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%84%D9%88%D9%BE">کنفرانس گوادلوپ</a> و توافق چهار کشور آمریکا، انگلستان، فرانسه و آلمان برای کنار گذاشتن شاه اشاره می&zwnj;شود. این تز هم چنین به نقش رسانه&zwnj;های بین المللی مانند بی بی سی، رادیو آمریکا، صدای آلمان و رادیو اسرائیل در این باره می&zwnj;پردازد. هدف قدرت&zwnj;های بیگانه از این کار آن بوده است که شاه را که کشور را به سوی پیشرفت و توسعه می&zwnj;برده است برکنار کرده و نیرویی را به جای او به قدرت برسانند که بتواند مانع از پیشرفت آن چنانی ایران شده و در عین حال، به عنوان یک بخش از &laquo;کمربند سبز&raquo;، در مقابل دست اندازی اتحاد جماهیر شوروی به خلیج فارس نقش داشته باشد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>۲) بازگشت جامعه&zwnj;ی اسلامی به اصل خویش</strong>: در این نگاه جامعه&zwnj;ی ایران دارای ذات &laquo;سنتی&raquo;، &laquo;مذهبی&raquo; و لذا &laquo;کهنه گرا&raquo; معرفی می&zwnj;شود که در آن مدرن گرایی یک امر مصنوعی و تحمیلی بوده است، جامعه به دنبال فرصتی می&zwnj;گشته است تا به ذات سنتی و خرافه گرای خویش برگردد و بساط مدرنیته را زیر و رو سازد. این تز تاکید دارد که اسلام یک پدیده&zwnj;ی جدایی ناپذیر از ایران بوده و روحانیت و لایه&zwnj;های سنتی جامعه در آن حرف نخست را می&zwnj;زنند. پیشرفت مادی زمان شاه که توام با &laquo;غرب زدگی&raquo; بوده است آنها را وحشت زده کرده و وادار به واکنش کرده است. این واکنش با حمایت اکثریت جامعه که به طور ناخودآگاه به اسلام و تحجر علاقه داشته است همراه شده و منجر به بروز انقلاب گردیده است.<a href="#_ftn1" name="_ftnref1" title=""><span dir="LTR">[1]</span></a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>۳) مدیریت ناقص درآمدهای مالی</strong>: بسیاری ذکر می&zwnj;کنند که سقوط رژیم شاه ناشی از یک اشکال مدیریتی در مملکتداری و تخصیص درست درآمدهای میلیاردی نفتی بود. این افراد ذکر می&zwnj;کنند که به دلیل عدم به کار گیری درست این درآمدها جامعه نتوانست به صورت متوازن رشد کند و در نتیجه، نبود هماهنگی میان بخش&zwnj;های مختلف و تاکید بر بخش&zwnj;های صرف اقتصادی و نیز نظامی موجب بی توجهی به بخش&zwnj;های مهم دیگر مانند فرهنگ و سیاست شد. انقلاب در واقع واکنش جامعه به توسعه&zwnj;ی اقتصادی بیش از حد و عدم توسعه&zwnj;ی سیاسی و فرهنگی جامعه ارزیابی می&zwnj;شود.<a href="#_ftn2" name="_ftnref2" title=""><span dir="LTR">[2]</span></a></p> <p dir="RTL"><img alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/revolution2.jpg" style="width: 300px; height: 222px; margin: 15px; float: right;" /></p> <p dir="RTL"><strong>۴) دیدهای ترکیبی</strong>: برخی از کارها نیز به یک ترکیبی از علت&zwnj;ها نگاه می&zwnj;کنند. در واقع آنها چند بعدی بودن پدیده&zwnj;ی انقلاب را در نظر می&zwnj;گیرند. باید دانست که در این نوع از مطالعات راه برای اهمیت نخست را به یک پدیده&zwnj;ی مشخص دادن هموار است اما در عین حال نقش سایر عوامل نادیده گرفته نمی&zwnj;شود. در این مطالعات می&zwnj;توان کارهای جامعه شناختی، جامعه شناسی سیاسی، علوم سیاسی، تاریخ نگاری، اقتصاد اجتماعی و حتی آثار مفصل روزنامه نگاری یافت. بسیاری از تزهای دانشگاهی این برخورد را به عنوان روش تحقیق خویش مورد استفاده قرار داده&zwnj;اند تا از نگاه تک علتی پرهیز کنند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">آن چه در زیر می&zwnj;آید بر اساس یک نگاه ترکیبی سعی در توضیح انقلاب سال ۱۳۵۷ دارد. یعنی به پارامترهای مختلف تاثیرگذار در شکل گیری این حرکت اشاره دارد ضمن آن که به دنبال یک علت اصلی می&zwnj;باشد.<br /> &nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>توضیح ترکیبی انقلاب </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">انقلاب سال ۱۳۵۷ دارای ریشه&zwnj;های متعدد سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی بود. برخی از آنها را می&zwnj;توان به شرح زیر بر شمرد:</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">۱) خشم و حس انتقام جویی ناشی از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ به عنوان یک احساس عمومی نزد سیاسی کاران آن زمان.</p> <p dir="RTL">۲) عدم مشروعیت رژیم شاه به دلیل بالا، پایین کشیده شدن دولت مصدق و بازگرداندن وی به تاج و تخت با دخالت آمریکا.</p> <p dir="RTL">۳) اصلاحات ارضی که سبب زیر و رو شدن ساختار روستایی و روابط ارباب و رعیتی در کشور شد.</p> <p dir="RTL">۴) ظهور یک جامعه&zwnj;ی شهری جدید که نامتوازن و فاقد ساختارهای شهروند مدار بود.</p> <p dir="RTL">۵) مدرنیزاسیون از بالا که به نوعی حاصل تغییرات خودکامانه&zwnj;ی اعمال شده از جانب حاکمیت بود و بسیاری از ویژگی&zwnj;های درون ساختارهای چندگانه&zwnj;ی جامعه را نادیده می&zwnj;گرفت.</p> <p dir="RTL">۶) افزایش درآمدهای نفتی که، به دلیل مدیریت ناقص، آثار منفی زیادی را به اقتصاد سنتی وارد ساخت.</p> <p dir="RTL">۷) نبود آزادی&zwnj;های سیاسی و فضای لازم برای ابراز نظرات مختلف و انتقادی در درون جامعه.</p> <p dir="RTL">۸) برخورد تحکمی و آمرانه با مذهب و باورهای دینی سنتی در درون جامعه از طرف حاکمیت.</p> <p dir="RTL">۹) از دست رفتن باور به امکان ایجاد تغییر از طریق مسالمت آمیز به دلیل برخورد سرکوبگرانه&zwnj;ی رژیم.</p> <p dir="RTL">۱۰) بلند پروازی شاه در عرصه&zwnj;های نظامی، نفت و تلاش برای تبدیل شدن به یک ابرقدرت منطقه&zwnj;ای که سبب نگرانی کشورهای غربی در مورد آینده&zwnj;ی این منطقه&zwnj;ی حساس و آینده تامین انرژی برای سرمایه داری جهانی شد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">می توان این لیست را تا دو یا سه برابر این عوامل ادامه داد. اما هدف در اینجا تنها نشان دادن این ایده بود که هر یک از این علت&zwnj;ها سهم و نقش خود را، کم یا زیاد، در شکل دهی به انقلاب سال ۱۳۵۷ ایفاء کرده&zwnj;اند.نگارنده به عنوان یک جامعه شناس<a href="#_ftn3" name="_ftnref3" title=""><span dir="LTR">[3]</span></a> نگاهی را به این انقلاب دارد که به طور عمده به ریشه&zwnj;های اجتماعی این رخداد تاریخی باز می&zwnj;گردد.</p> <p dir="RTL"><img alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/revolution3.jpg" style="width: 300px; height: 194px; margin: 15px; float: left;" /></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>تاکید بر بعد اجتماعی</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">با آغاز <a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%AF">انقلاب سفید</a> در سال ۱۳۴۱، که گام مقدماتی آن اصلاحات ارضی بود، رژیم پهلوی خود را در شرایطی دشوار قرار داد. این رژیم که تنها هشت سال قبل از آغاز این انقلاب به واسطه&zwnj;ی یک کودتا، آن هم با دخالت خارجی، به قدرت بازگشته بود فاقد مشروعیت اجتماعی بود. جامعه برای اصلاحات از بالا آمادگی نداشت و لازم بود که رژیم پیش از آغاز هر گونه حرکت مهمی در درون جامعه به فکر آن باشد که نخست، با تامین آزادی و رفاه، برای خود یک پایه&zwnj;ی اجتماعی بسازد و آن گاه با اتکاء به مشروعیت اجتماعی بتواند به سوی تغییرات مهم برود. این مرحله نادیده انگاشته شد و رژیم به این ترتیب کمبود مشروعیت اجتماعی خویش را تعمیق بخشید.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">تحولاتی که قرار بود در کادر انقلاب سفید به مورد اجرا درآید نیاز مبرمی به استفاده از دانش و تخصص بومی و خرد جمعی داشت. اما به جای این کار شاهدیم که تمامی تصمیمات از بالا و بدون مشورت با بازیگران و در برخی موارد با صرف کپی برداری از نسخه&zwnj;های بین المللی مانند <a href="http://en.wikipedia.org/wiki/Point_Four_Program">اصل ۴ ترومن </a>&nbsp;در صحنه صورت می&zwnj;پذیرد. به همین دلیل نیز یک تحول غیر اجتماعی و در مواردی، مانند اصلاحات ارضی، حتی ضد اجتماعی است. طرح&zwnj;ها به طور عمده بر اساس شکل و شعار برگزار می&zwnj;شود و به ابعاد پیچیده و عوارض چند گانه&zwnj;ی آن در درون جامعه چندان توجه نمی&zwnj;شود. به همین دلیل نیز این تغییرات یکی بعد از دیگری مشکلات و مسائل را در درون جامعه دامن می&zwnj;زند، بدون آن که برای مدیریت این مشکلات راه حل&zwnj;های نهادینه در نظر گرفته شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">اصلاحات ارضی ساختار اقتصادی و اجتماعی روستاها را به شدت دگرگون ساخت و شمار زیادی از کشاورزان و روستانشینان را بیکار ساخته و آنها را وادار به مهاجرت به سوی شهرها نمود. شهرهایی که از حیث زیر ساخت&zwnj;های مادی آمادگی پذیرایی از این موج مهاجرت روستاییان را نداشت. به همین دلیل ما شاهد رشد ناهنجار جغرافیایی شهری در ایران هستیم که در درون خود شمار زیاد از روستاییان شهرنشینان را جای می&zwnj;دهد بدون آن که فاقد توان مادی و یا اجتماعی لازم برای تبدیل آنها به شهروندان داشته باشد. ابرشهرهایی مثل تهران تبدیل به مراکز شهری فاقد شهروند شدند و به همین دلیل می&zwnj;رفتند که در خود زمینه&zwnj;های بسیار زیادی از بروز مسائل اجتماعی و فرهنگی غیر عادی را داشته باشند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">برخی از این مسائل اقتصادی، فنی و مدیریتی بود. اما برخی، ساختاری و اجتماعی بودند. به طور مثال وقتی به واسطه&zwnj;ی گسترش شهرنشینی و صنعتی شدن طبقه&zwnj;ی متوسط رو به رشد گذاشت زمان مناسبی بود که بتوان این طبقه را با دادن برخی از آزادی&zwnj;های مدنی و سیاسی تبدیل به یک بازیگر فعال اجتماعی سازد؛ نیرویی که بتواند به عنوان پشتوانه&zwnj;ی مردمی اصلاحات عمل کند و در دل جامعه راه را برای تغییر و تحول باز سازد. به جای این سیاست خردگرایانه، رژیم پهلوی ترجیح داد که با سیاستی انحصار طلبانه به دنبال آن باشد که قدرت سیاسی را در اختیار خود داشته باشد و صحنه&zwnj;ی سیاسی را از هر گونه مخالف و مخالفت خالی سازد. به همین دلیل به جای تقویت مشارکت پذیری طبقه&zwnj;ی متوسط تلاش خود را روی سرکوب هر گونه تلاش سازمان یافته برای دخالت در صحنه&zwnj;ی اجتماعی قرار داد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">رژیم شاه، به جای آن که طبقه&zwnj;ی متوسط را در کنار خود داشته باشد، آن را در مقابل خود یافت. این طبقه از طرق مختلف به مبارزه علیه حکومت پرداخت: در عرصه&zwnj;ی فرهنگی از طریق شعر و ادبیات و روزنامه نگاری و نیز سینما و تئاتر. این امر سبب شد که بسیاری از فعالیت&zwnj;ها شامل سانسور و اخطار و ممنوعیت و حتی مجازات و حبس و اعدام شدند. نمونه&zwnj;ی آن اعدام <a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AE%D8%B3%D8%B1%D9%88_%DA%AF%D9%84%D8%B3%D8%B1%D8%AE%DB%8C">خسرو گلسرخی</a> شاعر و روزنامه نگار بود که هیچ جرم مشخص و ثابت شده&zwnj;ی امنیتی نداشت. در عرصه&zwnj;ی سیاسی: طبقه&zwnj;ی متوسط که فرصت هر گونه دخالت ورزی سیاسی معمول و آزاد را از دست داده و کمترین امیدی به تشکیل حزب و سازمان سیاسی مجاز و راهیابی به حرم قدرت از طریق انتخابات نداشت به مبارزه&zwnj;ی مخفی و رادیکال روی آورد. شکل اصلی مبارزه&zwnj;ی سیاسی مبارزه&zwnj;ی مسلحانه شد و جوانان گرایش خاصی به سوی این سازمان&zwnj;ها (چریک&zwnj;های فدایی خلق و مجاهدین و...) یافتند. این نوع از مبارزه شانس کمترین سازش و توافقی میان آنها و رژیم را از میان برد و تنها موضوع مطرح در میان این سازمان&zwnj;ها را به سرنگون سازی رژیم پهلوی محدود ساخت. در عرصه&zwnj;ی اجتماعی، جامعه به نوعی ستیز ضمنی با رژیم روی آورد. محیط خانواده تضاد محتوایی آشکاری با محیط عمومی داشت. تناسبی میان سنت گرایی تحول نیافته&zwnj;ی درون خانه و مدرن گرایی آمرانه&zwnj;ی بیرون خانه وجود نداشت و این تضاد آشکار اعضای جامعه را در نوعی بی ثباتی فکری و شخصیتی فرو برد و زمینه ساز بروز آثار منفی این دو گانگی شخصیت درون منزل و عمومی ساخت. جامعه در فرصت مناسب به شدت نسبت به این احساس از خودبیگانگی کاذب، خفگی و زور شنوی پاسخ داد. در عرصه&zwnj;ی اقتصادی نیز بسیاری بر این باور بودند که نمی&zwnj;توانند در ورای کنترل دولت با دست باز عمل کنند. به ویژه کسبه&zwnj;ی خرد و بازاری، که به طور سنتی به یک اقتصاد غیر هدایتی عادت داشتند، نمی&zwnj;توانستند دخالت&zwnj;های دولت در این زمینه را بپذیرند و به همین دلیل نیز خود را برای واکنش آماده می&zwnj;ساختند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>نظام شاهنشاهی: پدیده&zwnj;ی غیر اجتماعی </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در این شرایطی می&zwnj;بینم که رژیم شاه یک رژیم غیر اجتماعی بود، یعنی نه در جامعه ریشه داشت نه توانست در جامعه ریشه بگیرد. یک تمامیت فرا جامعه&zwnj;ای بود، یعنی در ورای واقعیت اجتماعی روزمره&zwnj;ی ایرانیان قرار داشت، بر آن تاثیر می&zwnj;گذاشت اما تمام راه&zwnj;های تاثیر پذیری از آن را بسته بود و با سرکوبگری و برخورد امنیتی تلاش می&zwnj;کرد که هر گونه اقدام فردی یا جمعی برای دخالت ورزی جامعه در تعیین سرنوشت خویش، به هر میزان که باشد را، متوقف و خنثی سازد. به عبارت دیگر، تلاش رژیم پهلوی بر این بود که یک جاده&zwnj;ی یک طرفه در روابط خود با جامعه داشته باشد و تنها امر و نهی و فرمان صادر کند و جامعه نیز بدون هیچ گونه واکنش منفی یا انتقادی آن را بپذیرد و دم برنیاورد. رژمی می&zwnj;خواست با تحکم و دستور و بخشنامه کشور را اداره کند، اما از آن سو، جز تایید و تصدیق و تکریم منتظر عکس العمل دیگری در مقابل تصمیماتش نبود. به همین خاطر نیز در یک مرحله شاه حتی تحمل دو حزب حکومت ساخته را نیز نداشت و ترجیح داد که هر دو را حذف و یک حزب واحد بسازد که عضویت در آن برای مقامات و رده&zwnj;های بالای مدیریتی دولت جنبه&zwnj;ی اجباری یافت.</p> <p dir="RTL"><img alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/rastakhiz.jpg" style="width: 300px; height: 143px; margin: 15px; float: right;" /></p> <p dir="RTL">این نمایش سیاسی حکومتی و نبود عرصه&zwnj;ی سیاست آزاد به برخی از بازیگران غیر سیاسی مانند روحانیون و بازاری&zwnj;ها اجازه داد که صحنه&zwnj;ی اجتماعی را در اختیار خود بگیرند و تحت پوشش فعالیت&zwnj;های مذهبی یا شبه فرهنگی به یک کار سیاسی ضمنی و پنهانی بپردازد. هدایت ذهن جامعه به سمت یک جامعه&zwnj;ی ایده آل مذهبی که می&zwnj;تواند مردم را از شر استبداد کنونی برهاند سبب شد که الگوی مدینه&zwnj;ی فاضله&zwnj;ی مذهبی معادل کشوری رها شده از استبداد و حفقان نیز شود. روشنفکران مذهبی مانند علی شریعتی به این توهم در میان جوانان به شدت دامن زدند و در نهایت نیز موفق شدند که اسلام را به عنوان درمان دردهای جامعه&zwnj;ی استبداد زده، مدرنیته زده و تشنه&zwnj;ی آزادی معرفی کنند. وقتی جوانان به ایده&zwnj;ی &laquo;اسلام علی وار&raquo; &laquo;رهایبخش&raquo; پیوستند مرزها بین &laquo;تشیع علوی&raquo; شریعتی و &laquo;تشیع صفوی&raquo; خمینی چندان دشوار نبود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در حالی که رژیم شاه به شدت نیروهای سکولار اعم از چپ یا ملی گرا را سرکوب و هر گونه امکان تماس اجتماعی آنها با لایه&zwnj;های جوان و فعال جامعه مانند دانشجویان و دانش آموزان را سد می&zwnj;کرد نیروهای مذهبی در اوج آزادی ایده&zwnj;های خود را که زمینه ساز پایین کشیدن سلطنت و روی آوردن به یک جنبش اسلامی برانداز بود را مورد تشویق قرار می&zwnj;دادند. برخی از شخصیت&zwnj;هایی که پس از انقلاب به عنوان مقامات عالیرتبه&zwnj;ی نظام جمهوری اسلامی عمل کردند در زمان شاه در دستگاه فرهنگی به کار رسمی و داشتن پست&zwnj;های اداری مشخص مشغول بودند. افرادی مانند <a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D9%81%D8%AA%D8%AD">محمد مفتح</a>، <a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%AF_%D8%A8%D8%A7%D9%87%D9%86%D8%B1">محمد جواد باهنر</a> و... این امر به آنها اجازه داد که نزدیک به دو دهه فرصت داشته باشند تا از درون و به صورت قانونی و یا مورد اغماض قرار گرفته بستر جامعه را برای یک حرکت دارای گرایش مذهبی در سال ۱۳۵۷ آماده سازند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در نبود فضای باز برای کار سندیکایی یا تشکیلاتی آزاد، جامعه تمام انرژی خفته&zwnj;ی خویش رادر عرصه عمومی و سیاسی را در خویش ذخیره کرده بود و زمانی که در سال ۵۷ فرصتی برای بروز آن به دست آورد از این انرژی برای گسترش و تداوم بخشیدن به جنبش و نیز برای غلبه بر قدرت سرکوب رژیم شاه بهره برد. در این میان، ضعف طبقه&zwnj;ی متوسط در سازماندهی و جهت دهی این انرژی، که ناشی از نبود تشکل&zwnj;ها و سازمان&zwnj;های سیاسی و مدنی آزاد بود، به روحانیت و بازار، یعنی یگانه نیروهای خودسازمان یافته&zwnj;ی جامعه، اجازه داد که به عنوان هدایت کننده&zwnj;ی این انرژی در صحنه&zwnj;ی جامعه وارد صحنه شوند. به همین خاطر نیز زمانی که توانستد این توانایی را در سطح مسجدها و هئیت&zwnj;ها و حسینه&zwnj;ها به کار بگیرند آن را به سطح مدرسه و دانشگاه و خیابان نیز تعمیم دادند و به این واسطه توانستند هدایت و رهبری جنبش را بر عهده بگیرند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>نقش سازماندهی اجتماعی در انقلاب </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در جنبش اجتماعی هر که بتواند سازماندهی کند رهبری هم می&zwnj;کند، زیرا قدرت عملی را در صحنه دردست دارد. قدرت با نیرو متفاوت است. نیرو، قدرت بالقوه است، و قدرت نیروی بالفعل. به همین خاطر نیز در حالی که طبقه&zwnj;ی متوسط یا طبقه&zwnj;ی کارگر نیرویی عظیم در جامعه حساب می&zwnj;شدند اما، به دلیل نبود ساختارهای مناسب، نتوانستند خود را به قدرت طبقه&zwnj;ی متوسط یا قدرت کارگری تبدیل سازند، در حالی که لایه&zwnj;های سنتی یا قشرهای محروم جامعه، به دلیل وجود ساختارهای مذهبی و هدایت شدن توسط این ساختارها، به راحتی به قدرت سنت گرایان یا قدرت &laquo;مستضعفین&raquo; تبدیل شدند. از همین روی می&zwnj;توان آنها را یک گام و آن هم یک گام اساسی جلوتر از طبقه&zwnj;ی متوسط دید، به طوری که پس از عبور جنبش از مراحل نخستین و ابتدایی خویش شاهد هستیم که در نهایت، طبقه&zwnj;ی متوسط و کارگر نیز چاره&zwnj;ای جز دنبال کردن مسیر تعیین شده توسط جریان&zwnj;های سازمانده &ndash; یعنی روحانیت و بازاری&zwnj;ها &ndash; ندارند. در آستانه&zwnj;ی انقلاب، روحانیت و نیروهای مذهبی در ایران بالغ بر یک صد هزار پایگاه مذهبی مانند مسجد و حسینیه و تکیه و هئیت و... &ndash; در اختیار داشتند. این مراکز به عنوان اجزای یک شبکه&zwnj;ی عملیاتی در موقع خود به کار آمدند و به روحانیت اجازه داد نخست، اعتراضات را فراگیر سازد و دوم، اعتراضات را جهت دهد. به این واسطه، هژمونی<a href="#_ftn4" name="_ftnref4" title=""><span dir="LTR">[4]</span></a> روحانیت بر جنبش به صورت طبیعی جلوه کرد.</p> <p dir="RTL"><img alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/revolution4.jpg" style="width: 300px; height: 204px; border-width: 0px; border-style: solid; margin: 15px; float: left;" /></p> <p dir="RTL">استقرار جریان مذهبی بر جنبش در حالی بود که ماهیت جنبش مذهبی نبود. روحانیت موفق شد از طریق قدرت سازماندهی خود یک حرکت غیر مذهبی را به سوی یک هدف مذهبی و حتی فرقه&zwnj;ای برای خود هدایت کند. به همین خاطر نیز در نهایت آن چه روی داد &laquo;انقلاب اسلامی&raquo; نامیده و شعار آن نیز به جای هر چیز دیگر &laquo;جمهوری اسلامی&raquo; شد. با وجود آن که بسیاری از نیروهای ملی یا چپ، که نیروهای مذهبی را همراهی کرده بودند، بلافاصله پس از پیروزی انقلاب و با اطلاع از ماهیت انحصار طلب روحانیت و بازاری ها، سعی کردند که حساب و راه خود را از آنها جدا سازند، اما نیروهای مذهبی کار خود را کرده بودند؛ رژیم شاه را سرنگون کرده بودند و با در اختیار گرفتن قدرت نهادهای دولتی و به ویژه نهادها و توان سرکوبگر رژیم شاه، دیگر نیازی به حمایت نیروهای دیگر سیاسی و یا حتی اجتماعی نداشتند. آنها اینک می&zwnj;توانستند با دست باز جای خود را در راس ساختار قدرت تثبیت کرده و به دنبال گسترش و تداوم بخشیدن به آن باشند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>نتیجه گیری </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">به این ترتیب می&zwnj;توان گفت که انقلاب ایران به نوعی حاصل خطای محاسباتی نیروهای غیر مذهبی آزادیخواه و دقت محاسباتی نیروهای مذهبی دشمن آزادی بود. اولی&zwnj;ها دریافتند که با دست خود شرایط گذر از بد به بدتر را فراهم کرده&zwnj;اند و خواستند با قهر و مخالفت و اعتراض و حتی نبرد مسلحانه، اشتباه تاریخی خود را جبران سازند، اما دومی&zwnj;ها در پاسخ آنها فقط یک زبان را به کار بستند: سرکوب. مذهبی&zwnj;ها اینک به حکومت مذهبی تبدیل شده بودند و به همه&zwnj;ی ابزارهای لازم برای حفظ قدرت دسترسی داشتند: ثروت، نیروی انسانی، اسلحه، وسایل تبلیغاتی و در نهایت، حمایت اجتماعی بخشی از جامعه. روحانیت و بازار با استفاده&zwnj;ی ابزاری از انقلاب و نیروهای انقلابی، قدرت سیاسی را به دست گرفته و با بی رحمی و قاطعیت و دقت تمام به از میان بردن هر گونه شانسی برای شکل گیری قدرت اجتماعی پرداختند. این موفقیت آنها تا به حال، سی و چهار سال است که دوام داشته است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">درسی که این انقلاب برای ملت ایران می&zwnj;تواند داشته باشد این است که از این پس تا زمانی که بستر شکل گیری یک قدرت اجتماعی، یعنی یک &laquo;ضد قدرت&raquo;<a href="#_ftn5" name="_ftnref5" title=""><span dir="LTR">[5]</span></a>، را فراهم نکرده&zwnj;اند به فکر صرف جابجایی قدرت سیاسی نباشند، زیرا باز هم ممکن است که بد برود و بدتر بیاید. شاید این سی و چهار سال پرحادثه و پرهزینه این فایده را داشته است که به بخشی از ایرانیان این واقعیت را بشناساند که بدون دسترسی به یک قدرت سازمان یافته&zwnj;ی مردمی، - قدرت اجتماعی-، برداشتن یک گروه از حاکمیت و سپردن قدرت به دست گروهی دیگر، به امید آزادی و دمکراسی و عدالت اجتماعی، به مثابه یک قمار بزرگ تاریخی است. ممکن است که برنده شویم یا خیر، اما شاید دیگر در سایه&zwnj;ی درس&zwnj;های انقلاب سال ۱۳۵۷ این بار بتوانیم بدون نیاز به پیروی از شانس و تصادف، به صورتی جدی تر و خردمندانه تر، به گونه&zwnj;ای عمل کنیم که شانس ما را برای دستیابی به یک دمکراسی تامین و تضمین کند. راه این اطمینان یابی نیز شاید چیز دیگری جز شکل دهی به عنصر ضد قدرت نباشد، آن هم از همین حالا، یعنی پیش از آغاز انقلابی دیگر.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">به عبارت دیگر، انقلاب سال ۵۷، یک جابجایی قدرت در بالای ساختار بود از پایین، حال آن که انقلاب در مفهوم اجتماعی خود عبارت است از جابجایی قدرت از بالا به پایین ساختار جامعه. شاید در سایه&zwnj;ی این تجربه پرهزینه&zwnj;ی تاریخی بتوانیم دو نوع انقلاب را تفکیک کنیم: انقلاب سیاسی که در آن جامعه اقدام به کنار زدن عده&zwnj;ای از ساختار قدرت و سپردن آن به دست عده&zwnj;ی دیگری می&zwnj;کند تا آنها از بالا برای آحاد مردم خیر و صلاح و آبادانی و رفاه را تامین کنند. و دیگر، انقلاب اجتماعی که در آن جامعه قدرت تصمیم گیری را از راس ساختار قدرت به درون جامعه منتقل کرده و در این صورت، مردم، خود، در صحنه&zwnj;های و سطوح خرد و میانی و کلان به طور مشخص و مستقیم برای آن چه می&zwnj;خواهند به آن دست یابند تصمیم گیری و عمل می&zwnj;کنند. هر چقدر که مورد انقلاب سال ۵۷ در این تفکیک به یک انقلاب سیاسی می&zwnj;ماند، همان قدر انقلاب بعدی، اگر انقلابی در کار باشد، می&zwnj;تواند در پرتو آن تجربه&zwnj;ی تاریخی تلخ، به سوی یک انقلاب اجتماعی میل کند. انقلابی که در آن کنار گذاشتن رژیم حاکم، دیگر نه تمامیت پروژه انقلابی، بلکه تنها بخشی از آن را تشکیل می&zwnj;دهد. قسمت اصلی کار در این طرح نو، همانا آماده سازی جامعه و حرکت انقلابی به سوی تقویت عنصر سازماندهی اجتماعی لایه&zwnj;های مختلف مردم است که بتوانند مجهز به دو عنصر &laquo;آگاهی&raquo; و &laquo;خودسازماندهی&raquo; توانایی مدیریت جامعه از پایین را در طی یک فرایند طبیعی، تدریجی و خودجوش پیدا کنند و به این ترتیب سرنوشت تاریخی خود را یک بار برای همیشه در دست گیرند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">آری، انقلاب، در معنای ذاتی خویش، زیر و کردن ساختارها از یک سو و دگرگون ساختن منطق بر این ساختارها از سوی دیگر است. اگر ملتی فقط به مورد اول اکتفاء کند یک تغییر شکلی را خواهد داشت و اگر دومی را نیز منظور کند، تحولی کیفی خواهد بود که در صورت کامیابی، یک جامعه&zwnj;ی نو از آن متولد می&zwnj;شود. کار پیشا انقلابی همان به مثابه آبستن ساختن تاریخ یک جامعه، برای زایش جامعه&zwnj;ای جدید است، انقلاب زمان به دنیان آمدن است و بعد از آن، خرد و همت و سازماندهی جمعی است که این کودک نوپا را به سوی رشد و تکامل می&zwnj;برد. از پس رنج انسان ایرانی در این سی و چهار سال، این شاید درس گرانبهای تجربه ۵۷ باشد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>پانویس&zwnj;ها:</strong></p> <div> <div id="ftn1"> <p dir="RTL"><a href="#_ftnref1" name="_ftn1" title=""><span dir="LTR">[1]</span></a> &nbsp;به طور مثال اغلب کارهای محقق آمریکایی &laquo;نیکی کدی&raquo; (<span dir="LTR">Nikki Keddie</span>) و یا پژوهش های &laquo;امیر سعید ارجمند&raquo; در این راستا می باشند. نگاه کنید به:</p> <p class="rteleft"><em>Roots of Revolution: An Interpretive History of Modern Iran</em>, <a href="http://en.wikipedia.org/wiki/Yale_University" title="Yale University">Yale University</a> Press, 1981</p> </div> <div id="ftn2"> <p dir="RTL"><a href="#_ftnref2" name="_ftn2" title=""><span dir="LTR">[2]</span></a> &nbsp;برای نگاهی متنوع به منابع و ریشه های انقلاب سال ۱۳۵۷نگاه کنید به این <a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%DB%B1%DB%B3%DB%B5%DB%B7_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86">منبع</a></p> </div> <div id="ftn3"> <p dir="RTL"><a href="#_ftnref3" name="_ftn3" title=""><span dir="LTR">[3]</span></a> &nbsp;نگارنده انقلاب ایران را در یک کار مفصل دانشگاهی از منظر جامعه شناسی سیاسی مورد بررسی قرار داده است.</p> </div> <div id="ftn4"> <p dir="RTL"><a href="#_ftnref4" name="_ftn4" title=""><span dir="LTR">[4]</span></a> &nbsp;برتری یگانه</p> </div> <div id="ftn5"> <p><a href="#_ftnref5" name="_ftn5" title="">[5]</a> Counter-power</p> </div> </div> <p>&nbsp;</p> https://archive.radiozamaneh.com/reflections/2013/02/08/24318#comments انديشه زمانه انقلاب ۱۳۵۷ خمینی محمدرضا شاه کورش عرفانی Fri, 08 Feb 2013 16:53:12 +0000 politics 24318 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/politics/2013/02/05/24252 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/politics/2013/02/05/24252" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-sartitr"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> نگاهی به عمق درگیری‌های جناح‌های درون نظام </div> </div> </div> <div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> کورش عرفانی </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="464" height="289" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/12e451.jpg?1360100358" /> </div> </div> </div> <p dir="RTL">کورش عرفانی - از آن چه در جلسه&zwnj; استیضاح عبدالرضا شیخ&zwnj;الاسلامی، وزیر کار، تعاون و رفاه اجتماعی در مجلس گذشت، می&zwnj;شد حدس زد که خبرهای تازه&zwnj;تر و داغ تری در راه است. تنها یک روز بعد، قاضی مرتضوی بازداشت شد.</p> <!--break--><!--break--><p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">پس از بازداشت علی اکبر جوانفکر، رئیس موسسه خبری ایران، این نخستین اقدام عملی است که در ورای درگیری&zwnj;های لفظی و کلامی میان جناح&zwnj;ها روی داده است. اقدامی که بسیار جدی&zwnj;تر و مهم&zwnj;تر از مورد جوانفکر است. آیا از رویدادهای این دو روز می&zwnj;توانیم به <span dir="RTL">نتیجه&zwnj;گیری</span> در مورد آن چه در راه است بپردازیم؟ نوشتار زیر فرضیه&zwnj;هایی را در این مورد بررسی می&zwnj;کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>بستر متشنج سیاسی و اجتماعی </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">به نظر می&zwnj;رسد که باند <span dir="RTL">احمدی&zwnj;نژاد </span>در حفظ قوه&zwnj; مجریه زیر سلطه&zwnj; خویش جدی است. برخلاف دو رئیس جمهور قبلی &ndash; رفسنجانی و خاتمی &ndash; که قوه&zwnj; مجریه را به آرامی به فرد بعدی سپردند، این بار رئیس جمهور نظام، سر آن ندارد که این پست را به آسانی به دیگری تحویل دهد. او درصدد است قبل از پایان دوره&zwnj; دوم خود از امکانات و ابزارهای موجود برای پیشبرد یک پروژه&zwnj; جناحی بهره برد. گفته&zwnj;های مشایی مبنی بر این که ما نمی&zwnj;خواهیم این قوه را به دیگران واگذار کنیم و این که در این راه آماده &laquo;<a href="http://iranianfuuny.blogspot.fr/2013/02/blog-post_4.html">شهادت</a>&raquo; هم هستیم به خوبی نشان می&zwnj;دهد که برای آنها موضوع می&zwnj;تواند تا چنین مرزی پیش رود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">مشکل نظام اما در اینجاست که اگر بخواهد به سوی کندن این تیم از بدنه&zwnj; خود برود، نیاز به یک جراحی خونین دارد که شاید در شرایط فعلی مناسب&zwnj;ترین انتخاب برای تضمین آینده&zwnj; آن نباشد. می&zwnj;دانیم که پزشکان برخی مواقع از دست زدن به یک جراحی لازم در قبال بیمار خودداری می&zwnj;کنند، زیرا وضعیت عمومی او را برای این کار مناسب تشخیص نمی&zwnj;دهند. اینک نیز نظام به سان بیماری است که از یک سو، جراحی برای وی به طور جدی ضروری است و از سوی دیگر، شرایط عمومیش بسیار وخیم است: تحریم ها، بحران اقتصادی حاد، انزوای بین&zwnj;المللی و خطر حمله&zwnj; نظامی. اما شاید یک پارامتر دیگر از همه&zwnj; این&zwnj;ها مهم&zwnj;تر باشد: شکنندگی نظم جامعه.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">دست زدن به یک حرکت رادیکال در شرایطی که جامعه در التهاب شدید است می&zwnj;تواند به شدت تحریک کننده باشد، یعنی تمام فشارهای ناشی از خشم و محرومیت و نفرت را آزاد سازد. نظام خود از این واقعیت باخبر است و راهکارهای امنیتی را &ndash; مانند ایجاد &laquo;<a href="http://www.rajanews.com/detail.asp?id=125677">پلیس افتخاری</a>&raquo; - پیش بینی کرده است، اما آن چه در این جا به عنوان احتمال انفجار اجتماعی از آن سخن می&zwnj;گوییم، نیرویی چنان قوی را در خود انباشته کرده است که آزاد شدنش جز با یک تغییر و دگرگونی عظیم آرام نخواهد شد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/015223505_100.jpg" style="width: 180px; height: 95px; float: right;" />سپاه که اینک در سیاست و اقتصاد و فرهنگ و همه چیز درگیر است، نمی&zwnj;تواند فقط به عنوان یک نیروی ناظر نقش آفرینی کند و باید از یک مرحله به بعد وارد عمل شود. باید انتظار داشت که سپاه، به سان فیلی که وارد بلورفروشی می&zwnj;شود، به صحنه&zwnj; سیاسی پا بگذارد. برخورد سپاه نیز فقط می&zwnj;تواند، همانند نقش این نیرو در جریان جنبش سبز، در مسیر سرکوبگری و قلع و قمع باشد.</p> </blockquote> <p dir="RTL">این خطری است که توانسته بود تا این جا نظام را وادار سازد به جدال&zwnj;های غیر مستقیم، مانند تهدید و محدودیت سازی قانونی و ممنوعیت طرح&zwnj;های دولت در مجلس و امثال آن، اکتفاء کند. اما روز یکشنبه در مجلس اتفاقی افتاد که دیوارهای حرمت ساختگی میان مدعیان قدرت را فرو ریخت و رویارویی را به شکل عریان و بی تعارف خود درآورد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>فازی جدید در نبردهای جناحی</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در این موقعیت تازه که از روز دوشنبه شانزدهم بهمن آغاز شده، دیگر مقابله&zwnj; با هم به حرف و سخن و انتقاد محدود نمی&zwnj;شود، بلکه دو طرف به طور فیزیکی به سراغ هم آمده&zwnj;اند. این شرایط جدید وارد یک منطق &laquo;کنش-واکنش&raquo; شده که &nbsp;به احتمال زیاد، تشدید خواهد شد و تا جایی ادامه می&zwnj;یابد که حداقل یکی از دو طرف یا کوتاه آمده و تسلیم شود یا از صحنه حذف شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این نیز به معنای درگیری&zwnj;هایی است که ویژگی&zwnj;هایی داشته باشد که موجب بروز انفجار اجتماعی نشود: ۱) بسیار قاطع و قوی باشد. ۲) سریع و با شتاب پیش رود. ۳) کار را به طور ریشه&zwnj;ای تمام کند. تامین این سه ویژگی بستگی مستقیم به توان عملیاتی طرفین دارد. اما چه نیرویی در درون نظام از چنین قابلیتی برخوردار است؟</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">به نظر می&zwnj;رسد که در رویارویی آغاز شده، یگانه جناحی که این توان عملیاتی را در اختیار دارد سپاه پاسداران باشد. این نیروی نظامی، که اینک در سیاست و اقتصاد و فرهنگ و همه چیز درگیر است، نمی&zwnj;تواند فقط به عنوان یک نیروی ناظر نقش آفرینی کند و باید از یک مرحله به بعد وارد عمل شود. سپاه &nbsp;برای این منظور نیز چاره&zwnj;ای ندارد جز این که از نقطه&zwnj; قوت و برتری خود نسبت به سایر جناح&zwnj;ها یعنی قدرت نظامی خود استفاده کند. به این ترتیب باید انتظار داشت که سپاه، به سان فیلی که وارد بلورفروشی می&zwnj;شود، به صحنه&zwnj;ی سیاسی پا بگذارد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;برخورد سپاه نیز فقط می&zwnj;تواند، همانند نقش این نیرو در جریان جنبش سبز، در مسیر سرکوبگری و قلع و قمع باشد. در آن زمان ما شاهد بودیم که علاوه بر مردم عادی و معترضان، یک سری از &laquo;خودی&raquo;های سابق، به عنوان &laquo;جریان فتنه&raquo;، تار و مار شدند، یعنی اعضای شاخص جناح اصلاح&zwnj;طلب دستگیر و حبس و محاکمه شدند. این بار هم قرار بر این است که یک سری دیگر از &laquo;خودی&raquo;ها مورد حمله قرار گیرند، تحت عنوان &laquo;جریان انحرافی&raquo;.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>هدف این بار: &laquo;جریان انحرافی&raquo;</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&laquo;جریان انحرافی&raquo; دربرگیرنده تیم <span dir="RTL">احمدی&zwnj;نژاد </span>- مشایی است که منطق&zwnj;اش برای ماندن در هرم قدرت این است: بقای نظام با ما یا نبود نظام بی ما. این نخستین باری است که یک جناح در درون نظام و از بطن رژیم این منطق سخت را مطرح و به طور جدی پای آن ایستاده است. وقتی این گرایش را در کنار گرایش اصلاح&zwnj;طلبان قرار می&zwnj;دهیم، می&zwnj;بینیم که باند <span dir="RTL">احمدی&zwnj;نژاد </span> اشکارا &nbsp;از اصلاح&zwnj;طلبان &laquo;خطر&raquo;ساز تر شده است. چندی پیش محمد رضا خاتمی، برادر رئیس جمهور سابق ایران، محمد خاتمی، اظهار کرده بود که اگر زمینه برای فعالیت اصلاح&zwnj;طلبان نباشد، آنها خانه&zwnj;نشین می&zwnj;شوند و هرگز تا مرز &laquo;<a href="http://www.radiofarda.com/content/f12_iranian_newspapers_8_october_2012/24732255.html">براندازی</a>&raquo; پیش نخواهند رفت.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL">یک خطای محاسباتی فاحش توسط خامنه&zwnj;ای در جریان انتخابات ۸۸ او را از&nbsp; جایگاه استراتژیک پایین کشید و به یک مهره&zwnj; تاکتیکی در کنار یکی از جناح&zwnj;های نظام تبدیل کرد. سقوط خامنه&zwnj;ای به این سطح زمانی به یک فاجعه تبدیل شد که همین جناح، که خامنه&zwnj;ای اعتبار خود را به پای آن سوزانده بود، به او پشت کرد. احمدی نژاد تا اینجا موفق شده است کاری را که هیچ مهره&zwnj; دیگری در نظام قادر به آن نبوده، عملی سازد: پایین کشیدن ولی&zwnj;فقیه از جایگاه تعیین کننده&zwnj; سابق خویش.</p> </blockquote> <p dir="RTL">اینک به وضوح می&zwnj;بینیم که تیم احمدی&zwnj;نژاد مسیری را در پیش گرفته است که اثرات و عوارض و نتایج آن را می&zwnj;توان به عنوان یک &laquo;براندازی ناخواسته&raquo;&zwnj; نظام دید. این استراتژی شامل موارد زیر است:</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">۱) &nbsp;<strong>بی&zwnj;اعتبار سازی مقام رهبری در درون نظام</strong>: تا اینجا نظام جمهوری اسلامی تعادل ساختار قدرت را از طریق نقش خاص ولی&zwnj;فقیه به عنوان قدرتمندترین عنصر حکومتی تامین &zwnj;کرده است. هم خمینی و هم خامنه&zwnj;ای این نقش را ایفا کرده و به این ترتیب نظام جمهوری اسلامی را با حفظ و تامین آرامش درونی نسبی آن به پیش برده بودند. اما یک خطای محاسباتی فاحش توسط خامنه&zwnj;ای در جریان انتخابات ۱۳۸۸، او را از چنین جایگاه استراتژیکی پایین کشید و وی را به یک مهره&zwnj; تاکتیکی در کنار یکی از جناح&zwnj;های نظام تبدیل کرد. سقوط خامنه&zwnj;ای به این سطح زمانی به یک فاجعه تبدیل شد که همین جناح، که خامنه&zwnj;ای اعتبار خود را به پای آن سوزانده بود، به او پشت کرد و امروز به بلای جان وی تبدیل شده است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این موضوع سبب شد که خامنه&zwnj;ای، به نوعی گروگان باند احمدی&zwnj;نژاد شود و امروز می&zwnj;بینیم که این باند دارد گروگان خود را در راستای درگیری&zwnj;های جناحی فدا می&zwnj;کند. کار به جایی رسیده است که خامنه&zwnj;ای در جلسات مخفیانه&zwnj; خود با روسای دو قوه&zwnj; مجریه و مقننه، به احمدی&zwnj;نژاد التماس کرده که دست از لجبازی بردارد و با مجلس همکاری کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">رهبری که روزی با یک حرف به غائله&zwnj;ای مهم خاتمه می&zwnj;داد امروز مجبور است &laquo;دردمندانه&raquo; و با حواله دادن آنها به &laquo;<a href="http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2013/01/130130_l39_khamenei_ahmadinejad_larijani.shtml">روز قیامت</a>&raquo; از ایشان درخواست همکاری با هم کند. پس، احمدی نژاد تا اینجا موفق شده است کاری را که هیچ مهره&zwnj;ی دیگری در نظام قادر به آن نبوده است صورت بخشد: پایین کشیدن ولی&zwnj;فقیه از جایگاه تعیین کننده&zwnj; سابق خویش.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">۲) <strong>قرار دادن کشور در موقعیت اجبار به تسلیم در مقابل فشارهای خارجی</strong>: در طول سه دهه، نظام جمهوری اسلامی منافع خویش را در آن &zwnj;دیده است که با آمریکا رابطه&zwnj;ای مستقیم و علنی نداشته باشد؛ برای مقاومت در برابر فشارها در این زمینه دولت&zwnj;های پیوسته در ایران این هنر را داشته&zwnj;اند که با یک اقتصاد بسته و مبتنی بر درآمد نفت کشور را در ظاهر و در ورای نگرانی برای توسعه&zwnj; آن در یک چرخه&zwnj; بسته حفظ کنند. یعنی اقتصاد معیشتی را طوری مدیریت کنند که نیازی به سرمایه&zwnj;گذاری&zwnj; آمریکایی یا حتی غربی در حوزه&zwnj;های غیر نفتی نداشته باشند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">اما احمدی&zwnj;نژاد که در طول هشت سال گذشته رقمی بیش از <a href="http://www.radiofarda.com/content/f4_iran_oil_income_ahmadinejad/24697537.html">۵۰۰</a> میلیارد دلار درآمد نفتی داشته است با سوء&zwnj;مدیریت کشور را به روزی انداخته است که نظام در مقابل دو گزینه&zwnj; رادیکال قرار گرفته است: یا تسلیم در مقابل غرب برای رفع تحریم&zwnj;ها و یا مقابله با سناریوی شورش&zwnj;های برانداز. هیچ دولتی تا این جا، حتی در بدترین شرایط جنگ هشت ساله، اقتصاد ایران را تا این حد در مرز ورشکستگی و حتی فروپاشی قرار نداده است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">۳) <strong>به کارگیری دستگاه اجرایی کشور برای باقی ماندن در قدرت</strong>: در طول چندین دوره&zwnj; ریاست جمهوری، هیچ یک از روسای جمهوری به این فکر نیفتادند که از جایگاه خویش به عنوان &laquo;رئیس قوه&zwnj; مجریه&raquo; برای منافع انتخاباتی به طور آشکار و علنی و برنامه ریزی شده استفاده کنند. احمدی&zwnj;نژاد و تیمش اما نه فقط چنین منظوری دارند، بلکه حتی آن را به شکلی مستقیم مطرح کرده&zwnj;اند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/iran_3.jpg" style="width: 180px; height: 134px; float: right;" />با حذف اصلاح&zwnj;طلبان، که دارای یک عقبه&zwnj; اجتماعی نسبی در میان طبقه&zwnj; متوسط بودند، دیگر هیچ یک از جناح&zwnj;های نظام نمی&zwnj;تواند مدعی باشد که جز در میان اعوان و انصار خویش، پشتوانه&zwnj; اجتماعی دارد. با کنار زده شدن اصلاح&zwnj;طلبان، اینک صف&zwnj;بندی روشنی میان یک جامعه سرشار از تنفر و خشم و یک نظام درگیر روابط مافیایی دیده می&zwnj;شود. باند احمدی&zwnj;نژاد با تقلب انتخاباتی سال ۸۸ و متعهد ساختن تمامی اصول&zwnj;گرایان برای دفاع از شرایط موجود در مقابل معترضان خیابانی، موفق شد این صف بندی آشکار و رادیکال را به نظام تحمیل سازد.</p> </blockquote> <p dir="RTL">این بدعتی است که لرزه در چارچوب نظام انداخته است. در طول سه دهه&zwnj; گذشته نوعی چرخش قدرت کنترل شده، بر مبنای مصلحت&zwnj;های نظام تنظیم و اجرا شده است، اما این بار یکی از جناح&zwnj;های درون نظام می&zwnj;خواهد این بازی سنتی را به هم بزند و برای این منظور از هیچ تاکتیک و روش &laquo;غیر معمول&raquo; صرف نظر نمی&zwnj;کند. نظام نمی&zwnj;داند که با این وضعیت چه کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">۴) <strong>قرار دادن اکثریت جامعه در مقابل کل نظام</strong>: تا به این جا، در جنگ قدرت میان جناح&zwnj;ها، حداقل یکی از جناح&zwnj;ها، درظاهر هم که شده، خود را در کنار مردم نشان می&zwnj;داد؛ اما با حذف اصلاح&zwnj;طلبان، که دارای یک عقبه&zwnj; اجتماعی نسبی در میان طبقه&zwnj; متوسط بودند، دیگر هیچ یک از جناح&zwnj;های نظام نمی&zwnj;تواند مدعی باشد که جز در میان اعوان و انصار خویش، که وابستگان اقتصادی به نهادهای نظام هستند، پشتوانه&zwnj; اجتماعی دارد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">با کنار زده شدن اصلاح&zwnj;طلبان، اینک صف&zwnj;بندی روشنی میان یک جامعه سرشار از تنفر و خشم و یک نظام درگیر روابط مافیایی دیده می&zwnj;شود. باند احمدی&zwnj;نژاد با تقلب انتخاباتی سال ۸۸ و متعهد ساختن تمامی اصول&zwnj;گرایان برای دفاع از شرایط موجود در مقابل معترضان خیابانی، موفق شد این صف بندی آشکار و رادیکال را به نظام تحمیل سازد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در سایه این خصوصیت&zwnj;ها، می&zwnj;بینیم که آسیب&zwnj;های باند احمدی&zwnj;نژاد به نظام، اساسی، ساختاری و غیر قابل جبران بوده است. به همین دلیل نیز باید انتظار داشت که ادامه&zwnj; حیات آن، نه فقط این خصوصیات را تشدید و تعمیق کند، بلکه دردسری&zwnj;های بنیادین دیگری را برای نظام به وجود آورد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">به همین دلیل نیز شاید ضرورت پایان بخشیدن به حیات نظام غیر قابل اجتناب جلوه کند. یعنی نظام به راستی انتخاب دیگری نداشته باشد. به عبارت دیگر، جنگ قدرت امروز دیگر نمی&zwnj;تواند با حضور تمامی اجزا و اعضای بدنه&zwnj; نظام انجام شود، لزوم حذف یکی دو جناح به طور اضطراری مطرح است و این امر شاید حتی شکل کودتای کنترل شده را به خود بگیرد. یعنی سپاه پاسداران با حضور نظامی سازمان یافته&zwnj; خود تلاش کند تمام مرزهای نگه دارنده و محدودساز خود را کنار گذاشته و با یگ گرایش تهاجمی به صحنه بیاید.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در چارچوب چنین سناریویی این سپاه است که می&zwnj;تواند درباره&zwnj; حذف و بقای جناح&zwnj;های موجود در درون نظام تصمیم بگیرد: جناح خامنه&zwnj;ای (روحانیت محافظه کار)، جناح رفسنجانی (مافیای خاندان هاشمی)، حلقه&zwnj; احمدی نژاد- مشایی، جناح بازار (موتلفه&zwnj;ای&zwnj;ها) و جناح اصلاح&zwnj;طلبان.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>نتیجه&zwnj;گیری</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">نظام اسلامی حاکم بر ایران در مجموعه&zwnj; بحران&zwnj;های چندگانه گرفتار است: بحران اتمی، فشار ناشی از تحریم&zwnj;ها، فروپاشی اقتصادی، خطر انفجار اجتماعی و جنگ قدرت میان جناح&zwnj;ها. هر یک از بحران&zwnj;ها به همدیگر پیوند دارند و یکدیگر را تقویت می&zwnj;کنند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">آن چه شاید زنگ خطر را برای نظام به طور جدی به صدا در می&zwnj;آورد، این است که حل این بحران&zwnj;ها به طور جداگانه و مجزا دیگر ناممکن است. یا نظام می&zwnj;تواند راهکاری را برای این مجموعه&zwnj; چند بحرانی پیدا کند و یا کل آنها، حیات نظام را زیر سوال برده&zwnj;اند. تلاش این نوشتار نشان دادن این بود که حتی فقط یکی از بحران&zwnj;ها &ndash; جنگ قدرت -، چگونه می&zwnj;تواند کل ساختار نظام را به چالش بکشد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این چشم&zwnj;انداز پیام روشنی برای تمامی ناظران و کنشگران دارد تا بدانند ایران وارد فاز جدیدی از تحول شده است که تغییر در ساختار قدرت حاکم در آن غیر قابل گریز شده است.</p> https://archive.radiozamaneh.com/politics/2013/02/05/24252#comments استیضاح جریان انحرافی درآمد نفتی دعوای جناحی سرکوب سپاه مافیا مرتضوی مشایی کورش عرفانی گوی سیاست Tue, 05 Feb 2013 21:39:18 +0000 politics 24252 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/politics/2013/01/22/23861 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/politics/2013/01/22/23861" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> کورش عرفانی </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="503" height="320" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/mali.jpg?1359184543" /> </div> </div> </div> <p dir="RTL">کورش عرفانی - دولت فرانسه به ارتش خود دستور شرکت در عملیات نظامی در مالی را داده تا شهرهای شمال این کشور از کنترل اسلامگرایان خارج شوند. قرار است سربازان کشورهای اتحادیه آفریقا نیز به زودی در مالی به یاری نیروهای دولتی و فرانسوی بشتابند. چه در مالی می&zwnj;گذرد که فرانسه و هشت کشور آفریقایی در آن دخالت می&zwnj;کنند؟</p> <!--break--><!--break--><p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">مالی با بیش از یک میلیون و ۲۴۰ هزار کیلومتر مربع از جمله کشورهای پر وسعت آفریقا با جمعیتی معادل ۱۵ میلیون نفر است. مالی با کشورهای موریتانی، الجزایر، نیجر، بورکینافاسو، ساحل عاج، گینه و سنگال همسایه است و سرنوشت سیاسی آن در ارتباط متقابل با وضعیت کشورهای مجاور قرار دارد. ۹۰ درصد جمعیت مالی مسلمان، ۵ درصد مسیحی و ۵ درصد نیز پیرو آیین&zwnj;های بومی هستند. مالی مانند بسیاری از کشورهای آفریقایی دیگر، از حیث طبیعی ثروتمند است و طلا با رقم ۷۰ درصد، نخستین صادرات این کشور را تشکیل<span dir="RTL"> می&zwnj;دهد</span>. واحد پول مالی &laquo;فرانک آفریقا&raquo; است که&nbsp; هر ۶۵۰ واحد آن معادل یک یورو می&zwnj;شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">مالی ده&zwnj;ها سال مستعمره فرانسه بوده و در ۱۹۶۰ به استقلال رسیده&zwnj; است. از سال ۱۸۸۳ &nbsp;تا زمان استقلال، اشغالگران فرانسوی این سرزمین را با نام &laquo;سودان فرانسه&raquo; تحت سیطره&zwnj; نظامی، سیاسی و به ویژه اقتصادی خویش داشتند. پدر استقلال این کشور&laquo;مودیوبو کیه&zwnj;تا&raquo; از سال ۱۹۶۰ تا ۱۹۶۸ بر مالی حکومت کرد اما طی یک کودتا توسط ژنرال &laquo;موسی ترائوره&raquo; قدرت را از دست داد. دیکتاتوری نظامی ترائوره ۲۳ سال طول کشید و در سال ۱۹۹۱ توسط ژنرال دیگری به نام &laquo;آمادو تومانی تئوآره&raquo; سرنگون شد. وی در سال ۱۹۹۲ با برگزاری انتخابات، قدرت را به رئیس جمهور منتخب اکثریت &laquo;آلفا عمر کوناره&raquo; واگذار کرد. &laquo;کوناره&raquo; در سال ۱۹۹۷ دوباره به این پست دست یافت و در سال ۲۰۰۲ &nbsp;ژنرال &laquo;آمادو تئوآره&raquo; که ارتش را ترک کرده بود، در انتخابات ریاست جمهوری پیروز شد. نئوآره در انتخابات سال ۲۰۰۷ نیز دوباره رای آورد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>کودتا و آغاز آشوب&zwnj;ها پس از آن</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در سال ۲۰۱۲ یک گروه استقلال&zwnj;طلب در منطقه&zwnj; &laquo;آزاواد&raquo; شروع به مبارزه با دولت مرکزی به منظور کسب استقلال می&zwnj;کند. نظامیانی که از ضعف رئیس جمهور در برخورد با استقلال طلبان ناراضی هستند در مارس ۲۰۱۲ اقدام به یک کودتای نظامی علیه رئیس جمهور می&zwnj;کنند. کودتاگران مجلس و نهادهای دولتی را حذف، قانون اساسی را معلق و اعلام وضعیت فوق العاده می&zwnj;کنند. رئیس جمهور &laquo;آمادو تئواره&raquo; تنها پنج ماه قبل از انتخابات ریاست جمهوری پست خود را ترک می&zwnj;کند. شورشی&zwnj;های شمال مالی متشکل از &laquo;جنبش ملی آزادیبخش آزاواد&raquo; و یک گروه اسلام&zwnj;گرای رادیکال به نام &laquo;انصار دین&raquo; در توافق با هم موفق می&zwnj;شوند سه منطقه را در شمال کشور در اختیار خود بگیرند. این مناطق، بیش از دو سوم خاک مالی محسوب می&zwnj;شوند که البته تنها ده درصد جمعیت پانزده میلیونی این کشور را در خود جای داده&zwnj;اند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در حالی که &laquo;جنبش ملی آزادیبخش آزاواد&raquo; برای این منطقه اعلام استقلال می&zwnj;کند، گروه &laquo;انصار دین&raquo; در پی پیاده کردن قوانین شریعت اسلامی در این مناطق است. هر دو گروه به طور جداگانه اعلام می&zwnj;کنند که کنترل شهرهای اصلی این نواحی را در اختیار خود دارند. &laquo;جنبش ملی آزادیبخش آزاواد&raquo; در ماه آوریل سال ۲۰۱۲ با اعلام آتش&zwnj;بس، استقلال منطقه&zwnj; &laquo;آزاواد&raquo; را اعلام می&zwnj;کند. این کار با مخالفت شدید احزاب دیگر مالی، کشورهای آفریقایی و نیز جامعه&zwnj; بین&zwnj;المللی روبرو می&zwnj;شود که با این جدایی&zwnj;طلبی مخالف هستند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/map.png" style="width: 180px; height: 85px; float: right;" />کمتر شهر و روستایی در مالی هست که یک مسجد نداشته باشد. در حالی که این کشور سیستم آموزشی ضعیف رنج می&zwnj;برد، در هر محله&zwnj;ای یک کلاس قران وجود دارد. شرایط مالی یگانه مورد در آفریقا نیست. مجموعه کشورهایی که از آنها به عنوان &laquo;ساحل&raquo; نام برده می&zwnj;شود، دارای گرایش به سوی اسلام رادیکال هستند. آنها در ورای مرزهای مصنوعی ترسیم شده از سوی کشورهای استعماری، به یک &laquo;کل اسلامی&raquo; تحت عنوان &laquo;ساحلستان&raquo; فکر می&zwnj;کنند.</p> </blockquote> <p dir="RTL">در ژانویه ۲۰۱۳ شورشیان در شمال این کشور به سوی پایتخت حرکت می&zwnj;کنند و خطر تسخیر کشور توسط جریان&zwnj;های اسلام&zwnj;گرا مطرح می&zwnj;شود. این امر سبب شد که دولت مرکزی اعلام وضعیت اضطراری کند و از فرانسه و سایر کشورهای آفریقایی بخواهد برای مقابله با پیشروی این گروه&zwnj;های مبارز مسلح به یاری او بروند. از روز ۱۳ ژانویه نیروهای متحد شامل نیروهای نظامی فرانسوی و ارتش حکومت مالی هجوم به نیروهای اسلام&zwnj;گرا را آغاز کردند. هم&zwnj;اینک تلاش نظامی برای عقب راندن نیروهای اسلام&zwnj;&zwnj;گرا و تارومار کردن شبکه&zwnj;های آنها ادامه دارد و قرار است به زودی نیروهای نظامی اتحادیه&zwnj; آفریقا نیز به آنها بپیوندند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>اسلام سیاسی رادیکال: خطری در حال رشد</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">رشد اسلام&zwnj;گرایی در مالی چشمگیر بوده و عدم رشد اقتصادی مناسب، فقر گسترده&zwnj; اجتماعی و فرهنگی را در پی داشته است. اسلام&zwnj;گرایان که از پشتیبانی مالی عربستان سعودی و قطر برخوردار بوده&zwnj;اند، در این کشور بساط فراخی دارند و به&zwnj;طور مثال کمتر شهر و روستایی در مالی هست که یک مسجد نداشته باشد. در حالی که این کشور سیستم آموزشی ضعیف رنج می&zwnj;برد، در هر محله&zwnj;ای یک کلاس قران وجود دارد. این شبکه به طور کامل در خدمت استقرار شریعت اسلامی در روابط اجتماعی و تربیت سربازان آینده&zwnj; شبکه&zwnj;های اسلام&zwnj;گرا قرار دارد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">شرایط مالی یگانه مورد در آفریقا نیست. مجموعه کشورهایی که از آنها به عنوان &laquo;ساحل&raquo; نام برده می&zwnj;شود، در چارچوب گرایش به سوی اسلام رادیکال قرار دارند. اسلامی که اینک در سایه&zwnj; تجربه ایران و کشورهای دیگری با حکومت&zwnj;های شبه اسلامی مانند مصر، می&zwnj;تواند رویای حکومت&zwnj;گری در سر بپروراند. امروز کشورهایی که در حوزه&zwnj;ی جغرافیایی ساحل به سر می&zwnj;برند در ورای مرزهای مصنوعی ترسیم شده از سوی کشورهای استعماری، به یک &laquo;کل اسلامی&raquo; تحت عنوان &laquo;ساحلستان&raquo; فکر می&zwnj;کنند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>طرح &laquo;ساحلستان&raquo;</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">کشورهای معروف به نوار ساحل، از غرب آفریقا به سوی شرق و شامل سنگال، موریتانیای جنوبی، مالی مرکزی، جنوب الجزایر، نیجر، چاد مرکزی، سودان جنوبی، شمال جنوب سودان و اریتره می&zwnj;شوند. این نوار ۱۰۰۰ کیلومتری از اقیانوس آتلانتیک تا دریای سرخ امتداد می&zwnj;یابد. ایده&zwnj; تشکیل &laquo;ساحلستان&raquo; پروژه&zwnj; ایجاد یک کشور بزرگ اسلامی در قلب آفریقاست که بی&zwnj;شک در ادامه&zwnj; مسیر خویش در صدد بر خواهد آمد تا سایر مناطق و کشورها را نیز زیر پرچم اسلام درآورد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">جریان&zwnj;هایی مثل &laquo;القاعده&raquo; و شاخه&zwnj;ها و شعبه&zwnj;های سلفی دیگر به این طرح سخت علاقمندند و بستر برای این رویا نیز فراهم است. کشورهای آفریقایی، قربانی دردهای ساختاری باقیمانده از دوران استعمار هستند که در طول چند دهه از حیات پس از کسب استقلال التیام نیافته&zwnj;اند. می&zwnj;توان گفت هر بار سرمایه&zwnj;داری عطسه&zwnj;ای کوچک کرده، این کشورها به آنفلونزای شدیدی مبتلا شده&zwnj;اند. کافی است به وضعیت همین مالی نگاه کنیم تا بفهمیم، چگونه پدیده &laquo;دولت&zwnj;های در حال انحلال&raquo; در پی گسترش هستند: دولت منتخب سرنگون شده در یک کودتا در مارس ۲۰۱۲، ارتش از هم پاشیده و فاقد تجهیزات که ژنرال&zwnj;های آن حتی دیگر یونیفورم هم به تن نمی&zwnj;کنند، کشور تکه شده به دو قسمت، شمال کشور تحت کنترل جریان&zwnj;های اسلامی که در شمال آفریقا با شبکه القاعده همکاری داشته و در مرزها با فعالیت&zwnj;های تبهکارانه به کار خود مشغول هستند، گرایش&zwnj;های شدید استقلال طلبانه&zwnj; &laquo;طوارق&raquo;&zwnj; در شمال این کشور که خطر تجزیه را به وجود آورده است، هشتصد هزار مهاجر آواره در سراسر کشور...</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>دولت&zwnj;های در حال انحلال </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این وضعیت کم یا بیش در سایر کشورهای آفریقایی دیده می&zwnj;شود، موج &laquo;دولت&zwnj;های در حال انحلال&raquo; که زمانی در مواردی خاص مانند سومالی دیده می&zwnj;شد، امروز در حال تعمیم است. مورد مالی به این دلیل نگران کننده است که اگر این موج به سوی شمال آفریقا بیاید، می&zwnj;تواند کشورهای بزرگ و مهم منطقه مانند تونس، مراکش، الجزایر و شاید از همه مهم&zwnj;تر مصر را نیز در برگیرد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL">کشورهای آفریقایی به شکلی بهای تحولاتی را می&zwnj;پردازند که در ایجاد آنها نقشی نداشته&zwnj;اند. به طور مثال جنگی که فرانسه و بریتانیا برای به دست آوردن منابع عظیم نفت لیبی در این کشور آغاز کردند&nbsp; و در نهایت منجر به سقوط معمر قذافی شد، حجم قابل توجهی از سلاح&zwnj;های به حال خود رها شده را نیز بر جای گذاشت که از طریق باندهای قاچاق و گروه&zwnj;های اسلام&zwnj;گرای سلفی به کشورهای همسایه از جمله به مالی راه یافتند. به واسطه&zwnj; این سلاح&zwnj;ها بود که گروه&zwnj;های اسلام&zwnj;گرا در شمال مالی مانند&laquo; گروه سلفی تبلیغ و نبرد&raquo; موفق شدند خود را به اندازه&zwnj; کافی مجهز کرده و بیش از دو سوم خاک این کشور را تصرف کنند.</p> </blockquote> <p dir="RTL">همسایگی مصر با اسرائیل عاملی است که به راحتی به این جریان اسلام&zwnj;گرایی بعد بین&zwnj;المللی می&zwnj;دهد و می&zwnj;تواند پای بسیاری از قدرت&zwnj;های بزرگ جهانی، مانند ایالات متحده&zwnj; آمریکا را به آفریقا باز کند. نباید فراموش کرد که چندی پیش اسرائیل به یک کارگاه ساخت سلاح در سودان حمله کرد تا به زعم خود مانع تولید موشک&zwnj;هایی شود که می&zwnj;توانند در آینده سر از سرزمین&zwnj;های اطراف اسرائیل درآورند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>شکنندگی اقتصادی</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">رویاهای دمکراتیک کشورهای آفریقایی مانند رویای استقرار دمکراسی در مالی رو به نابودی هستند، نظامیان در حال بازگشتند تا بار دیگر آفریقایی زیر چکمه&zwnj;های ارتش در دهه&zwnj; هفتاد میلادی را &nbsp;به یاد آورند و در بطن جامعه، مذهبیون با جلب حمایت قدرت&zwnj;های ثروتمند عرب تلاش دارند که از فقر مالی و فرهنگی مردم بهره&zwnj;برداری کنند. گفتمان مدرنیته، که حتی در کشورهای صنعتی نیز دیگر انگیزاننده نیست، در کشورهای فقر زده&zwnj;ای که شانس نهادینه کردن پایه&zwnj;های دمکراسی را نداشته&zwnj;اند، رنگ باخته&zwnj;اند. برعکس، اسلام به عنوان ضامن عدالت اجتماعی در زمین و بهشت برین در آخرت، به عنوان بهترین گریزگاه بن&zwnj;بست کشورهای فقیر آفریقایی جلوه&zwnj;گر شده است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در این شرایط روی آوردن به قدرت نظامی &ndash; مانند نیروی مجهز و پیشرفته&zwnj; ارتش فرانسه &ndash; برای پاسخ دادن به مشکلی که ریشه&zwnj; اقتصادی و اجتماعی دارد، نمی&zwnj;تواند بهترین گزینه برای بیرون کشیدن این قاره از خطر یک فروپاشی باشد. اسلام&zwnj;گرایانی که از تاریخ ۲۷ ژوئن بیش از دو سوم سرزمین کشور مالی را تحت تصرف خود دارند، با ارائه پول و کالا به مردم محروم این منطقه، مشکلی برای استخدام جوانان بیکار و بی آینده&zwnj; این مناطق در ارتش خویش ندارند. در منطقه&zwnj;ی گائو آنها خواربار و گازوئیل به قیمت تمام شده توزیع می&zwnj;کنند، مراکز درمانی را مجهز می&zwnj;سازند و به کارکنان آنها حقوق می&zwnj;پردازند. یکی از نمایندگان مجلس از منطقه&zwnj; شمال مالی که خواهان دیدار با &laquo;ایاد آق قالی&raquo; رهبر جنبش &laquo;انصار دین&raquo; شده بود، این پاسخ را دریافت کرده است:&laquo; من زمانی تو را خواهم دید که از مقام خود استعفا کرده باشی. نمایندگان در مقابل قانون خدا هیچ مشروعیتی ندارند.&raquo; (منبع: <a href="http://www.monde-diplomatique.fr/2012/09/DELCROZE/48141">لوموند دیپلماتیک</a>)</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">عقب&zwnj;نشینی جامعه در مقابل هجوم اسلام&zwnj;گرایی رادیکال می&zwnj;تواند از ایام بدی در سال&zwnj;ها و دهه&zwnj;های آینده خبر بدهد. در حالی که در &laquo;باماکو&raquo; پایتخت کشوری که بیش از ۹۰ درصد جمعیت آن مسلمان هستند، تساهل و مدارا اجازه در دسترس بودن الکل در رستوران&zwnj;ها را می&zwnj;دهد، در شمال، جایی که گروه&zwnj;هایی مانند &laquo;انصار دین&raquo; حاکم شده&zwnj;اند، الکل قدغن شده و خاطیان بر اساس قوانین شریعت مجازات می&zwnj;شوند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">حاکم شدن این گروه&zwnj;ها بر کل کشور می&zwnj;تواند فاجعه ای را در کشوری رقم زند که دو نیم برابر فرانسه وسعت دارد. نفوذ نسبی این کشور بزرگ در منطقه، می&zwnj;تواند تمام کشورهای همسایه را &nbsp;تحت تاثیر موجی از بنیادگرایی مذهبی قرار دهد، آن هم در شرایطی که بحران اقتصادی سرمایه&zwnj;داری، اقتصاد شکننده&zwnj; این کشورها را در موقعیتی قرار داده است که دولت&zwnj;های حاکم بر آنها در مقابله با موج بیکاری و تورم و کمبود و فقر بسیار ناتوانند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>نقش بحران سرمایه&zwnj;داری </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این کشورها به شکلی بهای تحولاتی را می&zwnj;پردازند که در ایجاد آنها نقشی نداشته&zwnj;اند. به طور مثال جنگی که فرانسه و بریتانیا برای به دست آوردن منابع عظیم نفت لیبی در این کشور آغاز کردند و در نهایت منجر به سقوط معمر قذافی شد، حجم قابل توجهی از سلاح&zwnj;های به حال خود رها شده را نیز بر جای گذاشت که از طریق باندهای قاچاق و گروه&zwnj;های اسلام&zwnj;گرای سلفی به کشورهای همسایه ار جمله به مالی راه یافتند. به واسطه&zwnj; این سلاح&zwnj;ها بود که گروه&zwnj;های اسلام&zwnj;گرا در شمال مالی مانند&laquo; گروه سلفی تبلیغ و نبرد&raquo; موفق شدند خود را به اندازه&zwnj; کافی مجهز کرده و بیش از دو سوم خاک این کشور را تصرف کنند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/1352397544.jpg" style="width: 190px; height: 137px; float: right;" />رویاهای دمکراتیک کشورهای آفریقایی مانند رویای استقرار دمکراسی در مالی رو به نابودی هستند، نظامیان در حال بازگشتند تا بار دیگر آفریقایی زیر چکمه&zwnj;های ارتش در دهه&zwnj; هفتاد میلادی را&nbsp; به یاد آورند و در بطن جامعه، مذهبیون با جلب حمایت قدرت&zwnj;های ثروتمند عرب تلاش دارند که از فقر مالی و فرهنگی مردم بهره&zwnj;برداری کنند. اسلام به عنوان ضامن عدالت اجتماعی در زمین و بهشت برین در آخرت، به عنوان بهترین گریزگاه بن&zwnj;بست کشورهای فقیر آفریقایی جلوه&zwnj;گر شده است.</p> </blockquote> <p dir="RTL">&nbsp;بدین ترتیب می&zwnj;بینیم که چگونه سرمایه&zwnj;داری در بحران، در حال انتقال بخشی از مشکلات خود به طور خواسته یا ناخواسته به سایر قاره&zwnj;ها و کشورهاست. یعنی همانند لیبی، با تصمیم&zwnj;گیری&zwnj;های شتاب&zwnj;زده و منفعت&zwnj;طلبانه، روند شکل&zwnj;گیری &laquo;دولت&zwnj;های در حال انحلال&raquo; را شتاب می&zwnj;بخشد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این امر البته می&zwnj;تواند در صورت ادامه و گسترش عواقبی داشته باشد که به راحتی دامن کشورهایی بزرگ صنعتی را نیز خواهد گرفت. شاید هم به همین دلیل است که فرانسه برای جبران مافات خویش به این کشور نیرو ارسال کرده زیرا می&zwnj;داند این یکی از پیامدهای عملکرد منفعت&zwnj;جویانه&zwnj; پاریس در لیبی بوده است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این تصمیم&zwnj;گیری به قدری شتاب&zwnj;زده و بی&zwnj;زمینه بوده که بسیاری از مخالفان دولت سوسیالیست فعلی مانند معاون دبیر حزب اتحاد ملی، لوران ووکیز نیز این حرکت را &laquo;فی&zwnj;البداهه و بدون آمادگی&raquo; دانسته است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">وی می&zwnj;گوید، پاریس با عجله و بدون هماهنگی با متحدان بین&zwnj;المللی یا اروپایی خویش دست به این کار زده که می&zwnj;تواند عوارضی سخت و منفی برای فرانسه داشته باشد. او این امر را خطری برای فرانسه می&zwnj;داند که ممکن است موجب درگیری این کشور در یک جنگ درازمدت ناخواسته شود. (منبع: <a href="http://www.lemonde.fr/a-la-une/article/2013/01/19/laurent-wauquiez-le-chef-de-l-etat-n-a-pas-de-strategie-claire_1819438_3208.html?xtmc=laurent_wauquiez&amp;xtcr=2">لوموند</a>)</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">حتی محمد مرسی رئیس جمهور مصر نیز نارضایتی خود را نسبت به این دخالت&zwnj; فرانسه ابراز کرده است. وی گفته است:&laquo; دخالت نظامی در مالی برای ما پذیرفته شده نیست، چرا که این اقدام درگیری&zwnj;ها در منطقه را بیشتر می&zwnj;کند.&quot; (منبع: <a href="http://www.bbc.co.uk/persian/world/2013/01/130121_u10_mali_france.shtml">بی بی سی</a>)</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">به همین دلیل شاید پاریس در پی استفاده از نفوذ خویش در آفریقاست تا بتواند کشورهای دیگر را در این قاره تشویق و یا حتی وادار سازد که نیروی نظامی به مالی بفرستند و نیروهای اعزامی فرانسه را در این جنگ تنها نگذارند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">ماجرای گروگان&zwnj;گیری در تاسیسات گازی عین امیناس در الجزایر و البته در مرز لیبی پرآشوب، به خوبی نشان می&zwnj;دهد که امکان سرایت این آشوب سیاسی-مذهبی و نظامی به کشورهای همسایه وجود دارد. شدت عمل دولت الجزایر در آزادسازی گروگان&zwnj;ها که با تلفات سنگینی هم همراه بود، مورد تایید قدرت&zwnj;های بزرگ قرار گرفت. زیرا الجزایر و نفت آن به مثابه سرزمین&zwnj;های خشک تصرف شده توسط اسلام&zwnj;گرایان مالی نیست، بلکه از اهمیت استراتژیک برای اقتصاد منطقه برخوردار بوده و هست.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>نتیجه&zwnj;گیری </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">به نظر می&zwnj;رسد زمان آن رسیده باشد که کشورهای ثروتمند صنعتی با تجدیدنظر در روش&zwnj;های سنتی برون&zwnj;رفت خویش از بحران&zwnj;های مزمن و دوره&zwnj;ای، اجازه دهند که کشورهای فقیر در قاره&zwnj;های آسیب دیده دچار تنش&zwnj;های تند نشوند و بتوانند با بهره&zwnj;برداری از ثباتی نسبی، به تجربه&zwnj;های دمکراتیک درازمدت دست یابند. این تجارب دمکراتیک به آنها اجازه می&zwnj;دهد که شیوه&zwnj;های مدیریتی بهتری را برای گذر از دوران توسعه نیافتگی به یک بستر توسعه&zwnj; اقتصادی، اجتماعی و سیاسی برگزینند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">شاید معرفی درد ساختاری این جوامع از هم پاشیده، فقر زده و زیر یوغ حاکمیت دولت&zwnj;های در حال انحلال با برچسب &laquo;تروریستی&raquo;، دیگر نتواند زخم&zwnj;های جدی آفریقا را مرهم نهد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">اگر جوامع صنعتی، حفظ نظم اجتماعی خویش را به بهای فدا کردن آرامش و صلح در کشورهای فقیر به دست آورند، جهان به سویی خواهد رفت که رشد گرایش&zwnj;های رادیکال در آن به اوج برسد. گرایش&zwnj;هایی با رنگ و بوی مذهبی که همراه با ناامیدی از بهبود اوضاع به طور کامل به سوی نوعی باورهای &laquo;آخر الزمانی&raquo; حرکت می&zwnj;کنند.این همان آغاز پایان خواهد بود.</p> https://archive.radiozamaneh.com/politics/2013/01/22/23861#comments اتحادیه آفریقا اسلام‌گرایان القاعده ساحلستان سلفی عربستان عمر کوناره فرانسه قطر مالی کورش عرفانی گوی سیاست Tue, 22 Jan 2013 22:50:28 +0000 politics 23861 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/politics/2013/01/14/23619 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/politics/2013/01/14/23619" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> کورش عرفانی </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="606" height="341" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/3_women.jpg?1358403091" /> </div> </div> </div> <p dir="RTL">کورش عرفانی - ترور سه زن کرد در پاریس در روز چهارشنبه ۹ ژانویه موجی از تاثر و پرسش را برانگیخته است. یکی از آنها سکینه جانسیز از بنیانگذاران &quot;پ&zwnj;ک&zwnj;ک&quot; و به گفته ناظران، هدف اصلی این عملیات بوده است<span dir="LTR">.</span> چه کسی این سه کرد مبارز را در قلب پایتخت فرانسه به قتل رسانده و چه انگیزه&zwnj;ای موجب این ترور <span dir="RTL">بوده&zwnj; است؟ </span>این نوشتار به بررسی برخی فرضیه&zwnj;ها در این باره می&zwnj;پردازد.</p> <!--break--><!--break--><p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در ابتدا برای درک بستر سیاسی این ترور بد نیست نگاهی بیندازیم به تشکل سیاسی طرح شده در این ترور یعنی حزب کارگران کردستان &quot;پ&zwnj;ک&zwnj;ک&quot;.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>&quot;پ&zwnj;ک&zwnj;ک&quot; چه گروهی است؟</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">حزب کارگران کردستان که به نام پ&zwnj;ک&zwnj;ک شناخته می&zwnj;شود از دل جریانات سیاسی و نظامی کرد ترکیه بیرون آمده و در سال خرداد ۱۹۸۴ به عنوان یک سازمان دارای مشی مبارزه &nbsp;مسلحانه شروع به فعالیت کرد. این حزب گرایش چپ دارد و از بدو تاسیس در منطقه کردستان ترکیه برای کسب خودمختاری و حقوق فرهنگی و سیاسی برای کردها، سرگرم مبارزه &nbsp;چریکی علیه دولت ترکیه بوده است. رهبر این گروه، عبدالله اوجالان، در اسفند سال ۱۳۷۷ با همکاری ترکیه، اسرائیل و آمریکا بازداشت شد و از آن زمان در زندان جزیره&nbsp; ایمرالی به سر می&zwnj;برد. مبارزه مسلحانه حزب پ&zwnj;ک&zwnj;ک و درگیری با دولت ترکیه پس از دستگیری رهبر آن با فراز و نشیب&zwnj;هایی ادامه یافته است. برخی آمار تلفات این رویارویی از آغاز تاکنون را ۴۵ هزار نفر تخمین می&zwnj;زنند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">دادگاه نظامی ترکیه اوجالان را در ابتدا به اعدام محکوم کرد اما او هم اینک در حال گذراندن دوران محکومیت خود به حبس ابد است. در این سال&zwnj;ها بسیاری چیزها تغییر کرده&zwnj;اند. دولت کنونی ترکیه که موفق شده اقتصاد این کشور را رونق بخشد، در صحنه سیاست بین&zwnj;الملل نیز موفقیت&zwnj;های شایانی کسب کرده و می&zwnj;رود که نقش سرکرده را در بسیاری از حوادث منطقه&zwnj;ای و از جمله در مورد سوریه ایفاء کند. شاید همین امر است که ترکیه را بیش از پیش مستعد پذیرفته شدن در اتحادیه اروپا می&zwnj;کند. آرزویی که بسیاری از ترک&zwnj;ها در سر دارند و آن را گامی کیفی در تغییر سرنوشت اقتصادی، سیاسی و حتی اجتماعی- فرهنگی خود می&zwnj;دانند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>اهمیت حل موضوع کردها برای ترکیه </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">یکی از موانع اصلی ترکیه در راه ادغام در اتحادیه &nbsp;اروپا پرونده قطور نقض حقوق بشر در این کشور و به ویژه در پیوند با مساله کردهاست. برخورد نظامی و سرکوبگرانه&nbsp; دولت این کشور علیه کردها یکی از پرونده&zwnj;های همیشه باز ترکیه نزد دولت&zwnj;های غربی بوده است. به این ترتیب بعید است بدون حل و فصل مسالمت&zwnj;آمیز مساله کردستان، دولت ترکیه بتواند برای عضویت در اتحادیه اروپا با استقبالی شایسته روبرو شود. به همین دلیل نیز دولت رجب طیب اردوغان بر آن شده تا شاید با مذاکره با رهبر حزب پ ک ک در زندان زمینه&zwnj;ای برای تفاهم و صلح به وجود آورد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">خبرهای تایید نشده&zwnj;ای در هفته های اخیر در این مورد منتشر شده بودند که امید به مذاکراتی موفقیت&zwnj;آمیز برای حل مسالمت&zwnj;آمیز نزاع طولانی دولت ترکیه با کردها را تقویت می&zwnj;کردند. اما این فضای مثبت دیری نپایید و ترور سه زن کرد در پاریس فضا را به کلی تغییر داد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>آنها که مذاکره می&zwnj;خواهند و آنها که نمی&zwnj;خواهند</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این سه فعال کرد در دفتری متعلق به تشکل&zwnj;های کردی در پاریس به ضرب گلوله کشته شده&zwnj;اند. چهره &nbsp;شاخص در میان این سه نفر، سکینه جانسیز است. وی از بنیانگذاران حزب کارگران کردستان و &nbsp;نخستین زنی است که به عنوان عضو ارشد این سازمان برگزیده شده بود. وی سال&zwnj;ها در زندان بوده و از همان&zwnj;جا نیز نقش فعال و حتی هدایت&zwnj;گر اعتراضات در بیرون از زندان را داشته است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">سکینه جانسیز از جمله کسانی بوده که بسیاری از زنان کرد را به مراحل بالای فعالیت در حزب پ ک ک کشانده و فرمانده&nbsp; جنبش چریکی زنان در منطقه کردنشین شمال عراق محسوب می شد. او از سن پایین به مبارزه پیوسته و از ابتدا با عبدالله اوجالان همراه بوده است.&nbsp; وی به عنوان مسئول بخش مالی و تدارکات حزب در اروپا و مسئول بخش زنان پ ک ک در اروپا نیز خوانده شده است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/jansiz.jpg" style="width: 180px; height: 134px; float: right;" /> فرضیه تسویه حساب داخلی چندان قوی نیست، زیرا هر سه مقتول به جریان اکثریت در درون پ&zwnj;ک&zwnj;ک تعلق داشته&zwnj;اند که به اوجالان و خط مذاکره وفادار بوده است. آن چه به عنوان قتل های درون حزبی محسوب می&zwnj;شود اغلب از جانب خط رهبری خود حزب و در قبال کسانی بوده که می&zwnj;خواسته اند به گونه&zwnj;ای، اختلاف و انشعاب را دامن بزنند. تا به حال، چندین ترور در کردستان عراق و یا اروپا نسبت به کسانی صورت گرفته است که خط رهبری اوجالان را در حزب زیر سوال برده بودند.</p> </blockquote> <p dir="RTL">نکته &nbsp;کلیدی در ترور سکینه جانسیز این است که او از جمله رهبران نزدیک به عبدالله اوجالان بوده که تلاش وافری به خرج داده تا مذاکرات با دولت ترکیه پا بگیرد و به نتیجه &nbsp;برسد. آیا این امر موجب ترور او شده؟ به هر روی، ترور وی به عنوان هدف اصلی عملیات، راه را براین فرضیه باز می&zwnj;کند که&nbsp; تروریست&zwnj;ها در پی وارد کردن ضربه&zwnj;ای مهم به مذاکرات جاری میان پ ک ک و دولت کنونی ترکیه بوده&zwnj;اند. مذاکراتی که اگر به نتیجه می&zwnj;رسید؛ می&zwnj;توانست یک نزاع طولانی مدت و خونین را پایان دهد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>فرضیه&zwnj;های مطرح در مورد ترور</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">درباره این که چه کسی این اقدام را صورت داده، چند فرضیه مطرح است:</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">۱) گروه&zwnj;های تروریستی متعلق به احزاب دست راستی ناسیونالیستی ترکیه. یکی از این گروه&zwnj;ها به نام &laquo;گرگ&zwnj;های خاکستری&raquo; سابقه دست بردن به اسلحه و ترور و چماقداری علیه مخالفان دولت مرکزی ترکیه را دارد. این گروه که رابطه خود با دولت ترکیه را نه آشکار و نه پنهان کرده؛ به عنوان یک گروه شبه نظامی ترس و وحشت را به جان هرکسی انداخته که داعیه خودمختاری و جدایی&zwnj;طلبی و مخالفت با &laquo;عظمت و اتحاد ترکیه&raquo; را داشته است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این گروه که توسط یک نظامی سابق بنیان نهاده شد، با دفاع از ایده&zwnj;های پان&zwnj;ترکیسم تقلیدی ناشیانه از حزب فاشیسم ایتالیاست که با روش&zwnj;های تروریستی در جهت تحقق شعارهای خود تلاش می&zwnj;کند. آنها قصد دارند ترکیه&zwnj;ای بزرگ تشکیل دهند که به قول خودشان شامل ۱۰۰ میلیون نفر می&zwnj;شود. یکی از شعارهای آنها این است: &laquo; همه چیز باید برای ترکیه و به سود آن باشد.&raquo;&nbsp; این گروه هم&zwnj;چنین سابقه&zwnj;ای &nbsp;طولانی در کشتن روزنامه نگاران و فعالان سیاسی و مدنی کرد دارد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در حال حاضر بیشتر توجهات به سوی این گروه معطوف است. اما باید دید که آیا دولت ترکیه تلاش جدی برای تحقیق در زمینه نقش احتمالی &laquo;گرگ&zwnj;های خاکستری&raquo; خواهد کرد یا نه. به عبارت دیگر، آیا حامیان این گروه در ارتش و سازمان اطلاعات ترکیه اجازه می&zwnj;دهند که نقش و حضور احتمالی این گروه در ترور پاریس مسجل شود یا خیر. دولت&zwnj;های استبدادی آرایش شده به دمکراسی، معمولا این گونه گروه&zwnj;ها را به طور جدی و عملی محدود نمی&zwnj;کنند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">۲) اختلافات درون گروهی پ ک ک یکی دیگر از فرضیه&zwnj;های احتمالی در این باره است. برخی حدس می&zwnj;زنند که رقابت&zwnj;های سیاسی در سطح رهبر حزب سبب شده است که جناحی خواهان مذاکره با دولت ترکیه باشند و جناح دیگر، خلاف آن را بخواهند. این احتمال وجود دارد که با رفتن یک بخش از حزب پ ک ک به سوی مذاکره و سازش احتمالی با دولت مرکزی، جناح مخالف در صدد جلوگیری از پیشبرد این روند برآمده باشد. اما به نظر می&zwnj;رسد در ورای برخی اختلاف&zwnj;های نظری که حتی میان اوجالان و برادرش هم شناخته شده است، موضوع اختلاف در پ ک ک، بیشتر ساخته و پرداخته دستگاه&zwnj;های اطلاعاتی و تبلیغاتی دولت ترکیه &nbsp;باشد. آنها در طول سال&zwnj;ها تلاش کرده&zwnj;اند که این تصور را ایجاد کنند که در درون این حزب دو گرایش &laquo;بازها&raquo; و &laquo;کبوترها&raquo; وجود دارد و این که بازها جنگ و کشتار می&zwnj;خواهند و کبوترها مذاکره و صلح.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">اما در ورای این تبلیغات مدیریت شده حکومتی، آن چه مسلم است این که شاخه&zwnj;هایی از پ ک ک، که در ایران و سوریه مشغول مبارزه هستند، ممکن است گرایش&zwnj;های سیاسی قدری متفاوت نسبت به مرکزیت پ ک ک داشته باشند. به طور مثال شاخه سوری حزب زیر نظر &laquo;باهوز اردال&raquo; در این راستا قرار می&zwnj;گیرد. می&zwnj;توان حدس زد که کردهای سوریه، اینک که رژیم بشار اسد در سوریه در خطر اضمحلال است، بدشان نمی&zwnj;آید که پ ک ک وارد فرایند صلح جدی با دولت ترکیه نشود تا روزی درصورت سقوط اسد به رویای پیوستن به اقلیم کردستان و تشکیل یک کشور مستقل کردستان همراه با کردهای ترکیه و ایران و عراق، تحقق بخشند. به همین دلیل شاید مذاکراتی که آغاز شده بود امر چندان مطلوبی برای &laquo;باهوز اردال&raquo; و هم&zwnj;رزمان کرد سوری وی نبوده است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/wolf.jpg" style="width: 190px; height: 133px; float: right;" />بیشترین تردیدها متوجه گروه&zwnj;های تروریستی &laquo;گرگ&zwnj;های خاکستری&raquo; است که سابقه ترور و چماقداری علیه مخالفان دولت مرکزی ترکیه را دارد. این گروه که توسط یک نظامی سابق بنیان نهاده شد، با دفاع از ایده&zwnj;های پان&zwnj;ترکیسم تقلیدی ناشیانه از حزب فاشیست ایتالیاست که با روش&zwnj;های تروریستی در جهت تحقق شعارهای خود تلاش می&zwnj;کند. آنها قصد دارند ترکیه&zwnj;ای بزرگ و&nbsp; ۱۰۰ میلیون نفری تشکیل دهند. این گروه هم&zwnj;چنین سابقه&zwnj;ای &nbsp;طولانی در کشتن روزنامه نگاران و فعالان سیاسی و مدنی کرد دارد.</p> </blockquote> <p dir="RTL">اما به هر روی فرضیه تسویه حساب داخلی چندان قوی نیست، زیرا هر سه مقتول به جریان اکثریت در درون پ&zwnj;ک&zwnj;ک تعلق داشته&zwnj;اند که به اوجالان و خط مذاکره وفادار بوده است. تا این جای کار آن چه به عنوان قتل های درون حزبی محسوب می&zwnj;شود اغلب از جانب خط رهبری خود حزب و در قبال کسانی بوده که می&zwnj;خواسته اند به گونه&zwnj;ای، اختلاف و انشعاب را دامن بزنند. تا به حال، چندین ترور در کردستان عراق و یا اروپا نسبت به کسانی صورت گرفته است که خط رهبری اوجالان را در حزب زیر سوال برده بودند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">۳) یکی دیگر از فرضیه&zwnj;ها به سوی سرویس&zwnj;های اطلاعاتی دولت ترکیه نشانه می&zwnj;رود که سابقه&zwnj;ای طولانی در ترور کردهای مسلح فعال در طول دهه&zwnj;های گذشته داشته است. هر چند به نظر می&zwnj;رسد در سال&zwnj;های اخیر سازمان اطلاعات ملی ترکیه از عناصر رادیکال و مشکوک خود تصفیه شده اما برخی از تحلیلگران بعید نمی&zwnj;دانند که هنوز رگه&zwnj;ها و پس مانده&zwnj;هایی از نیروهایی در دل این سازمان باشند که پیش&zwnj;تر در آن به تدارک جوخه&zwnj;های مرگ برای ترور فعلان سیاسی مبارز و مسلح مشغول بودند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">تنها چیزی که این فرضیه را به قول بعضی و البته نه کردها، تضعیف می&zwnj;کند این است که دولت ترکیه به طور آگاهانه به سرویس&zwnj;های اطلاعاتی خویش دستور چنین تروری را نداده باشد.اما بعید نیست که این دولت از وجود بقایای جریان&zwnj;های حذف&zwnj;گرا در درون سازمان اطلاعات ملی خود باخبر باشد و در مواردی چشم بر عملکرد جنایت&zwnj;کارانه وغیرقانونی آنها ببندد تا از این طریق هم خودش به طور رسمی درگیر موضوع نباشد و هم این که مهره&zwnj;های اصلی جریان&zwnj;های مسلح مخالف نیز از سر راه برداشته شوند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">سخنان بسیار تند رجب طیب اردوغان، نخست وزیر ترکیه، خطاب به دولت فرانسه و رئیس جمهور این کشور نوعی ردگم کردن تلقی شده است. اردوغان آنها را متهم به حمایت و داشتن رابطه نزدیک با اعضای حزب پ ک ک کرد که در لیست سازمان&zwnj;های تروریستی اتحادیه اروپا قرار دارند و از آنها درباره دیدار فرانسوا اولاند، رئیس جمهور این فرانسه با سکینه جاسیز توضیح خواست. این</p> <p dir="RTL">هیاهوی تبلیغاتی نخست وزیر ترکیه که تا مرز تهدید به اقدام قانونی علیه دولت فرانسه پیش رفته است، شک و تردید زیادی نسبت به نقش احتمالی دولت این کشور در ترور پاریس ایجاد کرده است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در همین راستا باید گفت که &nbsp;شک و تردیدها متوجه یک دولت در سایه نیز می&zwnj;شود. این اصطلاح برای شماری از نظامیان و ناسیونالیست&zwnj;های افراطی سابق در ترکیه به کار برده می&zwnj;شود که در دهه&zwnj;های اخیر در راس کار بوده&zwnj;اند و اینک با وجود عدم حضور رسمی در پست&zwnj;های دولتی یا ارتش، قدرت عملیاتی خویش را پشت صحنه حفظ کرده&zwnj;اند. این همان جریانی است که در سال ۲۰۰۷ روزنامه&zwnj;نگار ارمنی &laquo;هرانت دینک&raquo; را به جرم نوشتن مقالاتی ترور کردند که وی در آنها&nbsp; دولت عثمانی را به قتل&zwnj;عام ارمنی&zwnj;ها متهم می ساخت.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">بعید نیست که این دولت در سایه قدرت عملیاتی خویش را همچنان حفظ کرده باشد و در بزنگاه&zwnj;های حساس برای یاری&zwnj;رسانی غیررسمی به دولت حاکم و یا در این مورد مشخص، برای جلوگیری از هر گونه مصالحه احتمالی طی مذاکره دولت با کردهای ترکیه، وارد عمل شده باشد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">۴) در میان کسانی که شک و ظن&zwnj;ها به آنها نیز برجسته است پاره&zwnj;ای دولت ها نیز دیده می&zwnj;شوند. در میان آنان باید از سرویس&zwnj;های اطلاعاتی سوریه نام برد. به نظر می&zwnj;رسد دولت اسد که با روش&zwnj;های ترور مخالفان خود در خارج بیگانه نیست ، مایل نباشد که ترکیه از مشکل کردهای خود فارغ شود تا در این صورت تمام تمرکز خود را روی فشار برای تعیین تکلیف رژیم بشار اسد بگذارد. به همین دلیل، با این ترور خواسته است که دولت ترکیه را در رابطه با مشکل کردهای خود به خانه اول برگرداند و حتی درگیری&zwnj;ها را میان آنها تشدید نماید.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL">فرضیه دخالت سرویس&zwnj;های اطلاعاتی رژیم ایران هم مطرح است. جمهوری اسلامی به طور آشکاری با سیاست&zwnj;های کنونی ترکیه در صحنه&nbsp; بین&zwnj;المللی تضاد دارد. نخست به خاطر نقش این کشور در تضعیف حکومت اسد در سوریه، که متحد دیرینه ایران محسوب می&zwnj;شود و دیگر، به دلیل استقرار موشک&zwnj;های پاتریوت در خاک ترکیه. به همین خاطر، شاید رژیم ایران بدش نیاید تا از طریق این ترور دردسر دوباره&zwnj;ای برای دستگاه نظامی ترکیه ایجاد کند و آنها را به مسائل درونی خویش سرگرم سازد؛ این امر هم به نفع خود رژیم ایران است و هم به سود متحد وی در سوریه.</p> </blockquote> <p dir="RTL">همین فرضیه در مورد سرویس&zwnj;های اطلاعاتی رژیم ایران هم مطرح است. جمهوری اسلامی به طور آشکاری با سیاست&zwnj;های کنونی ترکیه در صحنه&nbsp; بین&zwnj;المللی تضاد دارد. نخست به خاطر نقش این کشور در تضعیف حکومت اسد در سوریه، که متحد دیرینه ایران محسوب می&zwnj;شود و دیگر، به دلیل استقرار موشک&zwnj;های پاتریوت در خاک ترکیه. به همین خاطر، شاید رژیم ایران بدش نیاید تا از طریق این ترور دردسر دوباره&zwnj;ای برای دستگاه نظامی ترکیه ایجاد کند و آنها را به مسائل درونی خویش سرگرم سازد؛ این امر هم به نفع خود رژیم ایران است و هم به سود متحد وی در سوریه.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">پاره&zwnj;ای از تردیدها نیز متوجه&nbsp; نقش سرویس&zwnj;های اسرائیل است. اسرائیل از جمله کشورهای دارای نفوذ در کردستان عراق است و بسیار مایل است در تلاش&zwnj;هایی حضور داشته باشد که سبب جدایی کردهای ترکیه، سوریه و ایران و پیوستن آنها به اقلیم کردستان، برای تشکیل یک کشور جدید می&zwnj;شود. این امر به معنای آن است که اسرائیل در صورت ایجاد مانع در روند شکل&zwnj;گیری تدریجی کشور مستقل کردستان، وارد عمل خواهد شد. نفوذ اسراییل میان کردهای عراق و حضور اطلاعاتی و اقتصادی آن در اقلیم کردستان، حکایت از آن دارد که این کشور روی تشکیل یک کشور کردستان مستقل به عنوان متحد و پایگاه خویش در زیر گوش ایران، عراق، ترکیه و سوریه حساب باز کرده است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>هشداری برای فعالان سیاسی</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">نکته آخر در مورد این ترورها باز می&zwnj;گردد به نقش ضعیف و شک&zwnj;برانگیز سرویس امنیتی فرانسه. &nbsp;باردیگر این سرویس&zwnj; با عملکردی سهل&zwnj;انگارانه، ظن ناظران را برانگیخته که چه بسا دولت فرانسه قاتل یا قاتلان را می&zwnj;شناسد و دم نمی&zwnj;زند. روشن نیست که در صورت صحت این فرضیه، منافع فرانسه در چیست، اما اگر چنین باشد باید به معامله&zwnj;ای مهم و پرسود برای دولت فرانسه اندیشید. همگی به یاد داریم که قتل شاهپور بختیار درست مدت کوتاهی پیش از آن صورت گرفت که دولت&zwnj;های فرانسه و ایران به قدری به هم نزدیک شده بودند که &laquo;فرانسوا میتران&raquo;، رئیس جمهور وقت این کشور، در آستانه سفری به ایران بود. هم&zwnj;چنین به یاد داریم که &laquo;ادوارد بالادور&raquo; نخست وزیر این کشور قاتلان &laquo;کاظم رجوی&raquo; را، که پس از ترور وی در سوئیس در فرانسه بازداشت شده بودند، بی سر و صدا به رژیم ایران تحویل داد. این سابقه سیاه برای سرویس&zwnj;های امنیتی فرانسه سبب شده است که امروز نیز انگشت اتهام به سوی آنان نشانه رود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این احتمال نیز دور از&nbsp; ذهن نیست که نظر به گسترش کمی و کیفی کار تشکیلاتی مانند پ ک ک در خاک فرانسه،&nbsp; دولت این کشور بی&zwnj;میل نبوده باشد که این ترورها گاهی موجب ترس فعالان سیاسی خارجی در این کشور شود تا درصدد برآیند که زیاد روی این کشور به عنوان پناهگاه یا مرکز فعالیت خویش حساب نکنند. امری که در محاسبات دولت فرانسه و با توجه به سنت کهن پذیرش پناهندگان سیاسی در این کشور نباید از نظر دور داشت.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">تعداد کثیر تظاهر کنندگان کرد در روز شنبه ۱۲ ژانویه در پاریس و خشم و قاطعیت مشهود در میان آنان باید هشداری بوده باشد برای دولت فرانسه که مبادا جنایت برنامه ریزی شده&zwnj;ای را در این کشور پوشش داده باشد. مبارزان و هواداران پ ک ک در فرانسه و در اروپا بی&zwnj;شک خواهند توانست موضوع را از نزدیک پی&zwnj;گیری کرده و پنهان&zwnj;کاری احتمالی پاریس در این زمینه را افشا سازند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p><span dir="RTL">در پایان باید یادآور شد که این ترور نشان داد رژیم&zwnj;های دیکتاتوردر منطقه &nbsp;هم&zwnj;چون ایران و سوریه و ... هنوز اروپا را به عنوان منطقه&zwnj;ای می&zwnj;بینند که می&zwnj;توان در آن به شکار مخالفان خود بپردازند. در این چارچوب، موضوع ترور این سه زن، هشداری است برای برای فعالان اپوزیسیون ایران که سابقه سیاه رژیم جمهوری اسلامی را خوب می&zwnj;شناسند</span></p> https://archive.radiozamaneh.com/politics/2013/01/14/23619#comments اردوغان اوجالان ترکیه جانسیز فاشسیت قتل عام ارامنه پ ک ک پان ترکیسم کردستان کورش عرفانی گرگهای خاکستری گوی سیاست Mon, 14 Jan 2013 09:45:25 +0000 politics 23619 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/politics/2013/01/07/23338 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/politics/2013/01/07/23338" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> کورش عرفانی </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="429" height="272" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/iran_8.jpg?1358139923" /> </div> </div> </div> <p dir="RTL">کورش عرفانی - انزوای بین&zwnj;المللی حکومت ایران بعد جدیدی پیدا کرده است: کشورهای عرب منطقه در حال تشکیل جبهه واحدی هستند که به نظر می&zwnj;رسد به طور عمده علیه جمهوری اسلامی شکل می&zwnj;گیرد. این جبهه حتی از مرزهای کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس گذشته و به نوعی در حال گسترش به سایر کشورهای عرب زبان است.</p> <!--break--><!--break--><p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">مصر به عنوان بزرگ&zwnj;ترین قدرت در شمال آفریقا در حال تقویت این اتحاد است و حتی صحبت تشکیل یک &laquo;ناتوی عربی&raquo; &nbsp;را می&zwnj;کند.در منطقه چه می&zwnj;گذرد که این گونه کشورهای عرب را به هم نزدیک ساخته است؟ آیا این دولت&zwnj;ها خطری نزدیک را احساس کرده&zwnj;اند که درصدد اتحاد برآمده&zwnj;اند؟ این نوشتار به این موضوع&zwnj;ها می&zwnj;پردازد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>موقعیت کشورهای عربی خلیج فارس</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">اوضاع خاورمیانه می&zwnj;رود که در ماه&zwnj;های آینده به حساس&zwnj;ترین موقعیت خود نزدیک شود. پس از آغاز سلسله قیام&zwnj;های معروف به &laquo;بهار عربی&raquo;، بسیاری از دولت&zwnj;های منطقه نگران فردای خود شدند. این خیزش&zwnj;ها یکی بعد از دیگری حکومت&zwnj;های استبدادی تونس، مصر، لیبی، یمن و اینک سوریه را به خطر انداخت. دو مورد از این موج، یعنی مورد لیبی و سوریه توام با برخورد نظامی بوده است. دخالت کشورهای غربی در لیبی، سرنگونی و مرگ قذافی را تسریع کرد اما در سوریه، به دلیل حساسیت آن و عدم مداخله غربی&zwnj;ها،<a href="#_edn1" name="_ednref1" title=""><span dir="LTR">[1]</span></a> مبارزه&zwnj;ی مسلحانه مردم به درازا کشیده شده است. این امر سایه&zwnj; خطر بی&zwnj;ثباتی عظیمی را بر کل خاورمیانه انداخته و رهبران کشورهای عرب را سخت نگران کرده است. آنها می&zwnj;دانند که ممکن است دامنه اعتراضات مردمی به کشورهای متبوع&zwnj;شان نیز کشیده شود، زیرا هیچ یک از این دولت&zwnj;های عربی نمودی از دمکراسی منسجم نیستند. بهتر است نگاهی اجمالی به موقعیت سیاسی داخلی کشورهای عضو شورای هماهنگی خلیج فارس بیاندازیم:</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>● بحرین</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در این کشور مردم در خیابان&zwnj;ها هستند و به طور روزمره با پلیس در نبردند.<a href="#_edn2" name="_ednref2" title=""><span dir="LTR">[2]</span></a> بحرین در همسایگی عربستان سعودی،کشوری شیعه نشین است که &nbsp;اقلیتی غیر شیعه بر آن حکومت می&zwnj;کند. آزادی در این کشور محدود &nbsp;و میزان سانسور در آن بالاست. مهم&zwnj;ترین نقیصه&zwnj; سیستم حاکم، عدم گردش قدرت است. خاندان آل خلیفه از سال ۱۸۲۰ قدرت را در این کشور در دست دارد و حاضر به واگذاری آن نیست. از بین دو مجلس علیا و سفلی، چهل نماینده&zwnj; &nbsp;اولی به طور کامل توسط شاه بحرین انتخاب می&zwnj;شوند و مردم فقط در انتخاب دومی حق رای دارند. بدیهی است که اگر قیام&zwnj;کنندگان شیعه&zwnj; این کشور موفق به ساقط کردن حکومت آل خلیفه شوند، بحرین به پایگاه شیعیان عربستان سعودی تبدیل می&zwnj;شود تا حکومت آل سعود را به چالشی جدی بطلبند. به همین خاطر حکومت عربستان سعودی به شدت از خاندان آل خلیفه حمایت می&zwnj;کند &nbsp;و نیرو &nbsp;و پشتیبانی کافی در اختیار آن می&zwnj;گذارد تا قیام مردم بحرین را سرکوب کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">بحرین بارها حکومت شیعه&zwnj; ایران را متهم به حمایت از معترضان این کشور کرده است. روزنامه&zwnj; کیهان تهران زیر نظر حسین شریعتمداری، به عنوان بلندگوی بیت رهبری، به طور مستقیم به دفاع از قیام کنندگان بحرینی پرداخته و رژیم&zwnj;های آل سعود و آل خلیفه را به &laquo;جنایت و کشتار&raquo; تظاهر کنندگان متهم بحرینی می&zwnj;کند. به نظر می&zwnj;رسد &nbsp;رژیم ایران رویای این را در سر می&zwnj;پروراند که با سرنگونی رژیم آل خلیفه و استقرار یک حکومت شیعه&zwnj; طرفدار ایران، با یک تیر دو نشان بزند: هم جای پای آمریکایی&zwnj;ها را &nbsp;خالی کند که ناوگان پنجم نیروی دریایی<a href="#_edn3" name="_ednref3" title=""><span dir="LTR">[3]</span></a> خود را در این کشور مستقر ساخته&zwnj;اند و هم بحرین را به مرکزی برای دخالت&zwnj;ورزی در عربستان سعودی تبدیل کند. عربستان هم که از این طرح بدیهی حکومت ایران خبر دارد، با تمام قوا در صدد است به مقابله&zwnj; با آن بپردازد و در این راه از ارسال نیرو و تجهیزات برای حکومت آل خلیفه در بحرین کوتاهی نمی&zwnj;کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>● عربستان سعودی</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">اما وضعیت در خود عربستان هم تعریفی ندارد. در این کشور نیز خفقان و حکومت خودکامه&zwnj; آل سعود جامعه را در بن&zwnj;بستی قرار داده که نیروهای مترقی این کشور را به سوی اعتراض و مقاومت کشانده است. این کشور براساس نظام پادشاهی مطلقه اداره می&zwnj;شود و در آن، <a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AD%D8%B2%D8%A8_%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C" title="حزب سیاسی">حزب سیاسی</a>، پارلمان &nbsp;و&nbsp;<span dir="LTR"><a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA" title="انتخابات"><span dir="RTL">انتخابات</span></a></span>&nbsp;مصداقی ندارد. این کشور منشور حقوق بشر را بر خلاف شریعت اسلام دانسته و آن را قبول ندارد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/arabestan.jpg" style="width: 180px; height: 110px; float: right;" />نزدیک به چهار میلیون نفر از جمعیت ۲۷ میلیونی عربستان را شیعیان تشکیل می&zwnj;دهند؛ هر چند که شمار آنان چندان قابل توجه نیست اما حضور آنها در مناطق نفت&zwnj;خیز عربستان سعودی در قوار، قطیف و احساء از آنها اقلیتی ساخته که با حرکتی استقلال&zwnj;طلبانه می&zwnj;توانند خاندان آل سعود را از درآمد اصلی خویش محروم سازند. این نکته&zwnj;ای است که از نظر سران حکومتی در ایران پنهان نمانده &nbsp;و به همین دلیل نیز پیوسته در تلاش بوده و هستند که با نفوذ میان شیعیان عربستان سعودی راه را برای حرکت&zwnj;های خطرساز در این کشور باز کنند.</p> </blockquote> <p dir="RTL">برای نخستین انتخاباتی که در جهت تعیین شوراهای محلی در این کشور پیش&zwnj;بینی شده است زنان حق رای ندارند. اما نقطه&zwnj; عطف این کشور شاید مطالبات شیعیان ساکن عربستان سعودی باشد. نزدیک به چهار میلیون نفر از جمعیت ۲۷ میلیونی عربستان را شیعیان تشکیل می&zwnj;دهند؛ هر چند که شمار آنان شاید چندان قابل توجه نباشد اما حضور آنها در مناطق نفت&zwnj;خیز عربستان سعودی در قوار، قطیف و احساء از آنها اقلیتی ساخته است که با حرکتی استقلال&zwnj;طلبانه می&zwnj;توانند خاندان آل سعود را از درآمد اصلی خویش محروم سازند. این نکته&zwnj;ای است که از نظر سران حکومتی در ایران پنهان نمانده است و به همین دلیل نیز پیوسته در تلاش بوده و هستند که با نفوذ میان شیعیان عربستان سعودی راه را برای حرکت&zwnj;های خطرساز در این کشور باز کنند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">خاندان آل سعود نسبت به این امر بسیار حساس است و &nbsp;طی سی سال گذشته بارها به طور مستقیم یا غیرمستقیم با حکومت ایران بر سر سیاست&zwnj;های دخالت&zwnj;جویانه&zwnj; آن سر شاخ شده است. به باور خاندان آل سعود رژیم ایران تلاش دارد با بهره&zwnj;برداری از مراسم حج و سایر روش&zwnj;ها و رسانه&zwnj;ها،<a href="#_edn4" name="_ednref4" title=""><span dir="LTR">[4]</span></a> میان شیعیان این کشور نفوذ کرده و &nbsp;آنها را به یک قیام عمومی برای تصرف مناطق نفت&zwnj;خیز این کشور تحریک کند. سرویس&zwnj;های اطلاعاتی این دو کشور به شدت در این رابطه با هم در رقابت و جدال هستند و بارها دست به تهدید یا اقدام علیه یکدیگر زده&zwnj;اند. تبلیغات دستگاه&zwnj;های سخن&zwnj;پراکنی نظام علیه وهابیت پیوسته در حال کار است و شبکه&zwnj;هایی مانند &laquo;سحر&raquo; و &laquo;العالم&raquo; در این مورد بسیار فعال هستند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>● کویت</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در کویت نیز وضعیت سیاسی شکننده است. با وجود درآمدهای کلان و سطح زندگی بالای اکثریت ساکنان این کشور کوچک نفت&zwnj;خیز، خواست دمکراسی در این کشور همچنان باعث نگرانی حکومت موروثی فعلی است. با وجود رشد فرهنگی قابل توجه این کشور، از حیث تعداد رسانه&zwnj;ها و یا شمار افراد تحصیل&zwnj;کرده، کویت فاقد حزب سیاسی و نظام چرخش قدرت است. به همین دلیل نیز از موج دمکراسی&zwnj;خواهی کنونی در خاورمیانه سخت نگران است. خاندان آل صباح پیوسته تلاش کرده &nbsp;که برای خاموش ساختن مطالبات مردم این کشور در زمینه&zwnj; دمکراسی و انتخابات مبتنی بر آزادی احزاب، آنها را با بسته&zwnj;های مالی تشویقی راضی نگه دارد و ساکت سازد.<a href="#_edn5" name="_ednref5" title=""><span dir="LTR">[5]</span></a> با این همه، رشد اینترنت و سایر امکانات ارتباطاتی، دیگر امکان دور نگاه داشتن جامعه&zwnj;ی کویت از یک نظام باز سیاسی را دشوار ساخته است. شاید به همین دلیل نیز حکومت کویت مایل باشد &nbsp;با حاکم ساختن جو نظامی در خلیج فارس و با الهام از ترس مستقر شده پس از تجربه&zwnj; تلخ اشغال این کشور توسط ارتش عراق<a href="#_edn6" name="_ednref6" title=""><span dir="LTR">[6]</span></a>، مردم را از برخورد فعال برای مشارکت سیاسی منحرف سازد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>● عمان</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">عمان در میان کشورهای عربی خلیج فارس از فضای سیاسی بهتری برخوردار است. در سال&zwnj;های اخیر انتخابات آزاد برای مجلس شورا در این کشور برگزار شده و سلطان قابوس، پادشاه این کشور، برخی از آزادی&zwnj;ها را تامین کرده است. حتی چند &nbsp;زن در کابینه&zwnj; عمان حضور دارند. به همین دلیل در حال حاضر در این کشور ناآرامی اجتماعی برای آزادی&zwnj;خواهی و دمکراسی&zwnj;طلبی به طور فعال در جریان نیست. پیشرفت&zwnj;های اقتصادی عمان وضعیت زندگی مردم را بهتر کرده &nbsp;و به نظر می&zwnj;رسد که پس از مرگ سلطان قابوس بن سعید آل سعید و با توجه به این که وی فرزندی ندارد این کشور به سوی سطح بالاتری از چرخش قدرت پیش رود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>● قطر</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">کشور قطر &nbsp;تحت حکومت حامد بن خلیفه به پیشرفت&zwnj;های اقتصادی زیادی دست یافته است و به همین دلیل سطح زندگی ساکنان آن در حد خوبی قرار دارد. این امر بار سیاسی برای طلب اصلاحات و دمکراسی را ضعیف ساخته است و این کشور را به یک کانون تجارتی بزرگ تبدیل کرده است. ثروت&zwnj;های عظیم ناشی از نفت و گاز به این کشور کوچک اجازه داده که در میدان&zwnj;های بزرگی نقش بازی کند. دولت قطر در حال حاضر با تکیه بر امکانات مالی خود یک استراتژی رسانه&zwnj;ای بین&zwnj;المللی فعال<a href="#_edn7" name="_ednref7" title=""><span dir="LTR">[7]</span></a> و هم&zwnj;چنین یک حضور دیپلماتیک قوی در خاورمیانه دارد. به نحوی که می&zwnj;توان حضور غیر مستقیم دولت قطر را در مصر، لیبی، سوریه و حتی در یمن در زمان بروز قیام&zwnj;های اعتراضی ردیابی کرد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL">تقویت نیروهای سنتی، اسلام&zwnj;گرا و حتی در صورت لزوم افراطی، سیاست اصلی مورد حمایت عربستان سعودی و &nbsp;سایر کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس است. آنها ترجیح می&zwnj;دهند که به طور مثال در مصر &laquo;اخوان&zwnj;المسلمین&raquo; در روایت سنتی و درون&zwnj;گرای خویش به قدرت برسد تا یک نیروی سکولار یا چپ و یا دمکرات. این همان خواستی بود که آنان برای لیبی و یمن داشتند و امروز برای سوریه دارند. این حکومت&zwnj;ها سخت نگران نشت فرهنگ دمکراتیک و سرایت حکومت&zwnj; انتخابی در کشورهای خود هستند.</p> </blockquote> <p dir="RTL">همین امر &nbsp;به این کشور ثروتمند امکان داده&nbsp; که به تدریج به عنوان عنصر ی فعال و سرنوشت&zwnj;ساز در عرصه&zwnj; صلح در خاورمیانه نقش آفرینی کند. سیاست خارجی قطر در حمایت از قیام&zwnj;های ضد استبدادی به نوعی حکومت این کشور را در چشم مردم قطر و نیز سایر کشورهای منطقه به عنوان یک طرفدار دمکراسی جلوه&zwnj;گر می&zwnj;سازد، هر چند که این امر با واقعیت سیاسی درونی آن هم&zwnj;خوانی کامل ندارد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>● امارات متحده&zwnj; عربی </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در نهایت باید به موقعیت امارات متحده&zwnj; عربی اشاره کرد که مجموعه&zwnj;ای است از&nbsp;<span dir="LTR"><a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B4%DB%8C%D8%AE%E2%80%8C%D9%86%D8%B4%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA_%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D9%87_%D8%B9%D8%B1%D8%A8%DB%8C" title="شیخ‌نشین‌های امارات متحده عربی"><span dir="RTL">هفت شیخ&zwnj;نشین</span></a></span>&nbsp;کوچک به نام&zwnj;های&nbsp;<span dir="LTR"><a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B8%D8%A8%DB%8C" title="ابوظبی"><span dir="RTL">ابوظبی</span></a></span>، <a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%D8%A8%DB%8C" title="دبی">دبی</a>، <a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D8%AC%D9%87" title="شارجه">شارجه</a>، <a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B9%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%86" title="عجمان">عجمان</a>، <a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87" title="فجیره">فجیره</a>، <a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B1%D8%A7%D8%B3%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%AE%DB%8C%D9%85%D9%87" title="راس‌الخیمه">راس&zwnj;الخیمه</a>&nbsp;و&nbsp;<span dir="LTR"><a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%85%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%86" title="ام‌القوین"><span dir="RTL">ام&zwnj;القوین</span></a></span>. هر یک از این شیخ نشین&zwnj;ها دارای درجه&zwnj;ای از استقلال هستند اما در کل یک حکومت مرکزی بر امور مشترک آنها حکم می&zwnj;راند. در این کشور نیز دمکراسی و گردش قدرت موجود نیست و نقض حقوق بشر و نبود آزادی احزاب از مشخصات این مملکت ثروتمند است که به واسطه&zwnj; ذخایر عظیم نفتی و نقش تجاری خود، تبدیل به یک قطب سرمایه&zwnj;گذاری در منطقه شده است. سانسور و خود سانسوری و نبود انتخابات از شاخص&zwnj;های اصلی این کشور است. &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</p> <p dir="RTL">به دلیل تعداد زیاد مهاجران و توریست&zwnj;ها در امارات، حساسیت دستگاه&zwnj;های امنیتی و انتظامی آن نسبت به خارجی&zwnj;ها و نیز سیاست&zwnj;های ایران در منطقه بسیار بالاست. هر چند که سودآوری عظیم اقتصاد بازاری ایران به امارات اجازه&zwnj; کسب ثروت&zwnj;های عظیم و داشتن فرصت&zwnj;های بی&zwnj;نظیر رشد تجاری را داده است.<a href="#_edn8" name="_ednref8" title=""><span dir="LTR">[8]</span></a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>نگرانی&zwnj;های کشورهای عربی </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">با نگاهی به موقعیت کلی کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس که در بالا آمد در می&zwnj;یابیم که آنها از نوعی موج سرایتی حرکت&zwnj;های آزادی&zwnj;خواهی و دمکراسی&zwnj;طلبی به عنوان گرایش غالب در خاورمیانه نگران هستند و به همین دلیل ترجیح می&zwnj;دهند به طور پیشگیرانه با آن برخورد کنند. اما فاکتورهایی که آنها را نگران کرده &nbsp;و سبب شده در صدد برآیند تا به تشکیل یک یک فرماندهی مشترک برای نیروهای زمینی، هوایی و دریایی خود دست بزنند<a href="#_edn9" name="_ednref9" title=""><span dir="LTR">[9]</span></a> کدام است؟ در این باره باید به چند موضوع اشاره کنیم:</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>۱- آینده ناروشن سوریه</strong>: روابط دولت بعثی سوریه با بسیاری از حکومت&zwnj;های عرب خلیج فارس چندان مطلوب نبود. دوستی و روابط و همکاری میان حکومت&zwnj;های ایران و سوریه نگرانی&zwnj;های خاصی را در سه دهه&zwnj; گذشته نزد کشورهای فوق دامن زده بود. به همین دلیل، سقوط اسد در سوریه به خودی خود امری&zwnj;ست مطلوب. اما این که جایگزین آن کیست شاید مهم&zwnj;تر باشد. آینده&zwnj; سوریه می&zwnj;تواند در جهت&zwnj;های مختلفی حرکت کند که هر کدام از آنها با خود نتایج متفاوتی را برای کشورهای همسایه و مجموعه&zwnj; کشورهای منطقه در بر خواهد داشت. نقطه&zwnj; مثبت موضوع برای دولت&zwnj;های عرب خاورمیانه این است که ایران متحد اصلی و استراتژیک خود را از دست می&zwnj;دهد و تا حد زیادی تنها می&zwnj;شود. جمهوری اسلامی در طول سی و سه سال گذشته با سرمایه&zwnj;گذاری کلان میلیاردی تلاش کرده بود سوریه را به عنوان امتداد سیاسی و نظامی خویش در قلب خاورمیانه داشته باشد. هزینه&zwnj;ای هنگفت که به ناگهان با قیام مردم سوریه به خطر افتاد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/281.jpg" style="width: 180px; height: 135px; float: right;" />کشورهای عربی می&zwnj;دانند که تهاجم اسرائیل به مراکز اتمی ایران و واکنش احتمالی تهران به آن، ورود آمریکا به یک جنگ تمام عیار در خلیج فارس را به دنبال دارد. فراموش نکنیم که تقریبا تمام کشورهای حاشیه&zwnj; جنوبی خلیج فارس به نحوی میزبان نیروهای نظامی آمریکا هستند. بنابراین صرف وجود پایگاه&zwnj;های ارتش آمریکا در این کشورها از آنها هدف&zwnj;های مورد نظر ایران را خواهد ساخت. به این ترتیب پای تمام این کشورها به طور ناخواسته به یک جنگ احتمالی در خلیج فارس کشیده خواهد شد.</p> </blockquote> <p dir="RTL">از روز اول اعتراضات در این کشور حکومت ایران به دولت بشار اسد سفارش اکید کرد که زبان سرکوب را پیش گیرد و در این راه هر چه &nbsp;از دستش بر می&zwnj;آمد انجام داد، از جمله ارسال کارشناس، سلاح و تجهیزات و نیز مشاوره و همیاری مالی و سیاسی. این امر در کنار پشتیبانی آشکار روسیه و نیز حمایت سیاسی چین به رژیم بشار اسد اجازه داد که مقاومت بیشتری به خرج دهد و این، قیام آزادی&zwnj;خواهی مردم سوریه را به سوی نوعی جنگ فرقه&zwnj;ای و سیاسی پیش برد. هر چند که هنوز جمع کثیری از جوانان سوری برای کرامت و آزادی خویش می&zwnj;جنگند تا رژیم اسد را پایین بکشند، اما در کنار آنها نیروهای دیگر سوری و غیر سوری با خواست&zwnj;ها و اهداف متفاوت دیگری به مبارزه مشغول هستند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">کشورهای عربی، از جمله عربستان سعودی و قطر، به طور مستقیم در کشمکش&zwnj;های سوریه درگیر هستند و با حمایت مالی، نظامی و سیاسی، برخی از جناح&zwnj;های خاص را مورد حمایت قرار می&zwnj;دهند. برای آنها مهم است که حکومت آینده&zwnj; سوریه نمادی از یک دمکراسی مردمی نباشد تا بتواند الگوی سایر کشورها قرار گیرد. در این زمینه رقابت آنها با ترکیه برای حفظ نفوذ در سوریه پس از اسد قابل توجه است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</p> <p dir="RTL">این امر، یعنی تقویت نیروهای سنتی، اسلام&zwnj;گرا و حتی در صورت لزوم افراطی، سیاست اصلی مورد حمایت عربستان سعودی و &nbsp;سایر کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس است. آنها ترجیح می&zwnj;دهند که به طور مثال در مصر &laquo;اخوان&zwnj;المسلمین&raquo; در روایت سنتی و درون&zwnj;گرای خویش به قدرت برسد تا یک نیروی سکولار یا چپ و یا دمکرات. این همان خواستی بود که آنان برای لیبی و یمن داشتند و امروز، برای سوریه دارند. این حکومت&zwnj;ها سخت نگران نشت فرهنگ دمکراتیک و سرایت حکومت&zwnj; انتخابی در کشورهای خود هستند و برای مقابله&zwnj; با آن حاضر به سرمایه&zwnj;گذاری&zwnj;های عظیم برای تقویت نیروهای اسلام&zwnj;گرا و چه بسا تحجرگرا<a href="#_edn10" name="_ednref10" title=""><span dir="LTR">[10]</span></a> درمقابل نیروهای چپ، مترقی، ملی گرا و یا دمکرات هستند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">به همین خاطر، شاید این کشورها بی&zwnj;میل نباشند که از حالا خود را آماده مقابله با هرگونه خطر احتمالی ناشی از استقرار دمکراسی&zwnj;های دارای اصالت مردمی در کشورهایی سازند که قیام اعتراضی در آن کلید خورده یا خواهد خورد. چنین فرماندهی مشترکی به آنها اجازه می&zwnj;دهد که بتوانند در صورت بروز قیام&zwnj;های ناگهانی، رادیکال و سرنوشت&zwnj;ساز مردمی، به یاری حکومت&zwnj;های استبدادی همدیگر بشتابند و از یکدیگر به طور عملی حمایت و محافظت کنند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">اما &nbsp;این فرضیه را هم نباید از نظر دور داشت که تشکیل این ستاد فرماندهی مشترک نوعی کسب آمادگی باشد برای برخورد با واکنش احتمالی ایران در آینده&zwnj; نزدیک و در صورت سرنگونی رژیم بشار اسد. پاره&zwnj;ای از تحلیل&zwnj;گران<a href="#_edn11" name="_ednref11" title=""><span dir="LTR">[11]</span></a> بر این باورند که با سقوط اسد در سوریه، جمهوری اسلامی ایران خود را در معرض هجوم دشمنانش تصور خواهد کرد و ممکن است به عنوان واکنشی از سر ترس و ناامیدی، به تحریک&zwnj;ها و یا حتی تحرکات نظامی در منطقه دست بزند. به&zwnj;خصوص آن که در این روزها رژیم ایران با یک مانور نظامی جدید در منطقه&zwnj; خلیج فارس بار دیگر آمادگی خویش در زمینه کنش نظامی در &nbsp;منطقه را افزایش داده است. استفاده از واژه&zwnj; &laquo;جنگ&zwnj;های نامتقارن&raquo; به خوبی گرایش نظامی ایران به سمت ماجراجویی&zwnj;های متعدد برای حرکت&zwnj;های ایذایی نظامی در خلیج فارس را آشکار می&zwnj;سازد، به ویژه تلاش برای بستن تنگه هرمز و ممانعت از صدور نفت کشورهای عربی به بازارهای بین&zwnj;المللی. <a href="#_edn12" name="_ednref12" title=""><span dir="LTR">[12]</span></a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">۲- <strong>موقعیت بی&zwnj;ثباتی در عراق</strong>: پس از خروج نیروهای نظامی آمریکا از این کشور، عراق هنوز رنگ ثبات به خود نگرفته است. برعکس، وضعیت سیاسی این کشور هر روز شکننده&zwnj;تر شده و باید احتمال داد که اعتراضات کنونی مردم عراق علیه دولت مالکی به بروز نوعی از جنگ داخلی در این کشور بیانجامد. دولت&zwnj;های عربی که از شکنندگی وضعیت عراق باخبرند، بر آن هستند تا خود را برای بدترین سناریوها آماده سازند. دخالت&zwnj;ورزی&zwnj; رژیم ایران در این کشور آشکار است و این امر خشم عراقی&zwnj;ها را بر انگیخته است. این بعید نیست که دولت مالکی با مقاومت در مقابل خواسته&zwnj;های برحق جامعه&zwnj; مدنی عراق و احتمالا با پیش گرفتن رویه&zwnj; مشابه اسد<a href="#_edn13" name="_ednref13" title=""><span dir="LTR">[13]</span></a>، یعنی سرکوب و کشتار، راه را برای &laquo;سوریه&zwnj;ای کردن وضعیت عراق&raquo; هموار سازد؛ نوعی از جنگ داخلی که با توجه به گرایش&zwnj;های قوی استقلال طلبانه نزد کردهای شمال عراق می&zwnj;تواند به سرعت به تجزیه&zwnj; کشور و تبدیل آن به سه کشور مستقل: کردستان در شمال، جمهوری سنی نشین عراق در مرکز و در نهایت، جمهوری اسلامی شیعه در جنوب منجر شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</p> <p dir="RTL">در صورت بروز این اتفاق باید اطمینان داشت که رژیم ایران در صدد بر خواهد آمد تا حکومت شیعه جنوب را زیر نفوذ خویش داشته و از همسایگی آن با عربستان و کویت برای دخالت&zwnj;ورزی در آن کشورها بهره برد. این امر را نیز می&zwnj;توانیم به عنوان یکی از فاکتورهای نگرانی آفرین کشورهای شورای همکاری خلیج فارس در نظر بگیریم.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">۳- <strong>حمله نظامی اسرائیل به ایران</strong>: شاید قوی&zwnj;ترین عاملی که دولت&zwnj;های عربی را به سوی نوعی تدارک جمعی برای محافظت از خود سوق داده، خطر هر چه جدی&zwnj;تر شده&zwnj; حمله&zwnj;ی نظامی اسرائیل به تاسیسات اتمی ایران باشد. تا چند روز دیگر انتخابات اسرائیل برگزار می&zwnj;شود و در صورت به قدرت رسیدن دوباره بنیامین نتانیاهو، کاندیدای جناح راست لیکود، باید منتظر اقدام نظامی این کشور در ماه&zwnj;های آینده در ایران باشیم.<a href="#_edn14" name="_ednref14" title=""><span dir="LTR">[14]</span></a> این امر به ویژه زمانی تقویت می&zwnj;شود که چشم&zwnj;اندازی برای مذاکره و سازش رژیم ایران با گروه پنج به اضافه یک و همکاری با آژانس بین&zwnj;المللی انرژی اتمی در هفته&zwnj;ها و ماه&zwnj;های نزدیک آینده موجود نباشد. کشورهای عربی می&zwnj;دانند که تهاجم اسرائیل به مراکز اتمی ایران و واکنش احتمالی تهران به آن، ورود آمریکا به یک جنگ تمام عیار در خلیج فارس را به دنبال دارد.&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL">چشم&zwnj;انداز منطقه در سال ۲۰۱۳ بسیار تیره است: سقوط رژیم اسد در سوریه و تبعات آن بر کشورهای همسایه، رفتار وحشت زده و شاید واکنش عصبی ایران در قبال این موضوع، زیر سوال رفتن آینده دولت مالکی در عراق و به خطر افتادن تمامیت ارضی و وحدت ملی این کشور که می&zwnj;تواند منجر به تجزیه&zwnj; عراق و تشکیل سه کشور مستقل شود و در نهایت، احتمال حمله&zwnj; نظامی اسرائیل به تاسیسات اتمی ایران و آغاز یک جنگ تمام عیار منطقه&zwnj;ای در خلیج فارس، از جمله احتمال&zwnj;های قوی و در حال تقویت در خاورمیانه هستند.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</p> </blockquote> <p dir="RTL">فراموش نکنیم که تقریبا تمام کشورهای حاشیه&zwnj; جنوبی خلیج فارس به نحوی میزبان نیروهای نظامی آمریکا هستند. بنابراین صرف وجود پایگاه&zwnj;های ارتش آمریکا در این کشورها از آنها هدف&zwnj;های مورد نظر ایران را خواهد ساخت. به این ترتیب پای تمام این کشورها به طور ناخواسته به یک جنگ احتمالی در خلیج فارس کشیده خواهد شد. شاید این برای تدارک چنین سناریوی محتملی است که این کشورهای عربی ترجیح داده&zwnj;اند به نوعی فرماندهی مشترک برای اقدام دفاعی از خود روی آورند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">۴- <strong>قدرت طلبی اسرائیل در منطقه</strong> : در دور دست&zwnj;تر و در ورای خطر نظامی جمهوری اسلامی، نباید نوعی نگرانی این کشورها از زیاده طلبی&zwnj;های استراتژیک اسرائیل را نیز از نظر دور داشت. کشورهای عربی شاهدند که چگونه دولت دست راستی اسرائیل با گسترش شهرک&zwnj;های یهودی&zwnj;نشین در سرزمین&zwnj;های اشغالی کوچک&zwnj;ترین شانسی برای صلح و تشکیل یک کشور مستقل فلسطینی را از بین برده و به تدریج سناریو &nbsp;یک کنفدراسیون مشترک اردنی- فلسطینی را مطرح می&zwnj;کند. امری که به معنای نفی حق فلسطینی&zwnj;ها برای داشتن کشور مستقل و ضمیمه سازی آنها به کشور اردن است. بدیهی است که اگر اسرائیل احساس کند از حیث نظامی با قدرت قابل توجهی مواجه نیست، برای اجرای این طرح تردید نخواهد کرد و هر گونه مقاومت سیاسی و قانونی را نیز در هم خواهد شکست. پس از آن هم اسرائیل می&zwnj;تواند چنین کاری را در بلندی&zwnj;ها جولان در حق سوریه ویران شده یا صحرای سینا در قبال مصر دچار بی&zwnj;ثباتی انجام دهد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">شاید همین احتمال است که محمد مرسی، رئیس جمهور مصر را به این فکر انداخته که به کشورهای اسلامی پیشنهاد تشکیل نوعی &laquo;ناتوی عربی&raquo; را بدهد. وی هم چنین وعده داد که &laquo; مصر در ماه فوریه آینده میزبان نشست سازمان همکاری اسلامی خواهد بود و قاهره پیام شفافی را در این نشست ارسال خواهد کرد که کسی حق ندارد هیچ یک از کشورهای منطقه را تهدید کند<span dir="LTR">.</span>&raquo;<a href="#_edn15" name="_ednref15" title=""><span dir="LTR">[15]</span></a> این می&zwnj;تواند پیام آشکاری باشد برای ایران، اسرائیل و حتی آمریکا. این که آیا کشورهای عربی بتوانند در کسب یک موضع مستقل به آن میزان از تفاهم و همکاری برسند که پیام قاطع و مشترکی را به هر سه این قدرت&zwnj;ها &nbsp;بفرستند، موضوعی است که باید دید. اما در این شکی نیست که احساس خطر مشترک می&zwnj;تواند نوعی اشتراک نظری و عملی میان آنها پدید آورد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>نتیجه&zwnj;گیری </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">با افزایش تشنج&zwnj;های منطقه&zwnj;ای و بی&zwnj;ثباتی جهانی، کشورهای عربی که از حیث نظامی قدرت زیادی ندارند، برآنند تا با روی هم گذاشتن توان عملی و تسلیحاتی خویش و قرار دادن آنها زیر یک فرماندهی مشترک زمینی، هوایی و دریایی، به یک قدرت واحد و قابل توجه نظامی مبدل شوند. چشم&zwnj;انداز منطقه در سال ۲۰۱۳ بسیار تیره است: سقوط رژیم اسد در سوریه و تبعات آن بر کشورهای همسایه، رفتار وحشت زده و شاید واکنش عصبی ایران در قبال این موضوع، زیر سوال رفتن آینده دولت مالکی در عراق و به خطر افتادن تمامیت ارضی و وحدت ملی این کشور که می&zwnj;تواند منجر به تجزیه&zwnj; عراق و تشکیل سه کشور مستقل شود و در نهایت، احتمال حمله&zwnj; نظامی اسرائیل به تاسیسات اتمی ایران و آغاز یک جنگ تمام عیار منطقه&zwnj;ای در خلیج فارس، از جمله احتمال&zwnj;های قوی و در حال تقویت در خاورمیانه هستند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">اما باید رفتار کشورهای عربی برای نزدیک شدن به هم را در چارچوب تحولات بین&zwnj;المللی نیز در نظر گرفت که فراتر از خلیج فارس و حتی خاورمیانه است. به طور مثال چشم&zwnj;انداز ظهور ابرقدرت&zwnj;های اقتصادی و نظامی جدید در شرق آسیا و به هم ریخته شدن معادله قوا در سطح آسیا که خلیج فارس را به عنوان منبع اصلی انرژی جهان در بر می&zwnj;گیرد. &nbsp;این موضوعی است که بررسی آن به فرصتی دیگر نیاز دارد. آن چه مهم است این که در تمام این سناریوها یک کشور بیشتر از همه درگیر است و به این واسطه شاید بتوان گفت بسیاری از معادلات در خلیج فارس و خاورمیانه در جهت تعیین تکلیف آینده&zwnj; آن رقم خواهد خورد و آن هم کشوری نیست جز ایران. سال ۲۰۱۳ می&zwnj;تواند سال تعیین تکلیف رژیم ایران باشد، به یک سوی یا به سوی دیگر.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>پانویس&zwnj;ها:</strong></p> <div> <br clear="all" /> <hr align="left" size="1" width="33%" /> <div id="edn1"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref1" name="_edn1" title=""><span dir="LTR">[1]</span></a> این حساسیت را به ویژه باید در همسایگی این کشور با ترکیه از یک سو و با اسرائیل از سوی دیگر دانست. نقش ایران، روسیه و حمایت چین نیز در این میان از اهمیت خاصی برخوردار است.</p> </div> <div id="edn2"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref2" name="_edn2" title=""><span dir="LTR">[2]</span></a> برای برخی اطلاعات پیرامون خیزش مردم بحرین و تلاش&zwnj;های دولت آن کشور در جهت خاموش ساختن آن نگاه کنید به این <a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AE%DB%8C%D8%B2%D8%B4_%D8%A8%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%86">لینک</a>.</p> </div> <div id="edn3"> <p><a href="#_ednref3" name="_edn3" title="">[3]</a> United States Fifth Fleet&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</p> </div> <div id="edn4"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref4" name="_edn4" title=""><span dir="LTR">[4]</span></a> به طور مثال نگاه کنید به این <a href="http://www.peykeiran.com/Content.aspx?ID=53811">لینک</a>.</p> </div> <div id="edn5"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref5" name="_edn5" title="">^{<span dir="LTR">^[5]</span>}</a> در بحرین نیز <a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A8%D9%86_%D8%B9%DB%8C%D8%B3%DB%8C_%D8%A2%D9%84%E2%80%8C%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%81%D9%87%E2%80%8C" title="حمد بن عیسی آل‌خلیفه‌">حمد بن عیسی آل&zwnj;خلیفه&zwnj;</a>، پادشاه&nbsp;<span dir="LTR"><a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A8%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%86" title="بحرین"><span dir="RTL">بحرین</span></a></span>، یک هفته پیش از تظاهرات پیش&zwnj;بینی شده مخالفان، با ظاهرشدن در تلویزیون دولتی بحرین، اعلام کرد که به هر خانواده بحرینی، مبلغ ۱۰۰۰&nbsp;<span dir="LTR"><a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%B1_%D8%A8%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%86" title="دینار بحرین"><span dir="RTL">دینار بحرین</span></a></span>، برابر با ۲۶۵۰&nbsp;<span dir="LTR"><a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%D9%84%D8%A7%D8%B1_%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7" title="دلار آمریکا"><span dir="RTL">دلار آمریکا</span></a></span>، پول پرداخت خواهد کرد<span dir="LTR">.</span> <a href="https://mail.google.com/mail/?tab=wm#inboxhttp://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AE%DB%8C%D8%B2%D8%B4_%D8%A8%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%86">منبع</a>.</p> </div> <div id="edn6"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref6" name="_edn6" title=""><span dir="LTR">[6]</span></a> این کشور در سال 1990 توسط ارتش عراق و به فرمان صدام حسین مورد تصرف قرار گرفت که منجر به جنگ اول خلیج فارس شد.</p> </div> <div id="edn7"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref7" name="_edn7" title=""><span dir="LTR">[7]</span></a> به طور مثال می توان به نقش فعال تلویزیون &laquo;الجزیره&raquo; در اطلاع رسانی و تا حدی جهت دهی به افکار بین المللی در رابطه با قیام&zwnj;های معروف به بهار عربی خاورمیانه و شمال آفریقا اشاره کرد.</p> </div> <div id="edn8"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref8" name="_edn8" title=""><span dir="LTR">[8]</span></a> نقش فعال امارات متحده&zwnj;ی عربی در تامین نفت مشتریان سابق ایران و نیز شرکت این کشور در اعمال تحریم&zwnj;ها به خوبی حکایت از سیاست&zwnj;های ضد رژیم جمهوری اسلامی در حکومت این کشور دارد.</p> </div> <div id="edn9"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref9" name="_edn9" title=""><span dir="LTR">[9]</span></a> درباره&zwnj;ی این فرماندهی مشترک نگاه کنید به این <a href="http://www.persian.rfi.fr/%D8%AA%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D9%84-%D8%B3%D8%B1%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87%DB%8C-%D9%85%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DA%A9-20121226/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86">منبع</a>.</p> </div> <div id="edn10"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref10" name="_edn10" title=""><span dir="LTR">[10]</span></a> مانند نیروهای سلفی- وهابی مورد حمایت عربستان سعودی</p> </div> <div id="edn11"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref11" name="_edn11" title=""><span dir="LTR">[11]</span></a> به طور مثال نگاه کنید به این تحلیل منتشر شده در <a href="http://www.guardian.co.uk/world/2013/jan/01/iran-another-year-on-volcano">روزنامه ی گاردین</a></p> </div> <div id="edn12"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref12" name="_edn12" title=""><span dir="LTR">[12]</span></a> برای اطلاع از جزییات این رزمایش در تنگه&zwnj;ی هرمز نگاه کنید به این <a href="http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2012/12/121219_l23_hormuz_strait_iran_vahidi.shtml">لینک</a></p> </div> <div id="edn13"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref13" name="_edn13" title=""><span dir="LTR">[13]</span></a> رفتار سرکوبگرانه&zwnj;ای که المالکی می تواند تحت تاثیر سفارش&zwnj;های رژیم ایران در پیش بگیرد.</p> </div> <div id="edn14"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref14" name="_edn14" title=""><span dir="LTR">[14]</span></a> نگاه کنید به تحلیل و اشاره&zwnj;ی <a href="http://www.nytimes.com/2012/12/26/world/middleeast/iran-says-hackers-targeted-power-plant-and-culture-ministry.html?_r=0">نیویورک تایمز</a> در این باره.</p> </div> <div id="edn15"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref15" name="_edn15" title=""><span dir="LTR">[15]</span></a> <a href="http://www.tabnak.ir/fa/news/295161/%D9%BE%DB%8C%D8%B4%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D9%84-%D9%86%D8%A7%D8%AA%D9%88%DB%8C-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%DB%8C">منبع</a></p> </div> </div> <p>&nbsp;</p> https://archive.radiozamaneh.com/politics/2013/01/07/23338#comments آل سعود آل صباح امارات خاورمیانه خلیج فارس شیعیان قطر لیکود مالکی ناتوی عربی نتانیاهو وهابیت کورش عرفانی گوی سیاست Mon, 07 Jan 2013 14:41:54 +0000 politics 23338 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/politics/2013/01/01/23143 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/politics/2013/01/01/23143" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> کورش عرفانی </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="460" height="276" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/mahmood.jpg?1357534231" /> </div> </div> </div> <p dir="RTL">کورش عرفانی - به مرور زمان و با بالاگرفتن اختلافات میان نیروهای درون حاکمیت جمهوری اسلامی، جایگاه علی خامنه&zwnj;ای هر چه بیشتر دستمایه&zwnj; کشمکش&zwnj;های طرفین قرار گرفته است. به نظر می&zwnj;رسد که رقیبان سیاسی وی را با هدف&zwnj;های متفاوت در نزاع&zwnj;های روزانه خود به رخ می&zwnj;کشند. این دلیل وزن و اهمیت خامنه&zwnj;ای است یا ناشی از تضعیف و دستاویز شدن او؟</p> <!--break--><!--break--><p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">آیا باز شدن پای خامنه&zwnj;ای در این یا آن جدال سیاسی آن هم به آسانی، برای اعتبار و موقعیت ویژه&zwnj;ی وی، به عنوان رهبر نظام مفید است یا مضر؟ چرا خامنه&zwnj;ای به این درجه از بی&zwnj;اعتباری رسیده است؟ نوشتار حاضر به ارائه&zwnj;ی برخی پاسخ&zwnj;ها در این باره می&zwnj;پردازد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>جایگاه رهبر درنظام&zwnj;های استبدادی </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">از آن جا که نظام&zwnj;های استبدادی بر نفی اراده&zwnj;ی جمع استوارند، یک نفر تبلور فردی این خودکامگی می&zwnj;شود، هر چند که تبلور خودکامگی هرگز در جنایت و سرکوب تنها نیست، اما سیستم حول محور شخص وی می&zwnj;چرخد. به همین خاطر، این فرد نقش اصلی و بنیادین دارد و دوام سیستم در گرو بقای اوست. در اینجا بقا دو معنا دارد، یکی فیزیکی و دیگری اعتبار و وجهه. یک دیکتاتور برای بقای دیکتاتوری ساخته و پرداخته&zwnj;ی خویش باید زنده باشد و آن هم در شکل معتبر و هراس&zwnj;آفرین خویش. وجود صدام در بقای استبداد حاکم بر عراق یا معمر قذافی برای بقای خودکامه&zwnj;سالاری وی لیبی ضروری بود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">بر این اساس برای دیکتاتورها بسیار مهم است که اعتبار و آبروی خویش را حفظ کنند تا زیردستان، بی&zwnj;منطقی و زورگویی را از آنها، به واسطه&zwnj;ی ترس یا منافع، بپذیرند و اراده&zwnj;ی بی&zwnj;حساب و کتاب و ضد عقلانی او را ادامه دهند. اهمیت فرد به ویژه زمانی مطرح می&zwnj;شود که شکل&zwnj;بندی ساختار استبدادی بر اساس حضور فعال خود حاکم مستبد طراحی شده باشد؛ یعنی وزن شخص در نظام بالا، و وجه ساختاری یا فرافردی آن کم اهمیت باشد. بعضی از دیکتاتوری&zwnj;ها با مرگ یا بی&zwnj;آبرویی دیکتاتور فرو می&zwnj;پاشند و شانس بازتولید خود را ندارند. به طور مثال در رومانی، نیکلای چائوشسکو، به دلیل شخصی کردن سیستم حکومتی، به محض از دست دادن اعتبار فردی خویش با سقوط حاکمیت خود و حتی از دست دادن جان خویش مواجه شد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این در حالی است که برخی دیگر از نظام&zwnj;های استبدادی به دلیل ساختن یک &laquo;سیستم&raquo;، موفق به بازتولید خویش می&zwnj;شوند؛ فارغ از آن که فرد سازنده&zwnj;ی نظام در راس آن باشد یا نباشد. نمونه&zwnj;ی کره&zwnj;ی شمالی از این دست است. نظام استبدادی حاکم بر این کشور هم اینک در دست نوه&zwnj;ی سازنده&zwnj;ی آن &laquo;کیم ایل سونگ&raquo;<a href="#_edn1" name="_ednref1" title=""><span dir="LTR">[i]</span></a> است، اما همچنان کار می&zwnj;کند. زیرا اینک دیگر سیستم به کسی نیاز دارد که قوانین ساختاری و قواعد بازی آن را رعایت کند و بس، نه این که از خود هنر خاصی نشان دهد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>نمونه جمهوری اسلامی </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">نظام جمهوری اسلامی ترکیبی از این دو است. از یک سو وجه فردی حاکم بر مدیریت نظام بسیار بالاست و از طرف دیگر قدرت به تمامی در دست یک نفر متمرکز نیست. باید روشن ساخت که نظام&zwnj;های استبدادی دو نوع هستند:خودکامگی فردی یا تک&zwnj;سالاری<a href="#_edn2" name="_ednref2" title=""><span dir="LTR">[ii]</span></a> و خودکامگی گروهی یا اقلیت&zwnj;سالاری<a href="#_edn3" name="_ednref3" title=""><span dir="LTR">[iii]</span></a>. رژیم کنونی ایران رخلاف ظاهر خود، تک&zwnj;سالاری نیست. هر چقدر که می&zwnj;شد این صفت را، باز هم با رعایت برخی احتیاط&zwnj;های روش&zwnj;شناختی، برای سیستم حاکم بر ایران در زمان خمینی بجا فرض کرد، پس از مرگ وی، به سوی نوعی اقلیت&zwnj;سالاری رفتیم<a href="#_edn4" name="_ednref4" title=""><span dir="LTR">[iv]</span></a>. قدرت تا حدی پخش شد. حذف پست نخست وزیری از ساختار سیاسی و &nbsp;انتقال قدرت اجرایی وی به مقام ریاست جمهوری، که تا آن زمان<a href="#_edn5" name="_ednref5" title=""><span dir="LTR">[v]</span></a> بیشتر قدرتی تشریفاتی بود، سبب شد که جایگاه ریاست جمهوری برای خود وزن و اعتبار بیابد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/sepah_kh.jpg" style="width: 180px; height: 139px; float: right;" />شاید اگر خامنه&zwnj;ای قدری تجربه&zwnj; یا دانش تاریخی می&zwnj;داشت، می&zwnj;دانست که در هیچ کجای تاریخ تکیه&zwnj;ی بیش از حد مستبدین به نظامی&zwnj;ها آینده خوشی نداشته است، بخصوص وقتی نظامی&zwnj;ها به رقابت با سایر مراکز و مدعیان قدرت کشیده می&zwnj;شوند. سپاه به تدریج به اختاپوسی تبدیل شد که برای مهار آن نیرویی باقی نماند. در سال ۱۳۸۴ سپاه با ورود علنی به عرصه&zwnj; سیاست، رئیس جمهور نظام را نیز تعیین کرد که مورد تایید خامنه&zwnj;ای قرار گرفت. اما احمدی&zwnj;نژاد که قرار بود نقش پادوی سیاسی دفتر رهبری را در درون قوه&zwnj; مجریه بازی کند، به تدریج خط مستقلی را بنا کرد.</p> </blockquote> <p dir="RTL">علی خامنه&zwnj;ای پیش از این تغییرات و در دوران ریاست جمهوری خویش<a href="#_edn6" name="_ednref6" title=""><span dir="LTR">[vi]</span></a> قدرت چندانی نداشت و به همین خاطر، شاید زمانی که در سال ۱۳۶۸ به رهبری نظام انتخاب شد، نداشتن اختیاراتی همسان خمینی در این موضع را، تا حدی عادی می&zwnj;پنداشت. از برخی از اختیارات ولی فقیه در این زمان کاسته شد. خامنه&zwnj;ای اما با روش خاص خود و بر مبنای جاه طلبی&zwnj;های شخصی خویش، به تدریج بسیاری از اختیارات را به این مقام بازگرداند و از همه مهم&zwnj;تر، با نفوذ و شبکه&zwnj;سازی و روش&zwnj;هایی که، به واسطه جنبه&zwnj;ی فراقانونی خویش، خصلت مافیایی می&zwnj;یافت، توانست جایگاهی رفیع، مهم و حساس برای خود دست و پا کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">او بار دیگر مقام ولایت فقیه را به درجه&zwnj;ی بالایی از اختیارات و نفوذ و قدرت بازگرداند. اما برای چنین کاری خامنه&zwnj;ای، که فاقد وجاهت فقهی و حتی سیاسی احراز جایگاه &nbsp;ولی&zwnj;فقیه بود، مجبورشد از یاری برخی نهادها برخوردار شود. او به سپاه متوسل شد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>سپاه شریک ولی&zwnj;فقیه </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">سپاه که در آن زمان از جنگ هشت ساله با عراق فارغ شده بود، نیرویی بود حیران و سرگردان. می&zwnj;توانست به یک نیروی متعارف نظامی تبدیل شود و حتی مثل &laquo;کمیته&zwnj;های انقلاب اسلامی&raquo; - که در نیروی انتظامی ادغام شدند -، در ارتش ادغام شود. اما قرعه&zwnj;ی فال قدرت&zwnj;طلبی علی خامنه&zwnj;ای به نام سپاه زده شد. وی از موقعیت خویش به عنوان فرماندهی کل قوا بهره برد و با عزل و نصب سپاهیان وفادار به خویش در پست&zwnj;های حساس فرماندهی، حلقه&zwnj;ای از یاران نزدیک خویش را در راس این نیرو قرار داد. هم&zwnj;زمان وی دست سپاه را برای ورود تدریجی به حوزه&zwnj;های اقتصادی، امنیتی، اطلاعاتی، فرهنگی و در نهایت سیاسی باز کرد. منظور خامنه&zwnj;ای از این استراتژی، ایجاد یک ساختار موازی با ساختار دولت بود که بتواند هر زمان که لازم می&zwnj;داند اختیارات قوه&zwnj;ی مجریه را، بدون نیاز به درگیر ساختن خویش با مجراهای قانونی، دور بزند و آن&zwnj;چه را در جهت منافع خویش است، به دست آورد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>استراتژی دردسرساز </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">شاید اگر خامنه&zwnj;ای قدری تجربه&zwnj; یا دانش تاریخی می&zwnj;داشت، می&zwnj;دانست که در هیچ کجای تاریخ تکیه&zwnj;ی بیش از حد مستبدین به نظامی&zwnj;ها آینده خوشی نداشته است، بخصوص وقتی نظامی&zwnj;ها به رقابت با سایر مراکز و مدعیان قدرت کشیده می&zwnj;شوند. سپاه به تدریج به اختاپوسی تبدیل شد که برای مهار آن نیرویی باقی نماند. در سال ۱۳۸۴ سپاه با ورود علنی به عرصه&zwnj;ی سیاست، رئیس جمهور نظام را نیز تعیین کرد که مورد تایید خامنه&zwnj;ای قرار گرفت. اما احمدی&zwnj;نژاد که قرار بود نقش پادوی سیاسی دفتر رهبری را در درون قوه&zwnj;ی مجریه&zwnj;ی بازی کند، به تدریج خط مستقلی را بنا کرد. باند وی، با تکیه بر ثروت بیکران و قدرت عظیم اجرایی در اختیار خود، به یک مافیا تبدیل شد. سپاه برای آن که نشان ندهد دخالتش در سیاست تا چه حد خطا و مشکل ساز بوده است حاضر به انکار وی نشد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در سال ۱۳۸۸ این احمدی&zwnj;نژاد بود که با یک کودتای انتخاباتی بازی بی&zwnj;قاعده&zwnj; خویش را به کل نظام، که شامل رهبری و &nbsp;سپاه بود، دیکته کرد. هم سپاه از او حمایت کرد هم رهبری، زیرا در غیر این صورت این اصلاح&zwnj;طلبان بودند که به قدرت باز می&zwnj;گشتند و این در حالی بود که هر دو &ndash; ولی فقیه و سپاه - تلاش زیادی کرده بودند که اصلاح&zwnj;طلبان را از صحنه&zwnj;ی قدرت کنار بگذارند. به این ترتیب، دست پرورده&zwnj;ی سپاه و مطیع رهبری به رقیب جدیدی تبدیل شده است که کنترل آن بدون به جای گذاشتن خسارات زیاد برای کل نظام غیرقابل تصور است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>جایگاه خامنه&zwnj;ای زیر سئوال </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">شرایط سیاسی کشور با این حساب پا به موقعیتی گذاشته است که می&zwnj;توان آن را به این شکل صورت&zwnj;بندی کرد: مدعیان قدرت زیاد، امکان توزیع قدرت کم. به عبارت دیگر جریان جدیدی می&zwnj;خواهد برای نخستین بار، حتی پس از پایان ماموریت خویش و به&zwnj;خلاف قاعده، در حریم قدرت باقی بماند. این در حالی است که تاکنون این حریم، توسط سه نیروی عمده تصرف شده بود و نیروهای دیگر به عنوان عاملان اجرایی (رئیس جمهور، نخست وزیر، وزیر، معاونان وزیر و نمایندگان مجلس) می&zwnj;آمدند و بعد هم می&zwnj;رفتند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">صحن اصلی قدرت به وسیله&zwnj;ی سه نیروی اساسی روحانیت (ولی&zwnj;فقیه)، سپاه و بازاری&zwnj;ها حفظ و نگهداری می&zwnj;شد. این بار اما &laquo;کارگزاران&raquo;، که احمدی&zwnj;نژاد و یارانش باشند، نمی&zwnj;خواهند مانند تیم رفسنجانی و خاتمی، جایگاه خویش را در ساختار قدرت ترک کنند و جای خود را به &laquo;خدمتگزاران&raquo; بعدی واگذار کنند. آنها برآنند که بمانند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/ahmadinezhad1.jpg" style="width: 180px; height: 120px; float: right;" />عقب نشینی&zwnj;های پیاپی و مستمر خامنه&zwnj;ای در مقابل احمدی&zwnj;نژاد جای تردید نمی&zwnj;گذارد که وی در برابر این فرد یا گروه او نقطه&zwnj; ضعفی دارد که باید &quot;رهبر&quot; را نگران و وحشت&zwnj;زده کند. دلیل نخست می&zwnj;تواند خودمداری خامنه&zwnj;ای باشد که نمی&zwnj;خواهد بگوید بر روی اسب چموشی شرط&zwnj;بندی کرده است که اینک در پایان مسابقه، به خود او لگد می&zwnj;زند. گمانه&zwnj; بعدی این است که اقدام خامنه&zwnj;ای برای خلع پیش از موعد احمدی&zwnj;نژاد می&zwnj;تواند یک بحران سیاسی تمام عیار برای نظام فراهم کند. یعنی واکنش سخت و غیرقابل محاسبه&zwnj;ی این جریان را به دنبال داشته باشد.</p> </blockquote> <p dir="RTL">باند احمدی&zwnj;نژاد برای باقی ماندن نیاز دارد که به چیزی چنگ زند. استراتژی این گروه اینک دوسویه است: از یکسو سود &zwnj;بردن از موضوع افزایش پنج برابری یارانه&zwnj;ها برای داشتن یک عقبه&zwnj;ی اجتماعی و از سوی دیگر، آویزان کردن خود را به دستگاه رهبری. مورد اول قرار است &nbsp;جایگاه احمدی&zwnj;نژاد و آدم&zwnj;هایش را در میان جامعه تثبیت کند تا بتواند وارد رقابت انتخاباتی شود و مورد دوم قرار است جایگاه آنها را در درون هرم قدرت حفظ کند که مبادا با روش&zwnj;هایی مانند استیضاح، سلب صلاحیت یا پرونده&zwnj;ی قضایی از بهشت قدرت بیرون رانده شوند. برای همین نیز احمدی&zwnj;نژاد و اطرافیانش شروع کرده&zwnj;اند به خرج کردن جدی خامنه&zwnj;ای در مقابل رقبا و منتقدان خود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>خدشه اعتبار ولی فقیه </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">هجوم برای سودجستن از سابقه&zwnj;ی پشتیبانی خامنه&zwnj;ای از احمدی&zwnj;نژاد ابعادی گسترده به خود گرفته است. در یک اقدام مستقیم و بی&zwnj;تعارف که نشانه&zwnj;ی بارزی از سوء استفاده دارد، غلامحسین الهام، از چهره&zwnj;های شاخص جریان احمدی&zwnj;نژاد گفت:&laquo; مقام معظم رهبری از همه دولت&zwnj;های مستقر طی ۲۰ سال گذشته، حمايت اجرايی داشته&zwnj;اند، اما دولت&zwnj;های نهم و دهم، تنها دولتی بودند که از حمايت گفتمانی رهبر انديشمند انقلاب بهره&zwnj;مند شده&zwnj;اند.&raquo;<a href="#_edn7" name="_ednref7" title=""><span dir="LTR">[vii]</span></a> حمایت گفتمانی کدی است برای پشتیبانی بی&zwnj;قید و شرط و داوطلبانه. وی سپس برای محکم&zwnj;کاری و رفع هرگونه شبهه در این باره که رهبری با دولت روابطی تنگاتنگ دارد از مخالفان دولت احمدی&zwnj;نژاد خواست که &laquo;به جای القای گزاره مردود حاکميت دوگانه، اجازه دهند کشور از فرصت&zwnj;های بدیعی که گفتمان احمدی&zwnj;نژاد در سطح داخلی و جهانی ایجاد کرده و مکررا مورد تائيد مقام عظمای ولايت نيز بوده است، برای گذر از شرايط سخت کنونی حداکثر بهرم را ببرد&raquo;<span dir="LTR">.<a href="#_edn8" name="_ednref8" title="">[viii]</a></span></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">آیا زبانی صریح&zwnj;تر از این لازم بود تا بگوید رهبری از جان و دل کارهای این دولت را تایید کرده است و حالا هم می&zwnj;کند و اگر قرار باشد که یار نزدیک احمدی&zwnj;نژاد، یعنی مشایی جایگزین وی شود، باز هم تایید خواهد کرد؟</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">گروه احمدی&zwnj;نژاد از یکسو هیزم خامنه&zwnj;ای را زیر دیگ عملکرد &laquo;درخشان&raquo; دولت وی می&zwnj;گذارد و از سوی دیگر تقصیرهای مربوط به امور منفی را، در آستانه&zwnj;ی انتخابات سال ۱۳۹۲، به گردن ولی فقیه می&zwnj;اندازد. سردار احمدی مقدم، فرمانده&zwnj;ی نیروی انتظامی کشور، در یک مصاحبه با کیهان &laquo; تایید کرد که میرحسین موسوی و مهدی کروبی... به خواسته آیت&zwnj;الله خامنه&zwnj;ای در حصر خانگی به&zwnj; سر می&zwnj;برند&raquo;.<a href="#_edn9" name="_ednref9" title=""><span dir="LTR">[ix]</span></a> این در واقع پیامی است از طرف دولت &ndash; بشنوید احمدی&zwnj;نژاد و مشایی &ndash; برای طرفداران اصلاح&zwnj;طلبان و در آستانه&zwnj;ی انتخابات، که ما در حصر شخصیت&zwnj;های مورد علاقه&zwnj;ی شما نقشی نداشته&zwnj;ایم، اگر می&zwnj;خواهید بدانید که کار که بوده است نظری به بیت رهبری داشته باشید.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">به این صورت می&zwnj;بینیم که پرداخت هزینه&zwnj;ی عملکردهای غلط و درست خود از جیب رهبری یک سنت متداول شده است. پای او را به میان می&zwnj;کشند تا آن چه را که خود کرده&zwnj;اند و اینک می&zwnj;تواند مورد استفاده&zwnj;ی طرف مقابل برای انتقاد و سرزنش و حمله باشد، پشت دیوار تاییدات سابق رهبری پنهان سازند. اما به راستی چرا خامنه&zwnj;ای تا این حد باید در مقابل جریان احمدی&zwnj;نژاد و بهره&zwnj;برداری آشکار سیاسی و مافیایی وی از اعتبار خود، منفعل برخورد کند؟ چرا باید پرونده&zwnj;ی معاون رئیس جمهور، محمدرضا رحیمی را که به طور محرزی به عنوان کلاهبردار شناخته شده بود، متوقف کند؟ چرا ولی&zwnj;فقیه باید موضوع سوال مجلس از احمدی&zwnj;نژاد را، علی&zwnj;رغم تعداد قابل توجه امضاء نمایندگان متوقف سازد؟ چرا احمدی&zwnj;نژاد می&zwnj;تواند مشاور مطبوعاتی خود، جوانفکر را از زندان بیرون بکشد؟</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>دلایل پشت پرده&zwnj; ضعف ولی&zwnj;فقیه </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">عقب نشینی&zwnj;های پیاپی و مستمر خامنه&zwnj;ای در مقابل احمدی&zwnj;نژاد جای تردید نمی&zwnj;گذارد که وی در برابر این فرد یا گروه او نقطه&zwnj; ضعفی دارد که باید &quot;رهبر&quot; را نگران و وحشت&zwnj;زده کند. اما این چه می&zwnj;تواند باشد؟ در این مورد می&zwnj;توان به گمانه&zwnj;زنی پرداخت.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">دلیل نخست می&zwnj;تواند خودمداری و خودپرستی خامنه&zwnj;ای باشد که نمی&zwnj;خواهد بگوید بر روی اسب چموشی شرط&zwnj;بندی کرده است که اینک در پایان مسابقه، به خود او لگد می&zwnj;زند. یعنی نمی&zwnj;خواهد مجبور به اعتراف به شکست در انتخاب خویش و اشتباه در تایید عملکرد احمدی&zwnj;نژاد در سال&zwnj;های اول خود شود. وی ترجیح می&zwnj;دهد که احمدی&zwnj;نژاد تا پایان دوره&zwnj;ی ریاست جمهوری خود بماند و پس از آن به تسویه&zwnj;ی حسابی بی&zwnj;مانند با او و اطرافیان دردسرساز وی بپردازد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">برای خامنه&zwnj;ای به پایین کشیدن احمدی&zwnj;نژاد از پست ریاست جمهوری کاری&zwnj; است شدنی اما بسیار پرهزینه. مجلس آماده&zwnj;ی استیضاح و خلع وی هست، اما این اعتبار سیاسی و قدرت تشخیص خامنه&zwnj;ای را سخت زیر سوال می&zwnj;برد. بر اساس این فرضیه&zwnj;، خامنه&zwnj;ای با وجود عدم رضایت شدید از عملکرد احمدی&zwnj;نژاد نمی&zwnj;خواهد با خلع وی از ریاست جمهوری، خود را به بحران مشروعیت سیاسی و ضعف رهبری دچار سازد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/masha.jpg" style="width: 180px; height: 114px; float: right;" />نقش و جایگاه &laquo;والا&raquo; معرفی شده&zwnj; خامنه&zwnj;ای دستخوش ضربات جدی شده و دیگر آن شکوه و عظمت &laquo;مقام عظما&raquo; مطرح نیست. خامنه&zwnj;ای به دستگیره&zwnj;ی سیاسی این یا آن باند قدرت&zwnj;طلب تبدیل شده و هر کس از اعتبار او &nbsp;به عنوان سپر دفاع از خویش بهره می&zwnj;گیرد. در این میان، جریان احمدی&zwnj;نژاد به&zwnj;نحو بی&zwnj;رحمانه&zwnj;ای سر مقام رهبری را در عزا و عروسی خویش می&zwnj;برد تا نشان دهد که آن چه امروز احمدی&zwnj;نژاد درو می&zwnj;کند حاصل چیزی است که خامنه&zwnj;ای از سال ۱۳۸۴ کاشته است.</p> </blockquote> <p dir="RTL">گمانه&zwnj;ی بعدی این است که اقدام خامنه&zwnj;ای برای خلع پیش از موعد احمدی&zwnj;نژاد می&zwnj;تواند یک بحران سیاسی تمام عیار برای نظام فراهم کند. یعنی واکنش سخت و غیرقابل محاسبه&zwnj;ی این جریان را به دنبال داشته باشد. واکنشی که می&zwnj;تواند حتی تا مرز یک برخورد تمام عیار با کلیت نظام از جانب نیروهای وفادار به احمدی&zwnj;نژاد بیانجامد. این موقعیت می&zwnj;تواند شرایط را برای برخورد نیروهای شبه نظامی رقبا فراهم سازد و جمهوری اسلامی را در معرض یک کودتا، یا حتی کشور را در صورت انشعابی درون نیروهای نطامی، در آستانه&zwnj;ی یک جنگ داخلی قرار دهد. به همین دلیل خامنه&zwnj;ای در این مورد سخت مردد است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">و سرانجام، فرضیه&zwnj; سوم که این روزها بسیار قوت گرفته، بر این مبناست که احمدی&zwnj;نژاد و گروه &nbsp;او اسناد و مدارک بسیاری از فساد خامنه&zwnj;ای و اطرافیان وی را در اختیار دارند. کلمه&zwnj;ی فساد نیز در حال گسترش و شاید تا حدی تدقیق معنای خود است و بحث هم بر سر سوء استفاده&zwnj; از قدرت و بهره&zwnj;وری بیش از حد از امکانات دولتی و ثروت&zwnj;های عمومی است و هم بر سر پاره&zwnj;ای از نکات اخلاقی که می&zwnj;تواند جنبه&zwnj;های &ndash; شاید بتوان با احتیاط گفت &ndash; &quot;ناموسی&quot; و آبروریزی&zwnj;های ناشی از آن را داشته باشد. تشخیص این که احمدی&zwnj;نژاد چه سند یا مقوله&zwnj;ی از خلاف&zwnj;کاری&zwnj;های خامنه&zwnj;ای در اختیار دارد بسیار مشکل است اما بنا به دفعات عقب&zwnj;نشینی&zwnj; و میزان ضربه&zwnj;ای که هر بار به اعتبار وی وارد شده است، می&zwnj;توان حدس زد که آن&zwnj;چه باند رئیس جمهور نظام در اختیار دارد باید از وخامت و جدیت خاصی برخوردار باشد که این گونه ولی&zwnj;فقیه را منفعل و دست بسته کرده است<a href="#_edn10" name="_ednref10" title=""><span dir="LTR">[x]</span></a>.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">از آن جا که در حال حاضر ابعاد غارت و ارتشاء و وام&zwnj;های بازنگشته و سایر حیف و میل&zwnj;های مالی از حد تصور و درک عامه&zwnj;ی مردم خارج شده است، باید این احتمال را داد که نگرانی خامنه&zwnj;ای نباید از این گونه افشاگری&zwnj;ها مادی باشد. در این&zwnj; صورت، این سناریوی &laquo;فساد اخلاقی&raquo; و ابعاد جنجال&zwnj;آفرین و فاجعه&zwnj;ساز آن است که برجسته&zwnj;تر می&zwnj;شود. به عبارت دیگر، چیزهایی باید در زندگی خصوصی خامنه&zwnj;ای باشد که او برای افشاء نشدن آن حاضر است تا مرز تسلیم در مقابل یاغی&zwnj;ترین عناصر درون حکومتی در طول سی سال گذشته پیش رود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>فراوانی شایعات</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در این مورد بیشتر باید به شایعات و اقوال اشاره کرد. سال گذشته بود که خبرهایی منتشر شد مبنی بر کارگذاری دستگاه&zwnj;های شنود در بیت رهبری توسط اسفندیار رحیم مشایی.<a href="#_edn11" name="_ednref11" title=""><span dir="LTR">[xi]</span></a> روشن نیست که این این خبر صحت داشته است یا خیر&nbsp; اما تهدیدهای احمدی&zwnj;نژاد برای افشاء &laquo;چیزهایی که مردم باید بدانند&raquo; در مجلس &nbsp;یا قاطعیت رحیم مشایی، مبنی بر حضور حتمی در انتخابات آینده&zwnj;ی ریاست جمهوری و اطمینان از این که صلاحیت وی حتی اگر توسط شورای نگهبان رد شود با دخالت رهبری مورد تایید قرار خواهد گرفت، همگی، راه را برای تقویت این فرض باز می&zwnj;کنند که آنها اسنادی از ولی&zwnj;فقیه دارند که او ترجیح می&zwnj;دهد هزینه&zwnj;ای تا این حد سنگین برای مسکوت گذاشتن آنها بپردازد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">سنگینی این بها سبب شده است که ذهن&zwnj;ها هر چه بیشتر از سوء استفاده&zwnj;ی سیاسی و اقتصادی و مالی و امتیازگیری، که امروزه امری طبیعی برای یک نظام مبتنی بر نابرابری و چپاول مادی محسوب می&zwnj;شود، به سوی &laquo;فساد اخلاقی خامنه&zwnj;ای در مراودات شخصی&raquo; معطوف شود. احتمالی که به سرعت در حال قوت گرفتن است و چه بسا در هفته&zwnj;های آینده از طریق افشای زمزمه&zwnj;های اولیه آن تقویت نیز شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>چالش سیاست و آبرو</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">نقش و جایگاه &laquo;والا&raquo; معرفی شده&zwnj; خامنه&zwnj;ای دستخوش ضربات جدی شده است. دیگر آن شکوه و عظمت &laquo;مقام عظما&raquo; مطرح نیست. خامنه&zwnj;ای به حربه و دستگیره&zwnj;ی سیاسی این یا آن باند قدرت&zwnj;طلب تبدیل شده است و هر کس برای ضربه&zwnj;گیری در مقابل حملات رقیب، از اعتبار او &nbsp;به عنوان سپر دفاع از خویش بهره می&zwnj;گیرد. در حالی که انتظار می&zwnj;رفت و همچنان می&zwnj;رود که ولی&zwnj;فقیه نظام در مقابل چنین سوءاستفاده&zwnj;های فاحشی از خود واکنش نشان دهد، می&zwnj;بینیم که سکوت پیشه کرده و برخوردی منفعل و استیصالی داشته و دارد. در این میان، جریان احمدی&zwnj;نژاد به&zwnj;نحو بی&zwnj;رحمانه&zwnj;ای سر مقام رهبری را در عزا و عروسی خویش می&zwnj;برد تا نشان دهد که آن چه امروز احمدی&zwnj;نژاد درو می&zwnj;کند حاصل چیزی است که خامنه&zwnj;ای از سال ۱۳۸۴ کاشته است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">گمانه&zwnj;زنی&zwnj;ها پیرامون دلایل سکوت و انفعال رهبری و در پیوند با تاثیر افشاگری&zwnj;های احتمالی در میان صفوف رهروان وی فراوان است، ولی به نظر می&zwnj;رسد که دلایل سیاسی و عادی، توضیح چندان رضایت بخشی برای این منظور نباشد. موضوعاتی مانند سوء استفاده&zwnj;ی مالی به طور مثال نمی&zwnj;تواند امروز برانگیزاننده احساس خاصی در بین باورمندان به قداست رهبری باشد<a href="#_edn12" name="_ednref12" title=""><span dir="LTR">[xii]</span></a>. این در حالی است که خصلت مقدس برای خامنه&zwnj;ای شاید یگانه سرمایه&zwnj;ی واقعی او در مقابل سپاه پاسداران جاه&zwnj;طلب و کمابیش مستقل از وی و یک رئیس جمهور سرکش و قدرت&zwnj;طلب باشد. پس، حفظ این باورمندان برای خامنه&zwnj;ای در نبرد سختی که می&zwnj;تواند در آینده&zwnj;ای نزدیک با بسیاری از مدعیان بالاترین سطوح قدرت داشته باشد لازم و حیاتی است. بنابراین آن چه خامنه&zwnj;ای را سخت به وحشت انداخته است باید افشای چیزهایی باشد که می&zwnj;تواند تصویر &laquo;مافوق بشری&raquo; و &laquo;معصومیت برانگیز&raquo; وی را نزد این بخش از مریدانش به شدت مخدوش کند. اما این چیست؟</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>نتیجه&zwnj;گیری</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;جنجال&zwnj;آفرینی منجر به مرگ سیاسی رهبر نظام، چه می&zwnj;تواند باشد جز افشاگری در مورد فساد اخلاقی شخصی که برای یاران و مریدان وی سخت غیرقابل تصور است، غیرقابل تصور تا زمانی که باج&zwnj;گیران وی، ناامید از کسب تایید رهبری برای باقی ماندن در سطوح بالای هرم قدرت، به افشای آن مورد یا موارد خاص و &nbsp;رسواکننده اقدام کنند. این سناریوی فرضی این پرسش نهایی را در پایان پیش می&zwnj;کشد که آیا فضاحت مدارک و مواردی که باند احمدی&zwnj;نژاد از فساد اخلاقی احتمالی خامنه&zwnj;ای می&zwnj;توانند رو کنند آن قدر فجیع هست که بتواند، در صورت در کار بودن انتخابات،<a href="#_edn13" name="_ednref13" title=""><span dir="LTR">[xiii]</span></a> دستیابی یکی از چهره&zwnj;های مورد تنفر وی &ndash; یعنی اسفندیار رحیم مشایی &ndash; را به مقام ریاست جمهوری و آن هم با حمایت ضمنی و تسلیم پشت پرده&zwnj;ی خامنه&zwnj;ای، در خرداد ۱۳۹۲ تضمین کند؟</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>پانویس&zwnj;ها:</strong></p> <div> <br clear="all" /> <hr align="left" size="1" width="33%" /> <div id="edn1"> <p dir="ltr"><a href="#_ednref1" name="_edn1" title="">[i]</a> <a href="http://en.wikipedia.org/wiki/Kim_Il-sung" title="Kim Il-sung">Kim Il-sung</a> (1912&ndash;1994)</p> </div> <div dir="ltr" id="edn2"> <p><a href="#_ednref2" name="_edn2" title="">[ii]</a> Autocracy</p> </div> <div id="edn3"> <p dir="ltr"><a href="#_ednref3" name="_edn3" title="">[iii]</a> Oligarchy</p> </div> <div id="edn4"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref4" name="_edn4" title=""><span dir="LTR">[iv]</span></a> اقلیتی متشکل از روحانیون، بزرگ بازاریان، سیاست پیشگان مذهبی حاضر در ساختار قدرت و به تدریج رده&zwnj;های عالی سپاه و نیز طبقه&zwnj;ی ثروتمند بخش خصوصی.</p> </div> <div id="edn5"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref5" name="_edn5" title=""><span dir="LTR">[v]</span></a> منظور تا زمان مرگ خمینی در سال ۱۳۶۸ خورشیدی و به دنبال آن تغییر قانون اساسی بود.</p> </div> <div id="edn6"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref6" name="_edn6" title=""><span dir="LTR">[vi]</span></a> وی بین سال&zwnj;های ۱۳۶۰ تا ۱۳۶۸ در پست ریاست جمهوری بود که فاقد قدرت واقعی تصمیم گیری یا اجرایی محسوب می&zwnj;شد.</p> </div> <div id="edn7"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref7" name="_edn7" title=""><span dir="LTR">[vii]</span></a> منبع: سایت <a href="http://www.akharinnews.com/jahate-etela/item/41035-%D8%A7%D9%84%D9%87%D8%A7%D9%85-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%B9-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D9%88%DA%98%D9%87-%D8%B3%D9%82%D9%88%D8%B7-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%D9%8A%25">آخرین نیوز</a></p> </div> <div id="edn8"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref8" name="_edn8" title=""><span dir="LTR">[viii]</span></a> همان</p> </div> <div id="edn9"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref9" name="_edn9" title=""><span dir="LTR">[ix]</span></a> منبع: <a href="http://www.radiofarda.com/content/f9-ahmadimoghaddam-mousavi-karoubi-khamenei/24808132.html">سایت رادیو فردا</a></p> </div> <div id="edn10"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref10" name="_edn10" title=""><span dir="LTR">[x]</span></a> برای پرهیز از افراط در کلام از به کارگیری واژه &laquo;ذلیل&raquo; خودداری کردیم و قضاوت را به خوانندگان و آینده سپرده ایم.</p> </div> <div id="edn11"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref11" name="_edn11" title=""><span dir="LTR">[xi]</span></a> به عنوان نمونه نگاه کنید به &laquo;<a href="http://www.teribon.ir/archives/49441/%D8%B3%D9%88%D9%BE%D8%B1%D8%AA%D9%88%D9%87%D9%85-%D8%B6%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D9%86%D8%B5%D8%A8-%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1.html">تریبون مستضعفین</a>&raquo;</p> </div> <div id="edn12"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref12" name="_edn12" title=""><span dir="LTR">[xii]</span></a> هر چند که در باره شمار این افراد و عمق باور آنها به قداست خامنه&zwnj;ای نباید به هیچ عنوان اغراق کرد.</p> </div> <div id="edn13"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref13" name="_edn13" title=""><span dir="LTR">[xiii]</span></a> <a href="http://radiozamaneh.com/politics/2012/12/04/22265">در تدارک انتخاباتی که شاید برگزار نشود</a>- کورش عرفانی</p> </div> </div> <p>&nbsp;</p> https://archive.radiozamaneh.com/politics/2013/01/01/23143#comments احمدی‌نژاد جنگ قدرت خامنه‌ای خودکامگی سپاه مشایی موسوی ولی فقیه کروبی کورش عرفانی گوی سیاست Tue, 01 Jan 2013 18:32:53 +0000 politics 23143 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/politics/2012/12/26/23006 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/politics/2012/12/26/23006" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-sartitr"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> نگاهی به ابعاد چندگانه کشتار در فضای اجتماعی </div> </div> </div> <div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> کورش عرفانی </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="640" height="360" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/waffen.jpg?1356803033" /> </div> </div> </div> <p dir="RTL">کورش عرفانی &ndash; کشتار دانش آموزان و معلمان دبستان ساندی هوک در ایالت کتتیکت در روز ۱۴ دسامبر ۲۰۱۲ باردیگر موضوع مالکیت سلاح نزد مردم آمریکا را به موضوعی مهم در افکار و عرصه عمومی این کشور تبدیل کرد. به همین خاطر گروهی از سیاستمداران و رسانه&zwnj;ها خواهان تشدید قوانین مربوط به مالکیت سلاح در آمریکا شده&zwnj;اند.</p> <!--break--><!--break--><p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">باراک اوباما با اعمال این محدودیت&zwnj;ها موافق است، اما به عنوان رئیس جمهور این کشور باید به گرایش و قدرت عظیم کسانی نیز توجه کند که می&zwnj;خواهند این حق برای آمریکایی&zwnj;ها محفوظ بماند. به&zwnj; راستی در ایالات متحده چه می&zwnj;گذرد؟ آیا دارا بودن سلاح توسط شهروندان یک حق بدیهی است یا منافع و مسائل دیگری در پشت پرده پنهان است؟ نوشتار حاضر به بررسی پاسخ&zwnj;هایی برای این سوالات می&zwnj;پردازد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>سابقه&zwnj; حمل و نگهداری سلاح درآمریکا </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">تاریخ آمریکا تاریخ تصرف و جنگ و کشتار است. سلاح نه به سان موضوعی فرعی که به عنوان یک پدیده&zwnj; تاریخ&zwnj;ساز در این قاره مطرح بوده است. این برتری سلاح و استفاده از اسب بود که به کریستف کلمب و یارانش اجازه داد علی&zwnj;رغم شمار کم خود، تعداد کثیر بومیان آمریکا را به زیر سلطه بکشند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">بعدها که ماجراجویان اروپایی در صدد &nbsp;تسخیر قاره&zwnj; آمریکا برآمدند، با برتری تسلیحاتی خود بر سرخ&zwnj;پوستان غلبه کردند. تمام قدرت&zwnj;های استعماری چون اسپانیایی&zwnj;ها، فرانسوی&zwnj;ها و انگلیسی&zwnj;ها نیز&nbsp; که به آمریکا رسیدند، به همین ترتیب جای پای خود را محکم کردند. پس از آن نیز آمریکایی&zwnj;ها استقلال خود از انگلیسی&zwnj;ها را به واسطه&zwnj; رواج سلاح و امکان پیشبرد مبارزه&zwnj;مسلحانه به دست آوردند. بعدها برای دفاع از آزادی و یا برده&zwnj;داری، باز هم این فراوانی تسلیحات بود که سبب شد یک جنگ داخلی بی&zwnj;مانند در این قاره با دستکم ۷۵۰ هزار کشته روی دهد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">پس از آن نیز بحث سلاح در ایالات متحده&zwnj;آمریکا در منشور حقوق اساسی ثبت شد. متمم دوم این منشور که در ۱۵ دسامبر ۱۷۹۱ به تصویب رسید، اجازه نگهداری و حمل سلاح را به مردم آمریکا می&zwnj;دهد. این متمم که بخشی از &laquo;منشور حقوق ایالات متحده&zwnj; آمریکا&raquo; شناخته می&zwnj;شود می&zwnj;گوید:&laquo; داشتن یک نیروی منظم شبه&zwnj;نظامی مردمی که برای امنیت یک کشور آزاد ضروری است، و حق مردم برای حمل و نگهداری اسلحه محترم شمرده می&zwnj;شود&raquo;.&nbsp;هدف این متمم در آن زمان که دمکراسی هنوز تجربه&zwnj; تاریخ را با خود نداشت، جلوگیری از استقرار حکومت&zwnj;های استبدادی در کشور &nbsp;بود&nbsp; تا بدین&zwnj;وسیله دست مردم &nbsp;برای مقابله&zwnj;مسلحانه با حکومت مرکزی، در صورت تصمیم به اعمال استبداد، باز باشد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>واقعیتی متحول و پیچیده</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">موضوع سلاح در آمریکا دو جنبه دارد که سخت به هم گره خورده&zwnj;اند و تفکیک آنها برای درک بهتر ابعاد موضوع لازم است. از یک&zwnj;سو حق مردم آمریکا برای دفاع از خویش در مقابل هرگونه ستم&zwnj;گری و زیاده&zwnj;روی حکومتی توام با زور، و از طرف دیگر پیچیدگی&zwnj;های ناشی از این حق. حق قانونی، آمریکایی&zwnj;ها را نسبت به هر گونه ایجاد محدودیت، نظارت سنگین و کنترل دولتی بر این اختیار حساس می&zwnj;&zwnj;&zwnj;کند و &nbsp;در عین حال بسیاری از شهروندان آمریکایی متقاعد شده&zwnj;ا&zwnj;ندکه برای تامین امنیت اجتماعی خود نسبت به این حق با تساهل برخورد کنند.</p> <blockquote><p dir="RTL">آمریکا پس از چهار کشور برزیل، کلمبیا، مکزیک و ونزوئلا، بالاترین تلفات ناشی از تیراندازی را به نسبت هر هزار نفر در جمعیت خود دارد. ایالات متحده&zwnj;آمریکا به عنوان یک کشور پیشرفته&zwnj; صنعتی در بسیاری از زمینه&zwnj;ها از حیث استانداردهای حفظ امنیت شهروندان با هیچ یک از این کشورها قابل مقایسه نیست، اما می&zwnj;بینیم که سنت آزاد بودن حمل سلاح توسط شهروندان سبب شده که این کشور از این نظر در ردیف برخی کشورهای فقیر دیگر مانند کلمبیا قرار گیرد.</p> </blockquote> <p dir="RTL">قانون حق مالکیت سلاح در طول تاریخ مورد دفاع سرسختانه&zwnj; بخشی از جامعه&zwnj; آمریکا بوده است و به همین دلیل کمتر حکومتی به خود اجازه داده است که در آن دست ببرد. آخرین بار این دولت بیل کلینتون رئیس جمهور دمکرات آمریکا بود که در سال ۱۹۹۴ محدودیت&zwnj;هایی در این باره اعمال کرد. ده سال بعد دولت جرج بوش جمهوریخواه این قانون را تمدید نکرد و آن محدودیت&zwnj;ها نیز در سال ۲۰۰۴ برداشته شدند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">اینک و در سایه&zwnj; شوکی که پس از کشتار ۲۶ نفر در مدرسه&zwnj;ای در کنتیکت آمریکا به جامعه وارد شد، حکومت فرصت مناسبی یافته تا با حمایت افکار عمومی پاره&zwnj;ای مقررات تشدید کنترل در این باره را وضع و اعمال کند. باراک اوباما به معاون خود، جوزف بایدن ماموریت داده است تا با تشکیل یک کارگروه، ظرف یک ماه آینده قانونی را پیشنهاد دهد که بتواند به تشدید مقررات و افزایش محدودیت&zwnj;ها بر دسترسی و مالکیت شهروندان بر سلاح&zwnj;های کشنده منجر شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">رئیس جمهور آمریکا که می&zwnj;داند اینک با مخالفت اکثریت آمریکایی&zwnj;ها روبرو نخواهد شد، بر آن است تا قانون فدرال ممنوعیت مالکیت سلاح&zwnj;های تهاجمی را مجددا برقرار سازد و از این طریق مانع از فروش مسلسل&zwnj;های خودکار، خشاب&zwnj;های با ظرفیت بالا و بستن راه&zwnj;های فرار از قوانین مربوط به خریداری اسلحه شود. اوباما خطاب به کنگره گفته است: &laquo;اگر تنها یک کار از عهده ما برآید تا بتوانیم از بروز این رخدادها جلوگیری کنیم، وظیفه همه ماست تا آن را امتحان کنیم.&raquo;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>زیر سوال رفتن یک واقعیت غیرعادی</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">به این ترتیب ممکن است طرفداران آزادی دسترسی به سلاح و نیز لابی&zwnj;های آنها در ماه&zwnj;های آینده شاهد یک نوع تهاجم قانونی از سوی قانونگذاران یا حکومت و با پشتیبانی افکار عمومی در آمریکا شوند. تهاجمی که این بار شاید باز برای ده تا بیست سال ضربه&zwnj;ای جدی به بازار گرم اسلحه در آمریکا وارد کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">قرار است سناتور دمکرات &laquo;دایان فاینستاین&raquo;، از مخالفان شناخنه شده&zwnj; حمل و نگهداری آزادانه سلاح، در نخستین روزهای سال ۲۰۱۳ میلادی طرحی را برای افزایش محدودیت بر مالکیت سلاح به کنگره&zwnj;آمریکا ارائه دهد. باراک اوباما رئیس جمهور از وزن قانونی و سیاسی خود برای تصویب این پیشنهاد و اجرایی شدن آن حمایت خواهد کرد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">آمریکا پس از چهار کشور برزیل، کلمبیا، مکزیک و ونزوئلا، بالاترین تلفات ناشی از تیراندازی را به نسبت هر هزار نفر در جمعیت خود دارد. ایالات متحده&zwnj;آمریکا به عنوان یک کشور پیشرفته&zwnj; صنعتی در بسیاری از زمینه&zwnj;ها از حیث استانداردهای حفظ امنیت شهروندان با هیچ یک از این کشورها قابل مقایسه نیست، اما می&zwnj;بینیم که سنت آزاد بودن حمل سلاح توسط شهروندان سبب شده که این کشور از این نظر در ردیف برخی کشورهای فقیر دیگر مانند کلمبیا قرار گیرد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/nra.jpg" style="width: 180px; height: 125px; float: right;" />وقتی قتل&zwnj;های ناشی از تیراندازی در اماکن عمومی مانند سینما یا مدارس پیش می&zwnj;آید، سیاست انجمن ملی سلاح به طور معمول آن است که چند وقتی سر خود را پایین بگیرد تا موج اعتراضات و خشم مردم کاهش یابد. آنها می&zwnj;دانند که باید نور پایین حرکت کنند تا زیاد در معرض دید همگان نباشند و&nbsp; زمانی که هیجان و خشم فرونشست، آرام آرام، کار &laquo;فشار&raquo; را از پشت پرده روی قانونگذاران پیش برند تا مبادا، به واسطه&zwnj; رویداد ناگواری که پیش آمده است، قانون و مقررات محدودکننده&zwnj;ای برای فعالیت&zwnj;های مربوط به تولید، فروش، نگهداری و یا استفاده&zwnj; از سلاح وضع شود.</p> </blockquote> <p dir="RTL">به همین دلیل می&zwnj;توان نوعی ناهمخوانی میان سطح رشد اقتصادی و توسعه&zwnj; اجتماعی آمریکا از یکسو و میزان حوادث ناشی از دسترسی آزاد به سلاح از سوی دیگر دید. در بسیاری از فروشگاه&zwnj;های بزرگ آمریکا در کنار خواربار و لباس و اسباب بازی، انواع سلاح&zwnj; نیز به فروش می&zwnj;رسد. بسیاری از فروشگاه&zwnj;های ورزشی به این کار می&zwnj;پردازند و بر روی وبسایت&zwnj;های فروش اسلحه می&zwnj;توان انواع تفنگ&zwnj;ها و مسلسل&zwnj;ها را یافت. هر فردی که به سن بلوغ رسیده باشد، می&zwnj;تواند با داشتن یک کارت شناسایی که سن، محل سکونت و پس زمینه&zwnj; او را بررسی می&zwnj;کند، هر سلاحی را که برای فروش مجاز است خریداری کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>دفاع نهادینه از حق مالکیت سلاح </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در آمریکا انجمن ملی اسلحه (ان آر ای)<a href="#_edn1" name="_ednref1" title=""><span dir="LTR">[i]</span></a> به شدت از حق مالکیت و نگهداری سلاح دفاع می&zwnj;کند. این انجمن که به عنوان یک سازمان غیر انتفاعی فعالیت می&zwnj;کند، وظیفه خود را دفاع از متمم دوم منشور حقوق ایالات متحده&zwnj; آمریکا و نیز ترویج مالکیت سلاح&zwnj;های گرم، تیراندازی، امنیت، شکار و حق دفاع از خود می&zwnj;داند. این انجمن از حیث مالی قدرتمند است و فعالیت&zwnj;های سازمان یافته و گسترده&zwnj;ای در سراسر آمریکا در تشویق و ترویج استفاده از سلاح و نیز آموزش و افزایش امنیت به کار گیری آن دارد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این انجمن دارای یک گروه لابی&zwnj;گری به نام &laquo;موسسه فعالیت قانون&zwnj;گذاری&raquo;<a href="#_edn2" name="_ednref2" title=""><span dir="LTR">[ii]</span></a> است که در حمایت از فعالیت &laquo;انجمن ملی اسلحه&raquo; نزد سیاستمداران آمریکایی و به ویژه نزد جمهوریخواهان بسیار کوشاست. &laquo;انجمن ملی اسلحه&raquo; پول کلانی را برای به قدرت رساندن کسانی خرج می&zwnj;کند که با متمم دوم قانون اساسی موافقند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;به عنوان نمونه، در انتخابات سال ۲۰۰۸ این گروه ۱۰ میلیون دلار هزینه کرد تا کاندیدای جمهوریخواه &laquo;مک کین&raquo; در مقابل باراک اوباما از حزب دمکرات به قدرت برسد. در سال ۲۰۱۱ وقتی اوباما از&nbsp; آنها دعوت کرد تا به پای میز مذاکره بیایند این انجمن پیشنهاد را رد کرد. &laquo;واین لاپیر&raquo; مدیر عامل انجمن در پاسخ این دعوت رئیس جمهور گفت: &laquo;چرا من یا انجمن باید به مذاکره با کسانی بپردازیم که عمر خود را صرف از بین بردن متمم دوم منشور حقوق ایالات متحده کرده&zwnj;اند.&raquo;<a href="#_edn3" name="_ednref3" title=""><span dir="LTR">[iii]</span></a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">برای درک قدرت این انجمن کافیست بدانیم که تاکنون هشت رئیس جمهور آمریکا خود عضو آن بوده&zwnj;اند. رونالد ریگان و جرج بوش پسر دو نفر از آنها هستند. از سال ۱۹۸۰ بود که این انجمن به طور علنی به عرصه&zwnj; سیاست پا گذاشت و به اعلام حمایت از یک کاندیدا اقدام کرد: رونالد ریگان عاشق هفت&zwnj;تیرکشی در مقابل جیمی کارتر، کاندیدای کشاورزمآب دمکرات.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">گناه جیمی کارتر آن بود که در دور نخست ریاست جمهوری خود &nbsp;فردی به شدت طرفدار کنترل سلاح را به سمت قاضی فدرال منصوب کرد &nbsp;و حامی ممنوعیت شکار در بیش از ۱۶۰ هزار کیلومتر مربع از &nbsp;آلاسکا بود. هر کجا که قانونگذاران بخواهند قوانین محدود کننده&zwnj;ای در مورد سلاح &nbsp;در سطح ایالتی یا ملی بگذرانند، این انجمن وارد معرکه می&zwnj;شود و با به کارگیری وکلایی زبده که تخصص&zwnj;شان قانون اساسی است، سعی در جلوگیری از تصویب این قوانین می&zwnj;کند.&nbsp; این گروه، در صورت تصویب چنین قوانینی، مانند نمونه&zwnj;ای که در &zwnj; واشنگتن دی سی روی داد، آن را به دادگاه می&zwnj;کشانند تا با اثبات تناقض قانون تصویب شده با قانون اساسی آن را از درجه اعتبار ساقط کنند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>پنهان&zwnj;کاری فکرشده </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">وقتی قتل&zwnj;های ناشی از تیراندازی در اماکن عمومی مانند سینما یا مدارس پیش می&zwnj;آید، سیاست انجمن ملی سلاح به طور معمول آن است که چند وقتی سر خود را پایین بگیرد تا موج اعتراضات و خشم مردم کاهش یابد. آنها می&zwnj;دانند که باید نور پایین حرکت کنند تا زیاد در معرض دید همگان نباشند و&nbsp; زمانی که هیجان و خشم فرونشست، آرام آرام، کار &laquo;فشار&raquo; را از پشت پرده روی قانونگذاران پیش برند تا مبادا، به واسطه&zwnj; رویداد ناگواری که پیش آمده است، قانون و مقررات محدودکننده&zwnj;ای برای فعالیت&zwnj;های مربوط به تولید، فروش، نگهداری و یا استفاده&zwnj; از سلاح وضع شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL">می&zwnj;توان نوعی ناهمخوانی میان سطح رشد اقتصادی و توسعه&zwnj; اجتماعی آمریکا از یکسو و میزان حوادث ناشی از دسترسی آزاد به سلاح از سوی دیگر دید. در بسیاری از فروشگاه&zwnj;های بزرگ آمریکا در کنار خواربار و لباس و اسباب بازی، انواع سلاح&zwnj; نیز به فروش می&zwnj;رسد. بسیاری از فروشگاه&zwnj;های ورزشی به این کار می&zwnj;پردازند و بر روی وبسایت&zwnj;های فروش اسلحه می&zwnj;توان انواع تفنگ&zwnj;ها و مسلسل&zwnj;ها را یافت.&nbsp; هر فردی که به سن بلوغ رسیده باشد، می&zwnj;تواند &nbsp;با داشتن یک کارت شناسایی که سن، محل سکونت و پس زمینه&zwnj; او را بررسی می&zwnj;کند، هر سلاحی را که برای فروش مجاز است خریداری کند.</p> </blockquote> <p dir="RTL">&nbsp;این بار نیز این انجمن، پس از کشتار ۲۶ نفره&zwnj; اخیر، کوشید فتیله حضور خود را پایین بکشد. صفحه&zwnj; فیسبوک انجمن از دسترس خارج شد و چیز تازه&zwnj;ای از آنها روی توئیتر منتشر نشد. اما به راستی شرایط برای روسای این انجمن، در جهت توجیه آن چه گذشت، آسان نبود. افکار عمومی منتظر بود بداند که موضع آنها در این زمینه چیست.&nbsp; به همین دلیل وقتی که سخنگوی این انجمن در کنفرانس مطبوعاتی ظاهر شد، عده&zwnj;ای برای اعتراض به کارکرد آن، پلاکاردهایی را در جلسه نشان دادند که شعار &laquo;انجمن ملی سلاح بچه&zwnj;ها را می&zwnj;کشد<a href="#_edn4" name="_ednref4" title=""><span dir="LTR">[iv]</span></a>&raquo; روی آن نوشته شده بود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">انجمن ملی سلاح این بار گفت که برای جلوگیری از تکرار چنین حوادثی با قانونگذاران همکاری می&zwnj;کند. اما پیشنهاد دیگری از جانب سخنگوی انجمن نشان داد که آنها ترجیح می&zwnj;دهند باز هم بیشتر فضای جامعه&zwnj;آمریکا را به سوی اسلحه&zwnj;کشی و مسلح&zwnj;شدن بکشانند. آنها پیشنهاد دادند که کنگره&zwnj; آمریکا هر چه سریع&zwnj;تر بودجه&zwnj;ای تصویب کند که بر اساس آن در هر مدرسه&zwnj; یک پلیس مسلح مستقر شود تا در صورت بروز حوادث مشابه، با فرد مهاجم برخورد کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این پیشنهاد با دو مشکل عمده روبروست: اول این که فضای مدارس را که باید آموزشی و تربیتی باشد، به شدت امنیتی می&zwnj;کند و این می&zwnj;تواند آثار روانی بدی بر دانش آموزان داشته باشد. دیگر این که، هزینه&zwnj; هر پلیس مسلح در مدارس بالغ بر هشتاد هزار دلار در سال خواهد بود که برای ایالت&zwnj;ها می&zwnj;تواند وزنه&zwnj;ای کمرشکن در بودجه&zwnj;های ضعیف کنونی باشد. در &laquo;برنامه ملی سپر مدارس&raquo;<a href="#_edn5" name="_ednref5" title=""><span dir="LTR">[v]</span></a> این انجمن پیشنهاد می&zwnj;دهد که حتما یک محافظ مسلح جزیی از&nbsp; تیم &nbsp;مسئولان هر مدرسه باشد که قادرند در شرایط خطرناک عمل کنند. این اقدام را برخی از مدارس پیش از این عملی کرده بودند، بدون آن که به نتیجه&zwnj; درخشانی دست یابند.<a href="#_edn6" name="_ednref6" title=""><span dir="LTR">[vi]</span></a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;<strong>صنعت پرسود کشتار </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در آمریکا تولید و فروش سلاح یک تجارت پرسود است. هر سال نزدیک به ۲۰۰ شرکت آمریکایی چیزی در حدود ۲.۲۵ میلیون سلاح را تولید وبه بازار اسلحه عرضه می&zwnj;کنند و از این بابت تجارتی به ارزش ۲ میلیارد دلار را برای خود فراهم می&zwnj;کنند. علاوه بر آن، یک میلیون و ۸۵۰ هزار سلاح نیز از سایر کشورها به ایالات متحده&zwnj;آمریکا وارد می&zwnj;شود.<a href="#_edn7" name="_ednref7" title=""><span dir="LTR">[vii]</span></a> به عبارت بهتر هر سال بیش از ۳ میلیون سلاح جدید به مجموع اسلحه&zwnj; موجود در دست مردم افزوده می&zwnj;شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">بیش از ۲۷۰ میلیون سلاح در اختیار مردم آمریکاست که در تقریبا نیمی از پنجاه ایالت این کشور حتی حق حمل آن را نیز با خود دارند. حول این حجم از سلاح، بازار عظیمی برای قطعات یدکی، خدمات، آموزش، تمرین تیراندازی، امنیت، مهمات و مطبوعات و آگهی&zwnj;های بازرگانی وجود دارد که برآورد دقیقی از درآمد آن نمی&zwnj;توان داشت، اما سر به میلیارد&zwnj;ها می&zwnj;زند. این بازار عظیم می&zwnj;تواند این استدلال را تقویت کند که اگر قرار باشد جان انسان مزاحم یک درآمد میلیاردی شود، سرمایه داری دومی را ترجیح می&zwnj;دهد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>ابعاد اجتماعی و روانی </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">برای درک هر چه بهتر آن&zwnj;چه می&zwnj;گذرد، لازم است به فراتر از موضوعات قانونی بپردازیم. جامعه&zwnj;آمریکا، که به تازگی درگیر یکی از بحران&zwnj;های حاد سرمایه&zwnj;داری جهانی بوده، به شدت بیمار است. انگیزه&zwnj; بسیاری از کسانی که به قتل&zwnj;عام&zwnj;های مشابه دست می&zwnj;زنند چندان روشن نمی&zwnj;شود. این برای کشوری که میلیون&zwnj;ها روان&zwnj;شناس و جامعه&zwnj;شناس و مددکار اجتماعی دارد کار دشواری نیست، ولی گویا قرار نیست که مردم آمریکا خیلی از عمق دلایلی که افراد را به سوی این گونه رفتارها می&zwnj;کشاند باخبر شوند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/gun_3.jpg" style="width: 180px; height: 126px; float: right;" />بیش از ۲۷۰ میلیون سلاح در اختیار مردم آمریکاست که در تقریبا نیمی از پنجاه ایالت این کشور حتی حق حمل آن را نیز با خود دارند. حول این حجم از سلاح، بازار عظیمی برای قطعات یدکی، خدمات، آموزش، تمرین تیراندازی، امنیت، مهمات و مطبوعات و آگهی&zwnj;های بازرگانی وجود دارد که برآورد دقیقی از درآمد آن نمی&zwnj;توان داشت، اما سر به میلیارد&zwnj;ها می&zwnj;زند. این بازار عظیم می&zwnj;تواند این استدلال را تقویت کند که اگر قرار باشد جان انسان مزاحم یک درآمد میلیاردی شود، سرمایه داری دومی را ترجیح می&zwnj;دهد.</p> </blockquote> <p dir="RTL">دستکم آن&zwnj;چه از رسانه&zwnj;های عامه&zwnj;پسند آمریکا بیان می&zwnj;شود به طور عمده به یک تحلیل موردی و غیرقابل تعمیم از دنیای شخصی، خانوادگی و یا حلقه&zwnj; دوستان قاتل محدود می&zwnj;شود. یعنی تحلیل در این زمینه، به ندرت و فقط شاید در نشریات تخصصی به دلایل و جنبه&zwnj;های ساختاری و اجتماعی راه می&zwnj;یابد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این واقعیتی است که جامعه&zwnj; آمریکا &nbsp;همانند سایر کشورهای پیشرفته صنعتی سردرگم است.</p> <p dir="RTL">سرمایه&zwnj;داری نتوانسته است، حتی پس از &nbsp;زمین زدن دشمن قدیمی خود &ndash; اتحاد جماهیر شوروی و بلوک شرق &ndash; پیروزی خود را به عرصه&zwnj;ای فراتر از موفقیت اقتصادی بکشاند. در سپهر فرهنگی و معنوی، انسانِ جامعه&zwnj;سرمایه&zwnj;داری باید بتواند برای خود جهانی ارضاکننده بسازد و در غیر این صورت نباید از رسانه&zwnj;ها، که ابزار اصلی حیات فرهنگی در این جوامع هستند، یا از نظام آموزشی که برای ارائه&zwnj; دانش کارکردی تنظیم شده&zwnj;اند، انتظار &nbsp;فراهم کردن بستر مناسبی در این زمینه داشت.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در بسیاری از موارد دیده شده است که این کشتارها توسط افرادی بسیار جوان صورت می&zwnj;گیرد که بین ۱۵ تا ۳۰ سال دارند. یعنی مشتریان و به نوعی قربانیان نخست خشونت&zwnj;گرایی حاد در رسانه&zwnj;ها. تلویزیون&zwnj;ها و سینماهای آمریکا به گونه&zwnj;ای مستمر و بدون توقف اشباع شده&zwnj;اند از اشکال مختلف خشونت که تکنیک&zwnj;های جدید سینمایی به آن جلوه&zwnj;ای نو و &laquo;جذاب&raquo; داده است. قتل و کشتار و زد و خورد، حتی وقتی به سراغ یک شخصیت تاریخی مانند اسپارتاکوس می&zwnj;روند جزء لاینفک بخش عمده&zwnj;ای از تولیدات سینمایی هالیوود است. صنعت غول&zwnj;آسای تولید سینمایی در این کشور سبب نوعی احساس بی&zwnj;نیازی از جهان شده است. به ندرت فیلمی از سایر کشورها در تلویزیون&zwnj;های آمریکا دیده می&zwnj;شود و در فیلم&zwnj;های ساخت داخل نیز نبود خشونت نوعی استثناء است.<a href="#_edn8" name="_ednref8" title=""><span dir="LTR">[viii]</span></a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>خشونت و کودکان</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">مطالعات نشان می&zwnj;دهد که هر آمریکایی نزدیک به چهار ساعت در روز به تماشای تلویزیون می&zwnj;نشیند. در خانه&zwnj; یک آمریکایی متوسط معمولا دو دستگاه تلویزیون یا بیشتر وجود دارد. به طور عام این&zwnj;که هر عضو بالغ خانواده یک دستگاه تلویزیون داشته باشد، هنجاری جا افتاده محسوب می&zwnj;شود. این مطالعات نشان می&zwnj;دهد که اثرات خشونت در تلویزیون روی کودکان و نوجوانان می&zwnj;تواند به گونه زیر تقسیم&zwnj;بندی شود:</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">۱&minus; مصونیت و بی&zwnj;احساسی نسبت به وحشت و خشونت. ازدیاد خشونت در تصاویر به حدی است که به تدریج وجه غیرعادی خود را از دست می&zwnj;دهد و در درازمدت این نبود خشونت در یک فیلم است که برای بیننده&zwnj;معتاد به خون و مشت و گلوله و انفجار، حالت غیرعادی به خود می&zwnj;گیرد. درد و رنج قربانیان این خشونت به دلیل کثرت آن، قبح درد را از میان می&zwnj;برد و به همین دلیل نیز سربازان جوان آمریکایی در عراق و افغانستان مرز بین چوب و سنگ و انسان را چندان رعایت نمی&zwnj;کنند. برای آنها درد و رنج و خون بخشی از داستان است، مرگ بخشی از زندگی است و بس.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">۲&minus; پذیرفتن تدریجی خشونت به عنوان راهی برای حل مسائل. با مشاهده&zwnj;آن&zwnj;چه که بر صفحه می&zwnj;گذرد، کودک و نوجوان آمریکایی خشونت را به عنوان یک &laquo;کارگشای&raquo; واقعی می&zwnj;نگرد که هر آن می&zwnj;تواند فرد را از مهلکه برهاند یا او را از دردسر یک شرور خلاص کند. خشونت برای آمریکایی متوسط و مغزشویی شده، میان&zwnj;بری است که می&zwnj;تواند هر راه بسته و گره خورده&zwnj;ای را باز کند. این امر به تدریج از مرز تخیل به درون واقعیت زندگی پای می&zwnj;گذارد و در این صورت به قتل و جنایت تبدیل می&zwnj;شود. شاید به همین دلیل است که یک درصد از کل جمعیت آمریکا در حبس به سر می&zwnj;برد، یعنی بیش از سه میلیون زندانی.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">۳- تقلید رفتار خشونت&zwnj;آمیز. به&zwnj;تدریج که خشونت به&zwnj;مثابه راه حل مورد باور قرار گرفت، گذاشتن از مرز باور و رفتن به سوی اقدام کار دشواری نیست. زندگی و فراز و نشیب&zwnj;های آن دامی است برای روی آوردن به خشونت به عنوان یک الگوی رفتاری عادی شده و مورد تبلیغ و ترویج قرار گرفته. پس بازتولید خشونت به عنوان بخشی از چرخه خشونت مطرح می&zwnj;شود؛ به این معنی که خشونت خیالی و سینمایی خشونت واقعی و اجتماعی را تقویت می&zwnj;کند و این دومی به سهم خویش در قالب سناریوهای خیالی مبتنی بر داستان واقعی سینما را تغذیه می&zwnj;کند و این دور تسلسل ادامه می&zwnj;یابد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">۴&minus; بازشناسی خویش با برخی از قربانیان یا عاملان.<a href="#_edn9" name="_ednref9" title=""><span dir="LTR">[ix]</span></a> به مرور زمان، مشابهت&zwnj;های صحنه&zwnj;ها و داستان&zwnj;ها و شخصیت&zwnj;ها در این بازار گرم خشونت تصویری سبب می&zwnj;شود بسیاری از تماشاچیان خود را به عنوان یکی از شخصیت&zwnj;های فیلم بنگرند. به طور مثال تصمیم&zwnj;گیری یک زن مورد تجاوز قرار گرفته برای انتقام از متجاوزان خود می&zwnj;تواند منبع الهامی باشد برای تمام دخترانی که در آمریکا به طور روزانه مورد تجاوز قرار می&zwnj;گیرند. به طور متوسط در سال ۲۰۰۸ در هر ۶ دقیقه یک زن یا دختر در ایالات متحده&zwnj; آمریکا مورد تجاوز قرار گرفته است. تصور کنید هر سال ۹۰ هزار نفر هستند<a href="#_edn10" name="_ednref10" title=""><span dir="LTR">[x]</span></a> که می&zwnj;توانند از فیلمی که انتقام&zwnj;جویی شخصی را تبلیغ می&zwnj;کند الهام بگیرند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL">مطالعات نشان می&zwnj;دهد که هر آمریکایی نزدیک به چهار ساعت در روز به تماشای تلویزیون می&zwnj;نشیند. در خانه&zwnj; یک آمریکایی متوسط معمولا دو دستگاه تلویزیون یا بیشتر وجود دارد. در بسیاری از موارد دیده شده است که این کشتارها توسط افرادی بسیار جوان صورت می&zwnj;گیرد که بین ۱۵ تا ۳۰ سال دارند. یعنی مشتریان و به نوعی قربانیان نخست خشونت&zwnj;گرایی حاد در رسانه&zwnj;ها. تلویزیون&zwnj;ها و سینماهای آمریکا به گونه&zwnj;ای مستمر و بدون توقف اشباع شده&zwnj;اند از اشکال مختلف خشونت که تکنیک&zwnj;های جدید سینمایی به آن جلوه&zwnj;ای نو و &laquo;جذاب&raquo; داده است. قتل و کشتار و زد و خورد، حتی وقتی به سراغ یک شخصیت تاریخی مانند اسپارتاکوس می&zwnj;روند جزء لاینفک بخش عمده&zwnj;ای از تولیدات سینمایی هالیوود است.</p> </blockquote> <p dir="RTL">به طور مشخص این مورد سوم و چهارم است که سبب می&zwnj;شود بسیاری از نوجوانان و جوانان آمریکایی که نتوانسته&zwnj;اند از طریق هنجارها&zwnj;ی سطحی&zwnj;گرای خانوادگی و یا ارزش&zwnj;های مادی&zwnj;گرای نظام آموزشی به چارچوب سازی هویتی انسانی و متعادل برای خویش بهره ببرند، به راحتی &laquo;خلاء&raquo; شخصیت خویش را با نقشی که از یک فیلم به عاریت می&zwnj;گیرند پر کنند و برای خود احساس وجود کاذبی را به وجود &zwnj;آورند. مشاهده &zwnj;مستمر خشونت، به صورت آرایش&zwnj;شده و صحنه&zwnj;پردازی شده، مورد افتخار قرار گرفته و نیز بی&zwnj;محابا و حتی بی&zwnj;مجازات، سبب می&zwnj;شود که خشونت&zwnj;گرایی در بیننده به طور ناخودآگاه تقویت شود، به حدی که در نبود مکانیزم&zwnj;های دفاعی مستحکم و فکر شده، نوجوان یا جوان می&zwnj;تواند دچار وسوسه&zwnj;بازتولید همان فرایند مشاهده شده در فیلم شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>فاجعه&zwnj;سازی مجازی</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">امکانات جدیدی که فن&zwnj;آوری نوین در اختیار نوجوانان قرار داده، سبب می&zwnj;شود که بسیاری از ارتباطات میان آنها، برخلاف نسل&zwnj;های گذشته، حالت مجازی به خود گیرد، به همین دلیل نیز نسل کنونی کمتر شانس درک و دریافت حسی ناشی از حضور آدمیان دیگر را دارد و بیشتر در صدد برقراری ارتباط با یک صدا، تصویر و یا شناسه&zwnj; رایانه&zwnj;ای<a href="#_edn11" name="_ednref11" title=""><span dir="LTR">[xi]</span></a> است. همین امر نیز در بازی&zwnj;های کامپیوتری بازتولید و تقویت می&zwnj;شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در این بازی&zwnj;ها می&zwnj;توان در کمال خونسردی و حتی احساس قدرت و غرور به قتل هزاران نفر دست زد و در عین حال خونی روی دست نداشت. اما وقتی بر این وضعیت، &nbsp;خشونت واقع گراتر فیلم&zwnj;های سینمایی و حتی مستند را اضافه کرده و قدری هم هیجان&zwnj;زدگی، احساس&zwnj;گرایی و پوچ&zwnj;بینی و روان&zwnj;پریشی را اضافه کنیم، می&zwnj;توانیم فرمول موفق تولید یک قاتل را استخراج کنیم که با جنایتی هولناک و جمعی می&zwnj;خواهد جهان واقعی را، یک بار هم که شده و با هزینه جانش، لمس کند. این طور برداشت می&zwnj;شود که گویا قاتل، تنها با غلت زدن میان خون خود یا خون قربانیان است که قادر به دریافتی واقعی&zwnj;تر از دنیایی است که دیگر مجازی نیست. خون پیوند دهنده &nbsp;جهان مجازی<a href="#_edn12" name="_ednref12" title=""><span dir="LTR">[xii]</span></a> و جهان واقعی می&zwnj;شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>نتیجه&zwnj;گیری </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">چرخه&zwnj; جهنمی میان صنعت، هنر و اقتصاد در آمریکا غوغا می&zwnj;کند. در این کشور اگر &laquo;خشونت در میان نباشد، پپسی<a href="#_edn13" name="_ednref13" title=""><span dir="LTR">[xiii]</span></a> و بادوایزر<a href="#_edn14" name="_ednref14" title=""><span dir="LTR">[xiv]</span></a> و نایک<a href="#_edn15" name="_ednref15" title=""><span dir="LTR">[xv]</span></a> و امثال آن سرمایه&zwnj;گذاری نخواهند کرد.&raquo; این، انسان آمریکایی و بخصوص کودکان و نوجوانان آمریکایی را در حلقه&zwnj;ای بسته گرفتار می&zwnj;کند که برای رهایی از آن باید قادر باشند تلویزیون نبینند یا سینما نروند. امری که شاید بتوان گفت ناممکن و غیرقابل تصور است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">مطالعات نشان می&zwnj;دهد که در سن دوازده سالگی یک آمریکایی بیش از ده&zwnj;ها هزار حرکت خشونت&zwnj;آمیز را در فیلم&zwnj;ها یا بازی&zwnj;ها تماشا کرده است.<a href="#_edn16" name="_ednref16" title=""><span dir="LTR">[xvi]</span></a> برای وی کلمه&zwnj; خشونت مفهومی دارای بار منفی نیست. یک منطق سرد و ضدانسانی اما روشن و عریان در ذهن انسان گرفتار شده در مثلث&zwnj; &laquo;خشونت تصویری- خشونت مجازی- خشونت واقعی&raquo; تبلور می&zwnj;یابد که باید به آن پرداخت: &laquo;بکش تا کشته نشوی.&raquo; گویی نظام سرمایه&zwnj;داری این ذکاوت خارق&zwnj;العاده را دارد که همه چیز را تبدیل به منبع پول&zwnj;سازی کند. حتی &laquo;میل روزافزون به قربانی کردن توسط قربانیان را.&raquo;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">پانویس&zwnj;ها:</p> <div> <br clear="all" /> <hr align="left" size="1" width="33%" /> <div id="edn1"> <p class="rteleft"><a href="#_ednref1" name="_edn1" title="">[i]</a> National Rifle Association (<a href="http://home.nra.org/#/nraorg">NRA</a>)</p> </div> <div id="edn2"> <p class="rteleft"><a href="#_ednref2" name="_edn2" title="">[ii]</a> Institute for Legislative Action (ILA)</p> </div> <div id="edn3"> <p class="rteleft"><a href="#_ednref3" name="_edn3" title="">[iii]</a> <a href="http://en.wikipedia.org/wiki/Second_Amendment_to_the_United_States_Constitution">Source</a></p> </div> <div id="edn4"> <p class="rteleft"><a href="#_ednref4" name="_edn4" title="">[iv]</a> &ldquo; NRA Killing Kids&rdquo;</p> </div> <div id="edn5"> <p class="rteleft"><a href="#_ednref5" name="_edn5" title="">[v]</a> National&nbsp;School Shield Program</p> </div> <div id="edn6"> <p class="rteleft"><a href="#_ednref6" name="_edn6" title=""><span dir="LTR">[vi]</span></a> به طور مثال به این مورد توجه کنید: (<a href="http://www.slate.com/blogs/the_slatest/2012/12/21/columbine_armed_guard_colorado_shooting_shows_that_nra_s_shield_program.html">لینک</a>)</p> </div> <div id="edn7"> <p class="rteleft"><a href="#_ednref7" name="_edn7" title="">[vii]</a> <a href="http://upstart.bizjournals.com/graphics/2008/06/The-US-Gun-Market.html">Source</a></p> </div> <div id="edn8"> <p class="rteleft"><a href="#_ednref8" name="_edn8" title=""><span dir="LTR">[viii]</span></a> نگارنده به عنوان کسی که فرصت دنبال کردن برنامه&zwnj;های تلویزیونی دو کشور فرانسه و ایالات متحده را داشته، به خوبی این تفاوت را احساس کرده است. حجم تصاویر خون و مرگ و قتل در تلویزیون&zwnj;های آمریکا به نحو غیرقابل مقایسه&zwnj;ای بالاتر است.</p> </div> <div id="edn9"> <p class="rteleft"><a href="#_ednref9" name="_edn9" title="">[ix]</a> Source: American Academy of Child &amp; Adolescent Psychiatry</p> </div> <div id="edn10"> <p class="rteleft"><a href="#_ednref10" name="_edn10" title="">[x]</a> Source: <a href="http://www.cbsnews.com/stories/2009/11/09/cbsnews_investigates/main5590118.shtml?tag=contentMain;contentBody">Rape in America</a></p> </div> <div id="edn11"> <p class="rteleft"><a href="#_ednref11" name="_edn11" title="">[xi]</a> Avatar (Virtual Identity)</p> </div> <div id="edn12"> <p class="rteleft"><a href="#_ednref12" name="_edn12" title="">[xii]</a> Virtulaity</p> </div> <div id="edn13"> <p class="rteleft"><a href="#_ednref13" name="_edn13" title="">[xiii]</a> Pepsi</p> </div> <div id="edn14"> <p class="rteleft"><a href="#_ednref14" name="_edn14" title="">[xiv]</a> Budweiser</p> </div> <div id="edn15"> <p class="rteleft"><a href="#_ednref15" name="_edn15" title="">[xv]</a> Nike</p> </div> <div id="edn16"> <p class="rteleft"><a href="#_ednref16" name="_edn16" title="">[xvi]</a> Source: <a href="http://www.zurinstitute.com/teenviolence.html">Zur Institute</a></p> </div> </div> <p>&nbsp;</p> https://archive.radiozamaneh.com/politics/2012/12/26/23006#comments انجمن اسلحه اوباما بوش تفنگ خشونت ریگان سرخ‌پوستان مسلسل هالیوود کورش عرفانی گوی سیاست Wed, 26 Dec 2012 08:49:18 +0000 politics 23006 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/politics/2012/12/20/22840 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/politics/2012/12/20/22840" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-sartitr"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> نگاهی به ریشه‌های اوج‌گیری اختلافات جناح‌های حاکم </div> </div> </div> <div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> کورش عرفانی </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="378" height="227" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/bedrohung_4.jpg?1356371909" /> </div> </div> </div> <p dir="RTL">کورش عرفانی - در یک چرخش کمابیش آشکار، تنش&zwnj;ها میان جناح&zwnj;های درون حاکمیت از یک چارچوب ضمنی به سوی یک دایره&zwnj; آشکار میل می&zwnj;کند. شاخص این امر، زبانی است که اخیرا مورد استفاده&zwnj; سران نظام قرار می&zwnj;گیرد. تمامی کدهای معمول و متداول برای ابراز مخالفت به تدریج کنار گذاشته شده و طرفین برای توصیف موقعیت حریف از زبانی استفاده می&zwnj;کنند که به نوعی &laquo;تهدیدگرایی&raquo; شبیه است.</p> <!--break--><!--break--><p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">آیا این تهدیدها در زبان جناح&zwnj;های درون نظام امری تصادفی است و یا بیانگر وخامتی رو به گسترش است؟ نوشتار حاضر این پدیده را به اختصار بررسی می&zwnj;کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">به طور متداول نظام&zwnj;هایی که خصلت مافیایی پیدا می&zwnj;کنند، چندان خود را مقید به زبان دیپلماتیک نمی&zwnj;دانند و به مرور زمان به فرهنگ واژگانی خشن و بی محابا روی می&zwnj;آورند. این امر از یک سو به دلیل ضعف فرهنگی<a href="#_edn1" name="_ednref1" title=""><span dir="LTR">[i]</span></a> تشکیل دهندگان مافیاهاست و از مرحله&zwnj;ای به بعد، به دلیل بی&zwnj;تاثیر شدن کدهایی است که برای بیان غیرمستقیم تضادها به کار می&zwnj;رود. به عبارت دیگر، این تضادها به قدری افزایش می&zwnj;یابند که امکان توسل به ایما و اشاره و استعاره را به حداقل رسانده و ارسال پیام جز با زبانی عریان و بی&zwnj;تعارف را اجباری می&zwnj;سازند. به همین خاطر نیز سیستم&zwnj;های مافیایی خود را در مقاطع بحرانی چندان درگیر &laquo;پروتکل ارتباطاتی&raquo; خاصی نمی&zwnj;کنند و برای نشاندن حریف در جای خود و یا بهره&zwnj;گیری از عنصر ترس، به زبانی تهدیدآمیز روی می&zwnj;آورند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">به کارگیری تهدید البته به صورت تدریجی است. از تذکرهای قانونی و یادآوری&zwnj;های مقرراتی آغاز می&zwnj;شود و با مستمسک قراردادن قانون و یا جایگاه ساختاری خویش برای گروکشی جلو می&zwnj;رود. این امر به ویژه در زمانی اوج می&zwnj;گیرد که مافیاهای درون سیستم با مرزهای خطرناکی مواجه می&zwnj;شوند که حیاتشان را تهدید می&zwnj;کند. هرچه خطر بزرگ&zwnj;تر و جدی&zwnj;تر باشد &laquo;خشونت&zwnj;گرایی&raquo; آنها بیشتر می&zwnj;شود و این خود را قبل از هر چپز در قالب خشونت کلامی ابراز می&zwnj;کند. گفتمان تهاجمی شکل بهمنی را می&zwnj;گیرد که در نهایت بر سر کل نظام فرود می&zwnj;آید، گام به گام.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>سابقه&zwnj;زبان تهدید در نظام </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این زبان از همان ابتدا مورد استفاده&zwnj; نظام جمهوری اسلامی بوده است. رهبر سابق نظام پیوسته از این لحن برای کوبیدن دشمنان داخلی و خارجی خود استفاده می&zwnj;کرد. استفاده از خشونت و تهدید در کلام خمینی، ابزار اصلی او در قدرت نمایی بود. هر چند که شاید در یک نگاه روانشناختی بتوان استفاده &zwnj; بی&zwnj;محابای وی از تهدید در گفتارش را نمودی از پنهان&zwnj;سازی ترس&zwnj;های عمیق و همه&zwnj;جانبه &zwnj;او دانست.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL">زبان تهدید از همان ابتدا مورد استفاده&zwnj; نظام جمهوری اسلامی بوده است. رهبر سابق نظام پیوسته از این لحن برای کوبیدن دشمنان داخلی و خارجی خود استفاده می&zwnj;کرد. استفاده از خشونت و تهدید در کلام خمینی، ابزار اصلی او در قدرت نمایی بود. هر چند که شاید در یک نگاه روانشناختی بتوان استفاده &zwnj;بی&zwnj;محابای وی از تهدید در گفتارش را نمودی از پنهان&zwnj;سازی ترس&zwnj;های عمیق و همه&zwnj;جانبه &zwnj;او دانست. <span dir="RTL">مورد شناخته شده &zwnj;به کارگیری زبان تحکم و قدرت&zwnj;گرایی را در گفتار خمینی می&zwnj;توان در مقدمه&zwnj;</span><span dir="RTL"> فرمان هشت ماده&zwnj;ای او یافت.</span></p> </blockquote> <p dir="RTL">&nbsp;مورد شناخته شده &zwnj;به کارگیری زبان تحکم و قدرت&zwnj;گرایی را در گفتار خمینی می&zwnj;توان در مقدمه&zwnj; &laquo;<a href="http://www.imam-khomeini.ir/fa/n13959/%D8%B3%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%B3_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9_%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D8%B1%D9%88%D8%B2/%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%88%D8%B2_%D8%B5%D8%AF%D9%88%D8%B1_">فرمان هشت ماده ای</a>&raquo; او یافت، آن&zwnj;جا که می&zwnj;گوید: &laquo;در تعقيب تذكر به لزوم اسلامى نمودن تمام ارگان&zwnj;هاى دولتى به ويژه دستگاه&zwnj;هاى قضايى و لزوم جانشين نمودن احكام الله در نظام جمهورى اسلامى به جاى احكام طاغوتى رژيم جبار سابق، لازم است تذكراتى به جميع متصديان امور داده شود. اميد است انشاء&zwnj;الله تعالى با تسريع در عمل، اين تذكرات را مورد توجه قرار دهند.&raquo;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در همین متن کوتاه استراتژی خمینی برای ارائه &zwnj;یک زبان نیمه&zwnj;تهاجمی- نیمه&zwnj;سفارشی را در می&zwnj;یابیم: به کارگیری&laquo;الله&raquo; به عنوان پشتیبان اصلی و مشروعیت&zwnj;بخش بی چون و چرای آن&zwnj;چه می&zwnj;خواست به دیگران حقنه سازد و در مقابل خود، هر شکلی از دگراندیشی و دگرکاری را به عنوان &laquo;طاغوتی&raquo; قلمداد کند. این بود کلیدواژه&zwnj;هایی که وی از طریق آن هرچه را که می&zwnj;خواست دیکته کند، ابراز می&zwnj;داشت و تمام دستگاه&zwnj;ها را موظف به اجرای آن می&zwnj;کرد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">وی در مقطعی دیگر، پس از احساس خطر از جانب مخالفان داخلی، کمر به نابودی آزادی قلم و بیان و احزاب بسته و در کمال صراحت بیان می&zwnj;کند: &laquo; اگر ما از اول که رژیم فاسد را شکستیم و این سد بسیار فاسد را خراب کردیم، به طور انقلابی عمل کرده بودیم، قلم تمام مطبوعات را شکسته بودیم و تمام مجلات فاسد و مطبوعات فاسد را تعطیل کرده بودیم و روسای آنها را به محاکمه کشیده بودیم و حزب&zwnj;های فاسد را ممنوع اعلام کرده بودیم و روسای آنها را به سزای خودشان رسانده بودیم و چوبه&zwnj;های دار را در میدان&zwnj;های بزرگ برپا کرده بودیم و مفسدین و فاسدین را درو کرده بودیم، این زحمت&zwnj;ها پیش نمی&zwnj;آمد. من از پیشگاه خدای متعال و از پیشگاه ملت عزیز عذر می&zwnj;خواهم. ما مردم انقلابی نبودیم... اگر ما انقلابی بودیم، اجازه نمی&zwnj;دادیم اینها اظهار وجود کنند. تمام احزاب را ممنوع اعلام می&zwnj;کردیم، تمام جبهه&zwnj;ها را ممنوع اعلام می&zwnj;کردیم، یک حزب! و آن حزب الله، حزب مستضعفین و من توبه می&zwnj;کنم از این اشتباهی که کردم. و من اعلام می&zwnj;کنم به این قشرهای فاسد در سرتاسر ایران که اگر سر جای خودشان ننشینند ما به طور انقلابی با آنها عمل می&zwnj;کنیم.&raquo;<a href="#_edn2" name="_ednref2" title=""><span dir="LTR">[ii]</span></a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این گفتمان به خوبی روحیات فردی را نشان می&zwnj;دهد که برای پس گرفتن حداقلی از تساهل و مدارا چنین سخن می&zwnj;گوید، و نیز یک آمادگی عظیم برای زیر سوال بردن هر آن چه که بخواهد دست وی و یارانش را برای اعمال یک حاکمیت خودکامه ببندد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>نهادینه شدن سنت تهدیدگرایی </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">چنین سنتی در نظام اسلامی نهادینه شده است. در سراسر عمر سه دهه&zwnj;ای آن، سران حکومت به این زبان متوسل شده&zwnj;اند تا مخالفان داخلی و تهدیدکنندگان خارجی خود را از هر گونه تلاش جدی برای آسیب زدن به مقام و موقعیت خود برحذر دارند. این امر که با شعار &laquo;النصر بالرعب&raquo;<a href="#_edn3" name="_ednref3" title=""><span dir="LTR">[iii]</span></a> در اسلامِ مورد قبول نظام، صورتبندی شده بود، چنان در استراتژی جمهوری اسلامی مندرج بود که حتی درباره&zwnj;یک موضوع حیاتی &quot;سرنوشت&zwnj;ساز&quot;، یعنی پرونده&zwnj;فعالیت&zwnj;های هسته&zwnj;ای ایران، باز هم زبان تهدید و ترس&zwnj;آفرینی به کار برده شد.<a href="#_edn4" name="_ednref4" title=""><span dir="LTR">[iv]</span></a> امروز این زبان، چنان دردسری آفریده است که نه راه پس برای رژیم باقی گذاشته و نه راه پیش. این وضعیت به احتمال زیاد جدی&zwnj;ترین خطری خواهد بود که جمهوری اسلامی را در سی و چهار سال از عمر خویش تهدید کرده است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">خامنه&zwnj;ای در دوسال اخیر که تضاد علنی و مخالفت قاطع غرب را از طریق مخالفت با فعالیت&zwnj;های هسته&zwnj;ای ایران و اعمال تحریم&zwnj;های گسترده و کمرشکن دیده، بار دیگر خشونت&zwnj;گرایی در زبان خویش را افزایش داده است. خبرگزاری&zwnj;های رسمی به طور مثال از سخنرانی&zwnj;های وی این گونه یاد می&zwnj;کنند: &laquo; آيت&zwnj;الله علی خامنه&zwnj;ای روز يکشنبه در روز عيد فطر بار ديگر به شدت به اسرائيل حمله کرد. آقای خامنه&zwnj;ای اسرائيل را غده سرطانی صهيونيستی و خطری برای بشريت خواند<span dir="LTR">.</span>&laquo;<a href="#_edn5" name="_ednref5" title=""><span dir="LTR">[v]</span></a></p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/bedrohung_3.jpg" style="width: 180px; height: 120px; float: right;" /></p> <p dir="RTL">قرار تا این&zwnj;جا بر این بوده است که انحصار به&zwnj;کارگیری زبان خشن؛ مستقیم و <span dir="RTL">بی&zwnj;محابا</span>، به ویژه در زمینه&zwnj;های حساس و <span dir="RTL">سرنوشت&zwnj;ساز </span> در اختیار <span dir="RTL">ولی&zwnj;فقیه</span> نظام باشد و سایر سران نظام در گفتار خود به زبان غیرمستقیم&zwnj;تر و آرام&zwnj;تری سخن بگویند تا نوعی توازن مصنوعی را در کل سیستم باعث شوند. اما به نظر می&zwnj;رسد که با گذر زمان و بروز اختلافات جدی میان جناح&zwnj;ها، این قاعده به تدریج زیر پا گذاشته می&zwnj;شود. این امر به ویژه از آن روی برجسته&zwnj;تر شده است که فراخوان&zwnj;های متعدد خامنه&zwnj;ای، که تا دیروز به نوعی نقش شاهین ترازوی نظام را بازی می&zwnj;کرد، زیر سوال رفته و روسای قوای سه گانه و &laquo;پدرخوانده&raquo;&zwnj; های مافیاهای درون ساختار نظام اینک دیگر به خود اجازه می&zwnj;دهند که به زبانی صریح و توام با تهدید جناح مقابل روی آورند.</p> </blockquote> <p dir="RTL">رهبر جمهوری اسلامی هر کجا که لازم بوده است این زبان را برای حل مسائل داخلی نیز به کار بسته است و زبان آمرانه و تحکمی و همراه با تهدید را پیش گرفته است: &laquo; البته اگر کار از مراحل قانونی بگذرد و به جای حساسی برسد که نيازمند تصميم&zwnj;گيری رهبری باشد بر اساس تشخيص وظيفه، عمل خواهم کرد کمااينکه تا به حال هم شبيه اين مسئله اتفاق افتاده است...&raquo;<a href="#_edn6" name="_ednref6" title=""><span dir="LTR">[vi]</span></a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>ترویج زبان تهدیدگرایی در کل ساختار</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">قرار تا این&zwnj;جا بر این بوده است که انحصار به&zwnj;کارگیری زبان خشن؛ مستقیم و <span dir="RTL">بی&zwnj;محابا</span>، به ویژه در زمینه&zwnj;های حساس و سرنوشت ساز در اختیار <span dir="RTL">ولی&zwnj;فقیه</span> نظام باشد و سایر سران نظام در گفتار خود به زبان غیرمستقیم&zwnj;تر و آرام&zwnj;تری سخن بگویند تا نوعی توازن مصنوعی را در کل سیستم باعث شوند. اما به نظر می&zwnj;رسد که با گذر زمان و بروز اختلافات جدی میان جناح&zwnj;ها، این قاعده به تدریج زیر پا گذاشته می&zwnj;شود. این امر به ویژه از آن روی برجسته&zwnj;تر شده است که فراخوان&zwnj;های متعدد خامنه&zwnj;ای، که تا دیروز به نوعی نقش شاهین ترازوی نظام را بازی می&zwnj;کرد، زیر سوال رفته و روسای قوای سه گانه و &laquo;پدرخوانده&raquo;&zwnj;های مافیاهای درون ساختار نظام اینک دیگر به خود اجازه می&zwnj;دهند که به زبانی صریح و توام با تهدید جناح مقابل روی آورند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">علی خامنه&zwnj;ای چندی پیش سران سه قوه را به آرامش دعوت کرد و حتی به طور مشخص از هر کس بخواهد به اختلافات دامن بزند به عنوان &laquo;خائن&raquo; به نظام یاد کرد. اما این دعوت به جایی نرسید. به نظر می&zwnj;رسد که ریشه&zwnj; اختلافات عمیق&zwnj;تر و منافع مورد بحث جدی&zwnj;تر از آن بوده&zwnj;اند که بتوان نزاع باندهای رقیب را با یک اخم رهبری خاموش ساخت.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">به همین خاطر در هفته&zwnj;های اخیر شاهد هستیم که بسیاری از خط قرمزهای کدنامه&zwnj;تنظیم روابط میان جناح&zwnj;های نظام جمهوری اسلامی به گونه &zwnj;بی&zwnj;سابقه&zwnj;ای زیر سوال رفت و طرف&zwnj;های درگیر، اینک که از ناتوانی رهبر در آرام ساختن خشم دیگری اطمینان یافته&zwnj;اند، می&zwnj;روند تا وجهی دیگر از خصلت مافیای نظام را بیرون بیندازند که تاکنون ماهرانه بزک شده بود. امری که شاید چشم بسیاری از مردم عادی را که به &laquo;وجیه&zwnj;المله&raquo; بودن برخی از شخصیت&zwnj;های نظام باور داشتند، باز کرده و ماهیت مافیاگونه و باندبازانه &zwnj;نظام را هر چه بیشتر برای &laquo;غیرخودی&raquo;ها آشکار سازد. این یکی از پارامترهای موثر &laquo;مشروعیت زدایی&raquo; نظام است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>انتخابات: محور اصلی گسترش دهنده اختلافات</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">ارائه&zwnj;نمونه&zwnj;ای از اظهارنظرهای مقام&zwnj;های کوچک و بزرگ نظام که حکایت از ظهور یک ادبیات تازه&zwnj;خشونت&zwnj;گرا و این بار میان خودی&zwnj;ها را دارد، دیگر کار دشواری نیست. می&zwnj;توان با مراجعه به منابع خبری دید که چگونه شخصیت&zwnj;های مختلف نظام در سخنان خود، در قالب خطبه &zwnj;نماز جمعه، سخنرانی در مجلس و یا مجامع عمومی و نیز به شکل مصاحبه و امثال آن، در حال ارائه&zwnj; گفتمان &laquo;تهدیدآمیز&raquo; یا &laquo;ضد تهدید&raquo; هستند. یعنی یا سوی هم سنگ طعنه و کنایه و افشاگری پرتاب می&zwnj;کنند و یا به این سنگ پراکنی&zwnj;ها پاسخ می&zwnj;دهند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">به یک نمونه از آبشار حمله و ضد حمله&zwnj;های گفتاری میان مقامات نظام توجه کنیم:<span style="font-weight: bold;"> </span>چندی پیش احمد جنتی، دبیر شورای نگهبان، که قرار است نقش دروازه بان نظام را برای جلوگیری از ورود توپ ناباب به دروازه&zwnj;انتخابات نظام بازی کند، گفته بود:&laquo;<a href="http://www.entekhab.ir/fa/news/87433/%D8%AC%D9%86%D8%AA%DB%8C-%D9%81%D8%AA%D9%86%D9%87-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D8%AA%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D9%87%D9%85-%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D8%A7-%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D9%86%D8%AF-%DA%A9%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D9%81%D8%AA%D9%86%D9%87-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D8%AA-%D9%86%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%AF-%D9%87%D9%85-%D8%A7%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%AF">فتنه&zwnj;گران، حتی توهم حضور در انتخابات را نداشته باشند. کسانی که از فتنه اعلام برائت نکرده&zwnj;اند هم امکان حضور ندارند</a>.&raquo;<a href="#_edn7" name="_ednref7" title=""><span dir="LTR">[vii]</span></a> به عبارت دیگر وی، قبل از هر گونه بررسی، تشکیل جلسه&zwnj;شورا، مشورت و یا تصمیم&zwnj;گیری رسمی و قبل از این&zwnj;که حتی کسی از به زعم وی &laquo;فتنه گران&raquo; به طور رسمی شرکت در انتخابات آتی ریاست جمهوری را اعلام کرده باشد، از روی شاید خشم و وحشت چنین سخن گفت.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">علی مطهری به این سخنان واکنش نشان داد و در نامه&zwnj;&zwnj;ای سرگشاده ابراز داشت: &laquo;میرحسین موسوی و مهدی کروبی در هیچ دادگاهی در ایران به طور علنی محاکمه نشده&zwnj;اند و از خود دفاع نکرده&zwnj;اند و به همین خاطر نیز مجوز قانونی برای رد صلاحیت آنان وجود ندارد.&raquo; وی تاکید کرد که اظهارات دبیر شورای نگهبان اگر درباره&zwnj;میرحسین موسوی و مهدی کروبی باشد، &laquo;وجاهت قانونی&raquo; ندارد<span dir="LTR">.<a href="#_edn8" name="_ednref8" title="">[viii]</a></span></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">به دنبال این سخنان و برخی دیگر از واکنش&zwnj;ها به صحبت&zwnj;های جنتی، عباسعلی کدخدایی٬ سخنگوی شورای نگهبان می&zwnj;گوید مجلس می&zwnj;تواند مجری انتخابات را تغییر دهد٬ این شورا &laquo;هیات نظارت بر قانون اساسی&raquo; را قبول ندارد و مقاومت احمد جنتی در برابر &laquo;اراجیف ضد انقلاب بالاست<span dir="LTR">.</span>&laquo;<a href="#_edn9" name="_ednref9" title=""><span dir="LTR">[ix]</span></a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL">علی خامنه&zwnj;ای چندی پیش سران سه قوه را به آرامش دعوت کرد و حتی به طور مشخص از هر کس بخواهد به اختلافات دامن بزند به عنوان &laquo;خائن&raquo; به نظام یاد کرد. اما این دعوت به جایی نرسید. به نظر می&zwnj;رسد که ریشه&zwnj; اختلافات عمیق&zwnj;تر و منافع مورد بحث جدی&zwnj;تر از آن بوده&zwnj;اند که بتوان نزاع باندهای رقیب را با یک اخم رهبری خاموش ساخت. به همین خاطر در هفته&zwnj;های اخیر شاهد هستیم که بسیاری از خط قرمزهای کدنامه&zwnj;تنظیم روابط میان جناح&zwnj;های نظام جمهوری اسلامی به گونه &zwnj;بی&zwnj;سابقه&zwnj;ای زیر سوال رفت و طرف&zwnj;های درگیر، اینک که از ناتوانی رهبر در آرام ساختن خشم دیگری اطمینان یافته&zwnj;اند، می&zwnj;روند تا وجهی دیگر از خصلت مافیای نظام را بیرون بیندازند که تاکنون ماهرانه بزک شده بود.</p> </blockquote> <p dir="RTL">لازم به یادآوری&zwnj;است که &laquo;ضد انقلاب&raquo; که کد معروف سران نظام برای نام بردن از مخالفان اپوزیسیون و براندازان نظام بوده است، در اینجا به سخنان علی مطهری و نیز طرفداران دولت اشاره دارد که به شدت نگران عدم تایید صلاحیت مشایی هستند و نیز اصلاح&zwnj;طلبانی که وی از آنها تحت نام &laquo;فتنه&zwnj;گران&raquo; نام برده بود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>وضعیت مالی دولت: محور دیگر تشنج گفتمان&zwnj;ها </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">نمونه بالا اما شکل نرم زبان سخت است. در ورای این موضوعات، برای برخی از باندهای درون نظام، بحث بر سر مرگ و زندگی است. آن چه شاخص وخامت اوضاع در شرایط کنونی است، اختلاف شدید باند احمدی&zwnj;نژاد با سایر مافیاهای قدرت در درون نظام است که چهره &zwnj;فعال آن علی لاریجانی در راس مجلس شورای اسلامی است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">چندی پیش جلسه&zwnj;ای برگزار شد تحت عنوان &laquo;دهمین همایش مدیران و فرماندهان قرارگاه سازندگی خاتم&zwnj;الانبیا&raquo;. این همان قرارگاهی است که سپاه تحت نام آن بیش از ۸۰۰ شرکت کوچک و بزرگ تاسیس کرده است و هزاران قرارداد ریز و درشت را از دولت برای خود گرفته و از این راه درآمدهای کلانی را نصیب خویش ساخته است. عملکرد این قرارگاه که قلب فعالیت&zwnj;های اقتصادی سپاه را تشکیل می&zwnj;دهد سبب شده که سپاه پاسداران قدرتی بی&zwnj;مانند برای خود به دست آورد و با درآمدهای میلیاردی خویش بتواند امروز سرنوشت کل نظام را تحت تاثیر خود قرار دهد. به همین دلیل نیز برای انتخابات آتی، بسیاری براین باورند که هر کاندیدایی که بتواند نظر مطلوب سپاه را به خود جلب کند برنده&zwnj;انتخابات خواهد بود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;علی لاریجانی با درک این نکته &zwnj;بدیهی در جریان همایش فوق اقدام به تجلیل و ستایش از نقش سپاه و نقش این قرارگاه کرد و آن را نمودی از &laquo;بلوغ و درخشندگی&raquo; نامید. وی گفت: &laquo;این قرارگاه کارهای حیرت&zwnj;آوری انجام داده که در روش&zwnj;های معمول متعارف نیست<span dir="LTR">.</span>&laquo;<a href="#_edn10" name="_ednref10" title=""><span dir="LTR">[x]</span></a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در حالی که بسیاری از فعالان بخش خصوصی تاکنون از نقش مخرب سپاه در بیرون آوردن قراردادهای خوب از چنگ شرکت&zwnj;های غیرخودی یاد کرده&zwnj;اند، رئیس مجلس با نفی واقعیت و به گونه&zwnj;ای صریح گفت:&laquo; یکی از ویژگی&zwnj;های کار شما این است که رقیب دیگران نشدید و از سایر پیمانکاران نیز استفاده کرده&zwnj;اید و باعث تحرک دیگران نیز شده&zwnj;اید. برای اینکه بخش خصوصی فعال شود شما نقش کاتالیزور داشتید و این روش شما روش مناسبی بود<span dir="LTR">.&laquo;</span><a href="#_edn11" name="_ednref11" title=""><span dir="LTR">[xi]</span></a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">به فاصله&zwnj;چند ساعت، در روز دوم این همایش، محمود احمدی&zwnj;نژاد به سخنرانی پرداخت. وی خوب می&zwnj;داند که اگر نتواند برای شش ماه آینده حداقل&zwnj;های مالی مورد نیاز را تامین کند، برای قبولاندن کاندیدای مورد نظر خود، اسفندیار رحیم مشایی، با مشکل اساسی مواجه خواهد شد، لذا با نگاه دیگری به نقش سپاه پرداخت. او می&zwnj;داند که سپاه پاسداران با به دست گرفتن بیش از ۷۵ درصد اقتصاد بخش خصوصی کشور اینک می&zwnj;تواند برای او و آینده&zwnj;&zwnj;اش و تیمش تعیین تکلیف کند. یعنی یا سپاه به حمایت مالی از دولت خواهد پرداخت و آن را سرپا نگه خواهد داشت، یا با عدم هرگونه پشتیبانی مالی، اجازه&zwnj;وخامت هر چه بیشتر اوضاع را داده و به این ترتیب به آن چه که مرگ محتوم باند احمدی&zwnj;نژاد به دلیل سوءمدیریت دولتی و عوارض آن است تحقق خواهد بخشید.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">با عنایت به این واقعیت، احمدی&zwnj;نژاد در این مقطع حساس تصمیم گرفت که زبان افشاگری و تهدید را پیش گیرد و به همین خاطر در این مراسم، با لحنی متفاوت از لاریجانی گفت:&laquo; سپاه نیز اموال و زمین&zwnj;های فراوانی در تهران و شهرهای مختلف در اختیار دارد که می&zwnj;تواند بخشی از آن را تبدیل کرده و مورد استفاده قرار دهد<span dir="LTR">.</span>&laquo;<a href="#_edn12" name="_ednref12" title=""><span dir="LTR">[xii]</span></a></p> <blockquote><p dir="RTL">در شرایط کنونی بدیهی است که جناح&zwnj;های درون نظام برای بقای خود، علاوه بر سرکوب مردم و انکار فشارهای جامعه&zwnj; جهانی چاره&zwnj;ای نخواهند داشت جز حذف درون ساختاری برخی باندهای دردسرساز و به این واسطه، رسیدن به نوعی یکپارچگی که اجازه دهد بر سر موضوعات مهم با جهان غرب و به ویژه آمریکا به مذاکراتی سرنوشت&zwnj;ساز بپردازند. برای چنین کاری یک جراحی خونین در درون نظام اجتناب&zwnj;ناپذیر خواهد بود.</p> </blockquote> <p dir="RTL">این دست&zwnj;اندازی علنی احمدی&zwnj;نژاد به حریم خصوصی یک نهاد شبه عمومی نظامی-سیاسی-امنیتی-اطلاعاتی با پاسخ سختی از جانب مقامات سپاه روبرو شد. یکی از سپاهیان در مجلس به نام منصور حقیقت&zwnj;پور، عضو کمیسیون امنیت ملی در پاسخی دندان&zwnj;شکن به رئیس جمهور نظام ضمن گفتن این که احمدی نژاد اصلا نباید در این موضوعات وارد شود گفت:&laquo; خیلی از ساختمان&zwnj;های دیگر هم هست که دولت می&zwnj;تواند بفروشد. ساختمان بانک مرکزی هم است. دولت می&zwnj;تواند ساختمان بانک مرکزی را دو، سه&zwnj;هزار&zwnj;میلیارد تومان بفروشد. یا ساختمان وزارت راه را هم چیزی حدود سه&zwnj;هزار&zwnj;میلیارد تومان بفروشد و سر جمع حدود پنج&zwnj;هزار&zwnj;میلیارد می&zwnj;تواند درآمد داشته باشد&raquo;.<a href="#_edn13" name="_ednref13" title=""><span dir="LTR">[xiii]</span></a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این را می&zwnj;گویند جنگ مستقیم و دادن آدرس منابع مالی همدیگر. آن هم میان دو نیروی اصلی کشور: دولت از یک&zwnj;سو و سپاه از سوی دیگر. این دو مورد نمونه&zwnj;هایی است از ده&zwnj;ها مورد که این روزها و هر هفته رو می آیند و می&zwnj;توانند نشان&zwnj;گر آن باشند که دیگر جای بازی برای تعارفات میان جناح&zwnj;های نظام باقی نمانده است تا بتوانند بدون وارد شدن مستقیم و صریح به حوزه&zwnj;های همدیگر خواست و نظرات خویش را ابراز کنند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>نتیجه&zwnj;گیری: آینده&zwnj; گفتمان افشاگرانه </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">نقطه &zwnj;نگرانی و دامن&zwnj;زننده به این تشنجات را باید جناح احمدی&zwnj;نژاد دانست. تیم وی می&zwnj;داند که اگر از فرصت باقیمانده برای یک تهاجم جدی و تثبیت جایگاه و تضمین آینده&zwnj; خویش اطمینان حاصل نکند با مشکلات عدیده&zwnj;ای مواجه خواهد شد. صادق زیباکلام که به نمایندگی از برخی جریان&zwnj;های حائل میان رفسنجانی و رهبری صحبت می&zwnj;کند، به روشنی گفته است:&laquo;... احمدی&zwnj;نژاد برای باقی ماندن در قدرت راهی ندارد جز این&zwnj;که یکی از یارانش را به قدرت برساند. او می&zwnj;داند اگر اصول&zwnj;گرایان سنتی قوه مجریه را در دست بگیرند، تار و پودش را می&zwnj;شکافند<span dir="LTR">.</span> یعنی تمام وابستگان احمدی&zwnj;نژاد را از قطار قدرت پیاده می&zwnj;کنند. تازه اگر این افراد را دستگیر نکنند.&raquo;<a href="#_edn14" name="_ednref14" title=""><span dir="LTR">[xiv]</span></a></p> <h4 dir="RTL"> &nbsp;</h4> <p dir="RTL">این تشخیصی است که در حال حاضر در درون راهروهای سرای نظام مطرح است. همه به احمدی&zwnj;نژاد و باند او به شکل &laquo;کامیکازهای<a href="#_edn15" name="_ednref15" title=""><span dir="LTR">[xv]</span></a> سیاسی&raquo; نگاه می&zwnj;کنند که چیزی برای از دست دادن ندارند و به همین دلیل، وارد جنگی جدی و بی رحمانه شده&zwnj;اند. جنگی که در دوره&zwnj;ای آغاز شده است که آرامش برای نظام جمهوری اسلامی ضروری&zwnj;تر از همیشه می&zwnj;نماید. نظامی که در ماه&zwnj;های آینده با بحران&zwnj;های عظیم اقتصادی و اجتماعی و نیز با خطرات بیرونی مشخص مادی و نظامی مواجه خواهد شد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در چنین شرایطی بدیهی است که جناح&zwnj;های درون نظام برای بقای خود، علاوه بر سرکوب مردم و انکار فشارهای جامعه&zwnj;ی جهانی چاره&zwnj;ای نخواهند داشت جز حذف درون ساختاری برخی باندهای دردسرساز و به این واسطه، رسیدن به نوعی یکپارچگی که اجازه دهد بر سر موضوعات مهم با جهان غرب و به ویژه آمریکا به مذاکراتی سرنوشت&zwnj;ساز بپردازند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">برای چنین کاری یک جراحی خونین در درون نظام اجتناب&zwnj;ناپذیر خواهد بود. نگارنده صراحت لهجه، خشونت کلامی و نیز تهدیدگرایی گفتمان سران نظام را تنها مقدمه&zwnj;ای می&zwnj;داند بر مرحله&zwnj;بعدی که برخورد حتی فیزیکی را بین این باندهای مافیایی غیرقابل پرهیز خواهد کرد. به همین دلیل شاید بد نباشد که از کمیت و کیفیت این جنگ کلامی به عنوان نمودی از تشدید اختلافات یاد شود. اختلافاتی که چشم&zwnj;اندازی برای حل آنها در آینده نزدیک و به طور احتمال، پیش از یک جراحی دردآورد قابل مشاهده نیست.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>پانویس&zwnj;ها:</strong></p> <div> <br clear="all" /> <hr align="left" size="1" width="33%" /> <div id="edn1"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref1" name="_edn1" title=""><span dir="LTR">[i]</span></a> به طور مشخص اشاره به پایگاه اجتماعی و طبقاتی تشکیل دهندگان و درجه فرهیختگی آن&zwnj;هاست.</p> </div> <div id="edn2"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref2" name="_edn2" title=""><span dir="LTR">[ii]</span></a> <a href="http://www.islamicecenter.com/ketaabkhaaneh/sahifeh_noor/sahifeh_noor_jeld_8_khomeini_13.html#link85">[لینک]</a></p> </div> <div id="edn3"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref3" name="_edn3" title=""><span dir="LTR">[iii]</span></a> پیروزی در ترس آفرینی است.</p> </div> <div id="edn4"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref4" name="_edn4" title=""><span dir="LTR">[iv]</span></a> گره خوردن پرونده هسته&zwnj;ای ایران به ویژه به دلیل بی&zwnj;اعتنایی مقامات نظام به هنجارهای حقوق بین&zwnj;الملل در حل وفصل معضلات و به کارگیری زبان زورگویی و انکار است.</p> </div> <div id="edn5"> <p><span dir="LTR">&nbsp;</span><span dir="LTR"><a href="http://www.radiofarda.com/content/f3_khamenei_on_israel/24681879.html"><span dir="RTL">حمله شدید آیت&zwnj;الله خامنه&zwnj;ای به اسرائیل</span></a></span><span dir="LTR">[v]</span></p> </div> <div id="edn6"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref6" name="_edn6" title=""><span dir="LTR">[vi]</span></a> حمله شديد خامنه&zwnj;ای به نمايندگان متحصن: اين منطقي نيست که هرجا قانون مطابق ميل ما بود آن را قبول کنيم وهرجا منافع ما را تامين نکرد آن را رد کنيم&nbsp;. <a href="http://ettelaat.net/04-01/h_s_k_b_n_m.htm">[لینک]</a></p> </div> <div id="edn7"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref7" name="_edn7" title=""><span dir="LTR">[vii]</span></a> منبع : <a href="http://www.entekhab.ir/fa/news/87433/%D8%AC%D9%86%D8%AA%DB%8C-%D9%81%D8%AA%D9%86%D9%87-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D8%AA%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D9%87%D9%85-%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D8%A7-">سایت انتخاب</a></p> </div> <div id="edn8"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref8" name="_edn8" title=""><span dir="LTR">[viii]</span></a> منبع<a href="http://www.radiofarda.com/content/f11-motahari-criticizes-jannati-over-remarks-on-banning-protesters-from-election/24799697.html">: رادیو فردا</a></p> </div> <div id="edn9"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref9" name="_edn9" title=""><span dir="LTR">[ix]</span></a> <span dir="LTR"><a href="http://www.mashreghnews.ir/fa/news/178752/%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D9%85%D9%8A-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AF-%D9%85%D8%AC%D8%B1%D9%8A-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%BA%D9%8A%D9%8A%D8%B1-%D8%AF%D9%87%D8%AF-%D9%87%25D"><span dir="RTL">گفتگوی تفصیلی مشرق با سخنگوي شوراي نگهبان</span></a></span></p> </div> <div id="edn10"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref10" name="_edn10" title=""><span dir="LTR">[x]</span></a> منبع: سایت <a href="http://www.khabaronline.ir/detail/263331/politics/parliament">خبر آنلاین</a></p> </div> <div id="edn11"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref11" name="_edn11" title=""><span dir="LTR">[xi]</span></a> همان منبع</p> </div> <div id="edn12"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref12" name="_edn12" title=""><span dir="LTR">[xii]</span></a> منبع: <a href="http://www.shafaf.ir/fa/news/154696/%D8%AA%D9%88%D8%B5%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%DB%8C-%D9%86%DA%98%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%88%D8%A7%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9">سایت شفاف</a></p> </div> <div id="edn13"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref13" name="_edn13" title=""><span dir="LTR">[xiii]</span></a> منبع: روزنامه <a href="http://www.entekhab.ir/fa/news/87656/%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%DB%8C%E2%80%8C%D9%86%DA%98%D8%A7%D8%AF-%D9%88%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA%DB%8C-%D9%84%D8%A8%E2%80%8C%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%81%D8%B1%D9%25">انتخاب</a></p> </div> <div id="edn14"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref14" name="_edn14" title=""><span dir="LTR">[xiv]</span></a> منبع: <a href="http://www.khabaronline.ir/detail/264822/politics/election">خبر آنلاین</a></p> </div> <div id="edn15"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref15" name="_edn15" title=""><span dir="LTR">[xv]</span></a> واژه &laquo;کامیکاز&raquo; (<span dir="LTR">kamikaze</span>) به خلبانان ژاپنی در جنگ دوم جهانی اشاره دارد که خود را بی&zwnj;محابا به ناوهای آمریکایی می&zwnj;کوبیدند. اینجا این استعاره برای افراد باند احمدی&zwnj;نژاد استفاده می&zwnj;شود که برای نجات آینده سیاسی و اقتصادی و شاید فیزیکی خویش آماده هرگونه حرکت رادیکالی در درون نظام هستند.</p> </div> </div> <p>&nbsp;</p> https://archive.radiozamaneh.com/politics/2012/12/20/22840#comments احمدی‌نژاد جنتی حنگ کلامی خشونت‌گرایی دگراندیشی سپاه لاریجانی مافیا مطهری کدخدایی کورش عرفانی گفتمان تهدید گوی سیاست Thu, 20 Dec 2012 19:54:40 +0000 politics 22840 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/politics/2012/12/15/22574 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/politics/2012/12/15/22574" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-sartitr"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> تعریف و تدقیق یک مفهوم </div> </div> </div> <div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> کورش عرفانی </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="440" height="330" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/opposition_2.jpg?1355946711" /> </div> </div> </div> <p dir="RTL">کورش عرفانی - عمر اپوزیسیون رژیم ایران به اندازه&zwnj; عمر خود رژیم است. از همان روزهای اول پس از انقلاب سال ۱۳۵۷، سلطنت&zwnj;طلبان در خارج از کشور مخالفت با حکومت اسلامیِ تازه به قدرت رسیده را آغاز کردند. اما مخالفت با رژیم تازه به طرفداران رژیم کهنه محدود نماند. به تدریج، سایر گروه&zwnj;های سیاسی فعال کشور و نیز بخش&zwnj;هایی از ایرانیانی که وطن را ترک کرده بودند، مثابله با جمهوری اسلامی را آغاز کردند.</p> <!--break--><!--break--><p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">از آن زمان تا کنون یعنی حدود سی و چهار سال، مبارزه علیه نظام جمهوری اسلامی ادامه داشته است. این مبارزه البته فراز و نشیب&zwnj;های فراوانی را به خود دیده، اما روند آن هرگز متوقف نشده است. این عمر طولانی شاید برخی از پرسش&zwnj;ها را مطرح کند، از جمله این که میزان موفقیت اپوزیسیون ایرانی خارج از کشور چقدر بوده، یا عدم کامیابی آن درخواست عمده&zwnj; خود، یعنی تغییر رژیم در ایران ناشی از چه دلایلی است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این نوشتار سعی دارد به برخی از عوامل دخیل در پاسخ&zwnj;گویی به این سوالات بپردازد، ضمن آن که مدعی همه جانبه&zwnj;نگری نیست.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>اپوزیسیون چیست؟ </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">یکی از اشکالات ذاتی اپوزیسیون ایرانی عدم تعریف دقیق آن چیزی است که باید به واسطه&zwnj; این واژه و به عنوان معنای آن تداعی شود. اپوزیسیون به طور معمول و در ادبیات سیاسی دو معنا دارد: یکی در جوامع دمکراتیک است که در این صورت، به معنای حزبی است که در مقابل حزب حاکم دولتی و دارای اکثریت، نقش مخالف یا تعدیل&zwnj;کننده را در پارلمان ایفا می&zwnj;کند. در این مورد، اپوزیسیون تلاش می&zwnj;کند که خود را برای انتخابات آتی آماده سازد تا قدرت را با کسب رای اکثریت به دست آورد. در کشورهای غیردمکراتیک اما اپوزیسیون به معنای جمعی از تشکل&zwnj;های مخالف است که می&zwnj;خواهند رژیم استبدادی را سرنگون یا وادار به تفویض قدرت کنند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در مورد ایران، معنای دوم صادق است و اپوزیسیون به طور عمده دربرگیرنده&zwnj; مجموعه&zwnj; نیروهایی است که خواهان حفظ نظام جمهوری اسلامی نبوده و تغییر آن را می&zwnj;طلبند. این نیروها ممکن است بر سر نوع تغییر نظام، اختلاف نظر یا تفاوت روش داشته باشند اما به هر روی تغییر نظام را ضروری می&zwnj;دانند. این خط&zwnj;&zwnj;کشی اما در سپهر سیاسی ایرانیان خارج از کشور به این روشنی نیست و مردم داخل کشور نیز نمود این ناروشنی را از طریق رسانه&zwnj;های سیاسی خارج از ایران می&zwnj;بینند. ابهام در آنجا بروز می&zwnj;کند که دیگر وقتی نام اپوزیسیون می&zwnj;آید، اشاره فقط به نیروهای خواهان &laquo;تغییر نظام&raquo; نیست، بلکه نیروهای خواهان &laquo;تغییر رفتار نظام&raquo; را نیز در بر می&zwnj;گیرد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>اپوزیسیون و پوزیسیون </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">ما واژه &quot;اپوزیسیون&quot; را از زبان بیگانه قرض گرفته&zwnj;ایم و به نظر می&zwnj;آید که این واژه در بسیاری از گفتارها معنای نامتعینی دارد. در برخی متن&zwnj;ها رسم شده است که اپوزیسیون (<span dir="LTR">Opposition</span>) را در مقابل کلمه پوزیسیون (<span dir="LTR">Position</span> ) قرار دهند. این تقابل واژگانی اپوزیسیون- پوزیسیون در زبان&zwnj;های اروپایی و یا تخصصی چندان مرسوم نیست. پوزیسیون ظاهرا به معنای وضعیت مستقر درک می&zwnj;شود. اپوزیسیون موضع مخالفت با موقعیت موجود است. <a href="#_edn1" name="_ednref1" title=""><span dir="LTR">1]</span></a>]</p> <blockquote><p dir="RTL">از آن جا که دمکراسی اجازه&zwnj; جابجایی منظم و ممکن نیروهای اپوزیسیون وحکومت مستقر را برمبنای اصل کسب اکثریت آراء در یک انتخابات آزاد می&zwnj;دهد، اپوزیسیون، به طور منطقی، خواهان حذف نظام حاکم برای کسب قدرت نیست، زیرا می&zwnj;داند خود نیز می&zwnj;تواند با جلب نظر و حمایت مردم در انتخابات بعدی اختیارات را به دست بگیرد. این در حالی است که در کشورهای غیردمکراتیک، نظام حاکم، قدرت را به هیچ وجه به دیگران واگذار نمی&zwnj;کند و خواهان حفظ انحصاری و همیشگی قدرت است. چنین نظامی، به همین دلیل، برای مخالفان خویش راهی جز براندازی آن با هدف کسب قدرت باقی نمی&zwnj;گذارد.</p> </blockquote> <p dir="RTL">بر این مبنا برای شرکت در اپوزیسیون باید به اصل براندازی توجه داشت، زیرا فضا و امکانی برای تغییر گرایش حکومت و کسب قدرت برای مخالفان قابل تصور نیست. به همین دلیل نیز خط &laquo;پوزیسیون&raquo; (به تعبیر ایرانی کلمه) که می&zwnj;خواهد نظام بماند تا شاید قدرت را واگذار کند و راه &laquo;اپوزیسیون&raquo; که می&zwnj;خواهد نظام برود تا قدرت را به دست آورد قابل تمایز است: اپوزیسیون خواهان تغییر رژیم حاکم است و پوزیسیون خواهان حفظ آن.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>ابهام در اپوزیسیون ایرانی </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در حال حاضر به دلیل ناروشنی معنای این واژه، چارچوب اصلی مفهومی اپوزیسیون مخدوش شده است و بسیاری از جریان&zwnj;های پوزیسیون، یعنی موافق با بقای نظام حاکم، در آن حضور تبلیغاتی پیدا کرده&zwnj;اند <a href="#_edn2" name="_ednref2" title=""><span dir="LTR">2]</span></a>]. آن&zwnj;ها این توهم را دامن زده&zwnj;اند که بخشی از اپوزیسیون هستند در حالی که به معنای خاص کلمه در پوزیسیون قرار دارند. این ابهام شاید نخستین نکته&zwnj;ای است که سبب شده هم اکنون مردم و فعالان سیاسی در داخل و خارج از کشور حیران و سرگردان باشند. در این زمینه است که باید خط روشنی ترسیم شود و اپوزیسیون، به معنای فنی کلمه، موفق شود علی&zwnj;رغم تمام تفاوت&zwnj;های دیدگاهی یا روشی خود، به صورت خیلی شفاف اصل ضرورت براندازی نظام را به عنوان یک مقوله&zwnj; ذاتی و ساختاری برای خویش ترسیم و تاکید کند. با چنین کاری بسیاری قادر به تشخیص پوزیسیون خواهند بود و آن را از اپوزیسیون تفکیک می&zwnj;کنند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">بدیهی است علاوه بر آن&zwnj;هایی که از سر ناآگاهی یا کم دانشی به این خلط مبحث دامن می&zwnj;زنند رژیم هم بی&zwnj;میل نباشد که این عدم تفکیک ادامه یابد تا از کارآیی اپوزیسیون یعنی نیروی برانداز کاسته شود. هشیاری و دقت عمل صاحب&zwnj;نظران و نیز برنامه&zwnj;سازان رسانه&zwnj;ها و فعالان سیاسی در این زمینه لازم و ضروری است تا خط&zwnj;های چارچوبی اپوزیسیون به صورت &laquo;جامع&raquo; و &laquo;مانع&raquo; عمل کند. &laquo;جامع&raquo;، یعنی دربرگیرنده&zwnj; هر نیرویی که براندازی و تغییر نظام را می&zwnj;خواهد بشود و در این باره استثنایی قائل نشود و &laquo;مانع&raquo;، یعنی اجازه ندهد که نیروهای مخالف با براندازی نظام، به صرف مخالفت با سیاست&zwnj;ها و رفتارهای حکومت، به عنوان اپوزیسیون ارزیابی شوند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>یک تعریف ساده، جامع و مانع </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">شاید در این راستا بد نباشد که تعریف زیر را که در دل شاخص&zwnj;بندی این مفهوم در علوم سیاسی است، بیرون بکشیم. ضمن این که می&zwnj;دانیم می&zwnj;خواهیم واژه را در مورد کشورهای دیکتاتوری و غیر دمکراتیک به کار بریم: &laquo; مجموعه&zwnj;ای از نیروهای سیاسی که به دنبال حذف نظام حاکم برای کسب قدرت هستند.&raquo;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این تعریف چند عنصر را در خود دارد:</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>۱) به مجموعه&zwnj;ای از نیروها اشاره دارد.</strong> یعنی نمی&zwnj;تواند به یک سازمان یا حزب مشخص محدود شود و دربرگیرنده&zwnj; طیفی از نیروهاست. چیزی که تمام ادعاهای انحصارطلبانه&zwnj; سیاسی را زیر سوال می&zwnj;برد. دیدن اپوزیسیون به مثابه یک طیف اجازه می&zwnj;دهد که واقعیت تنوع محتوایی، دیدگاهی، روش&zwnj;ها و نیروهای موجود در آن را در نظر بگیریم.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>۲) نیروهای سیاسی:</strong> این به معنای آن است که ما نمی&zwnj;توانیم هر نیرویی را تحت نام اپوزیسیون بازشناسی کنیم. مثلا یک انجمن فرهنگی یا ادبی یا یک جمع شهروندی می&zwnj;تواند بخشی از &laquo;حامیان&raquo; اپوزیسیون محسوب شود اما نه خود اپوزیسیون. زیرا همان&zwnj;طور که گفته شد، موضوع بر سر نیروهایی است که می&zwnj;خواهند قدرت سیاسی را بگیرند. پس اپوزیسیون باید نیروی سیاسی محسوب شود، یعنی برای کسب قدرت تشکیل شود و مبارزه &zwnj;کند نه فقط برای پایین کشیدن قدرت. برای نیرویی که فقط می&zwnj;خواهد نظام حاکم را پایین بکشد اما برای کسب قدرت آماده نیست می&zwnj;توان واژه&zwnj;های دیگری را یافت. نیروی سیاسی، یک جمع متشکل است و به طور هدفمند و برنامه ریزی شده در پی کسب قدرت است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/opposition_1.jpg" style="width: 180px; height: 150px; float: right;" />برای شرکت در اپوزیسیون باید به اصل براندازی توجه داشت، زیرا فضا و امکانی برای تغییر گرایش حکومت و کسب قدرت برای مخالفان قابل تصور نیست. به همین دلیل نیز خط &laquo;پوزیسیون&raquo; (به تعبیر ایرانی کلمه) که می&zwnj;خواهد نظام بماند تا شاید قدرت را واگذار کند و راه &laquo;اپوزیسیون&raquo; که می&zwnj;خواهد نظام برود تا قدرت را به دست آورد قابل تمایز است: اپوزیسیون خواهان تغییر رژیم حاکم است و پوزیسیون خواهان حفظ آن.</p> </blockquote> <p dir="RTL"><strong>۳) حذف نظام:</strong> اپوزیسیون نمی&zwnj;تواند روایتی از نظام فعلی را با تغییراتی سطحی بپذیرد. عمق تغییری که می&zwnj;طلبد، زیاد است و اگر اجرا شود، چه تحت این نام بیان شود یا خیر، سبب براندازی نظام حاکم و جایگزینی آن با یکی دیگر می&zwnj;شود. به همین دلیل، تمام نیروهایی را که تغییراتی سطحی می&zwnj;خواهند، باید اصلاح&zwnj;طلب و بخشی از &laquo;پوزیسیون&raquo; دانست. امری که در حال حاضر در صحنه&zwnj; سیاسی ایران واضح است. &laquo;اصلاح&zwnj;طلبان&raquo; در داخل و خارج از کشور در پی تغییر رفتار نظام هستند نه تغییر نظام. <a href="#_edn3" name="_ednref3" title=""><span dir="LTR">3]</span></a>]</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>۴) کسب قدرت</strong>: اپوزیسیون به دنبال جایگزین ساختن نیروی حاکم است. به همین دلیل هم نظام کنونی را بر می&zwnj;اندازد و از نو قدرت را بازتعریف کرده و در دست خود می&zwnj;گیرد. از اینجاست که بحث آلترناتیو بودن اپوزیسیون مطرح می&zwnj;شود. اپوزیسیون در معنای فنی خود جایگزین قدرت حاکم است، آن را پایین می&zwnj;کشد و خود جایگزین آن می&zwnj;شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">با اتکاء به این تعاریف می&zwnj;توان به تدقیق تعریف بالا پرداخت و گفت که اپوزیسیون عبارت است از &laquo; چندین تشکل دارای ماهیت سیاسی که تلاش منظم می&zwnj;کنند تا رژیم حاکم را به زیر کشند و قدرت را به دست گرفته و یک رژیم جدید تشکیل دهند.&raquo;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">حال که مشخص ساختیم اپوزیسیون چیست، بد نیست به این مهم بپردازیم که آیا اپوزیسیون باید متحد و یک دست باشد یا خیر. آیا باید به طور لزوم یک اپوزیسیون متحد داشته باشیم؟</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>اپوزیسیون یعنی مجموعه </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">باید بدانیم شانس این که اپوزیسیون فقط یک جریان باشد و بس در جهان امروز بسیار کم است. هم چنان که در کشورهای دیکتاتور زده&zwnj; مصر و سوریه و عراق دیدیم، مفهوم اپوزیسیون دربرگیرنده چندین جریان است که هر کدام در دل خود، تشکل&zwnj;هایی را در بر دارند. بنابراین باید از تنوع جریان&zwnj;ها و تشکل&zwnj;ها نام برد. این که آیا این جریان&zwnj;ها و تشکل&zwnj;ها با هم متحد می&zwnj;شوند تا به عنوان یک تن واحد عمل کنند، - باید گفت که این امکان هست - اما یک اجبار نیست. یعنی هم می&zwnj;توانیم اپوزیسیون متحد داشته باشیم و هم اپوزیسیون غیرمتحد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;قابل تصور است که اگر جریان&zwnj;های یک اپوزیسیون با هم متحد باشند، می&zwnj;توانند با انباشت نیروهای خویش به طور موثرتر عمل کنند، اما این به آن معنا نیست که اگر جریان&zwnj;های اپوزیسیون متحد نشوند چیزی به اسم اپوزیسیون نیست و یا توان عمل کردن را ندارد. بنابراین نباید برخورد ایده&zwnj;آلیستی و یا افسانه&zwnj;ای در مورد اتحاد اپوزیسیون داشت. یک اپوزیسیون غیرمتحد نیز می&zwnj;تواند به موفقیت برسد. شرط آن این است که جریان یا جریان&zwnj;هایی در دل آن اپوزیسیون توان کافی برای پایین کشیدن رژیم حاکم و جایگزینی آن را داشته باشند. در این صورت رفتار مورد انتظار از جانب سایر جریان&zwnj;های اپوزیسیون، اگر نه اتحاد با آن جریان موفق و پیشرو، دست کم، همسویی با آن است. تعریف همسویی نیز بسیار کلی است و می&zwnj;تواند در برگیرنده&zwnj; هماهنگی کلی و غیرمدیریت&zwnj; شده&zwnj; فعالیت&zwnj;ها یا همکاری&zwnj;های مشخص و برنامه ریزی شده باشد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">آن چه بسیار مهم است این که یک اپوزیسیون برای موفقیت خویش باید از خنثی کردن تلاش&zwnj;ها در میان جریان&zwnj;های درون خود پرهیز کند. یعنی اجزاء درون اپوزیسیون، به واسطه&zwnj; اختلاف نظر یا تفاوت سطح کارآیی خویش، با هم دچار تضاد و کشمکش نشوند. در این صورت، تلاش&zwnj;های یکدیگر را باطل کرده و بر عمر دشمن مشترک خود، که رژیم حاکم باشد می&zwnj;افزایند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL">باید بدانیم شانس این که اپوزیسیون فقط یک جریان باشد و بس در جهان امروز بسیار کم است. هم چنان که در کشورهای دیکتاتور زده&zwnj; مصر و سوریه و عراق دیدیم، مفهوم اپوزیسیون دربرگیرنده چندین جریان است که هر کدام در دل خود، تشکل&zwnj;هایی را در بر دارند. بنابراین باید از تنوع جریان&zwnj;ها و تشکل&zwnj;ها نام برد. این که آیا این جریان&zwnj;ها و تشکل&zwnj;ها با هم متحد می&zwnj;شوند تا به عنوان یک تن واحد عمل کنند، - باید گفت که این امکان هست - اما یک اجبار نیست. یعنی هم می&zwnj;توانیم اپوزیسیون متحد داشته باشیم و هم اپوزیسیون غیرمتحد.</p> </blockquote> <p dir="RTL">منطقی&zwnj;تر آن است که مبنای محاسبات برای تنظیم رفتار جریان&zwnj;ها و تشکل&zwnj;های درون اپوزیسیون نسبت به همدیگر در نظر گرفتن حتمی منظور و مقصد مشترک و بعد سایر تفاوت&zwnj;ها و افتراق&zwnj;ها باشد. در غیر این&zwnj;صورت عدم کامیابی اپوزیسیون به عهده&zwnj;ی خود اپوزیسیون خواهد بود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>راه</strong><strong><span dir="LTR">&zwnj;</span></strong><strong>کار کامیابی اپوزیسیون </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">اما یک اپوزیسیون به طور کلی و یا یک جریان و تشکل&zwnj;های درون اپوزیسیون به طور خاص، برای موفقیت، باید چند اصل را رعایت کند:</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">۱) <strong>تعیین هدف</strong>: هر تشکل و جریانی که خود را جزیی از اپوزیسیون می&zwnj;داند، باید برای خویش هدف قابل دسترسی را تعریف کند. این همان مقصدی است که قرار است به آن برسد. به طور مثال، در مورد یک جریان سیاسی اپوزیسیون ایرانی، هدف می&zwnj;تواند پایین کشیدن رژیم جمهوری اسلامی به قصد برگزاری انتخابات آزاد و استقرار حکومت دمکراتیک در ایران باشد. این هدف باید تا حد ممکن دقیق، روشن و قابل اجرا باشد. رویاپردازی در آن نباشد و شانس تحقق را بر اساس واقعیت توان موجود در تشکل یا جریان پیشنهاد دهنده و نیز بر اساس ظرفیت&zwnj;های جامعه، داشته باشد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">۲) <strong>تعیین استراتژی</strong>: پس از تعیین مقصد باید &laquo;نقشه&zwnj; راه&raquo; یا همان استراتژی را ترسیم کرد. این راه کلی است که باید مشخص سازد به صورت عمومی قرار است آن جریان و یا تشکل و نیز نیروهایی که می&zwnj;تواند بسیج کند از چه مسیری عبور کنند تا به آن هدف دست یابند. به طور مثال، استراتژی آماده سازی و هدایت قیام برانداز و مدیریت دوران گذار.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">۳) <strong>معرفی تاکتیک&zwnj;ها</strong>: هر نقشه&zwnj; راهی از تکه&zwnj;های کوچکی تشکیل شده است که مراحل مختلف مسیر بلند هستند. مجموع مراحل تاکتیکی در صورت موفقیت و در کنار هم، یکدیگر را تکمیل و طی کردن نقشه&zwnj; راه را ممکن می&zwnj;سازند. در مورد اپوزیسیون ایران و هدف و استراتژیی که به عنوان مثال ارائه شد، باید هر یک از مراحل برشمرده&zwnj; بالا را دقیق توصیف کرد: تقویت روحیه مردم، گسترش آگاهی&zwnj;ها، سازماندهی نیروها، بررسی شرایط داخلی و خارجی، تدارک اعتراضات عمومی، سازماندهی و هدایت قیام براندازی، مدیریت دوران گذار، برگزاری انتخابات آزاد، شرکت در این انتخابات و نقش&zwnj;آفرینی در حکومت آینده. هر یک از این مراحل تاکتیکی باید به مرور زمان و با تکیه بر داده&zwnj;های برخاسته از واقعیت&zwnj;ها تعریف و تدقیق شوند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">۴) <strong>به کارگیری تکنیک&zwnj;ها</strong>: برای پیاده کردن هر یک از مراحل تاکتیکی فوق باید به اجرای راه&zwnj;کارهایی پرداخت که این مهم را ممکن می&zwnj;سازند. این راهکارها یا تکنیک&zwnj;ها به جزییات فنی برمی&zwnj;گردند که یک جریان یا تشکل سیاسی باید قادر به تهیه و تدوین و آموزش و اجرای آن باشد و با در نظرگرفتن بازخوردها، آنها را مورد بازنگری و تدقیق قرار دهد. مثلا در مرحله&zwnj; تاکتیکی، یعنی تقویت روحیه&zwnj; مردم، باید مشخص شود که قرار است چه راه&zwnj;کارهایی مورد بهره&zwnj;برداری قرار گیرند که این مهم حاصل شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">پس می&zwnj;بینیم که جریان یا تشکلی که می&zwnj;خواهد او را به عنوان اپوزیسیون بازشناسی کنند، باید مجهز به تمام این اجزاء و عناصر باشد: هدف و مقصد را تعریف و تعیین کرده باشد، نقشه&zwnj; راه یا استراتژی دستیابی به هدف را بداند، هر مرحله&zwnj; تاکتیکی از این راه طولانی را تعیین کرده باشد و در نهایت، برای موفقیت در هر مرحله، تکنیک&zwnj;ها یا روش&zwnj;های کاری مناسب را بشناسد و به کار بندد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>سرنوشت عملی اپوزیسیون </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">با داشتن این شاخص&zwnj;ها اینک بهتر می&zwnj;توان دانست که در صحنه&zwnj; بسیار شلوغ سیاسی ایران چه جریان&zwnj;هایی را می&zwnj;&zwnj;شود به عنوان اپوزیسیون نام برد و کدام&zwnj;ها را باید جدا ساخته و در ردیف &laquo;پوزیسیون&raquo; (در معنای ایرانی کلمه) قرار داد. این به آن معناست که نمی&zwnj;توان هر نیرویی را بر اساس ادعا و باور خویش طبقه&zwnj;بندی کرد. باید معیارهای دقیق و فنی داشته باشیم که ارزیابی ما بتواند مستند و دقیق باشد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/oppo.jpg" style="width: 190px; height: 159px; float: right;" />بحث اپوزیسیون یک مقوله&zwnj; &laquo;محتوایی&raquo; و &laquo;فنی&raquo; است. مقوله محتوا بر می&zwnj;گردد به آن چه یک اپوزیسیون یا یک جریان درون آن ارائه می&zwnj;دهد. چه دستگاه فکریی دارد؟ جهان بینی و نوع نگرش آن چگونه است؟ چه ارزش&zwnj;هایی را پاس می&zwnj;دارد و چه آرمان شهری را برای فردای کشور ترسیم می&zwnj;کند؟ اما آن چه در نهایت تعیین&zwnj;کننده و سرنوشت&zwnj;ساز خواهد بود، قدرت آن جریان، برای پیاده کردن بخشی یا تمامی آن چیزی است که می&zwnj;گوید. به عبارت بهتر، اپوزیسیون، دست آخر در جریانی تبلور پیدا می&zwnj;کند که موفق می&zwnj;شود قوی&zwnj;تر و کارآتر باشد. طرح&zwnj;ها و حرف&zwnj;های خود را با پشتوانه&zwnj; اجرایی و عملی به پیش برد و به کرسی بنشاند.</p> </blockquote> <p dir="RTL">در اینجا یادآور می&zwnj;شویم که بحث اپوزیسیون یک مقوله&zwnj; &laquo;محتوایی&raquo; و &laquo;فنی&raquo; است. مقوله محتوا بر می&zwnj;گردد به آن چه یک اپوزیسیون یا یک جریان درون آن ارائه می&zwnj;دهد. چه دستگاه فکریی دارد؟ جهان بینی و نوع نگرش آن چگونه است؟ چه ارزش&zwnj;هایی را پاس می&zwnj;دارد؟ چه آرمان شهری را برای فردای کشور ترسیم می&zwnj;کند؟ در جستجوی چه نوع نظامی است؟ چه سیستم اقتصادی و چه نوع روابط اجتماعی را توصیه می&zwnj;کند؟ چه تصویری از آینده&zwnj;ی ایران تحت قدرت خویش ترسیم می&zwnj;کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در این مورد باید گفت که مشابهت&zwnj;های زیادی میان اجزاء طیف اپوزیسیون ایرانی وجود دارد. یعنی ما شاهدیم که تقریبا همه&zwnj; آنها به ارزش&zwnj;هایی چون آزادی، دمکراسی، سکولاریسم، حقوق بشر، عدالت اجتماعی و... توجه دارند. اختلاف&zwnj;ها بیشتر در مورد تعریف دقیق و عملی این ارزش هاست که کمتر بحث می&zwnj;شود و نیز در مورد روش پیاده کردن آنها، که نقطه&zwnj;ی اصلی اختلاف نظرهاست.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">اما به نظر می&zwnj;رسد آن چه در ورای این جنبه&zwnj; محتوایی می&zwnj;تواند واقعیت اپوزیسیون ایرانی را سمت و سو دهد، توان اجرایی جریان&zwnj;های موجود در آن باشد. در یک تحلیل نهایی، بسیاری از ایرانیان با این موقعیت مواجه خواهند شد که جریان&zwnj;هایی در اپوزیسیون از جریان&zwnj;های دیگر عمل&zwnj;گراتر و به این واسطه، دارای شانس بیشتر برای موفقیت هستند. به عبارت دیگر، این که یک جریانی در سخن چه می&zwnj;گوید و برای کاری که می&zwnj;خواهد بکند، چه گفتمان و شعارهایی را مطرح می&zwnj;سازد یک چیز است؛ اما آن چه در نهایت تعیین&zwnj;کننده و سرنوشت&zwnj;ساز خواهد بود، قدرت آن جریان، برای پیاده کردن بخشی یا تمامی آن چیزی است که می&zwnj;گوید. به عبارت بهتر، اپوزیسیون، دست آخر در جریانی تبلور پیدا می&zwnj;کند که موفق می&zwnj;شود قوی&zwnj;تر و کارآتر باشد. طرح&zwnj;ها و حرف&zwnj;های خود را با پشتوانه&zwnj; اجرایی و عملی به پیش برد و به کرسی بنشاند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این امر توجه همه&zwnj; ایرانیان علاقه&zwnj;مند به تغییر رژیم در ایران را به خود جلب می&zwnj;کند. روشن است که در عالم سیاست موضوع ارزش&zwnj;ها و اخلاق به شدت تحت تاثیر پراکتیسیسم (عمل&zwnj;گرایی <span dir="LTR">Practicism</span>) و پراگماتیسم (مصلحت&zwnj;گرایی <span dir="LTR">Pragmatism</span>) قرار دارد. سیاست، عالم قدرت است. هر که قدرت بیشتری دارد موفق به بسیج نیرو و امکانات بیشتری می&zwnj;شود و با آنها، باز هم قدرت بیشتری به دست می&zwnj;آورد و این روند را تا جایی ادامه می&zwnj;دهد که به هدفش دست می&zwnj;یابد. این قاعده&zwnj; بازی سیاست است که برخی مواقع درک و پذیرش آن به قدری سخت است که افراد را به انزوا و کناره&zwnj;گیری وادار می&zwnj;کند. اما در میدان سیاست فقط کسانی پیروزند که می&zwnj;مانند و بر اساس قواعد بازی به پیش می&zwnj;روند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">اپوزیسیون ایرانی هم از این قاعده مستثنی نیست. شک نیست که در میان تمام جریان&zwnj;ها و تشکل&zwnj;های موجود در مجموعه&zwnj; نیروهای برانداز که به عنوان اپوزیسیون شناخته می&zwnj;شوند، آن جریانی پیروز نهایی خواهد بود که بتواند با قدرت عمل کند، نیروهای سیاسی و اجتماعی را با خویش همراه سازد، توان ایجاد اعتراضات و هدایت آنها را در اختیار داشته باشد، قیام براندازی را برنامه&zwnj;ریزی و یا آن را هدایت کند، در دوران گذار نقش به&zwnj;سزایی در مدیریت کشور داشته باشد، با تمام توان در انتخابات آتی شرکت کند و گفتمان و عملکردی را از خود نشان دهد تا نظر مثبت اکثریت را جلب کند و به این ترتیب، قدرت حاکمه&zwnj; آینده را از آن خود سازد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>نتیجه&zwnj;گیری </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در آ&zwnj;ن&zwnj;چه آمد، تلاش کردیم تعریف روشنی از اپوزیسیون به دست دهیم، شاخص&zwnj;های آن را برشماریم و توجه را به واقعیت اپوزیسیون ایرانی جلب کنیم. می&zwnj;بینیم که در جبهه&zwnj; براندازان نظام حاکم کنونی یک طیف از جریان&zwnj;ها و تشکل&zwnj;ها هستند که می&zwnj;توانند عمل کنند. برای دانستن میزان شانس آنها باید ببینیم آیا هدف، استراتژی، تاکتیک&zwnj;ها و تکنیک&zwnj;های لازم را دارند و قادر به اجرای آنها هستند یا خیر. در نهایت این که در میان آنها، جریانی بالاترین شانس را دارد که نه تنها این عناصر را تعریف و تدقیق کرده، بلکه می&zwnj;تواند نیروی انسانی و امکانات مادی کافی برای اجرای طرح&zwnj;های خود را فراهم کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">گسترش و به کارگیری دیدها و تمایزبندی&zwnj;های فنی از این دست، می&zwnj;تواند به آشفتگی حاکم بر وضعیت کنونی پایان دهد و شرایط را برای تامین شفافیت در صحنه&zwnj; سیاسی و تشخیص نیرویی که هر کس می&zwnj;خواهد در اپوزیسیون مورد حمایت قرار دهد، مساعد سازد. فراموش نکنیم هیچ جامعه&zwnj;ای بدون رسیدن به حد کافی از پیچیدگی فنی و تشخیص درست پدیده&zwnj;ها شانس رسیدن به دمکراسی را نخواهد داشت، زیرا دمکراسی، در یک تعریف عمومی، نظام سیاسی متناسب با &laquo;تقسیم کار حرفه&zwnj;ای و تخصصی&raquo; است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <div> <p>&nbsp;</p> <p><strong>پانویس&zwnj;ها:</strong></p> <p>&nbsp;</p> <div id="edn1"> <p dir="RTL"><span dir="LTR">1]</span>] ما در این جا بر مبنای رایج بودن این تقسیم&zwnj;بندی در زبان سیاسی ایرانیان و قابل فهم بودن آن از این تقسیم&zwnj;بندی غیرتخصصی بهره می&zwnj;بریم. شاید به یک معنا بتوان تقسیم&zwnj;بندی را به صورت &laquo;اپوزیسیون&raquo; و &laquo;غیراپوزیسیون&raquo; مطرح کرد.</p> </div> <div id="edn2"> <p dir="RTL"><span dir="LTR">2]</span>] شاید بتوان بخش عمده&zwnj;ای از نیروهایی را که تا به حال در سه کنفرانس استکهلم، بروکسل و پراگ شرکت کرده&zwnj;اند بنا به گفته خودشان در تمایزبندی خود با نیروهای برانداز نمونه&zwnj;ای از &laquo;پوزیسیون&raquo; بدانیم که در عین حال در محافل و گردهم آیی&zwnj;هایی &laquo;اپوزیسیون&raquo; شرکت دارند و به این واسطه برای بسیاری می&zwnj;توانند به عنوان &laquo;اپوزیسیون&raquo; جلوه کنند.</p> </div> <div id="edn3"> <p dir="RTL"><span dir="LTR">3]</span>] شخصیت&zwnj;های معروف اصلاح&zwnj;طلبان بارها تکرار کرده&zwnj;اند که به هیچ وجه برانداز نیستند وبا اصل نظام جمهوری اسلامی مشکلی ندارند. هر چند که روایت&zwnj;های مختلفی برای بیان این موضوع در پیش می&zwnj;گیرند، اما کنه مطلب این است که فقط تغییر رفتار نظام را می&zwnj;خواهند نه تغییر نظام را. امری که با توجه به وابستگی ساختاری آنان به نظام قابل درک است.</p> </div> </div> <p>&nbsp;</p> https://archive.radiozamaneh.com/politics/2012/12/15/22574#comments احزاب استراتژی اصلاح‌طلبان اپوزیسیون براندازی تاکتیک دمکراسی قدرت پارلمان کورش عرفانی گوی سیاست Sat, 15 Dec 2012 22:59:07 +0000 politics 22574 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/politics/2012/12/04/22265 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/politics/2012/12/04/22265" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> کورش عرفانی </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="484" height="313" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/election_iran.jpg?1354915073" /> </div> </div> </div> <p dir="RTL">کورش عرفانی - جابجایی اسفندیار رحیم مشایی توسط احمدی نژاد از پست رئیس دفتر رئیس جمهوری به &laquo;مشاور رئیس جمهور و رئیس دبیرخانه جنبش عدم تعهد&raquo; از سوی بسیاری به عنوان دورخیز به سوی انتخابات ریاست جمهوری خرداد ۱۳۹۲ برداشت شده است.<a href="#_ftn1" name="_ftnref1" title=""><span dir="LTR">[1]</span></a> با این برداشت، تفسیرها و پیش&zwnj;بینی&zwnj;های زیادی در مورد رفتار و واکنش رقیبان احتمالی طرح خواهد شد.</p> <!--break--><!--break--><p dir="RTL">اما در ورای تلاش&zwnj;های رسانه&zwnj;ای و سیاسی برای تصویر کردن آینده تبلیغاتی و انتخاباتی این موضوع، باید پرسید که آیا اصولا انتخاباتی در راه هست؟ آیا اوضاع ایران آن&zwnj;گونه پیش خواهد رفت که شش ماه دیگر و در خرداد ۱۳۹۲ انتخابات ریاست جمهوری در آن برگزار شود؟</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این نوشتار به فرضیه و عواملی خواهد پرداخت که می&zwnj;توانند پاسخ این پرسش را منفی کنند. پارامترهای دیگری می&zwnj;توانند در راستی&zwnj;&zwnj;آزمایی این فرضیه&zwnj; نقش داشته باشند اما در اینجا به بررسی تنها سه پارامتر می&zwnj;پردازیم که هر یک به تنهایی یا در پیوندی ترکیبی می&zwnj;توانند موضوع انتخابات را منتفی سازند:</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>۱. افزایش کمی و کیفی اختلافات درون نظام </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">به نظر می&zwnj;رسد که انتخابات آتی ریاست جمهوری، پیش از برگزاری خود از اهمیت بیشتری برخوردار باشد تا به هنگام برگزاری یا حتی بعد از آن. به عبارت دیگر اگر قرار است برنده صحنه سیاسی ایران از دل این انتخابات بیرون بیاید، این برنده باید قبل از انتخابات خود را نشان داده باشد و نه پس از آن. دلیل این امر، شدت اختلاف&zwnj;ها میان جناح&zwnj;های قدرت در ایران است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL">امروز بحث انتخابات در شرایطی طرح می&zwnj;شود که تضاد منافع، جناح&zwnj;ها را به آستانه برخوردهای بی&zwnj;سابقه کشانده و آنها را وادار به کنش و واکنشی کرده که تاکنون از آن پرهیز می&zwnj;کردند. در حالی&zwnj;که جریان احمدی&zwnj;نژاد برای تداوم حضور در قوه مجریه خیز برداشته و با الهام از الگوی جریان روسی &laquo;پوتین- مدودوف&raquo;می&zwnj;رود که شراکت &laquo;احمدی نژاد- مشایی&raquo; را نهادینه سازد، عدم رضایت از کارکرد تیم آنها در میان سایر جناح&zwnj;های رژیم بدیهی است. به همین خاطر نامزدی اسفندیار رحیم&zwnj; مشایی می&zwnj;تواند کابوس رهبری و روحانیت محافظه&zwnj;کار سنتی و برخی دیگر از جریان&zwnj;های راست درون نظام باشد. به همین ترتیب که جریان رفسنجانی از آنها به هیچ وجه دل خوشی ندارد و اصلاح&zwnj;طلبان نیز این افراد را به عنوان غاصبان قدرت می&zwnj;بینند.</p> </blockquote> <p dir="RTL">هنگام صحبت در مورد جناح&zwnj;بندی&zwnj;های درون نظام جمهوری اسلامی، نمی&zwnj;توانیم مطمئن باشیم که راجع به چند جناح و کدام&zwnj; یک از آنها سخن می&zwnj;گوییم. در ابتدای انقلاب، نیروهای درون نظام به طور عمده به دو جناح خط امامی و سنت&zwnj;گرای محافظه&zwnj;کار تقسیم می&zwnj;شدند. سنتی&zwnj;ها دربرگیرنده بازاری&zwnj;ها و روحانیت محافظه کار بودند و خط امامی&zwnj;ها شامل روحانیت مبارز و پیروان غیر روحانی خمینی می&zwnj;شدند. با مرگ خمینی و جانشینی خامنه&zwnj;ای، رفسنجانی خط سومی را به عنوان &laquo;میانه<span dir="LTR">&zwnj;</span>روها&raquo; در طول مدت ریاست جمهوری خود مطرح ساخت. دورتر، بخشی از خط امامی&zwnj;ها به جریانات ملی- مذهبی پیوند خوردند و از دل آن خط دیگری به اسم اصلاح&zwnj;طلبان شکل گرفت. بعدها، با نقش روز افزون نظامی-امنیتی ها، سپاه پاسداران نیز به صحن سیاسی پاگذاشت و خود به یک خط مستقل در درون نظام تبدیل شد. از سال ۱۳۸۴ به این سو نیز تیم احمدی&zwnj;نژاد، با تکیه بر امکانات دولتی فراوان، جریان خاص خویش را پرورش داد که اینک به مثابه خطی جدید در جمهوری اسلامی مطرح است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">امروز وقتی در باره نبرد جناح&zwnj;ها بر سر قدرت صحبت می&zwnj;کنیم، حرف از شش جناح است:</p> <p dir="RTL">۱) گروه ولی فقیه و روحانیان محافظه&zwnj;کار سنتی که خامنه&zwnj;ای آن را نمایندگی می&zwnj;کند.</p> <p dir="RTL">۲) گروه بازاری&zwnj;ها و محافظه&zwnj;کاران سنتی غیر روحانی که هیئت موتلفه آن را هدایت می&zwnj;کند.</p> <p dir="RTL">۳) جریان سپاه که در برگیرنده عناصر نظامی، امنیتی و اطلاعاتی در صحنه سیاسی است.</p> <p dir="RTL">۴) گروه احمدی&zwnj;نژاد که حلقه او و یارانش در دستگاه دولت هستند.</p> <p dir="RTL">۵) جریان رفسنجانی که برخی شخصیت&zwnj;های به حاشیه رانده شده اما صاحب نفوذ حول محور او را در بر می&zwnj;گیرد.</p> <p dir="RTL">۶) جریان اصلاح&zwnj;طلبان که در داخل و خارج از ایران بسیار پراکنده و متشتت هستند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">هر یک از این جناح&zwnj;ها ابزارهای متفاوت مالی، نظامی، سیاسی، اجتماعی یا فرهنگی در اختیار دارند تا از یک سو بقای خود را حفظ کنند و از سوی دیگر، در فرصت&zwnj;های مختلف انتخاباتی وارد صحنه شوند. این روند فقط در ظاهر شباهت به رقابت احزاب و سازمان ها در دمکراسی&zwnj;های متعارف دارد، اما در محتوا فاقد هر گونه خصلت دمکراتیک است. مردم فقط به عنوان صحنه پرکن و رای<span dir="LTR">&zwnj;</span>دهنده نمایشی هستند<a href="#_ftn2" name="_ftnref2" title=""><span dir="LTR">[2]</span></a> و نتیجه انتخابات توسط نهادهای زیر نظر خود این جناح&zwnj;ها مانند شورای نگهبان، وزارت کشور یا ستاد انتخابات شکل می&zwnj;گیرد. این نوعی نبرد قدرت در بالاست؛ نه یک چالش برای کسب رای اکثریت از پایین.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>انتخابات، ابزار تقسیم قدرت میان &laquo;خودی&raquo;ها</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در نبود خصلت دمکراتیک، انتخابات در نظام جمهوری اسلامی و به ویژه در یک دهه گذشته به شدت خصلت مافیایی و متکی بر زدو بندهای پنهانی پیدا کرده است. قلع و قمع کاندیداها توسط شورای نگهبان و تایید صلاحیت کسانی که مورد اعتماد نظام هستند یکی از مکانیزم&zwnj;های حذف کننده مزاحمان و &laquo;غیر خودی&raquo;هاست. پس از آن هم، دستکاری نتایج انتخابات معجزه&zwnj;هایی مانند شمار آرای محمود احمدی&zwnj;نژاد در ۲۲ خرداد ۱۳۸۸ به بار می&zwnj;آورد.<a href="#_ftn3" name="_ftnref3" title=""><span dir="LTR">[3]</span></a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این نوع شبه انتخابات آغشته به تقلب و دروغ تا زمانی که جناح&zwnj;های درون نظام بر سر نتایج آن به طور ضمنی یا مستقیم توافق داشتند، زیاد مسئله برانگیز نبود. اما انتخابات خرداد ۸۸ نخستین نمونه از بازی هماهنگ نشده درون نظام بود که به بروز جنبشی اعتراضی منجر شد. آن جا دیگر بحث &laquo;تقلب&raquo; نبود، این یک &laquo;کودتای شبه انتخاباتی&raquo; بود. شدت و شوک این حرکت به حدی بود که اختلافات درون نظام را به اوج رساند و کار را به ضرورت حذف برخی از جناح&zwnj;های پنج گانه درون نظام کشاند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">از فردای آن روز، جناح احمدی&zwnj;نژاد مجبور شد که نبود هر گونه مشروعیت برای خود را با چنگ انداختن به اهرم&zwnj;های قدرت دولتی جبران سازد و این امر نوعی دست اندازی آشکار در منافع و قلمروهای اختصاصی سایر گروه&zwnj;های درون نظام محسوب می&zwnj;شد. به همین خاطر اختلاف منافع رو به فزونی گذاشت و احمدی&zwnj;نژاد با یادکردن از سپاهیان تاجر به عنوان &laquo;برادران قاچاقچی&raquo; به حدی اختلاف را تند کرد که سپاه مجبور شد در درون ساختار دولت، مسئولیت وزارت نفت را خود به طور مستقیم بر عهده گیرد تا از این طریق منابع مالی جریان احمدی&zwnj;نژاد را زیر کنترل قرار دهد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>وضعیت کنونی</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">امروز اما بحث انتخابات در شرایطی طرح می&zwnj;شود که تضاد منافع، جناح&zwnj;ها را به آستانه برخوردهای بی&zwnj;سابقه کشانده و آنها را وادار به کنش و واکنشی کرده که تاکنون از آن پرهیز می&zwnj;کردند. نگارنده به ارائه یک مثال اکتفا می&zwnj;کند: در حالی&zwnj;که جریان احمدی&zwnj;نژاد برای تداوم حضور در قوه مجریه خیز برداشته و با الهام از الگوی جریان روسی &laquo;پوتین- مدودوف&raquo;<a href="#_ftn4" name="_ftnref4" title=""><span dir="LTR">[4]</span></a> می&zwnj;رود که شراکت &laquo;احمدی نژاد- مشایی&raquo; را نهادینه سازد، عدم رضایت از کارکرد تیم آنها در میان سایر جناح&zwnj;های رژیم بدیهی است. به همین خاطر نامزدی اسفندیار رحیم&zwnj; مشایی می&zwnj;تواند کابوس رهبری و روحانیت محافظه&zwnj;کار سنتی و برخی دیگر از جریان&zwnj;های راست درون نظام باشد. به همین ترتیب که جریان رفسنجانی از آنها به هیچ وجه دل خوشی ندارد و اصلاح&zwnj;طلبان نیز این افراد را به عنوان غاصبان قدرت می&zwnj;بینند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL">آیا این جریانات متنازع موفق خواهند شد که قواعد ناروشن و ناپیدای یک بازی پیچیده را برای پرهیز از شمشیرکشی علنی به روی یکدیگر رعایت کنند. شاید بسیاری از آنها مایل به این کار باشند، اما بی&zwnj;شک در این میان جناح احمدی&zwnj;نژاد- مشایی، کمترین تمایل را به آن دارد. زیرا برای این جناح انتخابات آتی، بازی مرگ و زندگی و بحث ماندن یا حذف شدن است. آنها با به نگاهی به سرنوشت رقت&zwnj;بار رفسنجانی و خاتمی می&zwnj;بینند که اگر قدرت را به آرامی ترک کنند به هیچستان نظام تبعید می&zwnj;شوند. برای آنها بقای سیاسی ضامن بقای فیزیکی&zwnj;شان است و آن کس که برای بقای فیزیکی خویش می&zwnj;جنگد چیزی ندارد که از دست بدهد و در نتیجه از هر بخش دیگر نظام رادیکال&zwnj;تر خواهد بود. در این شرایط آیا انتخاباتی در کار خواهد بود؟</p> </blockquote> <p dir="RTL">پس چه جریانی قرار است از ماراتن اسفندیار رحیم مشایی در انتخابات آتی دفاع کند؟ پاسخ این است: نخست جناح خودش. آیا کافی است؟ چه اهمیتی دارد. آنها به صحنه آمده&zwnj;اند که بمانند و حذف نشوند. مشایی خود را حتی &laquo;آماده شهادت&raquo; در این مسیر اعلام کرده و گفته است: &laquo;<a href="http://www.entekhab.ir/fa/news/83913/%D9%85%D8%B4%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%86%D9%85%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF-%D8%AC%D9%84%D9%88%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%AA%D9%88%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%DA%AF%DB%8C%D8%B1%D9%86%D8%AF%D9%85%D9%86-%D9%87%D9%85-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D9%85">نمی&zwnj;توانند جلوی کاندیداتوریم را بگیرند، من هم برای شهادت آماده&zwnj;ام&raquo;</a>.<a href="#_ftn5" name="_ftnref5" title=""><span dir="LTR">[5]</span></a></p> <h1 dir="RTL"> &nbsp;</h1> <p dir="RTL">&laquo;شهادت&raquo; کدی است که ازآن بوی مقاومت تا آخرین لحظه می&zwnj;آید. پس اگر صحبت از آن می&zwnj;رود، باید چالشی در راه باشد و این چالش چه می&zwnj;تواند باشد جز به طور مثال رد صلاحیت مشایی توسط شورای نگهبان؟ چیزی که گروه وی را وادار خواهد کرد که با آوردن هواداران و ماموران خود به خیابان&zwnj;ها چنان آشوبی به پا کنند که رهبری، یک بار دیگر، همانند رهانیدن اخیر احمدی&zwnj;نژاد از سوال در مجلس برای نجات، خود به صحنه بیاید و از شورای نگهبان بخواهد که صلاحیت او را تایید کنند؛ زیرا وی نیک می&zwnj;داند که اگر چنین نکند، گروه مشایی- احمدی نژاد به فاز خطرساز کار خود وارد خواهند شد.</p> <h1 dir="RTL"> &nbsp;</h1> <p dir="RTL">فراموش نکنیم که این گروه، برخلاف جریان رفسنجانی و خاتمی که قدرت را به طور پیش<span dir="LTR">&zwnj;</span>بینی شده به دیگری واگذار کردند، چنین نخواهند کرد و برای همین پیش از پایان موعد ریاست جمهوری نبرد برای بقای خود را آغاز کرده&zwnj;اند. ضمن آن که این جریان دارای نفوذ و نیرو در میان نیروهای نظامی، امنیتی، اطلاعاتی و انتظامی کشور نیز هست.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">شورای نگهبان البته تنها ابزار جریان&zwnj;های حاکم برای حذف مشایی از رقابت نخواهد بود. خامنه&zwnj;ای که زمانی با تعیین وی به عنوان معاون ریاست جمهوری مخالفت کرد، چگونه می&zwnj;تواند وی را در پست ریاست جمهوری تصور کند در حالی که در پس رفتار و افکار مشائی، افق تیره زیر سوال رفتن جایگاه خود و جایگزینی فرزندش در این جایگاه را می&zwnj;بیند؟</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">مجلس ایران، در نخستین اقدام مهارکننده، روز یکشنبه ۱۲ آذر برای ایجاد نخستین موانع بر سر راه کاندیداتوری اسفندیار رحیم مشایی؛ &laquo;قانون انتخابات ریاست جمهوری&raquo; را تغییر داد. براساس مصوبه جدید &laquo;هر فردی که برای شرکت در انتخابات ریاست&zwnj;جمهوری در ایران نامزد می&zwnj;شود، باید مدرک فوق لیسانس داشته و دست&zwnj;کم ۴۵ ساله و حداکثر ۷۵ ساله باشد<span dir="LTR">.</span>&raquo; هر نامزد هم چنین می&zwnj;بایست &laquo;به تایید ۱۰۰ نفر از رجل سیاسی در کشور برسد<span dir="LTR">.</span>&raquo;<a href="#_ftn6" name="_ftnref6" title=""><span dir="LTR">[6]</span></a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در چنین غوغایی با چندین سناریوی قابل پیش&zwnj;بینی، جای سوال دارد که آیا اصولا انتخاباتی در کار خواهد بود؟ آیا این جریانات متنازع موفق خواهند شد که قواعد ناروشن و ناپیدای یک بازی پیچیده را برای پرهیز از شمشیرکشی علنی به روی یکدیگر رعایت کنند. شاید بسیاری از آنها مایل به این کار باشند، اما بی&zwnj;شک در این میان جناح احمدی&zwnj;نژاد- مشایی، کمترین تمایل را به آن دارد. زیرا برای این جناح انتخابات آتی، بازی مرگ و زندگی و بحث ماندن یا حذف شدن است. آنها با به نگاهی به سرنوشت رقت&zwnj;بار رفسنجانی و خاتمی می&zwnj;بینند که اگر قدرت را به آرامی ترک کنند به هیچستان نظام تبعید می&zwnj;شوند و جز فحش و کنایه و نفرین و محاکمه&zwnj;های انتقامجویانه احتمالی، دستاوردی نخواهند داشت. برای آنها بقای سیاسی ضامن بقای فیزیکی&zwnj;شان است و آن کس که برای بقای فیزیکی خویش می&zwnj;جنگد چیزی ندارد که از دست بدهد و در نتیجه از هر بخش دیگر نظام رادیکال&zwnj;تر خواهد بود. در این شرایط آیا انتخاباتی در کار خواهد بود؟</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>۲) معضل مذاکره با آمریکا </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">حال شرایطی را در نظر بگیریم که جناح&zwnj;های درون رژیم، علاوه بر اختلاف منافع همیشگی و سنتی خویش، با معمای دیگری نیز روبرو هستند. این که چه جناحی می&zwnj;تواند به نمایندگی از کل نظام به پای میز مذاکره برود و با آمریکا بر سر موضوعات حادی چون &laquo;توقف روند غنی سازی، انتقال اورانیوم غنی شده به خارج، کنترل فعالیت&zwnj; تاسیسات اتمی ایران از سوی آژانس، بازدید از برخی سایت&zwnj;های نظامی مانند پارچین<a href="#_ftn7" name="_ftnref7" title=""><span dir="LTR">[7]</span></a>، قطع حمایت از جریان&zwnj;های تند مذهبی در منطقه، عدم پشتیبانی از فعالیت&zwnj;های تروریستی، توقف دخالت در امور کشورهای دیگر، انحلال نیروی قدس سپاه پاسداران، کوتاه کردن دست سپاهیان از ساختار قدرت سیاسی و اقتصادی و...&raquo;<a href="#_ftn8" name="_ftnref8" title=""><span dir="LTR">[8]</span></a> پاسخ مثبت و مطمئن بدهد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL">برای وخیم&zwnj;تر شدن اوضاع و منتفی شدن عملی انتخابات هنوز شش ماه پیش روی است. شش ماهی که قرار نیست بدون هیچ ماجرای مهمی بگذرد، بلکه قرار است در طول آن تکلیف وضعیت ایران در جامعه جهانی روشن شود. جمهوری اسلامی حداقل سه ماه بسیار خطرناک بین مارس تا ژوئن را باید به گونه&zwnj;ای پشت سر بگذارد که با محاصره یا حمله نظامی به مرز نابودی پیش نرود. باز باید پرسید که آیا در این شرایط انتخاباتی در راه خواهد بود؟</p> </blockquote> <p dir="RTL">روز سی&zwnj;ام نوامبر۲۰۱۲ ، هیلاری کلینتون، وزیر امور خارجه آمریکا، با طرح آمادگی آمریکا برای مذاکره مستقیم با ایران<a href="#_ftn9" name="_ftnref9" title=""><span dir="LTR">[9]</span></a> موج جدیدی ایجاد کرد که می&zwnj;تواند روند نبردهای سیاسی و جناحی درون رژيم را شدت بخشد. این پیشنهاد به دنبال یک اقدام دیگر آمریکا بود که در آن، واشنگتن به نوعی یک مهلت زمانی برای آژانس بین المللی انرژی اتمی و گروه ۱+۵ تعیین کرد.<a href="#_ftn10" name="_ftnref10" title=""><span dir="LTR">[10]</span></a> بر این مبنا ایالات متحده آمریکا برای مذاکرات آژانس با ایران و رسیدن به توافقی قابل قبول تا ماه مارس سال آینده&zwnj;ی میلادی فرصت قائل می&zwnj;شود و پس از آن پرونده ایران را برای مجازات&zwnj;های مهم به شورای امنیت خواهد برد. در آن جا دو گزینه اصلی می&zwnj;تواند مطرح شود: یکی محاصره دریایی و هوایی ایران است و دیگری اقدام نظامی.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">بر اساس این فرایند، اینک رژیم ایران می&zwnj;داند که فرصت کوتاهی برای عبور از اختلافات درونی و رسیدن به یک هماهنگی و انسجام حداقلی دارد تا بر مبنای آن بتواند به طور جدی و با پشتوانه اجرایی &ndash; و این بار نه برای خریدن وقت - پای میز مذاکره برود. برای این منظور نیز این بار نه نیاز به یک سری مذاکرات بی سر و صدای پشت پرده بین سران جناح&zwnj;ها، بلکه به یک جراحی واقعی در درون نظام نیاز است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این واقعیتی است که برگرداندن سپاه به درون پادگان&zwnj;ها و قطع دست آنها از صنعت و تجارت و سیاست کاری بسیار دشوار و حتی ناممکن است. بنابراین اگر قرار باشد که جناحی به پای میز مذاکره با آمریکا برود؛ یا باید موافقت سپاه را برای بازگشت به پادگان&zwnj;ها به دست آورده باشد- چیزی که به سادگی می&zwnj;توان گفت، ناممکن است- یا این که این خود سپاه است که می&zwnj;خواهد پای میز مذاکره برود که در این صورت، شانس دستیابی به یک توافق با &laquo;شیطان بزرگ&raquo; غیر قابل تصور خواهد بود.<a href="#_ftn11" name="_ftnref11" title=""><span dir="LTR">[11]</span></a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>بن</strong><strong><span dir="LTR">&zwnj;</span></strong><strong>بست آشکار در مذاکرات </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این سردرگمی و آشفتگی درون ساختاری نظام و جناح&zwnj;های تشکیل دهنده آن می&zwnj;تواند تا آن حد ادامه یابد که رژیم را در کلیت خویش در مقابل موقعیت &laquo;میل و علاقه به مذاکره از یکسو و عدم توانایی در به ثمر رساندن آن از سوی دیگر&raquo; قرار دهد. این حالت اشکال مهمی با خود دارد و آن این که مهلت تعیین شده توسط آمریکا تنها سه ماه دیگر پایان می&zwnj;یابد. بعد از آن، همه گزینه&zwnj;ها برای اقدام در مقابل آمریکاست: محاصره دریایی و هوایی یا حتی تهاجم نظامی. این دو بخصوص در صورتی مطرح خواهند بود که در این فاصله سانتریفوژهای ایران مشغول چرخیدن باشند و غرب و اسرائیل احساس کنند که ایران به فاز خطرناکی از فعالیت&zwnj;های هسته&zwnj;ای خود نزدیک شده است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">اظهارنظرهای آمانو رئیس آژانس بین المللی انرژی اتمی مبنی بر موثر نبودن تحریم&zwnj;ها در فعالیت&zwnj;های اتمی و نیز اظهارات فریدون عباسی رئیس آژانس انرژی اتمی ایران مبنی بر &laquo;ادامه هر چه قوی&zwnj;تر غنی&zwnj;سازی&raquo; و گفته&zwnj;های علی اصغر سلطانیه، نماینده ایران در آژانس بین&zwnj;المللی انرژی اتمی، در مورد &laquo;احتمال بیرون آمدن از معاهده ان پی تی در صورت حمله به تاسیسات اتمی ایران&raquo;، همگی نشان دهنده بن&zwnj;بست در مذاکرات دو طرفه آژانس با ایران است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">فراموش نکنیم تا آن زمان یعنی مارس ۲۰۱۳، انتخابات آتی اسرائیل نیز به پایان رسیده است و بنیامین نتانیاهو در صورت پیروزی محتمل خود، با دست باز به سناریو تهاجم هوایی به تاسیسات هسته&zwnj;ای ایران و کشاندن آمریکا به رویارویی نظامی فعال با ایران خواهد پرداخت. انتخابات اسرائیل در ماه ژانویه سال ۲۰۱۳ است. پس از آن، تنها یک تا دو ماه برای ایران باقی می&zwnj;ماند که راه برون رفتی برای پرونده هسته&zwnj;ای خود ارائه دهد. ولی آیا ایران قادر به چنین کاری خواهد بود؟</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>گرفتاری دو بعدی ایران در پرونده اتمی </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">بعید به نظر می&zwnj;رسد که ایران حاضر باشد به طور جدی پشت میز مذاکره حل بحران اتمی بنشیند. رژیم ایران می&zwnj;داند که با پذیرش نقش آگاهانه و عامدانه خود در پنهان&zwnj;سازی فعالیت&zwnj;های هسته&zwnj;ای با منظور تسلیحاتی، یعنی تلاش بارز برای دستیابی به بمب اتمی، باید منتظر عواقب آن باشد. این به آن معنی است که همانند مورد عراق، وارد یک فرایند طولانی مدت کنترل&zwnj;های مفصل، افشاگرانه و همه &zwnj;جانبه می&zwnj;شود که شامل بازدیدهای دقیق فنی، مشروح و سرزده از هر کجا و در هر زمان خواهد بود. از همان نوعی که در بغداد به بازدید از اتاق&zwnj;های خصوصی کاخ اقامت صدام منجر شد و بیش از ده سال طول کشید. ده سالی که در طول آن حتی ذره&zwnj;ای از تحریم&zwnj;ها به طور جدی کاسته نشد. بعید است خامنه&zwnj;ای آمادگی داشته باشد که اتاق&zwnj;های بیت مورد بازدید بازرسان &laquo;اجانب کافر&raquo; قرار گیرند و یا این که تمام زرادخانه&zwnj;ها و تاسیسات تسلیحاتی سپاه از سوی کسانی رویت شود که رژیم بارها آن&zwnj;ها را به طور علنی متهم به &laquo;جاسوسی برای دشمن&raquo; کرده است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">اما از آن سو هم رژیم می&zwnj;داند که اگر عقب نشینی نکند و تا آن زمان هم به بمب اتمی احتمالی خویش دست نیافته باشد، با محاصره دریایی و هوایی یا هجوم نظامی؛ به سمت اضمحلال پیش خواهد رفت. تقویم زمانی این سناریوی سیاه و کابوس&zwnj;وار اما اجازه می&zwnj;دهد که موضوع انتخابات را به گونه&zwnj;ای منتفی بدانیم. انتخابات ریاست جمهوری آینده در خرداد ماه پیش بینی شده است. حال آن که ماه مارس یعنی فروردین. تا آن زمان هم، همان طور که مصوبه ۳۰ نوامبر سنای آمریکا گواه آنست،<a href="#_ftn12" name="_ftnref12" title=""><span dir="LTR">[12]</span></a> تحریم&zwnj;ها تشدید خواهد شد. یعنی فشار اقتصادی و تبعات سیاسی و اجتماعی آن را نیز باید در نظر گرفت.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL">اینک رژیم ایران می&zwnj;داند که فرصت کوتاهی برای عبور از اختلافات درونی و رسیدن به یک هماهنگی و انسجام حداقلی دارد تا بر مبنای آن بتواند به طور جدی و با پشتوانه اجرایی &ndash; و این بار نه برای خریدن وقت - پای میز مذاکره برود. برای این منظور نیز این بار نه نیاز به یک سری مذاکرات بی سر و صدای پشت پرده بین سران جناح&zwnj;ها، بلکه به یک جراحی واقعی در درون نظام نیاز است.</p> </blockquote> <p dir="RTL">برای وخیم&zwnj;تر شدن اوضاع و منتفی شدن عملی انتخابات هنوز شش ماه پیش روی است. شش ماهی که قرار نیست بدون هیچ ماجرای مهمی بگذرد، بلکه قرار است در طول آن تکلیف وضعیت ایران در جامعه جهانی روشن شود. جمهوری اسلامی حداقل سه ماه بسیار خطرناک بین مارس تا ژوئن ( فروردین تا تیر) را باید به گونه&zwnj;ای پشت سر بگذارد که با محاصره یا حمله نظامی به مرز نابودی پیش نرود. باز باید پرسید که آیا در این شرایط انتخاباتی در راه خواهد بود؟ بگذارید اینک به سومین خطر بپردازیم که در پیوند با همین تحریم هاست.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>۳) بحران اقتصادی و انفجار اجتماعی </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در کنار خطر محاصره و هجوم نظامی که خطر خارجی محسوب می&zwnj;شود، یک پارامتر داخلی نیز وجود دارد که می&zwnj;تواند رژیم را با موقعیت دشواری در درون جامعه مواجه ساخته و او را از انتخابات دور سازد و آن این که اقتصاد کشور زیر بار فشار ناشی از تحریم&zwnj;ها و سوء مدیریت دولتی فروبپاشد و حداقل&zwnj;های معیشتی را به زیر سوال برد. این امر می&zwnj;تواند فضا را برای خیزش&zwnj;های شورش&zwnj;وار ناشی از گسترش فقر و بیکاری و گرسنگی افزایش دهد. این یعنی مواجه شدن با یک انفجار اجتماعی که می&zwnj;تواند ارکان نظام را بر باد دهد و موضوعی به اسم انتخابات را از حیز انتفاع ساقط سازد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">رژیم در این مورد فقط یک ابزار را به کار می&zwnj;برد و آن هم سرکوب است. اما سرکوب بدون تامین نان جواب&zwnj;گو نیست. این اطمینان وجود ندارد که رژیم برای شش ماه آینده خود بتواند منابع مالی لازم جهت پرداخت یارانه&zwnj;های نقدی را در اختیار داشته باشد.<a href="#_ftn13" name="_ftnref13" title=""><span dir="LTR">[13]</span></a> ضمن آن که درآمدهای نفتی امسال دولت به یک سوم درآمد آن در سال گذشته تقلیل یافته است و منابع درآمد داخلی آن نیز تابع کاهش تزریق حجم درآمد نفتی در اقتصاد ملی کشور زیر سوال است.<a href="#_ftn14" name="_ftnref14" title=""><span dir="LTR">[14]</span></a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در چنین شرایطی موج بیکاری در واحدهای کوچک و متوسط به واحدهای بزرگ صنعتی &ndash; مانند خودروسازی&zwnj;ها &ndash; رسیده و می&zwnj;&zwnj;تواند دسته&zwnj;های هزاران نفری کارگران بیکار شده در قالب طرح&zwnj;های &laquo;تعدیل نیرو&raquo; را به خیابان&zwnj;ها بکشاند. خیل بیکاران با روی آوردن به دستفروشی و مسافرکشی و کارهای ساختمانی در حال تنازع بقاست.<a href="#_ftn15" name="_ftnref15" title=""><span dir="LTR">[15]</span></a> اما دور نیست چشم&zwnj;انداز اشباع این حوزه&zwnj;های فعالیت اقتصادی و پس از آن، صدها هزار خانوار ایرانی با کمبود شدید درآمد و عدم توانایی در تامین نیازهای حداقلی خود مواجه خواهند شد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL">در کنار خطر محاصره و هجوم نظامی که خطر خارجی محسوب می&zwnj;شود، یک پارامتر داخلی نیز وجود دارد که می&zwnj;تواند رژیم را با موقعیت دشواری در درون جامعه مواجه ساخته و او را از انتخابات دور سازد و آن این که اقتصاد کشور زیر بار فشار ناشی از تحریم&zwnj;ها و سوء مدیریت دولتی فروبپاشد و حداقل&zwnj;های معیشتی را به زیر سوال برد. این امر می&zwnj;تواند فضا را برای خیزش&zwnj;های شورش&zwnj;وار ناشی از گسترش فقر و بیکاری و گرسنگی افزایش دهد. این یعنی مواجه شدن با یک انفجار اجتماعی که می&zwnj;تواند ارکان نظام را بر باد دهد و موضوعی به اسم انتخابات را از حیز انتفاع ساقط سازد.</p> </blockquote> <p dir="RTL">شاید همین چشم&zwnj;انداز است که بخشی از اپوزیسیون نیز روی آن سرمایه&zwnj;گذاری کرده است و با دعوت و آموزش به سازماندهی و کار منظم اجتماعی مردم ناراضی را به سوی کسب آمادگی برای کنشگری در هنگام بروز شورش&zwnj;ها فرا می&zwnj;خواند. اپوزیسیون برانداز می&zwnj;تواند با تکیه براین خصلت شورشی جامعه به سوی فعالیت&zwnj;هایی برود که جامعه را به حرکت واداشته و به این ترتیب هجومی مردمی را به سوی مراکز و ساختارهای قدرت حاکم آغاز کند. در مقابل این خطر، رژیم نمی&zwnj;تواند تنها به سرکوب تکیه کند، زیرا تداوم وخامت اوضاع معیشتی و اقتصادی جامعه، مردم را به سوی نوعی رادیکالیسم خودجوش پیش می&zwnj;برد و این همان چیزی است که در صورت فعال شدن به راحتی از پس دستگاه سرکوب نیز بر خواهد آمد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">آیا مردم حاضرند همچنان شش ماه دیگر در فقر و گرسنگی و بیکاری باشند تا نظام، انتخابات ریاست جمهوری را به خیر و خوشی به پیش برد؟ نبود کمترین چشم&zwnj;اندازی برای بهبود در حالی که بسیاری از قشرهای جامعه می&zwnj;دانند که کلید برون&zwnj;رفت از این بن&zwnj;بست در خارج از کشور و به دست قدرت&zwnj;های غربی است، انگیزه&zwnj;ای برای تحمل رنج و سکوت به امید فردای بهتر پس از انتخابات را به آنها نمی&zwnj;دهد. به همین خاطر جامعه گرسنه و خشمگین در کمین فرصتی نشسته که اگر بروز کند، برای نظام نه از تبلیغات انتخابات نشان می&zwnj;گذارد نه از خود انتخابات.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>نتیجه&zwnj;گیری </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">می&zwnj;توان از حالا دید که هیاهوی انتخابات آتی که برخی از رسانه&zwnj;ها و جریان&zwnj;های درون نظام به راه انداخته&zwnj;اند؛ به نوعی سوت در تاریکی محسوب می&zwnj;شود. یعنی بیشتر برای منحرف ساختن ذهن جامعه از سناریوهای سیاه و تباهی است که برخلاف انتخابات، نه به صورت محتمل، بلکه به طور عینی و ملموس در حال نزدیک شدن است. برخلاف سال ۱۳۷۶ یا سال ۱۳۸۸ که رژیم برای کاهش تنش&zwnj;های میان خود و جامعه دارای مطالبات مدنی، جوّ کاذب انتخاباتی را فعال ساخت و مردم را به صحنه کشاند، این بار شرایط به طور کیفی با آن دو دوره متفاوت است و چشم&zwnj;انداز روشنی برای موفقیت بازی انتخاباتی دیده نمی&zwnj;شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">سه سناریو بالا به طور جدی چیدمان عناصر نمایش و اجرای انتخابات را به چالش می&zwnj;کشند: نخست جنگ قدرت در میان جناح&zwnj;ها که می&zwnj;تواند به رویارویی خشن و برخورد فیزیکی منجر شود و اصل ماجرای انتخابات را منتفی سازد. به طوری که ممکن است خامنه&zwnj;ای با هماهنگی سپاه، تعلیق یا حتی تعویض فرایند انتخاب رئیس قوه مجریه را مطرح سازد و مجلس آن را تایید کند. دیگر، موضوع مذاکرات با آمریکا و ضرورت حل معضل اتمی است که رژیم را وادار خواهد ساخت انتخاب&zwnj;هایی بسیار سخت را برای خود درنظر بگیرد که از مرز بین &laquo;بد و بدتر&raquo; فرا رفته به آستانه گزینش بین &laquo; فاجعه و نابودی&raquo; بکشاند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این که چه کسی جرات و توانایی رفتن به پای میز مذاکره و دادن قول&zwnj;های قابل اجرا به آمریکا را داشته باشد، به سهم خود، تشدید کننده سخت&zwnj;ترین درگیری&zwnj;ها در درون نظام برای یک جراحی بزرگ خواهد بود. در عرصه بین&zwnj;المللی آمریکا می&zwnj;داند که اسرائیل در کمین فرصت است و اسرائیل نیز آگاه است که آمریکا نمی&zwnj;تواند بدون تعیین مهلت برای ایران رفتار کند. به همین خاطر، میزان فشارهای اقتصادی، تحریم&zwnj;ها و محاصره بالا خواهد رفت و در نهایت، زمینه&zwnj;ساز یک حمله نظامی گسترده و نابودساز را فراهم خواهد ساخت. در نهایت این که اوضاع سخت اقتصادی در داخل می&zwnj;تواند یک ملت به فقر و گرسنگی کشیده شده را برای یک کنش جمعی رادیکال و سرنوشت&zwnj; ساز به خیابان&zwnj;ها بکشد و موجودیت رژیم را زیر سوال برد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p><span dir="RTL">با درکنار هم قرار دادن این سه سناریو می&zwnj;توان گفت که این بار شانس پیش رفتن در بازی تبلیغات انتخاباتی برای یک &laquo;دوم خرداد&raquo; دیگر که نجات&zwnj;بخش نظام در بحران باشد، بعید به نظر می&zwnj;رسد. هر گونه امیدی به تحقق موفق انتخابات، منوط به بروز پارامترهای احتمالی است که در این تحلیل منظور نشده&zwnj;اند و قرار است به گونه&zwnj;ای، به نفع جمهوری اسلامی برای عبور از این گردنه تند در شش ماه آینده ایفای نقش کنند. </span></p> <p>&nbsp;</p> <p><strong><span dir="RTL">پانویس&zwnj;ها</span></strong>:</p> <p>&nbsp;</p> <div> <p dir="RTL"><a href="#_ftnref1" name="_ftn1" title=""><span dir="LTR">[1]</span></a> به طور نمونه نگاه کنید به این منبع: <a href="http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2012/12/121201_l45_mashai_resign.shtml">مشایی از ریاست دفتر احمدی&zwnj;نژاد کنار رفت</a></p> <div id="ftn2"> <p dir="RTL"><a href="#_ftnref2" name="_ftn2" title=""><span dir="LTR">[2]</span></a> به کارگیری مشوق&zwnj;های اقتصادی مانند اهدای کیسه برنج برای جلب رای ؛ نمونه&zwnj;ای از نگاه ابزاری به مردم است.</p> </div> <div id="ftn3"> <p dir="RTL"><a href="#_ftnref3" name="_ftn3" title=""><span dir="LTR">[3]</span></a> در حرکتی معجزه&zwnj;وار در شب ۲۲ خرداد و تنها چند ساعت پس از پایان رای&zwnj;گیری اعلام شد که در دهمین انتخابات ریاست جمهوری ایران (۱۳۸۸)، ۴۶٬۱۹۹٬۹۹۷ واجد شرایط رای دادن بودند، ۸۵ درصد واجدین شرایط در رای گیری شرکت کردند و محمود احمدی&zwnj;نژاد موفق به کسب ۶۳ درصد کل آرا شده است. یعنی ۲۴.۵۲۷.۵۱۶ رای.</p> </div> <div id="ftn4"> <p dir="RTL"><a href="#_ftnref4" name="_ftn4" title=""><span dir="LTR">[4]</span></a> این دو نفر &ndash; ولادیمیر پوتین و دیمیتری مدودوف &ndash; تاکنون موفق شده&zwnj;اند در یک دست به دست کردن برنامه ریزی شده قدرت، مقام ریاست جمهوری را در روسیه به مدت ۱۲ سال در دست خود داشته باشند. این دو می&zwnj;روند که دست&zwnj;کم تا هشت سال دیگر این انحصار را در اختیار داشته باشند.</p> </div> <div id="ftn5"> <p dir="RTL"><a href="#_ftnref5" name="_ftn5" title=""><span dir="LTR">[5]</span></a> <a href="http://www.entekhab.ir/">لینک</a></p> </div> <div id="ftn6"> <p dir="RTL"><a href="#_ftnref6" name="_ftn6" title=""><span dir="LTR">[6]</span></a> <span dir="LTR"><a href="http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2012/12/121202_mgh_majlis_iran_presidential_election_law_review.shtml"><span dir="RTL">کلیات طرح اصلاح قانون انتخابات ریاست&zwnj;جمهوری ایران تصویب شد.</span></a></span></p> </div> <div id="ftn7"> <p dir="RTL"><a href="#_ftnref7" name="_ftn7" title=""><span dir="LTR">[7]</span></a> سایت نظامی پارچین موردی است که آژانس بین المللی انرژی اتمی سخت به فعالیت آن مشکوک است.</p> </div> <div id="ftn8"> <p dir="RTL"><a href="#_ftnref8" name="_ftn8" title=""><span dir="LTR">[8]</span></a> این&zwnj;ها برخی از خواست&zwnj;هایی است که تا به حال به طور مستقیم و غیر مستقیم در جریان اظهارنظرهای مقامات آمریکایی در پیوند با مذاکرات با ایران و موارد مورد بحث آن مطرح شده است.</p> </div> <div id="ftn9"> <p dir="RTL"><a href="#_ftnref9" name="_ftn9" title=""><span dir="LTR">[9]</span></a> <a href="http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2012/12/121201_l45_iran_us_clinton.shtml">کلینتون: آماده گفتگوی مستقیم با تهران هستیم</a></p> </div> <div id="ftn10"> <p dir="RTL"><a href="#_ftnref10" name="_ftn10" title=""><span dir="LTR">[10]</span></a> <a href="http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13910909000837">نماینده آمریکا در آژانس اتمی<span dir="LTR">:</span> ایران تا مارس فرصت همکاری با آژانس بین&zwnj;المللی انرژی اتمی دارد.</a></p> </div> <div id="ftn11"> <p dir="RTL"><a href="#_ftnref11" name="_ftn11" title=""><span dir="LTR">[11]</span></a> چندی پیش مسعود جزایری، معاون رئیس ستاد مشترک کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی اعلام داشت که تا زمان قبول ما به عنوان یک قدرت بزرگ منطقه&zwnj;ای شانس هر گونه مذاکره و رابطه با آمریکا &laquo;به هیچ وجه وجود ندارد&raquo;.</p> </div> <div id="ftn12"> <p dir="RTL"><a href="#_ftnref12" name="_ftn12" title=""><span dir="LTR">[12]</span></a> <a href="http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2012/11/121130_u02_senate_iran_sanctions.shtml">&laquo;نمایندگان این مجلس روز جمعه با ۹۴ رای مثبت به طرحی رای دادند که تجارت فلزات گرانبها، فولاد، آلومینیوم، زغال کک و گرافیت را با ایران ممنوع می کند<span dir="LTR">.</span>&raquo;</a></p> </div> <div id="ftn13"> <p dir="RTL"><a href="#_ftnref13" name="_ftn13" title=""><span dir="LTR">[13]</span></a> براساس مطالب اخیر منتشر شده در سایت&zwnj;های داخلی چندی پیش شمس&zwnj;الدین حسینی، وزیر اقتصاد، در دیداری با خامنه&zwnj;ای عنوان کرده بوده است که دولت می&zwnj;خواهد نرخ ارز را بالا برده و با مابه&zwnj;التفاوت آن یارانه&zwnj;ها را پرداخت کند. این پیشنهاد مورد مخالفت خامنه&zwnj;ای قرار گرفته است. مخالفتی که به طور قطع انگیزه&zwnj;های سیاسی و امنیتی دارد.</p> </div> <div id="ftn14"> <p dir="RTL"><a href="#_ftnref14" name="_ftn14" title=""><span dir="LTR">[14]</span></a> پیش بینی می&zwnj;شود که درآمدهای ارزی دولت به چیزی حدود ۳۵ میلیارد دلار در سال ۱۳۹۱ برسد که در مقایسه با ۱۰۰ میلیارد دلار سال ۱۳۹۰ به میزان دو سوم کاهش نشان می&zwnj;دهد.</p> </div> <div id="ftn15"> <p dir="RTL"><a href="#_ftnref15" name="_ftn15" title=""><span dir="LTR">[15]</span></a> نگاه کنید به این مطلب با عنوان: <a href="http://kaleme.com/1391/09/11/klm-122510/">اخراج یک میلیون کارگر قراردادی در یکسال</a></p> </div> </div> <p>&nbsp;</p> https://archive.radiozamaneh.com/politics/2012/12/04/22265#comments احمدی‌نژاد اسراییل انتخابات حمله نظامی خامنه‌ای سپاه مشائی کورش عرفانی گوی سیاست Mon, 03 Dec 2012 23:38:16 +0000 politics 22265 at https://archive.radiozamaneh.com