بهداشت عمومی

قطعنامه‌‌ای برای پوشش جهانی بهداشت

arezoo — Fri, 14 Dec 2012 17:55:39 +0000

بیژن روحانی

بیژن روحانی - قطعنامه‌ای جدید در سازمان ملل متحد در خصوص خدمات بهداشتی و درمانی، گامی تازه را برای دسترسی همه افراد به این حق انسانی در جهان برداشت. پیش نویس این قطعنامه روز چهارشنبه دوازدهم دسامبر در مقر سازمان ملل در نیویورک به تصویب رسید.

قطعنامه «پوشش جهانی بهداشت» از تمام کشورهای جهان می‌خواهد ساختارهای بهداشتی و درمانی خود را به گونه‌ای تنظیم کنند که شهروندانشان مجبور به پرداخت هزینه‌های مستقیم و سنگین درمانی نشوند.

گرچه برای شهروندان تعدادی از کشورهای اروپایی و کشورهای دیگری که از خدمات گسترده اجتماعی و دولتی سود می‌برند، دسترسی به پزشک و بسیاری از خدمات درمانی و بهداشتی بدون پرداخت هزینه مستقیم به هنگام مراجعه انجام می‌پذیرد، اما در مقابل هنوز در بسیاری از کشورهای جهان، شهروندان یا اصولا دسترسی مناسبی به خدمات درمانی ندارند و یا باید خودشان هزینه‌های مستقیم آن را تقبل کنند.

به گفته سازمان بهداشت جهانی، سالانه ۱۵۰ میلیون نفر در جهان به دلیل پرداخت هزینه‌های بهداشتی و درمانی با مشکلات شدید اقتصادی رو به رو می‌شوند و از این میان ۱۰۰ میلیون نفر بر اثر پرداخت این هزینه‌‌ها به زیر خط فقر سقوط می‌کنند. به این ترتیب در یک چرخه‌ی معیوب، فقر و بیماری مدام یکدیگر را تشدید می‌کنند.

حفاظت اقتصادی از شهروندان به هنگام نیاز

به گفته سازمان بهداشت جهانی، سالانه ۱۵۰ میلیون نفر در جهان به دلیل پرداخت هزینه‌های بهداشتی و درمانی با مشکلات شدید اقتصادی رو به رو می‌شوند و از این میان ۱۰۰ میلیون نفر بر اثر پرداخت این هزینه‌‌ها به زیر خط فقر سقوط می‌کنند. به این ترتیب در یک چرخه‌ی معیوب، فقر و بیماری مدام یکدیگر را تشدید می‌کنند.

قطعنامه سازمان ملل از کشورها می‌‌خواهد که ساختارهای بهداشتی و درمانی‌شان به گونه‌ای باشد که برخورداری از این خدمات، تنها به یک قشر یا طبقه از اجتماع فشار نیاورد و هزینه‌ها و مخاطرات زیادی به آن‌‌ها تحمیل نکند. در حقیقت ساختارهای بهداشت و درمان باید از شهروندان در قبال دشواری‌های ناشی از پرداخت هزینه‌های درمانی محفاظت کند.

از دید سازمان بهداشت جهانی، پوشش جهانی بهداشت به معنای دسترسی داشتن به خدمات بهداشتی و درمانی مناسب و کافی برای تمام شهروندان با هزینه‌ای معقول و قابل پرداخت است. پس از انتشار گزارشی از سوی این سازمان در سال ۲۰۱۰ در خصوص هزینه‌های بهداشت و درمان جهانی، حدود ۶۰ کشور کم درآمد و فقیرجهان خواهان برخورداری از خدمات فنی و مشاوره‌ای برای ایجاد ساختارهای بهداشت و درمان مناسب در کشورهای خود شدند.

اکنون این قطعنامه جدید شاید بتواند کمکی باشد به این تعداد از کشورها که می‌خواهند در راه بهبود ساختارهای بهداشتی خود حرکت کنند. این اجماع جهانی از یک سو وظایف دولت‌ها را مشخص می‌کند و از سوی دیگر راه را برای کمک‌های بین‌المللی می‌تواند هموار کند.

دسترسی نامتناسب به خدمان بهداشتی

به گفته سازمان بهداشت جهانی در حال حاضر هیچ تناسبی میان میزان دسترسی به خدمات مناسب بهداشتی و درمانی در کشورهای مختلف وجود ندارد. به عنوان مثال در حالی که در برخی کشورهای توسعه یافته، امکان دسترسی به یک فرد آموزش دیده برای انجام تمام زایمان‌ها وجود دارد، اما در بسیاری از کشورها تنها ۲۰ درصد از زایمان‌ها از چنین امکانی برخوردار است. روزانه در جهان در حدود هشتصد زن به هنگام زایمان از دنیا می‌روند، و هرسال حدود چهار میلیون کودک در نخستین ماه زندگی می‌میرند.

قطعنامه «پوشش جهانی بهداشت» از کشورها می‌‌خواهد که ساختارهای بهداشتی و درمانی‌شان به گونه‌ای باشد که برخورداری خدمات بهداشت و درمان، تنها به یک قشر یا طبقه از اجتماع فشار نیاورد و هزینه‌ها و مخاطرات زیادی به آن‌‌ها تحمیل نکند.

به اعتقاد این سازمان، یکی از راه‌های مهم برای اطمینان حاصل کردن از آن‌که تمام جمعیت می‌‌‌تواند به خدمات بهداشتی و درمانی دسترسی داشته باشد، تقسیم کردن هزینه‌های خدمات درمانی بین تمام اقشار جامعه است. بخشی از این هزینه باید توسط پرداخت مالیات مستقیم توسط مردم یا از طریق بیمه‌های درمانی صورت گیرد. این امر گرچه در ابتدا بدیهی و ساده به نظر می‌رسد، اما بسیاری از کشورهای جهان، یا هنوز فاقد چنین ساختاری هستند، و یا آن که ساختارهای بیمه و خدمات درمانی آن‌ها قادر نیست به درستی تمام افراد جامعه را تحت پوشش خود قرار دهد.

طبق بررسی‌های انجام شده توسط سازمان ملل، در سال ۲۰۱۰ میلادی، ۷۹ کشور جهان کمتر از ده درصد هزینه‌های دولتی را به بخش بهداشت اختصاص داده‌‌اند. این درحالی است که بسیایر از کشورهای جهان متعهد شده‌اند تا میزان کمک‌های دولتی به بخش بهداشت و درمان را افزایش دهند.

آمریکا به عنوان یکی از توسعه یافته‌ترین و ثروتمند‌ترین کشورهای جهان نیز با مشکل بیمه خدمات درمانی رو به روست. باراک اوباما در پایان نخستین دور ریاست جمهوری خود توانست پس از مدت‌ها جدال‌های سنگین، طرح اصلاح بیمه درمانی را به تصویب دیوان عالی آمریکا برساند. آمریکا یکی از حامیان تصویب این قطعنامه در سازمان ملل متحد نیز بوده است.

نیاز کشورهای فقیر به حمایت جهانی

سازمان‌های جهانی کشورهای مختلف را تشویق می‌کنند تا از راه‌های گوناگون هزینه‌های بخش بهداشت و درمان را جبران کنند. به جز مالیات مستقیم از مردم، یکی از راه‌هایی که اکنون سرمایه‌های زیادی را می‌تواند به بخش بهداشت سرازیر کند، گرفتن مالیات از تجارت‌ و کالاهایی است که برای بهداشت، سلامت و محیط زیست زیان آور هستند. افزایش مالیات بر سیگار و الکل یکی از این موارد است. کشور غنا اکنون توانسته است سیستم بهداشت و درمان خود را بر اساس افزایش دو درصدی مالیات‌ها بنا کند.

اما وضعیت در بین کشورهای فقیر به طور کلی چندان امیدوار کننده نیست. تنها هشت کشور از میان ۴۹ کشور بسیار فقیر جهان قادر هستند با استفاده از منابع مالی و اقتصادی خود ابتدایی‌ترین خدمات بهداشت و درمانی را برای شهروندانشان فراهم کنند. از همین رو سازمان ملل حمایت کشورهای ثروتمند را برای توسعه شبکه جهانی بهداشت و درمان لازم و حیاتی می‌داند.

تنها هشت کشور از میان ۴۹ کشور بسیار فقیر جهان قادر هستند با استفاده از منابع مالی و اقتصادی خود ابتدایی‌ترین خدمات بهداشت و درمانی را برای شهروندانشان فراهم کنند.

درحالی که بخش زیادی از جمعیت جهان نیازمند کمک برای توسعه خدمات بهداشتی هستند، آمارهای نشان می‌دهد در کل چیزی میان ۲۰ تا ۴۰ درصد از منابع موجود به هدر می‌رود. استفاده نادرست از دارو یا هدر دادن آن‌ها، فن‌آوری‌های توسعه نیافته و عوامل انسانی در بخش‌های بهداشتی باعث به هدر رفتن این منابع محدود می‌شوند.

حامیان و تنظیم کنندگان این قطعنامه جدید در سازمان ملل می‌گویند تصویب آن ‌می‌تواند قدمی باشد برای گنجاندن موضوع پوشش جهانی بهداشت در چارچوب توسعه کشورها پس از سال ۲۰۱۵. با تصویب این قطعنامه، اکنون دولت‌های جهان مسئولیت خود را در قبال ارتقاء سیستم بهداشتی و درمانی پذیرفته‌ و به رسمیت شناخته‌اند.

تلاش‌های زیادی برای تهیه و تصویب این پیش‌نویس از سوی برخی کشورها و سازمان‌های جهانی صورت گرفته است. برزیل، نروژ، فرانسه، اندونزی، سنگال، آفریقای جنوبی و تایلند از جمله کشورهایی بودند که در این راه همکاری‌های گسترده‌ای با یکدیگر انجام دادند. اما اکنون سئوال مهم آن است که راه‌کارها و توصیه‌های این قطعنامه مهم چگونه می‌‌تواند در بسیاری از کشورهای جهان عملی شود؟ کشورهایی که یا با فقر و فساد دولتی رو به رو هستند، و یا دولت‌هایشان روز به روز به بهانه بحران اقتصادی از هزینه‌های عمومی برای تحت پوشش قرار دادن بهداشت و درمان می‌کاهند.

تب کریمه - کنگو، انکارها و تناقض‌ها

arezoo — Thu, 07 Jun 2012 05:20:39 +0000

مازیار مهدوی‌فر

مازیار مهدوی‌فر - این روزها نام طولانی و عجیب و غریب یک بیماری خطرناک و کشنده، خواب و آرامش را از بسیاری از شهروندان ایرانی گرفته است.

ابتدا فقط شهروندان مناطقی از شمال و شرق کشور نگران ابتلا به این بیماری بودند، اما حالا به نظر می‌رسد زنگ خطر برای تمام کشور و حتی ساکنان شهر تهران هم به صدا درآمده است. در مورد بیماری «تب خونریزی دهنده کریمه – کنگو» حرف می‌زنیم.

طبق معمول هنوز آمار مشخصی از میزان ابتلا و مرگ و میر در اثر موج جدید این بیماری در ایران به دست نیامده است. مثل همیشه آمارهای ارائه شده توسط مسئولان مربوطه هم اغلب متناقض و معمولاً بر اساس پدیده انکار است. یکی به صورت کلی قضیه ابتلا به بیماری در ایران را انکار می‌کند. مسئولی دیگر آن را فقط منحصر به مناطقی از شمال و شرق کشور می‌داند و دیگری در مورد آمار ابتلا و حتی مرگ و میر بر اثر این بیماری اعلام خطر جدی می‌کند. آمار هرچه باشد باید بپذیریم که بیماری تب کریمه - کنگو سال‌هاست که به صورت جدی در کشور ما حضور دارد.

تا جایی که در آمارهای رسمی سازمان بهداشت جهانی هم، ایران به عنوان یکی از مناطق با شیوع بالای این بیماری مطرح شده است. شاید اگر به جای این همه تناقضگویی و پنهانکاری، مسئولان مربوطه در کنار ارائه آماری درست به فرهنگ‌سازی و آموزش راه‌های پیشگیری و مبارزه با این بیماری کشنده بپردازند در آینده‌ای نزدیک بتوانیم به شکلی واقعی و نه مصلحتی آمار بروز تب کریمه - کنگو در ایران را در حد صفر قلمداد کنیم.

تاریخچه

علائم اولیه بیماری به صورت ناگهانی بروز می‌کند و شامل تب، درد شدید عضلانی، درد شدید در ناحیه گردن، سرگیجه، سردرد و حساسیت شدید به نور است. در روزهای بعد بیمار دچار علائم عصبی مانند بی‌قراری شدید، حالت گیجی و عدم تعادل و حتی افسردگی شدید می‌شود. مرحله بعدی و کشنده بیماری هم با خونریزی‌هایی در مناطق مختلف بدن بروز می‌کند.

بیماری تب خونریزی‌دهنده کریمه - کنگو اولین‌بار در شبهه جزیره کریمه در شوروی سابق که البته امروز بخشی از خاک کشور اوکراین است مشاهده شد. چند سال بعد مشابه این بیماری در کشور آفریقایی کنگو رخ داد. تا اینکه در سال ۱۹۶۹ دانشمندان عامل بروز این بیماری را کشف کردند و با توجه به آنکه اولین موارد بروز بیماری در دو منطقه کریمه و کنگو بود نام بیماری و عامل بروز آن را ترکیبی از نام این دو منطقه گذاشتند. شاید گفتن این نکته هم خالی از لطف نباشد که جرجانی، پزشک ایرانی حدود ۹۰۰ سال پیش در کتاب معروف خود با نام «گنجینه خوارزمشاه» این بیماری را شرح داده بود.

بیماری تب خونریزی دهنده کریمه – کنگو، بیماری‌ای شدید با درصد مرگ و میر بالاست که شیوع جغرافیایی آن در مناطق وسیعی از آفریقا تا خاورمیانه و حتی اروپای مرکزی است. در منطقه ما نیز ایران، پاکستان و افغانستان از مناطق اصلی بروز این بیماری هستند. ویروس قابلیت آلوده‌سازی انسان و حیوانات اهلی و وحشی را دارد، اما معمولاً در حیوانات باعث مرگ و میر نمی‌شود و علائم آن پس از چند روز بهبود می‌یابد. اصلی‌ترین راه انتقال بیماری از طریق نیش گونه‌هایی خاص از کنه است. کافی است کنه یکبار حیوان آلوده‌ای را نیش بزند تا ویروس بیماری تا چند نسل در میان جمیعت کنه‌ها باقی بماند.

شیوه انتقال

انسان از سه طریق ممکن است به این بیماری مبتلا شود. طریق اول نیش کنه آلوده به ویروس است. حتی له‌کردن کنه حامل ویروس روی پوست هم می‌تواند سبب انتقال بیماری شود. راه دوم قرار گرفتن در معرض خون و بافت‌های آلوده حیوانات یا دام‌های بیمار است.

جمعیت در معرض خطر برای ابتلا از این دو طریق دامداران و پرسنل کارگاه‌ها و کارخانجات مرتبط با امور دامی و حتی دامپزشکان هستند. راه سوم ابتلا که از طریق انسان به انسان صورت می‌گیرد مربوط به سیستم‌های بیمارستانی و پرسنل مرتبط با بیمار هست. بیماری که برای درمان بیماری به بیمارستان منتقل می‌شود می‌تواند به خصوص در مراحلی که هنوز بیماری او تشخیص داده نشده است برای پرسنل بیمارستانی به شدت آلوده کننده باشد. راه انتقال هم همان خون و ترشحات آلوده بیمار است. دیده شده که حتی پزشک جراح در هنگام جراحی شکم بیماری که به درد شکم مبتلا بوده و با احتمال ابتلا به آپاندیسیت جراحی شده آلوده به ویروس این بیماری شده است.

علائم و درمان

علائم اولیه بیماری به صورت ناگهانی بروز می‌کند و شامل تب، درد شدید عضلانی، درد شدید در ناحیه گردن، سرگیجه، سردرد و حساسیت شدید به نور است.

انسان ممکن است از طریق نیش کنه آلوده، به ویروس تب کریمه کنگو مبتلا شود. راه دوم قرار گرفتن در معرض خون و بافت‌های آلوده به ویروس حیوانات یا دام‌های بیمار است.

در روزهای بعد بیمار دچار علائم عصبی مانند بی‌قراری شدید، حالت گیجی و عدم تعادل و حتی افسردگی شدید می‌شود. مرحله بعدی و کشنده بیماری هم با خونریزی‌هایی در مناطق مختلف بدن بروز می‌کند. خونریزی‌های زیرپوستی، خونریزی در ناحیه حلق و دهان، ناحیه انتهایی دستگاه گوارش که منجر به وجود خون در مدفوع می‌شود و یا خونریزی دستگاه ادراری که با وجود خون در ادرار آشکار می‌شود. بیمار در صورت عدم بهبودی در میانه هفته دوم به سمت مرگ پیش می‌رود و در صورت جان سالم به در بردن در حوالی روزهای نهم و دهم روند بهبود آغاز می‌شود. درمان بیماری هم بر دو پایه استوار است. اول مقابله با ویروس از طریق تجویز داروی ضد ویروس و دوم درمان نگهدارنده و تلاش برای حفظ شرایط طبیعی بدن بیمار با تنظیم مایعات و الکترولیت‌های از دست رفته و در صورت نیاز، تزریق خون به فرد بیمار.

پیشگیری

از قدیم گفته‌اند پیشگیری بسی بهتر از درمان است. در مورد بیماری تب کریمه - کنگو هم این موضوع صادق است. درست است که هنوز واکسن موثری برای جلوگیری از ابتلا به این بیماری ساخته نشده است، اما راه‌های ساده‌ای وجود دارند که در گروه‌های مختلف تحت خطر ابتلا به این بیماری می‌توانند موثر باشند.

همه گوشت مصرفی خود را از مکان‌های بهداشتی و استاندارد تهیه کنید. اگر گوشت را به هنگام ذبح و به صورت گرم خریداری کرده‌اید ابتدا آن را به مدت ۴۸ ساعت در دمای یخچال نگهداری کنید. در این حالت در صورت آلوده بودن گوشت، اسید ایجاد شده به علت پدیده جمود نعشی در گوشت، سبب غیرفعال شدن کامل ویروس می‌شود. و در نهایت اینکه برای آماده کردن گوشت حتماً از دستکش استفاده کنید.

در مورد پرسنل مرتبط با دام‌ها مهم‌ترین نکته جلوگیری از گزش کنه است. این کار در وهله اول با سمپاشی‌های دوره‌ای در فصول گرم سال امکان‌پذیر است. علاوه بر آن پوشیدن لباس‌های کامل و آستین‌دار هم می‌تواند در جلوگیری از گزش کنه موثر باشد. مرحله بعدی استفاده از دستکش مناسب در هنگام کار است که حتی در صورت آلوده بودن دام هم از انتقال بیماری جلوگیری می‌کند. گروه بعدی تحت خطر یعنی پرسنل بیمارستان‌ها هم به سادگی می‌توانند خطر ابتلا به بیماری را کاهش دهند. پوشیدن دستکش مناسب و دقت کامل برای عدم مواجهه مستقیم با خون و ترشحات بدن بیماران مبتلا مواردی هستند که باید توسط پرسنل بهداشتی بیمارستانی رعایت شوند.

علی‌رغم تمام اوصاف خطرناکی که طی این روزها راجع به بیماری تب کریمه - کنگو شنیده‌اید باید بدانید که اگر جزو یکی از گروه‌های پرخطر در معرض ابتلا به این بیماری نیستید دلیلی ندارد چندان نگران باشید. کافی است به چند توصیه ساده توجه داشته باشید. اول از همه گوشت مصرفی خود را از مکان‌های بهداشتی و استاندارد تهیه کنید. نکته دوم اینکه اگر گوشت را به هنگام ذبح و به صورت گرم خریداری کرده‌اید ابتدا آن را به مدت ۴۸ ساعت در دمای یخچال نگهداری کنید. در این حالت در صورت آلوده بودن گوشت، اسید ایجاد شده به علت پدیده جمود نعشی در گوشت، سبب غیرفعال شدن کامل ویروس می‌شود. و در نهایت اینکه برای آماده کردن گوشت حتماً از دستکش استفاده کنید.