اغواگری کالا

Sun, 03 Jun 2012 16:46:52 +0000

مهشب تاجیک

مهشب تاجیک - سرمایه‌داری و جهان کالامحور، این توانایی و پتانسیل را دارد تا هر چیزی را در خود فرو ببرد و از طرفی وارد چرخه عرضه و تقاضا و تولید و مصرف کند. این واقعیتی است که حتی دشمنان و رقبای سرمایه‌داری را نیز در بر می‌گیرد و در این ساختار مبتنی ‌بر پسند بازار گرفتار می‌آورد.

بیهوده نیست که هر ایدئولوژی یا ساختاری در هر زمان که پا به میدان نظر یا عمل می‌گذارد، پیش از هر کار یا اتخاذ هر رویکردی، در آغاز به‌اجبار در صدد رفع اتهام از خود برمی‌آید تا دامن خود را از آلودگی به این چرخه پاک بداند. در هرحال، سرمایه‌داری این قابلیت را در خود دارد تا هر مقوله‌ای را مادامی که به‌سوی قدرتمندی پیش می‌تازد در خود فرو ببرد و قواعد خود را بر آن تحمیل کند و اگر آن مقوله از چرخه قدرت فاصله بگیرد، بنا بر قواعد دنیای سرمایه، زیست خود را در این چهارچوب از دست می‌دهد. گویی در مسیری قرار داده شده است که چاره‌ای جز تن‌ در دادن به جهان سرمایه وجود ندارد.

دنیا کوچک شده است

جهان سرمایه‌داری برای هرچه قدرتمند‌تر شدن، وابسته به بازتعریف مداوم تعریف‌های خود است تا از این رهگذر بتواند تا آنجایی که می‌تواند پیش برود و هر آنچه را که مقدور است به کالای مصرفی یا مصرف‌کننده کالا تبدیل کند. حال اگر کالای مصرفی به حوزه وجودی فرد بازگردد، خود می‌تواند در عین حال مصرف‌کننده کالا هم باشد. این فرآیند پیچیده تا به آنجا هدایت می‌شود که فرد مصرف‌کننده خود را به‌مثابه کالا مورد استفاده قرار دهد و بدون اینکه نسبت به آن آگاه باشد، بهای آن را نیز پرداخت کند. کار به این‌جا ختم نمی‌شود و حتی باور‌ها، سبک زندگی و هویت فرد نیز در دست «تولید» و «مصرف» قرار می‌گیرد و اینگونه است که فرهنگ‌سازی مصرف، از حیطه قدرتمند تبلیغات و ارزشگذاری‌های رسانه‌ای پا را فرا‌تر می‌نهد و خود را از هر فرد انسانی به فرد دیگر در اجتماع انتقال می‌دهد. در همین زمان است که چیستی حضور فردی و به‌تبع آن، حضور هر فرد در اجتماع، به چگونگی و استمرار مصرف آن فرد بازمی‌گردد و اینگونه القا می‌شود که تداوم این چرخه، تعادل اجتماع را تنظیم خواهد کرد.

جهان سرمایه‌داری برای هرچه قدرتمند‌تر شدن، وابسته به بازتعریف مداوم تعریف‌های خود است تا از این رهگذر بتواند تا آنجایی که می‌تواند پیش برود و هر آنچه را که مقدور است به کالای مصرفی یا مصرف‌کننده کالا تبدیل کند.

در روزگاری که دنیا به دلایل گونا‌گون کوچک‌تر جلوه می‌کند و مردمانش قرابت بیشتری با هم حس می‌کنند و از دیگر سو امکان ارتباطی و تبادل اطلاعاتی بیش از پیش میسر شده است، پی‌ریزی الگوهای همگن برای تسلط بیشتر روی بازار جهانی مقرون به صرفه خواهد بود.

حتی اگر سطح مصرف در کشورهای مختلف متفاوت باشد، بازهم ضرورت کار، لزوم توجه به تغییر ساختارهای فکری- روانی و کنترل عملکرد به‌صورت خودبه‌خودی است. جهانی شدن الگوهای مصرف به‌منظور ایجاد تغییر در فرهنگ ملت‌ها در جهت هموار کردن مسیر سرمایه‌داری برنامه‌ریزی می‌شود؛ چراکه از طریق فرآیند مصرف می‌توان قدرت را در جهان چنان تقسیم کرد که اگرچه تولید و مصرف در همه‌جا امکان حضور دارد، ولی انباشت سرمایه در یک مکان اتفاق می‌افتد. به این شکل، مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان بدون اینکه خود نیز آگاه باشند، به تابعی برای تولید قدرت و ثروت بدل می‌شوند بدون اینکه از این دو سود جویند و از طرفی برای ادامه حضور تجهیز می‌شوند.

پیام‌های اغواکننده نظام سرمایه‌داری

با وجود پیشفرض‌های طرح‌شده، افراد اجتماع در این نظام نه تنها به مصرف تشویق می‌شوند، بلکه از سویی مصرف تمام زاویه‌ها و گوشه‌کنارهای زندگیشان را پر می‌کند و از سوی دیگر، این عمومیت مصرف کالای خودبه‌خودی، ‏ کیفیت ذاتی و ارزش زیبایی‌شناختی کالا‌ها را در یک جامعه به زیر سئوال می‌برد. این عام‌بودگی چیزی را از قلم نمی‌اندازد؛ حتی اگر کالای مورد نظر در آغاز در ذات هستی‌شناختی خود، فرآورده‌ای علمی یا هنری بوده باشد و کارکردش چیزی نه در مسیر چرخه بیمار می‌نمود.

فرآیندی که طی آن فرهنگ مصرف‌گرایی جهانی می‌شود تابعی از فرآیند جهانی‏شدن نظام سرمایه‏داری جهانی است. نظام سرمایه‌داری با کمک رسانه‌ها با پیام‌های اغواکننده خود، مردم را به سمت فرهنگ مصرفی سوق می‌دهد و آن‌ها را تشویق می‌کند که بیش از نیازهای زیستی خود مصرف کنند.

تحت تاثیر این القائات و تاثیر رسانه‌ها موج عظیمی به راه افتاده است که به همین سادگی قابل کنترل نیست و با نگاهی صادقانه‌تر کسی هم درصدد نیست که بخواهد آن را کنترل کند. مردم هویت زیستی خود را در لابه‌لای خرید کالا‌ها و خدماتی می‌بینند که هر روز با گستره بیشتری به آن‌ها عرضه می‌شود. این نگرش افتخار زندگی خاصی است که شروع کرده‌اند، بدین معنی که چیزهایی را می‌‌خرند که نیازی به آن‌ها ندارند و صرفاً بر اساس نیاز کاذبی که در فرهنگ آن‌ها به وجود آمده است دست به خرید می‌زنند. نیازهای واقعی و کاذب انسان‌ها بر اساس آنچه «هربرت مارکوزه» بین آن‌ها تفاوت قایل شد و گزند رسانه‌ها را در این زمینه و نفوذ بلامنازع آن‌ها یادآور شد.

زنان و مصرف‌گرایی

مسئله مهمی که همیشه در مصرف‌گرایی نادیده گرفته می‌شود، نوک پیکانی است که در اکثر مواقع به سمت زنان نشانه رفته است. آیا واقعاً تفاوت‌های رفتاری معناداری بین زنان و مردان در حیطه مصرف‌گرایی وجود دارد؟

نظام سرمایه‌داری با کمک رسانه‌ها با پیام‌های اغواکننده خود، مردم را به سمت فرهنگ مصرفی سوق می‌دهد و آن‌ها را تشویق می‌کند که بیش از نیازهای زیستی خود مصرف کنند. تحت تاثیر این القائات و تاثیر رسانه‌ها موج عظیمی به راه افتاده است که به همین سادگی قابل کنترل نیست و با نگاهی صادقانه‌تر کسی هم درصدد نیست که بخواهد آن را کنترل کند

اگر مصرف به عنوان نهایی‌ترین دال در درون اقتصاد سرمایه محور در جریان باشد، این اسراف‌کاری در یک بازی خواست قدرت و تن در دادن رضایتمندانه به آن به سمت جلو حرکت خواهد کرد. اگر در تفاوت میان مصرف‌گرایی زنان و مردان به معنا‌ها و محتواهای این رفتار توجه کنیم، متوجه خواهیم شد نوک پیکان ما ممکن است در این وادی معکوس نیز عمل کند. تفاوت‌ها و هویت‌های مصرف‌گرای غیر یکپارچه‌ای که تناقض‌های رفتاری را به‌وجود می‌آورد، به نوعی پیش‌آمدی است که در هویت به وجود آمده در مصرف بدون وانمودهای جنسیتی رنگ می‌بازد.

فریب، تغییر اذهان و مسئله گستردگی قدرت پنهان اقناع کردن مردم در زمینه مصرف به حدی گسترده است که مولدان این پیامد خود را از قید هرگونه زمان و مکانی آزاد کرده‌اند و به سوی جلو پیش می‌روند. این خصلت اما توده‌ای است و دخلی به جنسیت ندارد. این فرهنگ بر کیفیت زندگی ما اثر می‌گذارد، به این معنی که نتیجه‌ای اجتناب‌ناپذیر در این زمینه حاصل می‌شود که کیفیت زندگی به داشتن درآمد بالا و نداشتن آن به درآمدی پایین مربوط است هر چند که زندگی مصرفی برای تمام سطوح درآمد برنامه‌ریزی می‌کند، اما این مسئله همیشه به احساس داشتن کمتر منتج می‌شود. پس به دنبال آن افراد سخت‌تر و بیشتر کار خواهند کرد تا زندگی را به سطحی که از نظر آن‌ها استاندارد یک زندگی است وارد کنند، غافل از اینکه این توهم گریبان آن‌ها را خواهد گرفت که با هر قدمی به سمت استانداردسازی زندگی، این استاندارد یک قدم به عقب‌تر خواهد رفت که نتیجه آن تلاش سخت‌تر و طاقت‌فرسا‌تر خواهد بود.

مصرف‏گرایی، پیامد زندگی مدرن

مصرف‏گرایی یکی از پیامدهای زندگی مدرن و بر اساس‏ زیاده‌خواهی‌های فردگرایانه انسان است که به سرعت به مفاهیم رفتارهای‏ اجتماعی پیوند می‌خورد

امروز بسیاری از مفاهیم سیاسی در گرو این رفتارهای مصرف‌گرایانه و خواهندگی بیشتر و بیشتر است. بد نیست به شعارهای تبلیغاتی نامزدهای مختلف در احزاب متفاوت نگاهی بیندازیم. پس همانطور که در بالا گفته شد، اعلام آمار و ارقام مصرف‌گرایی، خریدهای حرص‌آلود و عدم ممانعت‌های ارادی سیستم‌ها به هیچ عنوان جنسیت را در برنمی‌گیرد. این ارتباطات برای بسیاری از مردم کاملاً عادی شده است و ذره‌ای نسبت به این روابط مشکوک نیستند و با طیب خاطر به آن می‌پردازند. این پندار فرا‌تر از همه چیز ما را در خطر قرار می‌دهد، اگر ما چنین بی‌محابا به مصرف‌گرایی ادامه دهیم، نتیجه‌ای جز «در خطر قرار گرفتن»، «ناامنی بیشتر جهان» و «استفاده بیشتر و بیشتر از منابع» نخواهد داشت و در ‌‌نهایت این فرایند به نابودی بشر می‌انجامد. حیطه پیش‌آمده برملاکننده دگردیسی بیرونی است که بشر به آن مبتلا شده است.