با خانم نویسنده

برنامه‌های رادیویی شهرنوش پارسی‌پور در رادیو زمانه
وب‌سایت شهرنوش پارسی‌پور

زنبور مست آنجا است

hosseinn — Sat, 08 Sep 2012 00:58:30 +0000

حسین نوش‌آذر و شهرنوش پارسی‌پور

حسین نوش‌آذر در گفت‌و‌گو با شهرنوش پارسی‌پور - -تازه‌ترین کتاب بهروز شیدا، مجموعه‌ای است از ۱۰ جستار و ترجمه‌ ۱۰ شعر از شاعر لهستانی، آدام زاگايوسکی و ۱۰ تصویر که در یک پیوند درونی و بینامتنی در کنار هم آمده‌اند. این کتاب یک اثر پژوهشی در زمینه نقد ادبی است.

باید گفت که برای نخستين بار در ایران ترجمه ۱۰ شعر از آدام زاگايوسکی به زبان فارسی در کتابی منتشر می‌شود. بهروز شیدا با زبان زاگایوسکی و دنیای شعری او به‌خوبی آشنایی دارد و ترجمه‌های دقیق، روان و پاکیزه‌ای از کار درآورده است. او اين اشعار را از منتخب اشعار اين شاعر لهستانی که با نام «آنتن‌ها در باران» منتشر شده، برگزيده و هر شعر را مانند پيش‌گفتاری بر جستارهای اين کتاب آورده است.

بهروز شيدا می‌گويد هدفش از هم‌نشينی شعرهای زاگايوسکی با جستارهای «زنبور مست آنجاست» اين بوده که آن شعر با آن جستار در گفت‌و‌گو باشد و شايد آن جستار را در ابهام محض منعکس، تکميل، تأييد، مکرر يا پيچيده ‌کند - نوعی رابطه‌ بينامتنی.

درباره این کتاب با خانم شهرنوش پارسی‌پور گفت‌‌وگو کرده‌ام.

از خانم پارسی‌پور می‌پرسم:

شما این اثر را در بین آثار نقد ادبی چگونه ارزیابی می‌کنید؟

پيش از هر چيز بايد بگويم كه بهروز شيدا انسانى‌ست كه كار خود را به‌خوبى مى‌شناسد. او آنقدر كار را جدى مى گيرد كه به‌راستى در انسان احساس احترام ايجاد مى‌كند. در «زنبور مست آن جا است» نيز با يك انسان جدى رودررو هستيم كه دست به كار نقد شده است. اين‌را مى‌دانيم كه حديث نقد و تفسير آثار ادبى در ايران رشد چندانى نكرده است. بهروز شيدا از معدود افرادى‌ست كه به اين كار مشغول‌اند. او البته مقيم سوئد است، اما از سوئد يكسره وقت خود را صرف كارش مى‌كند.

«زنبور مست آنجا است» مجموعه‌ای از چند مقاله است. نویسنده در این مقالات به چه موضوعاتی پرداخته؟

«زنبور مست آن جا است» به صورت پراكنده به مسائل متعددى مى پردازد. «پاسخ به هفت پرسش» در برگيرنده تصوير روشنفكران در دوازده رمان است. همچنين در «نگاهى كوتاه به پانزده ترانه جنبش اين دوران در آينه دو ترانه دوران مشروطيت و سه ترانه دوران انقلاب اسلامى» مى‌كوشد تفاوت‌هاى روانى ترانه‌سرايى در اين سه مقطع را مورد بررسى قرار دهد. بهروز شيدا همچنين بر كار منصور خاكسار در «سحرخيزان» انگشت گذاشته و حق اين شاعر خوب را ادا كرده است.

"زنبور مست آنجا است"، ۱۰ جستار، ۱۰ شعر از بهروز شیدا

این کتاب را چگونه خواندید؟

بايد بگويم كه بهروز شیدا اندكى مشكل‌نويس است، و در عين حال خواننده را از زاويه‌اى وارد ميدان بحث و گفت‌وگو مى‌كند كه اندكى مشكل‌زاست. او دغدغه‌هایى ذهنى دارد كه چون به ميدان مى‌آيد تا آنها را پاسخ بگويد خواننده‌اش را اندكى گيج و گول مى‌كند. شايد اين به دليل نثر ويژه شيدا باشد كه چنين حالتى را به‌وجود مى‌آورد.

آقای شیدا اصولاً زبان شاعرانه را با زبان نقد ادبی درمی‌آمیزد و این یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های زبان اوست. در هر حال، یکی از جستارهای بسیار قابل تأمل در این کتاب، نخستین جستار این کتاب است که نویسنده تلاش می‌کند تصویری از روشنفکران در ایران با بررسی دوازده رمان به دست دهد.

در مورد روشنفكرى بهروز شیدا كار سترگى را به انجام مى‌رساند. او يك‌بار براى هميشه مى‌كوشد مسئله روشنفكر را نقد و بررسى كند. اما در جایى كه مى‌كوشد نقش روشنفكر را در آثار ادبى پارسى بررسى كند، كارش گيج‌كننده مى شود.

از چه نظر؟

من مقاله شيدا در باب روشنفكرى را درك كردم، اما نتوانستم چهره روشنفكر را در آثار ادبى پارسى درك كنم. در اينجا شيدا تلگرافى مى‌نويسد و توضيحاتش روشنگر مسئله نيست. اما حتى با وجود اين اشكال در خواندن متوجه مى‌شويم كه بسيار كار كرده است. شيدا مى‌كوشد معناى روشنفكر را در اين دوازده اثر پيدا كند. هنگامى كه من اين بخش از مقالات را مى‌خواندم به اين نتيجه مى‌رسيدم كه چندان روشن نيست. شايد البته بيرون كشيدن تصوير روشنفكر در اين آثار كار سختى باشد، چون هيچ‌يك از اين نويسندگان به طور مستقيم روشنفكرى را وارد ميدان نكرده‌اند، بلكه در حاشيه حرف‌هایى زده‌اند كه شيدا مى‌كوشد از ميانه آن‌ها اين تصوير را بيرون بكشد.

بهروز شیدا بسیار موجز و گزیده می‌نویسد. ممکن است ذهن خواننده که به بریز و بپاش‌های زبانی و پرگویی عادت دارد، در ابتدا قلم او را دشوار بیابد. برگردیم به مدخل بحث: آقای شیدا در مجموع چه تصویری از روشنفکری ایران به‌دست می‌دهد؟

شيدا تصويرهاى مختلفى به‌دست مى‌دهد. از نظر او هر نويسنده جداگانه تصويرى به دست داده است. گزينش او نيز مؤيد همين امر است. اين نويسندگان از انواع مختلف ميدان‌هاى فكرى هستند. مثلاً احمد محمود در كنار صادق هدايت. پس روشن است كه آنها تصويرهاى مختلفى از روشنفكر به دست مى‌دهند. اما همان‌طور كه گفتم شيدا به صورت تلگرافى اين تصويرها را بررسى مى‌كند. ضمناً كار او متوجه پس از انقلاب نيز هست و از نويسندگان جوان‌تر نيز نقل معنا دارد. او همين روش تلگرافى‌نويسى را در نقدهاى ديگرش به كار گرفته است. مثلاً در نقد ترانه‌ها در سه مقطع زمانى؛ يا در «چند پرسش در گذر از رمان «داستان مادرى كه دختر پسرش شد»، نوشته قلى خياط. در خلاصه‌اى كه شيدا از رمان به دست مى‌دهد چيز زيادى دستگير ما نمى‌شود، در نتيجه اگر خود رمان را نخوانده باشيم دركى از معناى گتفتار شيدا پيدا نخواهيم كرد.

من البته با شما هم‌عقیده نیستم. اتفاقاً در همین مثالی که آوردید، نویسنده به دقت و با ایجاز خلاصه‌ای از یک رمان بسیار پیچیده را عرضه می‌کند. معلوم است که بارها کتاب را خوانده و عمیقاً آن را درک کرده. از دیگر جستارهای مهم این کتاب، حاشیه‌ای‌ست بر «سحرخیزان» از زنده‌یاد منصور خاکسار.

شيدا در آغاز اين مقال مى‌نويسد: «اين حاشيه را به سرعت تمام بر آخرين كتاب شعر منصور خاكسار از سحرخيزان مى‌نويسم؛ به حرمت ماناى شاعرى دردآشنا، آرزومند، انسان‌دوست كه خود را كشت. اين سه صفت را نيز به اعتبار متن‌هاى منصور خاكسار مى‌نويسم؛ چه هرگز بخت ديدار او را نداشته‌ام. در چشم خواننده‌اى كه من باشم متن‌هاى منصور خاكسار او را چنين نوشته‌اند: درد آشنا، آرزومند، انسان‌دوست. خوانش از سحرخيزان آيا چيزى به اين سه صفت اضافه خواهد كرد؟ گمان نمى‌كنم. خودكشى او اما صفت پررنگ ديگرى به او بخشيده است: خسته. انگار منصور خاكسار صداى آرزوهاى منصور خاكسار را نشنيده است.»

اين مقدمه برگرفته از اين كتاب است و به خوبى حق مطلب را در مورد خاكسار ادا مى‌كند.

برجسته‌ترین ویژگی این کتاب چیست به نظر شما؟

در آن نوآورى به چشم مى‌خورد و روش نوينى در نقد‌نويسى را عرضه مى‌كند. اگر موافق باشيد يكى از اشعار آدام زاگايوفسكى را زينت‌بخش پايان برنامه مى‌كنيم. نام شعر: «كودكى‌‌ای که نبود»:

روزنامه‌نگار كم‌حوصله سرانجام مى‌پرسد
كودكى شما چگونه بود؟
كودكى‌اى نبود
تنها كلاغ‌هاى سياه بودند و ريل‌هاى تشنه برق
لباده‌هاى سنگين بر دوش كشيش‌هاى فربه
آموزگارانى با چهره‌هاى سنگى
كودكى‌اى نبود
تنها انتظار
شب‌ها برگ‌هاى افرا چون فسفر مى‌درخشيدند
باران‌هاى تاريك آوازخوانان را خيس مى‌كرد.

خانم پارسی‌پور از شما سپاسگزارم

در همین زمینه:

برنامه‌های رادیویی شهرنوش پارسی‌پور در رادیو زمانه
وب‌سایت شهرنوش پارسی‌پور

گلدان مینگ

Fri, 31 Aug 2012 22:01:58 +0000

برنامه رادیویی «با خانم نویسنده»، گفت‌و‌گو با شهرنوش پارسی‌پور پیرامون گزیده‌هایی از ادبیات داستانی ایران و جهان

شهرنوش پارسی‌پور و حسین نوش‌آذر

حسین نوش‌آذر در گفت‌و‌گو با شهرنوش پارسی‌پور - «گلدان مینگ» نخستین کتابی‌ست که از سيامك دل‌زنده منتشر می‌شود. نویسنده این داستان ميان ایران و کانادا در آمد و شد است. او در داستان بلند (نوول) «گلدان مینگ» از شاخه‌ای از ادبیات آمریکای شمالی در سال‌های دهه ١٩٦٠ تأثیرات خوبی پذیرفته است.

یکی از اندک شخصیت‌های این داستان عکاس جوانی‌ست که قصد دارد مانند نویسنده از ایران مهاجرت کند. او که از هر نظر نویسنده را در این داستان نمایندگی می‌کند، از شتاب جامعه صنعتی، از دهکده جهانی و ارتباط انسان‌ها با هم در یک دنیای مجازی دل خوشی ندارد. در این میان «گلدان مینگ» که سوغات شخصی به نام بدرالدین هروی از چین است، مثل نخ تسبیح خرده‌روایت‌های این کتاب را به هم پیوند می‌دهد.

سيامك دل‌زنده ظاهراً به فلسفه شرق و به زندگی سپری‌شده اجتماعی ما در ایران علاقه دارد. درباره «گلدان مینگ» با خانم پارسی‌پور گفت‌و گو کرده‌ام.

از شهرنوش پارسی‌پور می‌پرسم:

خانم پارسی‌پور، «گلدان مینگ» ظاهراً اولین تجربه نویسنده است و از قرار تجربه موفقی هم هست.

من «گلدان مینگ» را یک کار جدى تلقى مى‌کنم که جنم داستانى قوى دارد. در ایران در این اواخر مرتب کتاب منتشر مى‌شود. این کتاب‌ها اغلب کم‌حجم هستند و اغلب خواندنشان یا مشکل است و یا غیر جذاب. کار سيامك دل‌زنده نیز یک نوول کم‌حجم است، اما براى آن زحمت زیادى کشیده شده است. نویسنده از نوع انسان‌هایى‌ست که مى‌توانند در میان دود گازوئیل و سر و صداى ترافیک زندگى کنند و اما بکوشند جزیره امن خودشان را داشته باشند. سيامك دل‌زنده متولد سال ١٣۵٢ است، پس بسیار جوان است و نمى‌تواند از انقلاب اسلامى خاطره‌اى در ذهن داشته باشد. او در دو رشته عکاسى و تاریخ هنر در دانشکده هنرهاى زیباى دانشگاه کنکوردیا در مونترال کانادا درس خوانده. در گلدان مینگ اما به‌نظر مى‌رسد که به مسئله ارتباطات ایران با چین و آسیاى میانه دلبستگى دارد. این دلبستگى منطقى به نظر مى‌رسد، چون او متعلق به دوران پس از فروپاشى شوروى‌ست و مقطعى که توجه‌ها معطوف به آسیاى میانه شد. پس سيامك دل‌زنده نیز براى خودش جهانى ساخته است که لطیف به‌نظر مى‌رسد.

جهانی که او ساخته، به‌نظر می‌رسد قدری متأثر است از ذن و اندیشه ثنویت در شرق...

رونمایی «گلدان مینگ» نوشته سیامک دل‌زنده در خرداد ۱۳۹۰، تهران

در مورد واژه «ذن» باید عرض کنم که این واژه ژاپنى‌ست. در چینى به آن «چان» مى‌گویند که برگردان واژه «دهیانه» در سانسکریت است. این تفسیرى‌ست از آئین بودا. من با دقایق این معنا آشنایى چندانى ندارم، اما فکر مى‌کنم که در شکل چینى و ژاپنى آن رو در رو هستیم با آمیزش دو آئین بودا و آئین دائوى چینى. منظور این است که آئین بوداى هندى در رسیدن به چین تفسیر نوینى یافته است.

اما درباره ثنویت چینى باید بگویم که بهترین شکل عرضه آن در کتاب تحولات، یعنى «یى‌جینگ» به‌دست داده شده و به نظر من سالم‌ترین نوع ثنویت در تمامى اندیشه‌هاى ثنوى در جهان است. در اینجا البته باز کردن این معنا کار مشکلى‌ست و با برنامه ده دقیقه‌ای ما تباین دارد. سيامك دل‌زنده اما با عرضه گلدان مینگ و کوشش در به‌دست دادن نوعى نثر قدیمى زحمت زیادى کشیده است. او در روزنامچه میر بدرالدین هروى مى‌کوشد نقبى میان فرهنگ ایران و چین بزند و تا حدودى نیز موفق است.

یکی از شخصیت‌های این داستان از بسیاری از دستاوردهای جامعه صنعتی دل خوشی ندارد و پر از احساس نوستالژی نسبت به فرهنگ ایران است. از مهاجرت هم خوشش نمی‌آید. اما می‌خواهد مهاجرت کند. چرا؟ آیا دلیل مهاجرت او در داستان معلوم می‌شود؟

این داستان از این نظر شبیه مى‌شود به فیلم «جدایى نادر از سیمین». در اینجا هم زنى اصرار به مهاجرت دارد و مرد داستان را به دنبال خود مى‌کشد. مرد اما دل در گرو کارش دارد و روابطى که در پیرامون خود به‌وجود آورده است. او عکاس است و در جریان داستان این اقبال بلند را دارد که چندتایى از عکس‌هایش را به یک مجموعه‌دار خوش‌سلیقه بفروشد. از طریق همین مجموعه‌دار است که در جریان تاریخ گلدان مینگ قرار مى‌گیرد. چندین سده است که این گلدان در این خانواده دست به دست مى‌گردد. راز عاشقانه‌اى در پس و پشت این گلدان قرار دارد. عشق خاتونى چینى به یک مرد ایرانى.

نویسنده این عشق را چگونه می‌پروراند؟

باید گفت که این عشق در این کتاب به صورت خامى باقى مى‌ماند. برش آن ناکامل است و در خواندن متوجه مى‌شویم که احتیاطاً نویسنده اطلاع چندانى از آداب و رسوم آن زمان ایران و چین ندارد.

به رسم این برنامه، از شما خواهش می‌کنم اگر امکان دارد، فراز کوتاهی از داستان را بخوانید که خوانندگان و شنوندگان ما با قلم سيامك دل‌زنده آشنا شوند.

گلدان مینگ، داستان بلند، نوشته سیامک دل‌زنده

بخش نخست روزنامچه میر بدرالدین هروى را برایتان مى‌خوانم:

«به تأسى از استادم خواحه غیاث‌الدین و به منظور تکمیل صناعت نقاشى و چهره‌گشایى و به امید تمام کردن حق شاگردى، این کمترین، میر بدرالدین هروى، پسر بهمن، قصد کرده‌ام روزنامچه‌اى تدارک کنم چونان روزنامچه‌اى که استادم خواجه غیاث‌الدین به خط خوش مى‌نویسد و به زیور تصویر مى‌آراید به دستور بایسنقر میرزا بهادر خان، شاهزاده‌ى هنرپرور و صنعتگر، جمال و جلال سلطنت تیمورى و حامى بزرگ بندگان صنعتگر و هنرور، خاصه از خوش‌نویس و نقاش و جلدگر و صحاف تا آوازه‌خوان و مغنى و کوزه‌گر، گوهر تاج شاهى حضرت سلطنت شعارى، شاهرخ شاه فرزند امیر تیمور گورکان و اما من، که به حکم شاگردى در همه امور تقلید خواجه غیاث‌الدین مى‌کنم، به قلم قاصر خود سعى در تصنیف چنین روزنامچه‌اى مصور دارم تا حق شاگردى به تمام ادا کرده باشم و قدمى برداشته باشم در راه استعلاى هنر خویش جهت خدمتگزارى آستان میرزادگى.»

این قطعه نمایشگر روش نوشتارى این کتاب جالب است.

شما آیا کتاب را با علاقه خواندید؟ زبانش را چگونه یافتید؟

بله، من کتاب را با علاقه خواندم و به‌نظرم مى‌رسد اثر در خور تأملى‌ست.

در ادبیات ایران، پیش از انقلاب بعضی نویسندگان از جمله غلامحسین ساعدی نسبت به شهر و شهرنشینی بدبین بودند. ظاهراً این موضوع که در نقد ادبی از آن به عنوان «عشق به بدویت» یاد می‌کنند، درین کتاب به بدبینی نسبت به دهکده جهانی تبدیل شده. در واقع فقط صحنه گسترده‌تر شده، وگرنه بحث‌‌ همان بحث عشق به روستاست. آیا به نظر شما این اندیشه قدری نامعاصر نیست با ما؟

فکر نمى کنم که قهرمان داستان این کتاب با تمدن مخالفتى داشته باشد، بلکه مى‌شود گفت که او دلبسته ابزارهاى قدیمى‌تر است. شاید این تأثیر خواندن برخى آثار غربى باشد، چون اشاره‌هاى نویسنده بیشتر متوجه ابزارهاى غربى‌ست که ساختارى قدیمى دارند. مثلاً قهوه جوش باهاس ساخته سال ١٩٢۴ که چندان ایرانى به نظر نمى‌رسد و احتمالاً وام گرفته شده از یک داستان غربى‌ست. به هرحال به سيامك دل‌زنده تبریک مى‌گویم.

در همین زمینه:

برنامه‌های رادیویی شهرنوش پارسی‌پور در رادیو زمانه
وب‌سایت شهرنوش پارسی‌پور

از آنجا و از اینجا

Fri, 24 Aug 2012 21:09:13 +0000

حسین نوش‌آذر و شهرنوش پارسی‌پور

حسین نوش‌آذر در گفت‌و‌گو با شهرنوش پارسی‌پور – شهلا شفیق جامعه‌شناس و فعال مدنی است. او اما در کنار فعالیت‌های اجتماعی‌اش داستان هم می‌نویسد و همواره در طی سال‌های گذشته داستان‌هایش را در فصل‌نامه‌ها و گاهنامه‌های ادبی در خارج از ایران منتشر کرده است. اگر بخواهیم به تاریخ ادبیات تبعید از آغاز انقلاب تاکنون بپردازیم، بی‌تردید می‌بایست فصلی را هم به داستان‌نویسی شهلا شفیق اختصاص دهیم.

سال گذشته انتشارات خاوران در پاریس مجموعه‌ای از داستان‌های کوتاه این نویسنده را با نام «از آنجا و از اینجا» منتشر کرده است. این کتاب در واقع دو کتاب است. در کتاب نخست نویسنده داستان‌هایی را گنجانده که در محیط ایران، در سال‌های نخست انقلاب اتفاق می‌افتد. طبعاً این داستان‌ها از بگیر و به بندهای آن سال‌ها و تلاش برای فرار از ایران و خود را رساندن به یک جای امن نشان دارد. مضمون «فرار» یکی از مهم‌ترین مضامین ادبیات تبعید است و نویسندگانی مانند حسین دولت‌آبادی در «در آنکارا باران می‌بارد»، و داریوش کارگر در «پایان یک عمر» به این موضوع پرداخته‌اند. در کتاب دوم، یعنی در «از اینجا» با داستان‌هایی که در فرانسه انفاق می‌افتد و طبعاً نمایانگر مشکلات زندگی یک زن پناهجوی ایرانی هستند آشنا می‌شویم.

دو پاره دیدن زندگی البته پیش از این هم سابقه داشته و خانم مهشید امیرشاهی در رمان «در سفر» و در رمان «در حضر» این دوپارگی در گستره تاریخ و جغرافیا و زبان و هستی و چیستی انسان ایرانی و آزاده را به‌خوبی بیان کرده است. برخلاف آثار خانم مهشید امیرشاهی، باید گفت که «از آنجا و از اینجا»ی شهلا شفیق از قلمرو ادبیات مصرفی می‌آید، اما به وظیفه خودش که سرگرم کردن خواننده باشد عمل نمی‌کند، بلکه ما را به گفتمان‌های سپری‌شده و به بحث‌هایی که دیگر معاصر زمانه ما نیستند، رهنمون می‌شود و سال‌های از یاد رفته را به یادمان می‌آورد.

درباره این مجموعه داستان که در انتهای آن یک نمایشنامه‌ هم آمده، با خانم شهرنوش پارسی‌پور گفت‌و‌گو کرده‌ام.

از خانم پارسی‌پور می‌پرسم:

شهلا شفیق، نویسنده و جامعه‌شناس

خانم پارسی‌پور، من با زحمت کتاب را تهیه کردم و در مترو هم آن را خواندم. به نظرم آمد که شخصیت‌ها هر یک دارای یک نقش از پیش‌تعیین‌شده هستند. زن فرانسوی صاحبخانه حتماً باید مقمپز باشد، رابطه عاطفی ویرانی داشته باشد و همسایه سیاهپوست هم باید برای گذران زندگی حتماً ترتیب او را بدهد و راوی داستان هم طبعاً باید از خانواده مرفه‌ای باشد و او که پیش از دربه‌دری کلفت داشته، شوهرش را هم اعدام کرده‌اند، حالا باید کلفتی این زن مرفه اما از نظر عاطفی ورشکسته را بکند. احساس کردم کتابی را دست گرفته‌ام که تاریخ مصرفش گذشته. شما کتاب را چگونه خواندید؟

میان زمانى که کتاب را خواندم و زمان تهیه این برنامه فاصله نسبتاً زیادى افتاد و این مرور مجدد این کتاب را لازم مى کند. اما دست بر قضا اغلب داستان هاى شهلا شفیق در یادم مانده است. بدون شک شهلا بیشتر از آنکه داستان‌نویس باشد یک جامعه‌شناس است. درست به همین خاطر داستان‌هایى که نوشته نیز بیشتر بار جامعه‌شناختى دارند. شاید براى همین کتاب به دو بخش «آنجا» و «اینجا» تقسیم شده باشد. در «آنجا» داستان‌هاى مربوط به دوره زندگى در ایران گرد آمده‌اند. در نخستین داستان که «بوته‌هاى تمشک» نام دارد رد پاى «اینجا» را مى یابیم. ماجرا ماجراى کودک‌آزارى یک مرد انگلیسى در ایران است. من بد نمى بینم که بخشى از این داستان را نقل کنم. در اینجا خانواده ایرانى با دوستان انگلیسىشان به پیک نیک رفته‌اند. پدر دلباخته فرنگى‌هاست و باور دارد که همه چیز آن‌ها با ایرانیان فرق دارد. حالا آقاى جونز و دختر جوان در جنگل تنها هستند:

«صدایش آهسته بود، نجواگونه و دلجویانه. انگار که با بچه کوچکى حرف مى‌زند. تمشک‌ها را به دهانم نزدیک کرد. بى اختیار دهان گشودم.
-یو لوک ورى پرتى!
دهانش نیمه‌باز باقى مانده بود. چیزى توى تیله‌هاى چشم‌هایش مى‌چرخید که آزارم مى‌داد. دلم مى‌خواست قدم‌هایم را تند کنم و بروم. دستش را روى شانه‌ام گذاشت. شانه‌ام را فشرد. انگار دلش مى‌خواست نگهم دارد. باز هم از توى سبد تمشک برداشت. دهنم را باز نکردم. تمشک‌ها را روى لبم فشرد.
-نو! نو!
آهسته حرف مى‌زد. انگشتش را روى دهانش گذاشت.
-کوایت پلیز!

دستش را دور کمرم حلقه کرد. صداى قلبم را مى‌شنیدم، مثل پرنده‌اى مطرب خود را به دیواره سینه‌ام مى‌کوبید. تمام نیرویم را جمع کردم که از چنگش بگریزم. کلمه‌هاى انگلیسى توى سرم مى دویدند. به هم مى‌خوردند. توى گوش‌هایم صدا مى‌کردند، اما هیچ صدایى از دهانم بیرون نمى‌آمد. نمى‌خواستم داد بزنم مى‌ترسیدم بد باشد. تیله‌هاى رنگى توى چشم‌خانه‌هاى آقاى جونز با آهنگ تند نفس‌هایش مى‌چرخیدند و دست‌هایش مثل چنگال توى تن داغم فرو مى‌رفتند. دردم مى‌آمد. خارهاى بوته‌هاى تمشک توى ساق‌هایم مى‌رفتند و مى‌سوختم. دندان‌هایم را روى بازویش گذشتم و فشردم. صورتش از درد منقبض شد. پر از لکه‌هاى سفید شده بود. تیله‌هاى رنگى از خشم و نفرت تند‌تر مى چرخیدند. اما فریاد نزد. دست‌هایش شل شدند. هلش دادم و پا به فرار گذاشتم...»

جالب‌ترین قسمت داستان مربوط به زمانى‌ست که خواهر‌ها که هردو مورد کودک‌آزارى قرار گرفته‌اند با هم حرف مى‌زنند و خوشحال‌اند که پدر از ماجرا بویى نبرده است.

از آنجا و از اینجا، چند داستان و یک نمایشنامه، شهلا شفیق، انتشارات خاوران

بعد‌تر در داستان‌هایى که در پاریس رخ مى‌دهند نیز‌‌ همان‌طور که شما گفتى زن فرانسوى دلبسته مرد سیاه‌پوست است. این را شاید به این صورت بتوانیم ببینیم که شهلا شفیق مى‌کوشد پوسته حرمتى را که گرد سر غربیان قرار گرفته بشکافد. ظاهراً نه چشم آبى مى‌تواند ما را از متجاوز بودن نجات دهد و نه فرانسوى بودن. اما حقیقتش من از داستان‌هاى شفیق خوشم آمد. این حالت مقایسه آنجا و اینجا به نظرم جالب مى‌آید. در داستان «نخستین عشق» حالت‌هاى ایرانى زندگى بررسى مى‌شود. در باقى داستان‌ها شرایط محیط زیست ایران، به ویژه در مقطع انقلاب اسلامى نمایش دارد. ماجراهاى سیاسى، اعدام، فرار و بالاخره رسیدن به غرب.

در بخش غربى که در فرانسه اتفاق مى افتد با ماجراهاى انسان ایرانى روبرو هستیم که باید خود را با محیط جدید زندگى آموخته کند. باید باور کرد که این مجموعه داستان ادعاى زیادى ندارد. داستان‌ها ساده هستند و پیچیدگى ندارند و حوزه محدودى را در برمى‌گیرند. نمایشنامه اما به‌نظرم ضعیف آمد. داستان در یک رستوران رخ مى‌دهد و بازیگران دائم مشغول خوردن هستند. اجراى حقیقى این نمایش گرفتارى زیادى براى تهیه‌کننده خواهد داشت.

ساخت و زبان داستان‌ها ساده و به یک معنا ژورنالیستی‌ست. اما داستان‌ها که رپرتاژهای اجتماعی هستند، قدری ایدئولوژیک اند. راوی همیشه خوب و حق به جانب است و درباره دیگران قضاوت می‌کند و برای همین داستان‌ها «نطفه توضیح» دارند. ممکن است بخشی از یک داستان را برای مثال برایمان بخوانید؟

در مورد اینکه راوى همیشه خوب و حق به‌جانب است حق با شماست، اما گاهى قهرمانان دیگرى وارد میدان مى‌شوند که جنم دیگرى دارند. در آغاز «طعم قهوه» چنین مى‌خوانیم:

«قهوه سرد شده مزه خاصى داشت. تلخ و سنگین روى زبانش رسوب مى کرد و طعم فراموش شده‌اى را در دهانش مى پراکند. طعم قرص‌هایى که مشت مشت به دهانش ریخته بود.
–چرا مى خواستى بمیرى؟
پرستار میانسال، چاق و گنده بالاى سرش ایستاده و انگشت‌هایش را به رو به او تکان داده بود.
–حتماً تو عشق شکست خوردى!
و به بیمار تخت پهلویى گفته بود «تو هیجده‌سالگى، به این خوشگلى! چقده بى عقلند این زنا! مرد‌ها که ارزش این چیزارو ندارن.»
زن تخت پهلویى با کنجکاوى موذیانه‌اى سر تا پایش را برانداز کرده بود، مثل اینکه روى تنش، دنبال رد پاى گناهى مى‌گشت. خواسته بود چیزى بگوید، اما سرش به اندازه تمام اتاق بزرگ شده بود و زبانش آنقدر سنگین که تکان نمى‌خورد. دهانش پر از مزه داروى ضد عفونى بود. مو‌هایش عرق کرده و به پیشانى چسبیده بود. با این همه پرستار به او گفته بود که خوشگل است. دلش یک آیینه خواسته بود که خود را در آن نگاه کند...»

خب، با این تفاصیل نظر شما چیست درباره شخصیت‌ها، نگاه روایتگر داستان به آن‌ها؟

باور دارم که شهلا شفیق در شخصیت‌سازى مهارت دارد. موضوع‌هاى کارش را هم مى‌شناسد. او به‌خوبى بر فضاى فرانسوى پیرامون خود مسلط شده و مى‌توان باور کرد که موضوع کارش را به‌خوبى مى‌شناسد. اما‌‌ همان‌طور که قبلاً گفتم او بیشتر یک محقق است تا نویسنده داستان. به نظر مى‌رسد که در لابلاى کارهاى تحقیقاتى داستان هم مى‌نویسد. «از آنجا و از اینجا» یک گزارش بلند از دو سبک زندگى‌ست که یک‌جا روایت شده است.

در همین زمینه:

::برنامه‌های رادیویی شهرنوش پارسی‌پور در رادیو زمانه::
::وب‌سایت شهرنوش پارسی‌پور::

خیال‌بازی و کیش - مات

Fri, 17 Aug 2012 23:10:55 +0000

شهرنوش پارسی‌پور و حسین نوش‌آذر

حسین نوش‌آذر در گفت‌و‌گو با شهرنوش پارسی‌پور - از ساناز سید اصفهانی مجموعه داستان «خیال بازی» و به‌تازگی رمان «کیش مات» با اصلاحیه‌های بسیار منتشر شده.خانم اصفهانی در وبلاگش به مناسبت انتشار نخستین رمانش می‌نویسد که با خون دل مجوز نخستین رمانش را دریافت کرده.

ساناز سید اصفهانی به نسل نوخاسته‌ای از نویسندگان ایران تعلق دارد که در کارگاه‌های داستان‌نویسی آموزش دیده‌اند. او در نزد اصغر عبداللهی و محمد بهارلو داستان‌نویسی را آموخته است. البته دریافت این دو نویسنده از ادبیات داستانی با هم بسیار تفاوت دارد و شاید همین تفاوت‌ها باعث شده که خانم اصفهانی در گزینش جنس زبان آثارش سردرگم شده باشد. در «خیال بازی» زبان او از لفت و لیس‌ برکنار نمانده اما در «کیش مات» زبان رویکردی عامیانه پیدا می‌کند و نویسنده به یک معنا از آن سوی بام می‌‌افتد.

ساناز سید اصفهانی در عرصه تآتر نیز فعالیت دارد و در روزنامه‌نگاری هم تجربه‌هایی اندوخته. درباره آثاری که از او تاکنون منتشر شده با شهرنوش پارسی‌پور گفت‌و‌گو کرده‌ام.

از خانم پارسی‌پور می‌پرسم:

خانم پارسی‌پور، ساناز سید اصفهانی یقین دارد که حتماً خواننده‌اش می‌بایست آثار او را بپسندد. ظاهراً نویسنده از اعتماد به نفس بسیار خوبی برخوردار است.

شهرنوش پارسی‌پور - در كتاب «خيال بازى» نويسنده خواننده‌اش را مورد خطاب قرار مى‌دهد و رسماً او را نفرين مى‌كند كه اگر اثر او را نپسنديديم چنين و چنان خواهد كرد. ظاهراً چنين به‌نظر مى‌رسد كه اين نوعى طنز است، اما در حقيقت نويسنده به‌طور جدى خواننده‌اش را تهديد مى‌كند. ببينيم چه مى‌نويسد:

ساناز سید اصفهانی، نویسنده

«سپاس و ستايش خداى را كه هم اينك به لطف خود، شما خواننده عزيز و دوست‌داشتنى را ميخكوب داستان من كرده، به طورى كه چشمانتان با كلمات پيوندى ابدى برقرار نموده است تا احياناً زير جملات غلط و غلوط بنده را خط بطلان كشيده، ضربدرى جانانه نثار كلمات بى‌گناه كنيد كه البته در اين صورت نفرين ابدى نويسنده چون حسين كرد شبسترى پشت سر شماست و ساتور به دست ايستاده تا شما را چون خيارى به دو نيم كند و بدهد تا بنده نمك بر بدن زخم و زبان شما زنم و شما عزيز را نوش جان كنم. چه اشكالى دارد در اين صفحات نويسنده آدم‌خوارى نيز بكند؟ بر من خرده مگيريد، اين كوچك ترين انتقام نويسنده منصف خواهد بود اگر قدر داستان گرانقدرش را ندانند و به باد پنبه‌زنى‌اش گيرند...»

به طورى كه مى‌بينيد نويسنده رسماً خواننده را تهديد مى‌كند كه از او بايد خوشمان بيايد، چه در غير اين صورت به وسيله او خورده خواهيم شد. اين حالت غير عادى كلامى در هردو اثر اين نويسنده قابل دريافت است.

عجیب است واقعاً. نخستین بار است که چنین چیزی می‌بینم. علت این منش و کنش به نظر شما چیست؟

به‌طور كلى به‌نظر مى‌رسد كه در جمهورى اسلامى به دليل فشارى كه روى شخصيت افراد وجود دارد و مى‌كوشند مردم را به رعيت تبديل كنند، واكنش طبيعى مردم اين است كه ثابت كنند زيبا و با شعور هستند و قادر به انجام كارهاى عجيب و غريب. چنين است كه تمام دختران بينى زيبايشان را به تيغ جراحى مى‌سپرند كه يك بينى زشت سربالا و كوچك برايشان درست كنند. بعد اصرار در مشروب‌خواری و شراب‌خوارى دارند تا ثابت كنند كه حافظ‌وار مشغول اذيت و آزار خود و حكومت هستند، و بالاخره داستان‌هاى عجيب مى‌نويسند كه ثابت بشود بسيار آوانگارد هستند. كامپيوتر هم به خدمت مردم درآمده و به اين ترتيب كتاب «كيش و مات» ساناز اصفهانى شكل مى‌گيرد كه دائم قرار است يك كتاب عجيب و تافته جدا بافته باشد.

پیرنگ و زبان داستان‌ها چگونه بود؟

واقعيت اين است كه در هردو كتاب پى‌رنگ داستان‌ها ضعيف است. منتها به ضرب زور كوشش مى‌شود عجيب جلوه كند. اكنون به زبان اين نويسنده مى‌پردازيم. بدون شك او قادر است ساده و بى‌غلط بنويسد. منتها دائم مى‌خواهد شما را به عنوان خواننده متعجب كند. به هرحال بايد ثابت كند كه موجود عجيبى‌ست و از درك عجيبى هم برخوردار است. در تمام مدتى كه اين كتاب‌ها را مى‌خواندم ياد همين جراحى‌هاى زيباسازى بودم.

آیا ممکن است فرازی از یکی از داستان‌های ساناز را برای ما بخوانید تا شنوندگان اندکی با قلم او آشنا شوند؟

خیال‌بازی، ساناز سید اصفهانی

البته که مى‌شود بخشى از داستان او را خواند:

«البسه او مانتوى ساتن سياهى بود پر از خال‌هاى ريز سفيد ... روسرى مارك‌دار و مشكى‌رنگى به‌سر كرده بود و شلوار جين تنگ و چسبان منقوش با منجوق به پا داشت. كيف چرم سياه بزرگى به شانه انداخته بود و تالاخ تولوخ‌كنان با كفش‌هاى پاشنه‌بلندش به سمت كنج كافه مى‌رفت و همين‌طور كه حركت مى كرد، پندارى موجودى بود كه از سياره‌اى ديگر وارد اين بازار مكاره شده، همگى نگاهش مى كردند. به قرمزى لب‌هايش كه ناشيانه و بيش از حد ماتيكى شده بود. پندارى اگر كاسه‌اى زير چانه‌اش مى‌گرفتى رژ لب‌ها سرازير مى‌شدند. مژه‌ها آن‌چنان ريملى روى خود حمل مى‌كردند كه از بالا فر خورده بودند تا بالاى ابرو و از پايين تا اواسط گونه صورتى‌رنگش كمان زده بودند.خط چشم‌ها همانند خنجرى زير چشم‌ها دراز كشيده بودند و دستانش سنگينى و سياهى ناخن مصنوعى‌ها را به خود حمل مى كردند..."

به‌طورى كه مى‌بينيد ساناز سيد اصفهانى مبتلاى به نوعى طنز است و در اين راستا كوشش زيادى مى‌كند. البته استفاده از واژه‌هایى همانند "البسه" هم به فراوانى در كارش به چشم مى‌خورد. آنچه كه من در مجموع مى‌فهمم اين است كه نويسنده به هر قيمتى كه شده مى‌كوشد كار عجيبى عرضه كند.

وقتی داشتید می‌خواندید خنده‌ام گرفته بود. چون همین صحنه یک حالت کارتونی و اغراق‌آمیز دارد که شاید فقط زنی با شخصیت به اصطلاح اگسانتریک بتواند از عهده بربیاید. داستان‌های ساناز سید اصفهانی اصولاً از درونمایه‌ای زنانه برخوردارند. این درونمایه چیست و نویسنده چه دغدغه‌هایی دارد؟

دغدغه نويسنده ايجاد فضایى عجيب است. در «كيش و مات» ميدان داستان اينترنت است و ارتباطات فيس‌بوكى، اما با نتيجه‌گيرى ضعيف و غير منطقى. در تمام داستان‌هاى ساناز اصفهانى اين ميل شديد به گفتن حرفى عجيب به چشم مى‌خورد. اگر او نتواند طنزش را مهار كند، بدون شك در ادبيات دچار گرفتارى خواهد شد. در تمام آثار او اين تمايل شديد به انجام كارى محير‌العقول به چشم مى‌خورد. «كيش و مات» مى‌كوشد رمانى بسيار استثنائى و مدرن باشد، اما ناگهان به دليل جهت غلط حركت به اثرى با رمانس ضعيت تبديل مى‌شود.

شخصیت‌هایی که ساناز در داستان‌های کوتاهش می‌پروراند، زنانی هستند جسور که ناکام می‌مانند. علت ناکامی آن‌ها چیست؟

علت ناكامى اين زنان جسورر جسارت بيش از حد است. تمايل به انجام كارى غير عادى‌ست. از انداختن مار به جان مردم تا تشبيهات غير عادى. به يك قطعه ديگر از اثر او توجه كنيد:

«صبح، عين بچه آدم رفتم اسيد بخرم كه همين جورى فعلاً دم دستم باشه واسه احتياط. وقتى برگشتم ويلا (ر) عزيز با متانت تمام بهم گفت يه راندوو داره و من بايد ويلا نباشم. آخ... باد داره مى‌آد و شن رو مى‌پاشه به صورتم و لب‌تاپم. شن‌ها مى‌ره لاى كىبوردم و گند زده بهش. خورشيد عين سكه‌اى كه از آسمون آويزون شده داره مى‌خوره به خط افق، داره لب دريا رو مى‌بوسه. ويلا رو بوى قورمه‌سبزى برداشته بود.»

پس دقت كنيد كه مشكل چيست. تشبيه خورشيد به يك سكه هر خواننده‌اى را اذيت مى‌كند. از سوى ديگر روشن مى‌شود كه نويسنده كامپيوتر را مى‌شناسد. مى‌توان گفت بخشى از ذوق‌زدگى نويسنده ناشى از همين شناختن كامپيوتر است.

در رمان ساناز اصفهانی شخصیت‌ها چه ویژگی‌هایی دارند؟

فكر مى‌كنم كه ساناز سيد اصفهانى مى‌تواند نويسنده بسيار خوبى بشود اگر كه از انجام كارهاى محير‌العقول دست بردارد و طنزش را هم كمى مهار كند. شخصيت‌هاى داستان‌هاى اصفهانى در واقعيت وجود ندارند، چون تصنعى در كار همه آنها به چشم مى‌خورد. اگر او از ايجاد فضاهاى عجيب دست بردارد و به‌سادگى داستانى را روايت بكند به موفقيت دست پيدا مى‌كند.

خانم پارسی‌پور از شما سپاسگزارم.

در همین زمینه:

::برنامه‌های رادیویی شهرنوش پارسی‌پور در رادیو زمانه::
::وب‌سایت شهرنوش پارسی‌پور::

رگبار

Sat, 11 Aug 2012 09:16:36 +0000

شهرنوش پارسی‌پور و حسین نوش‌آذر

حسین نوش‌آذر در گفت‌و‌گو با شهرنوش پارسی‌پور - «رگبار» نخستین مجموعه داستانی‌ست که از میثم کیانی منتشر می‌شود. این کتاب را نشر چشمه پیش از آنکه آقای بهمن دری از روی ترکتازی و تنگ‌نظری چشمه‌اش را بخشکاند، منتشر کرده است.

«رگبار» دربردارنده ۱۱ داستان کوتاه است. کیانی زبان خودمانی و سرراستی را برای روایت کردن داستان‌هایش برگزیده. فضای داستان‌ها اما بسیار تیره و تار است. میثم کیانی هم مثل آیدا مرادی آهنی به جنون و بیماری روحی و پریشانی و فلاکت ذهنی انسان‌ها گرایش زیادی دارد. اصولاً جنون مثل پرتگاه می‌ماند. هم وحشت برمی‌انگیزد و هم اینکه کنجکاوی انسان را جلب می‌کند که تا لب پرتگاه برود و به اعماق نگاهی بیندازد. میثم کیانی ما را با خود تا لب پرتگاه جنون می‌برد. در یکی از داستان‌های این کتاب مردی زنش را می‌کشد که بعد شروع کند به نوشتن با این قصد که عذاب وجدانش را تسکین دهد و مرد دیگری در داستان دیگری ازین کتاب پی بلند‌ترین آسمانخراش شهر می‌گردد. در گفت‌و‌گو با شهرنوش پارسی‌پور ببینیم میثم چه کرده و چه نقاط برجسته‌ای در کارش وجود دارد.

از شهرنوش پارسی‌پور می‌پرسم:

خب، خانم پارسی‌پور، این‌بار مثل اینکه با یک داستان یکسر مردانه روبرو هستیم. زن‌ها هم درین کتاب اغلب سیاهکار و زناکار و خیانتکارند. اما مثل اینکه این اولین بار نیست که مردان نومید، زن را به این شکل می‌بینند...

میثم کیانی، نویسنده

حقیقتش را بگویم خواندن کتاب میثم کیانى مرا اذیت مى‌کرد. این را مى‌فهمم که حسادت مى‌تواند انسان را از پوسته انسانى تهى کند، اما اینکه زنتان را بکشید، بعد تکه تکه گوشت تن او را از فریزر دربیاورید و بخورید حالت غریبى دارد. اینجا بیشتر این فکر به ذهن مى‌آید که گویا با یک قاتل حرفه‌اى روبرو هستیم که کشتن را لذت‌بخش مى‌داند. البته شخصیت کتاب مرد بیمارى به‌نظر مى‌رسد، اما در بیمارى‌ها هم ما مى‌توانیم رد پاى شخصیت اصلى افراد را پیدا کنیم. یک شخصیت در حالت بیمارى دچار این ترس مى‌شود که تحت تعقیب است. دیگرى در اندوه فرو مى‌رود و سومى دچار هیجانات آنى مى‌شود، اما شخصیت کتاب میثم کیانى قاتلى‌ست که گویا دنبال انگیزه‌اى براى کشتن مى‌گردد. مرد زن را کشته است، چون به رابطه او با سرایدار خانه شک کرده است. اما بعد او را تکه تکه کرده است و در فریزر گذاشته. بعد هم قطعه‌اى از گوشت او را مى‌پزد که لابد بخورد. در عین حال در فکر کشتن سرایدار است. چنین به‌نظر مى‌رسد که ما با یک قاتل حقیقى روبرو هستیم که دست بر قضا دچار بیمارى روانى هم هست. اگر هدف بررسى شخصیت این نوع آدم‌ها باشد مسئله تا حدودى قابل درک است. شاید میثم کیانى در رشته روانشناسى یا روانکاوى درس خوانده و با این نوع آدم‌ها برخورد نزدیک داشته است. البته هر انسانى مى‌تواند در مقطعى از زندگى‌اش دچار احساس دیگرکشى بشود. اما دنباله داستان عصبى‌کننده است. لابد باید باور کرد که چنین آدم‌هایى نیز در جهان وجود دارند. لابد براى همین برخى از مردم مى‌توانند جلاد بشوند، و یا در جنگ‌ها سر دیگران را ببرند و در‌‌ همان حال به آن‌ها تجاوز کنند. از این نظرگاه داستان او قابل تأمل به نظر مى‌رسد.

میثم از نویسندگان جوان ماست. نویسنده بااستعدادی هم هست. اما واقعاً چه اتفاقی افتاده که نویسنده‌ای مانند او تا این حد فضای اطرافش را تیره و تار می‌بیند؟

فکر مى‌کنم دلیل این امر را باید در ساختار فرهنگ فعلى ایران پیدا کرد. نحوه تربیت اجتماعى را به صورتى تنظیم کرده‌اند که مثلاً زن‌ها یا نجیب هستند و یا نا‌نجیب. حالت سومى وجود ندارد. زن نجیب حجاب دارد و در خانه شوهر یا پدرش زندگى مى‌کند. از آنجا هم بیرون نمى‌رود. در محافل اجتماعى دیده نمى‌شود. حالا این زن یا دختر اگر روسرى به سر داشته باشد و به یک کافه برود قطعاً نا‌نجیب است. در داستان «ویزیت در کافه» با دو دختر تک‌پران روبرو هستیم. هردو بى‌تربیت و حاضر جواب هستند. رسماً روسپى هستند و به سرعت در برابر جنس مخالف واکنش مثبت نشان مى‌دهند. بعید است که در داستان‌هاى میثم کیانى زن یا دخترى را پیدا کنیم که به کافه برود و آن‌کاره نباشد، چون این ساختار اجتماعى ایران است. جائى براى افراد نجیبى که به اتفاق به کافه هم بروند ندارد. به هرحال تحول کلى شخصیت زن‌هاى ایرانى که به هیچ عنوان با قراردادهاى اجتماع فعلى ایران همخوانى ندارد گویا مشکلات زیادى را باعث مى‌شود. هنگامى که به سریال‌ها یا فیلم‌هاى ایرانى نگاه مى‌کنید، سرگذشت افرادى را مى‌بینید که نه ایرانى هستند و نه به جاى دیگرى از جهان تعلق دارند. این‌ها حتى در اتاق خواب و در کنار شوهرشان حجاب دارند. حتى وقتى دو زن در خانه تنها هستند حجاب دارند. روشن است که در چنین جامعه‌اى اگر یک زن یا دختر به صداى بلند بخندد قطعاً نانجیب است. در نخستین داستان کتاب میثم زن از این‌رو کشته مى‌شود که سرایدار به در خانه آن‌ها آمده است. همین، به همین سادگى. در داستان «ویزیت در کافه» دختر‌ها از اصل نانجیب هستند. ظاهرا میثم کیانى نجابت زن‌ها را باور ندارد، اما به جاى بررسى مشکلات اجتماعى مستقیماً خود شخصیت‌ها را مقصر مى‌داند. پس فضا تیره و تار است. همه چیز پر از دروغ و انباشته از کثافت است. در نتیجه کشتن کار درستى به‌نظر مى‌رسد.

معلوم است که نویسنده در داستان‌های این کتاب به فرم داستانش هم بسیار اهمیت می‌دهد. میثم تا چه حد در انتخاب فرم با توجه به موضوعی که می‌خواهد بیان کند، موفق بوده؟

رگبار، مجموعه داستان، میثم کیانی

بله، این درست است. او به فرم داستان اهمیت مى‌دهد. سبک کار او در مقطع‌گویى با استفاده از جملات کوتاه شکل مى‌گیرد. از سه‌نقطه فاصله هم بسیار استفاده مى‌کند، یعنى اینکه خیلى چیز‌ها را مى‌خواسته بگوید که حذف کرده است. داستان‌هاى او داراى یک حالت هیجانى و عصبى هستند. درست‌‌ همان‌طور که پیش از این گفتم. او مى‌کوشد ثابت کند آنچه که به عنوان اخلاق اجتماعى تبلیغ مى‌شود ربطى به واقعیت اصلى جامعه ندارد. حق هم با اوست، منتها باید پذیرفت که او از پائین و در حالتى که جامعه را زیر ذره‌بین قرار داده به بررسى مشغول مى‌شود. بدبختانه اما توان فاصله‌گیرى از شرایط و از بالا نگاه کردن را از دست مى‌دهد. مثلاً در همین داستان «ویزیت در کافه» اگر او مى‌توانست از بالا به مشکل نگاه کند متوجه مى‌شد که شرایط اقتصادى جامعه به‌قدرى افتضاح است که فحشا به عنوان یکى از ارکان اصلى جامعه شکل مى‌گیرد. همچنین به این نکته توجه مى‌کرد که شمار مردهایى که از ارضاى جنسى بسیار دور هستند در این جامعه بسیار بالاست. او مى‌توانست روشن کند که رابطه طبیعى میان زن و مرد به زیر سؤال رفته اما برعکس تمام اشکال ارتباطات غیر عادى رشد کرده است. در عین حال لاک روى ناخن زن‌ها هم او را اذیت مى‌کند. حداقل در دو داستان به این لاک ناخن اشاره شده است.

خانم پارسی‌پور، ممکن است بخشی از یکی از داستان‌های کتاب را برای شنوندگان ما بخوانید؟

کتاب را همین طورى باز مى‌کنم و هر کجا که آمد‌‌ همان‌جا را مى‌خوانم:

«رضا دوباره رفت تو شکمش، بى‌حرف افتادم تو خاک و دوباره شروع کردم به کندن. خسرو هم شروع کرد و بعد رضا. مى‌دونستم کیا هنوز مات رضا و اون قسمیه که خورده. شاید داشت به خودش فحش مى‌داد. طفلک تقصیر نداشت، کسى غیر من نمى‌دونست اون راس راسى یه بچه داره، حتا رفیق شیشش رضا هم نمى‌دونست. نمى‌دونم دلم مى‌خواست به همه بگم. به همه بگم اون عاشق یک دختر مو مشکى بوده. به قول خودش: چشاش آ... (نک انگشتاشو کنار هم گرد مى‌کرد اندازه یک توپ ماهوتى.) خوشگل، جفت اون خواننده‌هه. کیا مى‌گه از اون وقت دیگه ندیدمش تا اینکه بعد چند ماه خدمت رفتم استحقاقى. توى کوچه یه چیزى گرفته بود تو بغلش. چشماش هنوز همون قدر درشت بودن و سیاه. رسیدم کنارش، خندید. پر چادرشو زد کنار، صورت سفید و تپل یه بچه رو سینه‌ش بود.

یک قلم روان با زبان و لحنی صمیمی که متأسفانه توان فاصله گرفتن از جزئیات را ندارد و به همین دلیل نمی‌تواند از جزء به کل برسد و به سرمنشأها دست پیدا کند. خانم پارسی‌پور سپاسگزارم از شما.

در همین زمینه:

برنامه‌های رادیویی شهرنوش پارسی‌پور در رادیو زمانه
وب‌سایت شهرنوش پارسی‌پور

پونز روی دم گربه

Fri, 03 Aug 2012 22:43:37 +0000

حسین نوش‌آذر و شهرنوش پارسی‌پور

حسین نوش‌آذر در گفت‌و‌گو با شهرنوش پارسی‌پور – آیدا مرادی آهنی نویسنده جوان و بااستعدادی‌ست که نخستین کتابش را در سال ۱۳۸۹ توسط نشر چشمه منتشر کرد. نشر چشمه که هر سال آثاری از بااستعداد‌ترین نویسندگان ایران را به ادبیات ایران تقدیم می‌کرد در محاق افتاده.

آیدا مرادی آهنی در این کتاب که در بردارنده ۹ داستان کوتاه است، با زبانی ساده جهان غریب ذهنش و درکش از محیط اطرافش را به نمایش می‌گذارد. نام این رمان که موضوع گفت‌و‌گوی امروز ما در برنامه «با خانم نویسنده» است، بسیار عجیب است. نخستین کتاب آیدا مرادی آهنی «پونز روی دم گربه» نام دارد.

البته این روز‌ها کتاب‌های داستانی و شعر با نام‌های بسیار عجیب روی پیشخان کتاب‌فروشی‌ها قرار می‌گیرد و به‌‌ همان اندازه هم که نام‌هاشان دراز است، لاغر‌تر هم می‌شوند. کتاب آیدا اما در این میان شاید یک استثناء باشد. مهم‌ترین درونمایه این کتاب جنون است و نام کتاب هم به هر حال تداعی‌کننده همین مفهوم می‌تواند باشد.

آیدا مرادی آهنی

منتقدی در روزنامه «تهران امروز» به همین موضوع اشاره کرده. او اعتقاد دارد که راویان داستان‌های این مجموعه همه از یک بحران روحی رنج می‌برند و در مجموع رفتار طبیعی ندارند. جلسه‌ای هم در شیراز در نقد و بررسی این کتاب برگزار شد. ابوتراب خسروی که از نویسندگان قابل تأمل ماست و در این نشست شرکت داشته اعتقاد دارد که لحن رمانتیک نویسنده با فضاهایی که آفریده در تناسب نیست. داستان‌های این کتاب بسیار کوتاه هستند و با سرعت زیادی اتفاق می‌افتند. خانم شهرنوش پارسی‌‌پور در گفت‌و‌گویی که اینک از نظر شما می‌گذرد، به نکته بسیار مهمی اشاره می‌کنند: موقعیت‌های ساده را چرا می‌بایست به پیچیده‌ترین و دشوارترین شکل روایت کنیم؟ این شیوه البته از قدیم در ادبیات مرسوم بوده و به آن «تقعید» می‌گفتند.

از شهرنوش پارسی‌پور می‌پرسم:

خانم پارسی‌پور، آنچه که ۹ داستان مجموعه «پونز روی دم گربه» را به هم پیوند می‌دهد، به نظر شما چیست؟ شما این کتاب را چگونه خواندید و چه درک و برداشتی از فضای کلی کتاب دارید؟

دوست عزیز، من میانگینى براى تشخیص کتاب‌ها در ذهن دارم. موضوع هر کتابى که در ذهنم بماند به‌نظرم کار خوبى مى‌آید، اعم از آنکه کتاب را پسندیده باشم و یا نپسندیده باشم. در مورد کتاب «پونز روى دم گربه» باید بگویم که موضوع داستان‌ها از ذهنم پریده است و الان اگر بخواهم اظهار نظر جدى بکنم باید یک‌بار دیگر کتاب را بخوانم. اما البته به‌خوبى به خاطر دارم که این کتاب به شدت سبک‌گراست، و نویسنده مى‌کوشد سبک نوینى عرضه بدارد که کم و بیش نزدیک مى‌شود به مکتبى که هوشنگ گلشیرى به‌وجود آورده، یعنى نوشتن داستان‌هایى که خواندنشان بسیار مشکل است، اما اگر با دقت بخوانید متوجه مى‌شوید که داستان‌هاى ساده‌اى هستند که مشکل نوشته شده‌اند. امیدوارم آنچه مى‌گویم عشاق ادبیات را از من نرنجاند، اما شخص من به سبک گلشیرى علاقه‌ای ندارم و خواندن داستان‌هاى این سبک اغلب مرا ملول مى‌کند. البته این اشکال از من است. اما این را هم من نمى‌فهمم که چرا باید براى درک یک داستان اینقدر کوشش بکنیم. باتوجه به حجم نوشته‌هاى جدید و اینکه شما اگر بخواهید بگوئید که چیزى از ادبیات مى‌دانید حداقل هفته‌اى سه جلد کتاب باید بخوانید، وقت گذاشتن براى درک یک کتاب اندکى مشکل است.

شخصیت‌های داستان‌های این کتاب اغلب از یک بیماری رنج می‌برند. مثلاً در داستان «اینطوری برمی‌گردد» زنی که به جنون مبتلا شده، بچه‌ یک ماهه‌اش را مسموم می‌کند و حالا در این توهم است که دوباره باردار بشود. تصویری که نویسنده از خانواده ایرانی به‌دست می‌دهد، بسیار متفاوت است از آنچه که دولت تبلیغ می‌کند. آیا نویسنده می‌خواهد بگوید که جامعه ما بیمار است یا انتخاب جنون به عنوان یک مضمون محوری از علاقه شخصی نویسنده نشان دارد؟

پونز روی دم گربه، نوشته ایدا مرادی آهنی

بله همین طور است، شخصیت‌ها اغلب بیمار هستند و لابد به‌راستى دلیل این بیمارى شرایط اجتماعى‌ست. بد نیست که بخشى از همین داستان را براى خوانندگان بخوانیم:

«دو تا از قرص‌ها را خوردم و شروع کردم به گفتن. خوابیده بود کنار خودم روى همین تخت. کنار خودم مى‌خواباندمش. نمى‌شد توى این خانه‌ى درندشت بچه‌اى یک ماهه را بگذارم تنها توى اتاقش بخوابد. یک روز مادر زنگ زد گفت سه ماه دیگر به دنیا مى‌آید، هنوز نیامده‌اى برویم پى اسباب و وسایلش. گفتم خودت هرچه مى‌خواهى بخر.‌‌ همان روز با مانى گفتیم اتاق بغل چون کنار اتاق خودمان است براى او باشد. یعنى من گفتم؛ مانى که مى‌گفت حالا این‌ها را بعداً خودت معلوم مى‌کنى. مثل اسمش که هر وقت صحبت مى‌شد مى‌گفت این با تو، خودت یک اسمى پیدا کن که صدا کردنش را دوست داشته باشى...»

ادیباتى که متوجه بیان جریان سیال ذهن است اغلب خواننده را سردرگم مى‌کند. منشاء این ادبیات بازگشت مى‌کند به کتاب «هیاهو و خشم» نوشته ویلیام فاکنر. در آنجا مرد عقب مانده‌اى ماجرایى را شرح مى‌دهد و فاکنر با دقت تمام کوشیده است حالات گفتارى این مرد را تقلید کند، که بى‌شک از یک تجربه عینى گرته‌بردارى شده. بعد‌تر در ایران ما این روش نوشتارى را به نام گلشیرى مى‌شناسیم که به شدت مورد استفاده عده قابل توجهى از نویسندگان ایرانى قرار گرفته است. آیدا مرادى آهنى نیز به این سبک نوشتارى علاقمند است و داستان‌هایش را در همین روند شکل مى‌بخشد.

کسانی که این کتاب را خوانده‌اند دو داستان آخر کتاب را ستوده‌اند. من شخصاً «حق‌السکوت» را بیشتر از باقی داستان‌های کتاب می‌پسندم.

من همین الان دوباره داستان حق‌السکوت را خواندم تا بتوانم پاسخ شما را بدهم. این داستان را تنها به این صورت مى‌توانیم درک کنیم که باور بداریم راوى آن یک بیمار روانى‌ست. در داستان دو خواهر دو قلو که یکى راوى‌ست و دیگرى شادى نام دارد که قرص مى‌خورد مادر بزرگ را که تنها دارایى پدر است کشته‌اند و بناست او را در مرداب بیندازند. ناگهان یک وزغ سخنگو نیز وارد داستان مى‌شود و پیچ مشکل داستان را تند‌تر مى‌کند. این حقیقتى ست که براى درک داستان‌هاى آیدا مرادى آهنى باید چند بار آن‌ها را خواند. این در دنیایى که بسیار گرفتار هستید کار مشکلى‌ست. با این حال شک نیست که او به طور جدى کار مى‌کند و ادیبات را جدى گرفته است. او متولد سال ١٣۶٢ و بسیار جوان است. بدون شک در آینده بهتر خواهد توانست تصمیم بگیرد که چگونه بنویسد. اگر مایل باشد همین حالت مبهم‌نویسى را حفظ کند باید به خوانندگان محدودى نیز قانع باشد.

به بخشى از داستان «زیر آب، روى لجن‌ها» توجه کنید:

«هرچه فکر مى‌کنم نمى‌دانم قبلاً هم بالاى سرش رفته بودم یا نه. یادم نمى‌آید تا امروز دارو یا تزریقش را انجام داده باشم. انگار براى اولین بار بود که مى‌دیدمش.‌‌ همان‌طور که شعبانى و کوچک‌نیا هر کدام یک دست و پایش را گرفته بودند، آرام‌بخش را توى بازوى استخوانى‌اش تزریق کردم. چند ثانیه‌اى مى‌لرزید و سعى مى‌کرد صورتش را بین دست‌ها قایم کن ولى بعد افتاد روى تخت. یک دقیقه نشد که خوابش برد. پتویش را مرتب کردم و با دستمال عرق پیشانى‌اش را که پاک مى‌کردم، آهسته از شعبانى پرسیدم: «خانم شعبانى، این بیمارو تازه آوردن؟»
شعبانى پرده‌ها را کشید. نفس نفس مى‌زد. گفت: «نه. ولى قدیمى هم نیست. جدیده. نه خانم کوچک نیا؟»
کوچک‌نیا که قرص‌هاى بیمار تخت لنارى را توى دهانش مى‌ریخت زمزمه کرد: «یکى دوماه بیشتره که آوردنش. آقاى عطائى گفتم دهن باز. آهان. عزیزم، خانم شعبانى، این نفس نفس زندت به خاطر اضافه وزنه‌ها.» شعبانى که دست به کمر به دیوار تکیه داده بود، گفت: «والله مال آسم هم هست. مثلا قرار بود شماره این دکتر تغذیه رو که خودت رفتى پیشش بهم بدى...»

براى آیدا مرادى آهنى آرزوى موفقیت مى‌کنم.

در همین زمینه:

::برنامه‌های رادیویی شهرنوش پارسی‌پور در رادیو زمانه::
::وب‌سایت شهرنوش پارسی‌پور::

شوهر عزيز من

Sat, 28 Jul 2012 00:20:03 +0000

حسین نوش‌آذر و شهرنوش پارسی‌پور

حسین نوش‌آذر در گفت‌و‌گو با شهرنوش پارسی‌پور – فریبا کلهر که در زمان اصلاحات سردبیری ماهنامه سروش کودکان را به عهده داشت، نویسنده داستان‌هایی برای کودکان و نوجوانان است. به تازگی اما نشر آموت رمان «شوهر عزیز من» را از او منتشر کرده و همین رمان هم موضوع گفت‌و‌گوی امروز ما در برنامه «با خانم نویسنده» است.

پیش از این دو ناشر معتبر در ایران، یعنی نشر مرکز و نشر ققنوس رمان‌های «پایان یک مرد» و «آغاز یک زن» را از خانم کلهر منتشر کرده بودند. با این تفاصیل «شوهر عزیز من» سومین رمانی‌ست ازین نویسنده که برای بزرگسالان نوشته می‌شود.

«شوهر عزیز من» زندگی یک دختر ۱۹ ساله در بحبوحه انقلاب و سال‌های جنگ است. عقاید او به‌تدریج تغییر می‌کند و شخصیت او هم دگرگون می‌شود.

فریبا کلهر درباره این کتاب گفته: در «شوهر عزیز من» موضوعاتی مانند ازدواج‌های آن موقع یا مسائل جنگ از قبیل نحوه جبهه رفتن‌ها و یا سوء‌استفاده‌های اجتماعی برخی‌ها در پست خود و در ‌‌نهایت تأثیر کلی برخی رویداد‌ها بر روابط و مناسبات انسانی در قالب قصه آمده است.

هر سه رمانی که خانم کلهر نوشته، در سال ۱۳۹۰ منتشر شده‌اند و هر سه رمان به تاریخ پس از انقلاب می‌پردازند. از شهرنوش پارسی‌پور می‌پرسم:

فریبا کلهر

فریبا کلهر در سه رمانی که سال گذشته منتشر کرده، تاریخ معاصر ایران از سال‌های ۱۳۶۰ تا ۱۳۷۶ را پیگیری می‌کند. طبعاً داستان هم در بستر مسائل سیاسی، روابط اجتماعی و عشقی شخصیت‌ها روایت می‌شود. سیما، قهرمان این رمان چه شخصیتی دارد و چه تحولی در شخصیت او در مسیر رویدادهای داستان اتفاق می‌افتد؟

شهرنوش پارسی‌پور- در خواندن اين كتاب نكته اى توجهم را جلب كرده بود. بايد اعتراف كرد كه اين خانم فريبا كلهر نثر روان و شيرينى دارد. يعنى خواننده‌اش را به همراه خود مى‌كشد. اما از سویى ديگر چنين به‌نظر مى‌رسد كه او يك حزب‌اللهى است. اگر چنين باشد بايد باور كرد كه ايشان خوش‌قلم‌ترين نويسنده حزب اللهى‌ست.

سيما قهرمان داستان در آغاز باحجاب است و كم‌كم در جريان حوادث تغيير ماهيت داده و به مانتو و روسرى پناهنده مى‌شود. اين نخستين دليل قطع دوستى او با زنى‌ست كه مى‌توان او را مغز استخوان يك جريان حزب‌اللهى تلقى كرد. «نسرين ماجدى» نه تنها با حجاب است، بلكه همانند تمامى حزب‌اللهى‌ها اهل لو دادن مردم و دردسر درست كردن براى آن‌هاست. اما در اينجا بررسى تحولات روحى خود سيما از اهميت بيشترى برخوردار است. نثر كتاب كه شباهت بسيار قابل تأملى با رمان «بابا لنگ‌دراز» دارد، زنى را تصوير مى‌كند كه روح شوخى دارد و آنقدر شناخت اجتماعى دارد كه انسان متحير مى‌شود چگونه او را در ميان حزب‌اللهى‌ها جاسازى كند. او در دفتر يك روزنامه كار مى‌كند و با طنزى قابل تأمل شرح مى‌دهد كه چگونه اين روزنامه، كه خنثى و بى‌خطر است به مأمن او تبديل شده است. در كتاب از يك حزب مجهول‌الهويه‌اى نيز بحث مى‌شود كه ظاهراً سيما و دوستانش به آن نزديك بوده‌اند. اين حزب نامى ندارد و آدم وسوسه مى‌شود كه آن را همان حزب توده بداند، و يا شاخه حزب‌اللهى حزب توده كه عناصر مذهبى را دور خود جمع كرده. پس سيما نه تنها يك روزنامه‌نگار فعال است، بلكه حزبى هم بوده است. مقطع تحول او ازدواجى‌ست با يك شخصيت حزب‌اللهى كه زندگى او را در مسير ديگرى مى‌اندازد.

سیما در جایی از کتاب خواب مردی را می‌بیند به نام سین و بعدها متوجه می‌شویم که این مرد، مهندسی‌ است به نام سهراب و سیما هم عاشق اوست. عشق این زن که در خواب به او تجلی کرده، چگونه عشقی‌ست؟

شوهر عزیز من، رمان، نشر آموت

عشق سیما به سهراب نیز از وجوه قابل تأمل کتاب است و باز با منطق زندگى حزب‌اللهى نمى‌خواند. این عشق که سربسته شرح مى‌شود، نوعى عشق ممنوع است که البته ارضاء نشده باقى مى‌ماند. زن که شوهر دارد در آن‌چنان عشقى پیچیده است که اگر سهراب نمى‌مُرد، مى‌توانست باعث دردسر فراوانى بشود. داستان از این زاویه به‌راستى در حالات سنتى پافشارى دارد. شوهر سیما نیز که عاشق بوده در آغاز ازدواج با او از زن فاصله مى‌گیرد، چون تکلیفش با عشق محبوبه روشن نیست. در این حالت سیما زن تنهایى‌ست که به طور قطع یک حس انتقام‌جویى هم دارد. البته به این دلیل نیست که عاشق سهراب مى‌شود، اما این دلیلى‌ست براى آنکه بتواند بدون وجدان ناراحت به محبوب فکر کند. داستان البته برش‌هاى پیچیده‌ترى نیز پیدا مى‌کند که از این نظرگاه مى‌توان گفت داستان ضعیفى‌ست. نویسنده مى‌کوشد تمامى شخصیت‌هاى کتاب را به نحوى با هم قوم و خویش کند که به نظر من این کار ضرورتى نداشته است. در عین حال به نظر مى‌رسد که کتاب از زیر تیغ سانسور هم گذشته باشد. ما در‌‌ همان آغاز کتاب با ترور شوهر سیما مواجه هستیم، اما در جریان داستان این مسئله به‌دست فراموشى سپرده مى‌شود.

آیا نویسنده می‌خواهد گذشته و تاریخ سال‌های اول انقلاب را بازخوانی کند یا رمان شخصیت است و به دیگر سخن شخصیت برای او مهم‌تر از تاریخ است؟

فریبا کلهر متولد سال ١٣۴٠ است. در مقطع انقلاب اسلامى هفده ساله بوده است. با توجه به آنکه میانگین سنى جمعیت ایران در سال ١٣۶٠، ١٧ سال است پس فریبا کلهر درست در میانه سنى قرار داشته و به اصطلاح نبض جامعه با امثال او مى‌زده است. در زندان جمهورى اسلامى در سال ١٣۶٠، زندانیان متولد سال‌هاى ١٣۴٠ و ١٣۴١ بیشترین بخش زندانیان را تشکیل مى‌دادند. البته رئیس بخش زنان زندان اوین نیز در آن مقطع یک دختر هیجده ساله بوده است. پس مى‌توان باور کرد که در جریان برعکس، یعنى شاخه حزب‌الله جامعه نیز همین قانونمندى عمل مى‌کرده است؛ و امثال فریبا کلهر و شخصیت‌هایى که در رمان او ظاهر مى‌شوند نبض کار‌ها را در دست داشته‌اند. این رمان به‌نحوى به بازخوانى سال هاى نخست انقلاب روى مى‌آورد. اما هیچ نوع جنبه‌اى از عاصى‌گرى در رفتار سیما به چشم نمى خورد. برعکس او بسیار خوب با جریان دست راستى جامعه کنار آمده است. البته تفاوت‌هایى با حزب‌اللهیان سنتى دارد، مثلاً حجاب کامل را برنمى‌تابد، اما با یک مرد از همین جریان ازدواج مى‌کند. رفتار آن مرد است که او را متوجه سهراب مى‌کند. از جنبه هاى عجیب این کتاب نام‌هاى شخصیت‌هاست. همه آن‌ها نام‌هاى فارسى سره دارند. مثلا شوهر حزب‌اللهى سیما کورش نام دارد. این اندکى عجیب به نظر مى‌رسد. به هر حال این رمان خوب نوشته شده و قابل خواندن است.

در همین زمینه:

::برنامه‌های رادیویی شهرنوش پارسی‌پور در رادیو زمانه::
::وب‌سایت شهرنوش پارسی‌پور::

حکایت روزگار

Fri, 20 Jul 2012 22:50:39 +0000

حسین نوش‌آذر و شهرنوش پارسی‌پور

حسین نوش‌آذر در گفت‌و‌گو با شهرنوش پارسی‌پور – فریده گلبو نویسنده شناخته‌شده‌ای است و آثار زیادی هم منتشر کرده، از جمله رمانی به نام «حکایت روزگار» که موضوع گفت‌و‌گو این هفته ما در برنامه «خانم نویسنده» است.

فریده گلبو می‌گوید به شیوه رئالیسم جادویی می‌نویسد. «رئالیسم جادویی» شیوه آشنایی‌ست در ایران و نخستین بار ما از طریق رمان معروف «صد سال تنهایی» نوشته گابریل گارسیا مارکز با این شیوه آشنا شدیم و مدتی هم در سال‌های اول انقلاب تب رئالیسم جادویی در ایران آمد و عده زیادی را به خود مبتلا کرد.

فریده گلبو که سالیان دراز معلم بوده، به نکته قابل تأملی اشاره می‌کند: او اعتقاد دارد که نویسنده می‌بایست از تجربه زندگی‌اش بهره بگیرد و به سلیقه خواننده‌اش هم فکر کند.

فریده گلبو در پی پدید آوردن رمانی‌ست که خوانندگان زیاد داشته باشد و در همان حال عام‌پسند هم نباشد. او البته میانه خوبی با آثاری که روشنفکران می‌نویسند ندارد و گمان می‌کند که اینگونه آثار به ادبیات فارسی لطمه‌های جبران‌ناپذیر وارد می‌آورد. او همچنین به جهان اسطوره‌ها و سنت‌ها علاقمند است و در سال‌های پیش از انقلاب داستان‌هایی از او در مجله «زن روز» منتشر می‌شد و در سال‌های بعد از انقلاب فیلم‌هایی هم با الهام از برخی آثارش به نمایش درآمده و داستان‌هایی از ادبیات کهن ایران را هم ساده‌نویسی کرده و در اختیار مردمان علاقمند به اینگونه داستان‌ها قرار داده.

از شهرنوش پارسی‌پور می‌پرسم:

آیا به نظر شما «حکایت روزگار» یک رمان عام‌پسند است یا اینکه نویسنده در این اثر به خواست خود که پدید آوردن یک رمان خواندنی اما در همان حال قابل تأمل باشد، نایل آمده؟

رمان "حكايت روزگار" يك رمان عام‌پسند است. نويسنده داستانش را در جهتى سوق مى دهد كه خود به خود كنجكاوى‌برانگيز است. بايد پذيرفت كه فريده گلبو در نوشتن داستانش موفق است، او از نوع نويسندگانى همانند ر.اعتمادى و ارونقى كرمانى‌ست كه قادر بودند ذهن خوانندگان خود را دائم در تب و تاب نگه دارند و پىرنگ داستان را به گونه‌اى طراحى مى كردند كه خواننده را به دنبال خود مى‌كشيدند. بايد گفت كه كار او در عين حال به كار حسينقلى مستعان، و بيشتر از او، صدرالدين الهى نزديك مى‌شود.

خانم گلبو ادعا می‌کند به سبک رئالیسم جادوئی می‌نویسد. اکنون شما او را با مستعان و صدرالدین الهی مقایسه می‌کنید...

شهرنوش پارسی‌پور: تمامیت ساختار«حکایت روزگار» در خدمت جلب خواننده است.

رمان «حکایت روزگار» بسیار دور از مفهوم رئالیسم جادوئى‌ست. تمامیت ساختار کتاب در خدمت جلب خواننده است. موضوع کتاب شرح حال زنى‌ست که به همسرى مرد بسیار ثروتمندى درمى‌آید، که بعد از طریق همین مرد مورد شکنجه ترسناکى قرار مى‌گیرد. نمى‌خواهم بگویم که چنین داستانى در واقعیت نمى‌تواند وجود داشته باشد، چون واقعیت چنان پیچیده است که چنین داستانى نیز مى‌تواند در متن آن رخ بدهد. اما داستان گاه‌به‌گاه به گونه‌اى از حد اعتدال خارج مى‌شود که شما چاره‌اى ندارید جز اینکه فکر کنید فکر نویسنده آن را ساخته است.

در کتاب از مرد بسیار ثروتمندى گفت‌وگو مى‌شود که پیشینه روستایى دارد و خاندان او همگى روستایى هستند. اما دستگاه زندگى این مرد بسیار شبیه دستگاه زندگى یک مرد کاملاً شهرنشین بسیار ثروتمند است. البته ذهن من دائم متوجه یکى از شخصیت‌هاى زمان شاه بود که به همین ترتیب پیشینه روستایى داشت. اما از حق نگذریم که نویسنده در ایجاد هیجان و انگیختگى در خواننده‌اش بسیار موفق است. رمان را که مى‌خوانید متوجه مى‌شوید که به‌سادگى مى‌تواند به یک فیلم پر تحرک تبدیل شود. البته آغاز کتاب برشى دارد که شما را متوجه داستان دیگرى مى‌کند و بعد ناگهان این داستان آغاز مى‌شود. نمى‌دانم این را جزو ضعف‌هاى کتاب بدانم و یا فرض بگیرم که این هم شگردى‌ست براى جلب خواننده.

بسیار خوب. این پرسش در میان می‌آید که حالا نویسنده در قالب چنین داستانی چه می‌خواهد به ما بگوید؟ آیا می‌خواهد ما را سرگرم کند، یا اینکه می‌خواهد ما را به حقیقتی رهنمون شود که فقط از طریق این کتاب و در قالب چنین داستانی می‌شود بیانش کرد؟

فکر نمى‌کنم که فریده گلبو در شکل بخشیدن به این داستان قصد ارشاد جامعه را داشته باشد.

از قصد ارشاد صحبت نکردم. بلکه از حقیقتی صحبت کردم که یک اثر والا ما را با آن آشنا می‌کند. این حقیقت می‌تواند یکی از سویه‌های زندگی یا مرگ باشد.

او صرفاً در جست‌وجوى شکل‌بخشى به یک داستان سرگرم‌کننده است و در این‌کار کاملاً موفق است. من به عنوان خواننده علاقمند بودم بدانم آخر داستان به کجا منتهى مى‌شود. او براى داستان خود فضاى زمان حکومت شاه را برگزیده است. این مسئله نیز کمکى‌ست تا داستان جنبه مهیج‌ترى به خود بگیرد. روى‌هم‌رفته مى‌توان گفت که او یک پاورقى‌نویس موفق است.

فریده گلبو ظاهراً به پاکیزگی نثر هم اهمیت می‌دهد. نثر او آیا پاکیزه است؟ و آیا به نظر شما با توجه به مسائلی مثل شخصیت‌پردازی و خاستگاه متفاوت اجتماعی شخصیت‌ها و تفاوت گویش‌ها و لحن آن‌ها با هم، آیا پاکیزه‌نویسی ملاک مطمئنی‌ست در داستان‌نویسی؟

باید گفت که این نویسنده در نوشتن اشکالى ندارد. نثر ساده و روانى دارد، اما بدون شک ذهن او چنان در جست‌وجوى ایجاد هیجان است که از بررسى عمیق‌تر در لایه‌هاى پیچیده و تودرتوى شخصیت‌هایش درمى‌ماند. مثلاً هرگز روشن نمى‌شود که مرد روستایى چرا و به چه علت اینگونه است که در کتاب تصویر مى‌شود.

توجه کنید که نویسنده حیرت‌آورى همانند داستایوسکى پاورقى‌نویس بود. بنابراین گفتن اینکه نویسنده‌اى پاورقى‌نویس است توهین محسوب نمى‌شود. اما داستایوسکى ضمن پییش بردن داستان هیجان‌انگیز خود همانند جراح ماهرى ذهن شخصیت‌هایش را مى‌شکافد و ما را وارد لایه‌هایى از حضور شخصیت مى‌کند که حتى امروز، پس از بیشتر از یک قرن که از مرگ نویسنده مى‌گذرد کتاب هاى او خواندنى هستند، و نکته مهم این است که کتاب‌هاى داستایوسکى را بار‌ها مى‌توان خواند، اما این رمان فریده گلبو براى یک بار خواندن نوشته شده. هنگامى که پیچ داستان به پایان مى‌رسد و تکلیف شخصیت‌ها روشن مى‌شود شما دیگر کارى به این رمان ندارید و از خواندن خود به حد کافى بهره برده‌اید.

هیچ نکته‌اى باقى نمانده است که شما را وابدارد دوباره این رمان را بخوانید. این درست‌‌ همان جایى‌ست که تکلیف نویسندگان روشن مى‌شود. من دیگر آثار این نویسنده را نخوانده‌ام و این نخستین کار اوست که به دست من رسیده. شاید در دیگر آثار او این برش روانکاوانه و جامعه‌شناختى وجود دارد که باعث شود چندین بار کار او را بخوانید. اما کتاب حاضر فاقد چنین خصوصیتى‌ست. و به هرحال باید تأکید کرد که این روش نگارش یک نوع ویژه ادبى‌ست که در دنیاى امروز خوانندگان زیادى دارد. کتاب‌هاى زیادى در این سبک نوشته مى‌شود و نویسندگان این نوع داستان‌ها به طور معمول مهارت خوبى در شکل‌بخشى به یک داستان دارند. خوانندگان این سبک رمان‌ها اغلب زنان و دختران هستند و سلیقه آن‌ها در شکل‌بخشى به داستان‌ها رعایت مى‌شود. براى نویسنده آرزوى موفقیت مى‌کنم.

در همین زمینه:

::برنامه‌های رادیویی شهرنوش پارسی‌پور در رادیو زمانه::
::وب‌سایت شهرنوش پارسی‌پور::

روی ماه خداوند را ببوس

Fri, 13 Jul 2012 22:19:18 +0000

حسین نوش‌آذر و شهرنوش پارسی‌پور

حسین نوش‌آذر در گفت‌و‌گو با شهرنوش پارسی‌پور - «روی ماه خداوند را ببوس» نوشته مصطفی مستور از رمان‌های پرخواننده در ایران است.می‌گویند اگر کتابی در ایران به پنج چاپ برسد، یعنی در مجموع حدوداً شش هزار خواننده داشته باشد، کتاب موفقی‌ست و می‌توان گفت که خوانده شده است.

چاپ سی و یکم «روی ماه خداوند را ببوس» در سال ۱۳۸۸منتشر شد. «روی ماه خداوند را ببوس» در جشنواره قلم زرین به عنوان بهترین رمان در سال‌های ۱۳۷۹ و ۱۳۸۰ معرفی شد. البته چنین جشنواره‌هایی در ایران زیاد برگزار می‌شود و هر کدام هم برگزیدگانی دارند.

موضوع این کتاب تردید در وجود خداوند است که بعد ما به یقین درباره او برسیم و بخواهیم روی ماهش را ببوسیم. کورمک مک‌کارتی، نویسنده آمریکایی می‌گوید: هر اثر قابل تأملی که در جهان منتشر شود، با موضوع مرگ درگیر بوده. «روی ماه خداوند را ببوس» هم با مرگ می‌آغازد که به مفهوم خداوند برسد. با شهرنوش پارسی‌پور در ادامه مجموعه «با خانم نویسنده» درباره این کتاب گفت‌و‌گو کرده‌ام.

از شهرنوش پارسی‌پور می‌پرسم:

دکتر پارسا که دکترای فیزیک دارد، خودش را می‌کشد و در اثر خودکشی او، قهرمان داستان، یونس که دارد دکترای جامعه‌شناسی می‌گیرد و ظاهراً روشنفکر هم هست، قدری هم مذهبی‌ست، ذهنش می‌رود پی مفهوم خدا. خدایی که نویسنده از آن سخن می‌گوید، خدا در مفهوم عام آن است یا از خدای شیعیان سخن می‌گوید؟

شهرنوش پارسی‌پور: نويسنده بدبختانه در دام گروه‌گرایى مى‌افتد و به نظر من ارزش كارش افت مى‌كند.

مى‌دانيد، آنقدر پس از انقلاب اسلامى درباره خدا حرف زده‌اند كه بسيارى از مردم به‌رغم علاقه به خدا از بحث درباره خدا كهير مى‌زنند. خدا باور به خدا يك حالت روانى‌ست و در قلب و روح انسان جاى دارد. تمايل طبيعى مردم چنين است كه خدا را باور بدارند، اما پس از جمهورى اسلامى اين خدا وجود دارد براى آنكه اعمال اين جمهورى را كه بخشاً ظالمانه هم هست توجيه كند. مثلاً خدا توجیه‌اى‌ست براى چندهمسرى. اين خداست كه ازدواج مردان را با چند زن دستور داده است و اين خداست كه اعدام مردم را دستور داده است. اين سوءاستفاده از مفهوم خدا دارد منجر به مرگ خدا مى شود. البته چون جامعه نيازمند باور به ارزش‌هایى‌ست كه از سطح مسائل روزمره بالاتر باشد، در نتيجه مردم متوجه مذاهب و اديان ديگر شده‌اند. بازار تمامى دين‌ها و روش‌هاى اعتقادى ديگر ملت‌ها در ايران قوى شده است. كار تا به آنجا پيش رفته است كه اين جمهورى را به خطر انداخته و حالا ديده مى‌شود كه آنها قصد اعدام كشيش‌ها را هم دارند و يا درويش‌ها را دستگير مى‌كنند.

در چنين فضایى افرادى همانند مصطفى مستور، كه به‌نظر مى‌رسد باورهاى مذهبى دارند بايد در رنج باشند. آنها مى‌بينند كه ارزش‌هاى مورد باور مردم به شدت دستمالى مى‌شوند. يعنى در حقيقت خداوند در شرايطى قرار گرفته كه نيازمند مدافعانى شده است. اين مسئله شكل‌بخشنده به رمانك –نوول - «روى ماه خداوند را ببوس شده است.» به نظر من نويسنده تا جايى كه وارد كليشه نمى‌شود موفق است، اما درست از جایى كه به‌طور اختصاصى شروع به دفاع از ارزش هاى مذهب شيعه مى‌كند قدر زحماتش به باد مى‌رود. منظورم اين نيست كه ارزش‌هاى مذهب شيعه قابل دفاع نيستند. به هيچ‌وجه. بلكه كتابى اين‌چنينى بايد بتواند صرفاً و صرفاً از مفهوم «خدا» اعاده حيثيت كند. نويسنده بدبختانه در دام گروه‌گرایى مى‌افتد و به نظر من ارزش كارش افت مى‌كند.

«روی ماه خداوند را ببوس» به چندین و چند چاپ رسیده. دلیل اقبال آن در ایران چیست؟ اصولاً چرا این روزها مردم به آثار عرفانی توجه دارند؟

همانطور که گفتم مردم نمى‌توانند صرفاً متوجه ارضاى شکم و زیر شکم باشند. ارزش والاترى مورد نیاز است تا انسان بتواند با تکیه بر آن ابتذالات روزمره را تحمل کند. جامعه‌اى همانند ایران که از نظر جغرافیایى در مرکز عالم قرار گرفته و از این نظرگاه دائم مورد توجه محافل بین‌المللى‌ست و همه در آن دخالت مى‌کنند و سیر حرکتش را کند مى‌کنند، مجبور است به ارزشى معنوى تکیه کند. تصور نمى‌کنم در هیچ‌یک از دوران‌هاى تاریخ ایران این همه درباره خدا بحث شده باشد. علت این امر به نظر من این است که تعریف سنتى خدا در ایران دستخوش تحول است. با تغییر حالت جامعه ایران و پایان ارزش‌هاى دوران ارباب رعیتى خدا نیز دارد پوست مى اندازد. خدا دارد معناى نوینى پیدا مى کند، در نتیجه مردم نیز دائم درباره خدا حرف مى‌زنند. از نظر دورک‌هایم، جامعه‌شناس غیر مذهبى اروپایى «خدا آن به اضافه یک است». یعنى آن اصلى که به جامعه اضافه مى‌شود تا حالت غیر قابل درک یک حضور نامریى را در ارتباطات اجتماعى توجیه کند. اکنون که جامعه دیگر ارباب و رعیتى نیست این «آن به اضافه یک» نیز دارد پوست مى‌اندازد. پس مردم دائم به خدا و عرفان توجه دارند تا بتوانند خود را به شکل نوین آن نزدیک کنند. در اینجا مصطفى مستور با مهارت وارد میدان شده تا از شکل سنتى خدا دفاع کند. پس مردم کتاب او را زیاد مى‌خوانند، اما روشن نیست که چه نظرگاهى درباره آن دارند.

پرسش پایانی به کتاب ربط ندارد و شاید هم زیاد از حد شخصی باشد. آیا شما به خداوند اعتقاد دارید؟

حقیقتش من در این زمینه هیچ دانشى ندارم، اما قلباً مایلم خدا وجود داشته باشد. پس از نظر علمى در این زمینه بى‌نظر هستم، اما از نظر تمایلات روحى و روانى به خدا باور دارم. منتها در شکل سنتى اجتماع خودمان به نظرم مى‌رسد که این خدا خیلى هیبت مردانه دارد. وجه زنانه آن به شدت دستخوش تحریف شده است. پیشنهاد مى‌کنم به مفهوم «خالى» توجه کنیم. ما همیشه باور داریم که خداوند همه چیز را به‌وجود آورده اما در تعریف خداوند درمى‌مانیم. حالا کمى به «خالى قالب‌بخش» فکر کنید. فضاى خالى که «هیچ چیز» است، اما به اشیاء شکل مى‌بخشد. این شاید بى‌شکلى خداوند را توجیه کند. «خالى» فضایى زنانه است، همانند حجم یک زهدان، و من باور دارم که اگر زهدان به شکلی که هست نبود ما به شکل دیگرى در مى‌آمدیم.

در همین زمینه:

::برنامه‌های رادیویی شهرنوش پارسی‌پور در رادیو زمانه::
::وب‌سایت شهرنوش پارسی‌پور::

زندگی یکنواخت یک زن سر تراشیده برهمن

Sat, 07 Jul 2012 00:38:29 +0000

حسین نوش‌آذر و شهرنوش پارسی‌پور

حسین نوش‌آذر در گفت‌و‌گو با شهرنوش پارسی‌پور - این هفته در برنامه «با خانم نویسنده»، شهرنوش پارسی‌پور نویسنده‌ای را انتخاب کرده است که رمان او از هر نظر می‌تواند برای ما جالب باشد: پادما ویسواناتان یک خانم نویسنده هندی‌ست که در ادمنتون، آلبرتا به دنیا آمده و طبعاً زبان او انگلیسی‌ست، اما از پیشینه و فرهنگ و خاستگاه شرقی‌اش دور نیفتاده است.

او در رشته جامعه‌شناسی تحصیل کرده و آنطور که خودش ادعا می‌کند هرگز قصد نداشته نویسنده شود. ابتدا چند نمایش‌نامه نوشته که نسبتاً مورد توجه قرار گرفته، نخستین رمانش را در کانادا منتشر کرده و سپس یک ناشر بزرگ آمریکایی به نام «رندوم هاوس» آن را تجدید چاپ کرده و این نقطه آغاز یک موفقیت بزرگ ادبی برای او بوده است. این کتاب، «The Toss of a Lemon» نام دارد و یک ساگای خانوادگی‌ست. درباره این رمان با شهرنوش پارسی‌پور گفت‌و گو کرده‌ام.

از شهرنوش پارسی‌پور می‌پرسم:

خانم پارسی‌پور، موضوع رمانی که می‌خواهیم امروز درباره‌اش صحبت کنیم، سرنوشت یک خانواده برهمن در هندوستان است. این رمان هم بسیار مورد توجه قرار گرفته در غرب. چه چیزی در سرگذشت این خانواده برهمن وجود دارد که برای خواننده ناآشنا با فرهنگ کهن هندوستان می‌تواند جالب باشد؟

پادما ویسواناتان، نویسنده

مى‌دانید که هند یک جامعه سنتىست. ساختارهاى طبقاتى در این کشور بسیار قوىست. برهمنان نخستین کاست طبقاتى هند هستند. البته این بدان معنى نیست که آن‌ها پولدار‌ترین هستند. بلکه اما مهم‌ترین به شمار مىآیند. آن‌ها حافظ سنتهاى قومى و در حقیقت‌‌ همان گروه روحانیون کشور به شمار مىآیند. روشن است که زنى از کاست برهمن خود به خود حافظ سنت و نگهبان خانواده است. کتاب در عین حال به نکات ظریف دیگرى توجه دارد. ستاره‌شناسى به این مرد گفته است که هنگامى که پسرش به دنیا بیاید، خواهد مرد. مرد آن‌چنان به حرف ستاره‌شناس باور دارد که اندکى پس از تولد پسرش از دنیا مى‌رود. البته دیگر در زمانه‌اى نیستیم که زن را به همراه شوهر بسوزانند. بلکه زن وظیفه خود مى‌داند که پس از مرگ شوهر مو‌هایش را از ته تراشیده گوشه عزلت بگیرد. تمامى این کتاب حجیم شرح احوال این زن است که البته هیچ کار ویژه‌اى جز خانه‌دارى انجام نمى‌دهد. نویسنده با دقت و حوصله و از سر صبر این زندگى یکنواخت را دنبال مى‌کند. ما دختر این زن را مى‌بینیم که به ازدواج مردى درمى‌آید که قمارباز است. اما دختر از فردای روز ازدواج کارى جز زائیدن بچه ندارد. او شمار قابل تأملى بچه مى‌زاید. این واقعیت تلخ را مى‌توانیم از شرایط فعلى هندوستان درک کنیم. انبوه جمعیتى که به دنیا مى‌آیند چون به دنیا مى‌آیند. سنت مخالف سقط جنین و یا جلوگیرى از باردارى‌ست، در نتیجه زنان مى‌زایند چون مى‌زایند.

نویسنده، داستان زندگی روزانه و یکنواخت یک زن سر تراشیده برهمن را که کاری جز زاییدن ندارد، چطور روایت کرده؟

باید باور کرد که پادما ویسواناتان بیانى سرد و یکنواخت را در این کتاب به کار گرفته است. هنگامى که رمان را مى‌خواندم به نظرم مى رسید دارم به رودى نگاه مى‌کنم که به آرامش در جریان است بى آنکه حتى موج کوچکى ایجاد کند. این آرامش البته در آخرین مرحله به پایان مى‌رسد. زن دچار دردسر مى‌شود و چون به این‌کار آموخته نیست در گرفتارى دست و پا مى‌زند.

قهرمان این داستان و در واقع چفت و بست عاطفی و حتی اجتماعی خانواده برهمن مورد بحث در داستان یک زن است. این زن، چه ویژگی‌های شخصیتی دارد؟

این زن تجسم و مظهر پاکى و عفت است. اما هرچه پیش‌تر مى‌روید مى بینید این همه وفادارى به سنت جز کسالت و بدبختى تنیجه‌اى به بار نمى‌آورد. زندگى زن داستان چنان در دایره یک خانه حبس شده که حتى در جریان داستان ما از وجود شخصیت‌هایى همانند گاندى و نهرو که هم‌زمان با این زن زندگى مى‌کنند غافل مى‌مانیم. در دایره خانه این زن هیچ جایى براى هیچ چیز وجود ندارد. او فقط مراقب است دست از پا خطا نکند. من اغلب در خواندن رمان یاد سفر کوتاه خود به هند بودم و جمعیت انبوه مردم در خیابان که با نگاه ساده‌اى متوجه مى‌شدید همه خدمتگزار سنت‌هاى مرسوم کشور هستند.

گاهی پیش آمده که منتقدان این رمان را با آثار سلمان رشدی مقایسه کرده‌اند. آیا واقعاً این دو نویسنده، حالا غیر از اینکه هر دو از هندوستان آمده‌اند و زبانشان هم زبان انگلیسی‌ست، با هم از نظر سبک و زبان قابل مقایسه‌اند؟

در رمان پادما همه چیز در خدمت حفظ آرامش است.

من شباهتى میان کار پادما ویسواناتان و سلمان رشدى نیافتم. آثار سلمان رشدى همیشه از تحرک و پویایى ویژه‌اى برخوردارند. حرکت در آثار او بسیار شدید است و شخصیت‌ها دائم در حال جنبیدن هستند. در کار پادما اما همه چیز در خدمت حفظ آرامش است. از این نظرگاه کتاب اندکى از عدم تحرک رنج مى‌برد. زنى در خانه است و زندگى خارجى او از طریق مردى از کاست نجس اداره مى‌شود که هرگز پا به درون خانه او نمى‌گذارد. البته مطمئن نیستم که این مرد جزو کاست نجس‌هاست، بلکه اما یک نکته روشن است که او هیچگاه وارد خانه نمى‌شود. حتى هنگامى که زن مى‌گیرد نیز آن‌ها وارد خانه نمى‌شوند. همه کار‌ها در بیرون خانه انجام مى‌گیرد. در نتیجه زن بیشتر از پیش از مسائل جهان دور مى‌ماند. پسر او نیز مادر را جدى نمى‌گیرد. او زندگى پر تحرک و پویائى دارد، اما مادر را هرگز در کار‌هایش دخالت نمى‌دهد. در کار سلمان رشدى همیشه ده‌ها سوژه در کنار هم عملکرد دارند. در کار پادما ویسواناتان یک سوژه عمده و مرکزى به آرامش دور محور خود مى‌چرخد.

در آنتالوژی‌هایی که درباره ادبیات آمریکا تهیه می‌کنند، معمولاً فصلی را هم به نویسندگان مهاجر اختصاص می‌دهند. این فصل معمولاً با امی تان، نویسنده معروف چینی آغاز می‌شود. آیا به نظر شما پادما یک نویسنده مهاجر است؟ انگلیسی‌زبان بودن نویسنده تا چه حد می‌تواند موجب موفقیت او بشود. آیا تفاوتی هست بین پادما با مثلاً شهریار مندنی‌پور که فارسی‌زبان است، اما رمان سانسور یک داستان عاشقانه ایرانی‌اش بسیار مورد توجه قرار گرفت؟

پادما بدون شک یک نویسنده مهاجر آمریکایى‌ست. او استاد دانشگاه است و انگلیسى را بسیار روان حرف مى‌زند. این عامل موفقیت بسیار بزرگى‌ست. البته کار شهریار مندنى‌پور نیز مورد توجه قرار گرفت چون از وجود مترجمى بسیار دقیق و خوب همانند سارا خلیلى برخوردار بود. اما بدون شک دانستن زبان و به زبان کشور میزبان نوشتن یکى از رمزهاى موفقیت است. نویسندگان هندى و پاکستانى از این نظر اقبال بلندى دارند، چون انگلیسى را بسیار خوب یاد مى‌گیرند و بدون واسطه قادرند در میدان ادبیات انگلیسى‌زبان حرکت کنند. این نکته نیز قابل تأمل است که دنیاى انگلیسى‌زبان به فرهنگ هند بسیار بهاء مى‌دهد. بسیارى از مردم در آمریکا یوگا مى‌کنند، به موسیقى هند گوش مى‌دهند و یک پا هندو هستند. روشن است که در چنین حالتى ادبیات هند نیز از اقبال بلندى برخوردار است. پس کار پادما نیز در این میدان از موفقیت برخوردار شده است.

در همین زمینه:

::برنامه‌های رادیویی شهرنوش پارسی‌پور در رادیو زمانه::
::وب‌سایت شهرنوش پارسی‌پور::

همه افق

Fri, 29 Jun 2012 23:31:22 +0000

برنامه رادیویی "با خانم نویسنده"، گفت‌و‌گو با شهرنوش پارسی‌پور پیرامون گزیده‌هایی از ادبیات داستانی ایران و جهان

حسین نوش‌آذر و شهرنوش پارسی‌پور

حسین نوش‌آذر در گفت‌و‌گو با شهرنوش پارسی‌پور- نمایشگاه کتاب تهران با همه حاشیه‌هایش بهترین نمودار مکث فرهنگی‌ست که ما الان در ایران از سر می‌گذرانیم. با این‌حال گاهی اتفاقات نسبتاً خوبی هم روی می‌دهد.

یکی از این رویدادها، در سال ١٣٩١ مجموعه داستانی از فریبا وفی بود که با نام "همه افق" همزمان با برگزاری نمایشگاه کتاب تهران منتشر شد. نشر چشمه این کتاب را که هشت داستان کوتاه را در بر دارد، در ٩٥ صفحه منتشر کرده است.

فریبا وفی با دو رمان "پرنده من" و "رویای تبت" خوش درخشید و جوایز ادبی مهمی را از آن خود کرد. رمان "ماه کامل می‌شود" هم از این نویسنده توسط نشر مرکز به‌تازگی منتشر شده است.

فریبا وفی قلم روان و سالمی دارد. در کمال سادگی و صمیمیت زندگی روزانه زنان از طبقه متوسط نسبتاً مرفه و شهرنشین را نشان می‌دهد. درباره این نوع از داستان‌نویسی نظرات متفاوتی وجود دارد. برخی آن را به خاطر کمبود تخیل، سادگی زبان و فردگرایی بیش از حد نویسنده نمی‌پسندند و برخی هم آن را تحسین می‌کنند.

فریبا وفی از آن نویسندگانی‌ست که پیش از رواج پیدا کردن اینترنت و شبکه‌های اجتماعی آغاز به کار کرده و نخستین داستان‌هایش را در فصل‌نامه‌های ادبی معتبر در ایران منتشر کرده. با شهرنوش پارسی‌پور، نویسنده نام‌آشنا و همکارم در رادیو زمانه درباره مجموعه داستان "همه افق" نوشته فریبا وفی گفت‌و‌گو کرده‌ام.

از شهرنوش پارسی‌پور پرسیدم:

خانم پارسی‌پور، از فریبا وفی رمان‌ها و داستان‌های موفقی منتشر شده. "همه افق"، تازه‌ترین اثر او چه تفاوتی با دیگر داستان‌های او دارد؟

فریبا وفى ساده و روان مى‌نویسد. تمام کار‌هایش از این سادگى سرشار است. این امتیاز خوبی‌ست. برخى نویسندگان بدجورى در پیچ و خم پیدا کردن فرمى براى نوشتن گیر مى‌کنند و اغلب محتوا را فداى فرم مى‌کنند. فریبا وفى برعکس، ساده می‌نویسد و در عوض تلاش خود را صرف شناخت شخصیت‌هایش مى‌کند. من البته در اینجا توان مقایسه این کار او را با بقیه کار‌هایش ندارم، چون مدت‌ها پیش آن‌ها را خوانده‌ام و در این لحظه بر آن‌ها تمرکز ندارم. اما مى‌توانم مستقیماً درباره همه افق حرف بزنم.

بسیار خوب. ما متوجه شدیم که فریبا وفی ساده می‌نویسد، با این قصد که پیچیدگی‌های زندگی شخصیت‌هایش را نشان بدهد. او چگونه این شخصیت‌ها را می‌پروراند و روی صحنه می‌آورد.

فریبا وفی، نویسنده

در این داستان‌ها ما با اتودهایى روبرو هستیم که بسیار به طبیعت طرح‌هاى نقاشى نزدیک هستند. شما در خواندن، شخصیت‌ها را از فضایى که در اطرافشان شکل مى گیرد شناسایى مى‌کنید. یک حجم انسانى در مجموعه‌اى که اطراف خود به‌وجود آورده حرکت مى‌کند. فریبا وفى این حرکت‌ها را به تصویر مى‌کشد، و از طریق این تصویر‌ها شخصیت مورد شناسایى قرار مى‌گیرد. در نخستین داستان، فال صنوبر، این حالت به شدت قابل شناسائى‌ست. زن فالگیر در میان یک پدر نیمه‌دیوانه، یک شوهر معتاد، یک بچه کوچک که متعلق به همسایه است و خود را کثیف کرده فال مى‌گیرد. او بار‌ها به تلفن جواب مى‌دهد. منتظر فرصتى‌ست تا بچه را بشوید. به شوهر خوراک مى‌رساند، پیراهن‌هایى را که از ترکیه آورده‌اند به زن‌ها نشان مى‌دهد. خواننده ناگهان خود را در موقعیت زن فالگیر مى‌یابد. در عین حال از افرادى که براى فال گرفتن آمده‌اند شناخت پیدا مى‌کند. این در حالى‌ست که نویسنده کوچک‌ترین کوششى براى خلق فرم نمى‌کند و این بسیار خوب است.

این شیوه از داستان‌نویسی را «رئالیسم کثیف» هم خوانده‌اند. کثیف در این معنا که نویسنده بدبختی و فلاکت زندگی روزانه انسان‌ها را نشان می‌دهد.

نکته‌اى که براى من در خواندن جالب بود، بى‌تفاوتى نویسنده در شرح احوالات مردم است. او در جایى میانه یک طراح و یک عکاس ایستاده است. موقعیت را به سادگى به تصویر مى کشد. من البته اشکالى با کتاب داشتم. یک بار داستان‌ها را خواندم و بعد تا زمانى که شما طرح پرسش بکنىد، هفته‌اى فاصله ایجاد شد. اینک اما در هنگام پاسخگوبى به پرسش هاى شما مى‌بینم داستان‌ها از مغزم پریده‌اند. از اینجا نتیجه مى‌گیرم که شاید این اتود‌ها همانند طرح‌هاى ساده خاکسترى هستند. حالتى از یکنواختى آن‌ها را در خود گرفته است.

براى اینکه بهتر با حالت این داستان‌ها آشنا بشویم به بخشى از داستان «آواره و آزاد» توجه کنید:

«کامیون دیر کرده. کارتن‌هاى پر اثاث را کنار هم گوشه اتاق چیده‌ام. مادر ممد گوشه خالى اتاق نشسته، قاشق قاشق غذا توى دهان بچه مى‌گذارد. بچه دستش را جلو دهانش مى‌گیرد. مى‌خواهد خودش غذا بخورد. پیرزن زیر چادر عرق کرده، کلافه است. آقاى یزدانى یک‌ریز حرف مى‌زند. دهانش هر بار یک عالم تف مى‌سازد. مادر ممد بله بله مى‌گوید، بلکه پیرمرد برود، چادرش را کنار بزند، کمى خشک شود. یزدانى که مى‌رود چادرش را برمى‌دارد. نفس راحتى مى‌کشد. رویش را مى‌کند به من. صورتش از دلسوزى جمع مى‌شود.
"کجا مى‌روى آخر؟ بچه‌ها را هم آواره مى‌کنى. "
این آغاز داستان است و بعد در شرح آن متوجه مى‌شویم که با یک رابطه پیچیده میان مستأجر و صاحبخانه روبرو هستیم. در تمامى این داستان‌ها ما با یک راوى طرف هستیم. به نظر مى‌رسد که بیشترین این داستان‌ها محصول تجربیات شخصى فریبا وفى هستند، و یا چنین به ذهن القاء مى‌شود.

زن‌هایی که فریبا وفی در داستان‌هایش به ما نشان می‌دهد، ظاهراً زندگی خانوادگی خوبی باید داشته باشند. اما ناراضی هستند و از سرگشتگی رنج می‌برند. این سرگشتگی، و تلاش برای خودیابی که مثلاً در پرنده من سراغ داشتیم آیا در «همه افق» هم نمودی دارد؟

همه افق، مجموعه داستان، فریبا وفی

این حالت در این داستان‌ها نیز تکرار مى‌شود. در آواره و آزاد، زن باردار است، اما از شر صاحبخانه و فضولى هاى او نه تنها خانه‌اش را عوض مى‌کند، بلکه شهرش را نیز. زنان این داستان‌ها وابسته به طبقه متوسط هستند. مشکلات اقتصادى کمتر به چشم مى‌خورد، اما پیچیدگى‌هاى روابط اجتماعى در معرض نور قرار مى‌گیرند. زنان فریبا وفى هیچکدام کار خارق عادتى انجام نمى‌دهند. بلکه اغلب در دایره روابط ساده زندگى مى‌چرخند. این سادگى ویژگى‌بخش آثار فریبا وفى‌ست. این حالت در این کتاب نیز وجود دارد. در داستان «همه افق» شرح ماجراى مرگ عمه حکمت را پى مى‌گیریم. در این داستان نیز همین حالت ساده و شفاف بیانى به چشم مى‌خورد. به بخشى از این داستان توجه کنید:

«... عمه حکمت بدبخت نبود. تازه داشت به خودش مى رسید. همیشه غذاى خوب مى خورد. به خودش احترام مى گذاشت. سفر را دوست داشت. مواظب سلامتى‌اش بود. یک عالم کتاب گیاهى و دوا و درمان خانگى داشت. هرشب چند صفحه مى خواند. صبح به صبح احوالش را به ملاحت گزارش مى داد. دوبار شوهر کرد، بچه دار نشد. مى گفت آسوده منم که خر ندارم. بعد از مرگ شوهرش تنها ماند. هیچ وقت از تنهائى‌اش تراژدى نساخت، برعکس تا مى توانست لذت برد.
«نه بابا خورد و مرد.»
مامان گفت: «از زندگى حکمت عبرت بگیر.»
نفهمیدم منظورش از این حرف چى بود. به ظرف میوه روى میز نگاه کردم. پر از سیب و پرتقال درشت و آب‌دار بود...»

به طورى که مى‌بینید فریبا وفى حتى یک لحظه از حالت ساده‌نویسى فاصله نمى‌گیرد، و فکر مى کنم رمز موفقیت او در همین نکته نهفته باشد.

در همین زمینه:

::برنامه‌های رادیویی شهرنوش پارسی‌پور در رادیو زمانه::
::وب‌سایت شهرنوش پارسی‌پور::

اسارت، شگفتی و عشق

Sat, 23 Jun 2012 22:17:23 +0000

شهرنوش پارسی‌پور و حسین نوش‌آذر

حسین نوش‌آذر در گفت‌و‌گو با شهرنوش پارسی‌پور - "اعجام" در زبان عربی هم به معنی به زبان فارسی سخن گفتن است و هم در معنی نقطه گذاشتن روی کلمات آمده است. بهاییان کتابی دارند به نام "نقطه‌الکاف" یا نقطه کاف که کنایه‌ای‌ست از واقعه‌ای که به اندازه نقطه روی کاف شگفت‌انگیز است. "اعجام"، رمان سینان آنتون هم به همین شکل از یک کار دشوار و کارستان، مثل فارسی سخن گفتن برای یک عرب یا روی کلمات نقطه‌دار قرآن، نقطه‌هایش را گذاشتن حکایت می‌کند.

سینان آنتون در سال ۱۹۶۷ متولد شده. پدرش عراقی و مادرش آمریکایی‌ست. او در رشته ادبیات انگلیسی و ادبیات عرب تحصیل کرده و جستارها و اشعار و داستان‌هایی هم به هر دو زبان منتشر کرده است. مجموعه اشعار "بغداد بلوز" (The Baghdad Blues ) و همچنین مستند "درباره بغداد" (About Baghdad) در دنیای غرب مورد توجه قرار گرفت. رمان "اعجام" (I'Jaam written ) هم که به انگلیسی و برخی زبان‌های اروپایی ترجمه و منتشر شده، از کتاب‌های مطرح نویسندگان شرقی در غرب است.

طرح کلی داستان چنین است: در وزارت اطلاعات در دوران حکومت صدام حسین دست‌نویسی پیدا می‌کنند. این دست‌نویس را یک زندانی به نام "فرات" با خطی ناخونا نوشته. به یک افسر اطلاعاتی دستور داده می‌شود که از این دست‌نویس رازگشایی کند. عراق در حال جنگ است و صدام هم از هیچ جنایتی فروگذار نیست.

با شهرنوش پارسی‌پور، نویسنده نام‌آشنای رمان‌هایی مانند "طوبا و معنای شب" و همچنین "زنان بدون مردان" و قدیمی‌ترین همکار ما در رادیو زمانه درباره "اعجام" گفت‌و‌گویی انجام داده‌ام. از طریق فایل صوتی این گفت‌و‌گو را همراه با ترانه‌ای از دفین شاهین می‌توانید بشنوید. دفین شاهین خواننده ترک است که به همراه برخی از هنرمندان اسرائیلی و عرب در برلین یک گروه جاز دارد و معمولاً از اشعار ناظم حکمت ترانه‌هایی شنیدنی می‌پردازد.

از شهرنوش پارسی‌پور پرسیدم:

خانم پارسی‌پور، ظاهراً در رمانی که امروز می‌خواهیم درباره‌اش با هم گفت‌و گو کنیم، موضوع اصلی بر سر "اهمیت "کتابت" است. نام کتاب، "اعجام" هم از شگفت‌زدگی نسبت به کتاب و کتابت در فرهنگ اسلامی نشان دارد. علت این شگفت‌زدگی چیست؟ آیا گمان نمی‌کنید در روزگار تصویر قدری اغراق‌آمیز باشد؟

سینان، آنتون، نویسنده عراقی

شهرنوش پارسی‌پور – خب، اين واقعيتى‌ست كه ما جز زبان هيچ ابزار ديگرى براى تماس با يكديگر نداريم. كتاب مقدس با اين جمله آغاز مى‌شود: "در ابتدا كلمه بود و كلمه خدا بود"
مى بينيد كه زبان تا چه حد براى انسان اهميت دارد، و باز در ميان زبان‌هاى دنيا، عربى از اهميت ويژه‌اى برخوردار است. اين زبان در بيابان شكل گرفته و چيزى‌ست بيشتر از يك زبان، چنان‌كه شعر عرب نيز صنعتى‌ست كه اين قوم را به اقوام ديگر معرفى مى‌كند. شايد روشن نيست چه مى‌خواهم بگويم. منظورم اين است كه اعراب با امكانات محدود بيابان چيز زيادى براى عرضه نداشتند. اين است كه در زمينه زبان خود و غناى آن بسيار كوشيدند.

اكنون خود را به جاى مردى بگذاريد كه در اسارت و در زندان است. تنها دو چيز در اختيار او قرار دارد: كاغذ و قلم. پس مى‌نويسد. البته در خواندن كتاب متوجه مى‌شويد كه راوى خود سينان آنتون است كه مدتى در زندان صدام بوده است. او يك مرد مسيحى است و از اين نظر رابطه او با زبان عربى متفاوت از رابطه يك مسلمان با اين زبان است. يك مسلمان عرب از طريق قرآن است كه خود را شرح مى‌دهد. در اينجا اما يك مسيحى از ابزارى به نام زبان عربى استفاده مى‌كند تا به شرح هستى خود بنشيند.

اما اين كه در عصر تصوير اهميت زبان كم شده باشد، چندان براى من قابل قبول نيست. ما تصوير را هم از طريق زبان براى خود روش مى‌كنيم. مثلاً با ديدن تصوير يك گربه مى گوئيم اين يك گربه است. پس زبان هميشه حرف اول را مى‌زند.

ممکن است شنوندگان زمانه فکر کنند این کتاب رنج‌نامه و دردنامه یک زندانی‌ست. چه لحظات خوب و امیدبخشی در داستان وجود دارد؟ رابطه فرات با مثلاً دوست دخترش "اردیش" یا با مادربزرگش آیا به خواننده فرصت تنفس می‌دهد؟

كتاب شرح حال مردى‌ست كه دستگير شده، آن هم در عصرى كه ممكن است جان خود را بر سر اين دستگيرى بگذارد. او مردى‌ست با مشكلى در يكى از دست‌هايش، و احتمالاً همين مشكل در اينجا كمك‌دهنده مى شود، مثلاً توجيه اينكه چرا او در مراسم رسمى دست نزده است، خب براى اينكه نمى‌توانسته دست بزند. راوى اما از ميانه شكنجه و آزار به سوى مادربزرگ پرواز مى‌كند. اين دريچه اى‌ست به جهان بيرون. در همين جاست كه دوست دختر او نيز وارد ميدان مى‌شود. مى‌بينيم كه او و دوست دخترش در هنگامه ترس و لرز و جنگ دارند به معناى واقعى كلمه زندگى مى‌كنند. باز همانند هميشه متوجه مى‌شويم كه عشق نجات‌بخش است. مادربزرگ اما نقش ديگرى را پياده مى‌كند: او دريچه اى‌ست به جهان بيرونى؛ نقطه عطفى‌ست كه ميدان رابطه ميان فرات و جهان را تعيين مى‌كند. مادربزرگ هست، و با بودن خود فرات را به جهان متصل مى‌كند.

اعجام، نوشته سینان آنتون

پس مرد، در اسارت، به دو زن تكيه دارد و با اين دو سطح اتكاى قوى شكنجه را تحمل مى‌كند. او عاقبت از زندان آزاد مى‌شود، آن هم در لحظه‌اى كه همه چيز در هم ريخته است. نظام ديكتاتورى به پايان خود رسيده و زندگى معناى تازه‌اى پيدا كرده است. پس كتاب سينان آنتون در عين حال داراى ارزش تاريخى‌ست. ما را با خود به دوران انتهایى نظام صدام حسين مى‌برد.

این رمان را شما انتخاب کرده‌اید. چه ویژگی مهمی داشت که توجه شما را برانگیخت؟

در همين ماه آوريل در ايالت آركانزا ميهمان دانشگاه بودم. براى داستان‌خوانى دعوت شده بودم، و در آنجا با راندا جرار و سينان آنتون ملاقات كردم. آنها هم براى خواندن داستان دعوت شده بودند. اين فرصت خوبى بود كه نويسندگان كشورهاى همسايه ايران را ببينم. مى‌دانيد كه ما چيز زيادى درباره شخصيت‌هاى ادبى كشورهاى همسايه نمى دانيم. ما همه چيز را درباره ادبيات غرب مى‌دانيم، اما درباره عرب‌ها عملاً بى‌سواد هستيم. هدف من از معرفى اين كتاب نيز همين بود. البته مى دانم كه اغلب به دلايل سياسى‌ست كه ما از نويسنگان عرب چيزى نمى دانيم. گاهى پيش مى‌آيد كه اين نويسندگان دچار ناسيوناليزم حاد هستند و با همسايگان خود سر ستيز دارند. اما در مورد سينان آنتون بايد گفت كه او نويسنده بى‌طرفى‌ست.

در اینجا ظاهراً زنان در حاشیه قرار دارند و این مردان هستند که مقاومت می‌کنند و وظیفه زنان این است که به آن‌ها روحیه بدهند. آیا این مسأله در داستان جا افتاده یا به داستان تحمیل شده؟

زنان اين داستان البته در حاشيه قرار دارند. نه به اين علت كه زن هميشه در حاشيه است، بلكه به اين دليل كه شخص دستگير شده فرات است، پس ما از ديد او با زنان برخورد مى كنيم. هر دو زن نقشى بسيار پررنگ و زنده بر عهده دارند. در حقيقت به دليل وجود آنهاست كه فرات مقاومت مى‌كند. پس اين يك نقش حاشيه‌اى نيست، بلكه نقشى اصلى‌ست كه در حاشيه‌اى بازى مى‌شود. اين نكته بسيار مهمى‌ست.

حرف نویسنده این است که در زمان جنگ و بحران جایی برای عواطف انسانی، عشق و شعر و ادبیات باقی نمی‌ماند. در حالی‌که ممکن است از همین بحران‌ها ادبیات متعالی آفریده شود. آیا فکر نمی‌کنید قدری طرح داستان به اصطلاح عام‌پسند باشد؟

من فكر نمى‌كنم حرف نويسنده اين باشد. او برعكس نشان مى‌دهد كه در تمام دوران اسارت روى محور حضور دوست دخترش و مادربزرگش وقت مى‌گذراند. او به شدت وابسته به دنياى عاطفى‌ست كه او را به جهان بيرون مى‌پيوندد. پس باز حرف بزرگ حرف عشق است. عشق است كه انسان را نجات مى‌دهد.

در همین زمینه:

::برنامه‌های رادیویی شهرنوش پارسی‌پور در رادیو زمانه::
::وب‌سایت شهرنوش پارسی‌پور::

کلمات و نه شمشیر

Fri, 15 Jun 2012 22:46:50 +0000

سارا روشن

سارا روشن در گفت‌و‌گو با شهرنوش پارسی‌پور - در چند هفته گذشته چهار برنامه رادیویی در معرفی گزیده‌هایی از ادبیات داستانی ایران و جهان به شکل گفت‌و‌گو با شهرنوش پارسی‌پور ضبط شده است. امروز چهارمین برنامه از این مجموعه مقابل دیدگان شما قرار دارد.

چهار برنامه نخست را سارا روشن در گفت‌و‌گو با شهرنوش پارسی‌پور تهیه کرده است. گفت‌و‌گوهای بعدی را حسین نوش‌آذر انجام می‌دهد. مجموعه «با خانم نویسنده» از برنامه پنجم به بعد همواره در روزهای شنبه در سایت زمانه با متن کامل گفت‌و‌گو منتشر می‌گردد.

اين هفته شهرنوش پارسی‌پور اثر پژوهشی «کلمات و نه شمشیر» نوشته فرزانه میلانی را برگزیده است. این کتاب، پژوهشی است پیرامون شاعران و نویسندگان زن در خاورمیانه و از جمله در ایران در صد سال گذشته.

«کلمات و نه شمشیر» در سال ۲۰۱۲ در آمریکا به زبان انگلیسی منتشر شد. فرزانه میلانی سال‌هاست که در دانشگاه‌های آمریکا، از جمله در دانشگاه ویرجینیا پیرامون زنان خاورمیانه پژوهش و تدریس می‌کند.

کلمات و نه شمشیر، نوشته دکتر فرزانه میلانی

شهرنوش پارسی‌پور در ابتدای این گفت‌و‌گو به دیگر آثار فرزانه میلانی اشاره می‌کند، از جمله به کتابی از او به نام « حجاب‌ها و کلمات». نویسنده در این اثر پژوهشی هم به سیر تحول ادبیات زنان در ایران می‌پردازد.

شهرنوش پارسی‌پور می‌گوید اگر ابتدا تعداد انگشت‌شماری از زنان نویسنده آثاری پدید می‌آوردند، در حال حاضر بیش از ۴۰۰ نویسنده زن در ایران قلم به دست گرفته‌اند و هر سال آثاری در زمینه ادبیات خلاق پدید می‌آورند. باید دید که در یکصد سال گذشته در ایران چه اتفاقی افتاده که زنان به این شکل به ادبیات داستانی و شعر روی آورده‌اند.

شهرنوش پارسی‌پور سپس به یکی از نظریه‌های محوری دکتر فرزانه میلانی اشاره می‌کند. او اعتقاد دارد که ما اکنون یک منطق‌الطیر زنانه را تجربه می‌کنیم در مفهوم «پرواز زنانه در جهت کشف واقعیت».
پارسی‌پور همچنین اعتقاد دارد که فرزانه میلادی موفق شده از زاویه تازه‌ای به سیر تحول زنان در ادبیات معاصر ایران در گستره طاهره قره‌العین تا فروغ فرخزاد و نویسندگان و شاعران پس از او بپردازد.

شهرنوش پارسی‌پور در پاسخ به این پرسش که مخاطب این اثر پژوهشی کیست، می‌گوید: مخاطب این کتاب انگلیسی‌زبانان هستند. با این حال به این دلیل که «یک برش فکری ناب» در این اثر مشاهده می‌شود و در واقع یک اثر پژوهشی‌ست و مانند آن در ایران کم نوشته شده، مطالعه آن را به خوانندگان فارسی‌زبان نیز توصیه می‌کند.

از شما دعوت مى‌كنيم به متن آوایى گفت‌وگوى شهرنوش پارسى‌پور و سارا روشن درباره اين كتاب كه به انگليسى نوشته شده، توجه کنید.

در همین زمینه:

::برنامه‌های رادیویی شهرنوش پارسی‌پور در رادیو زمانه::
::وب‌سایت شهرنوش پارسی‌پور::

نقشه‌ای برای یک خانه

Fri, 08 Jun 2012 22:45:58 +0000

سارا روشن

سارا روشن در گفت‌و‌گو با شهرنوش پارسی‌پور - در چند هفته گذشته چهار برنامه رادیویی در معرفی گزیده‌هایی از ادبیات داستانی ایران و جهان به شکل گفت‌و‌گو با شهرنوش پارسی‌پور ضبط شده و از آن میان سه برنامه از رادیو زمانه پخش شده است.

اين هفته شهرنوش پارسی‌پور داستان بلند "نقشه‌ای برای یک خانه" (A Map of Home ) نوشته راندا جرار، نویسنده فلسطینی – آمریکایی را برای برنامه «با خانم نویسنده» برگزیده است.

اين كتاب كه بيشتر به نوعى شرح احوال مى‌ماند، سرگذشت خانواده‌اى فلسطينى‌ست كه ميان كويت، مصر و بيروت سرگردان‌اند.

راندا جرار، نویسنده فلسطینی

شخصیت اصلی داستان دختر جوانی است به نام «نادالی» که از نظر خانوادگی به نویسنده شباهت‌هایی هم دارد، در یک خانواده چند ملیتی پرورش پیدا کرده، اما با این‌حال فرهنگ و سویه فلسطینی بر او غلبه دارد. شهرنوش پارسی‌پور می‌گوید: وقتی انسان تحت ستم است، بسیار طبیعی‌ست که آن وجه ستم‌دیده بر سویه‌های دیگر شخصیت او چیره شود و به طرز آشکارتری خودش را بنمایاند.

برخی منتقدان به این نکته اشاره کرده‌اند که نویسنده صحنه‌هایی پرداخته که ممکن است به نظر پاره‌ای از خوانندگان از برخی لحاظ شرم‌آور بیاید.

شهرنوش پارسی‌پور می‌گوید: راندا جرار در زمينه مسائل جنسى بسيار با بى‌پروائى نوشته است. او نشان مى‌دهد كه فلسطينيان آواره به گرد جهان مى‌توانند بسيار بى پروا باشند. شايد حالت موقت زندگى براى فلسطينيان باعث مى‌شود تا هرچه بيشتر بهتر بكوشند از زندگى كام بگيرند.
هر انسانى كه زير پايش خالى‌ست و در برزخ ميان دو دنيا زندگى مى‌كند مى‌تواند دچار اين حالت باشد. از كودكى مهاجر و سرگردان بودن گاهى منجر به سرگردانى روح مى‌شود. بايد باور كرد كه فلسطينى بودن كار بسيار سختى‌ست. يك فلسطينى پاى محكمى بر زمين ندارد و هميشه مى‌تواند سقوط كند. پس در جایى كه زندگى ممكن باشد، با تمام وجود زندگى مى‌كند.

در عين حال نكته بسيار مهم ديگرى نيز وجود دارد كه قوم دربه‌در فلسطينى از ميانگين هوشى بالایى برخوردار است. اين ميانگين نيز زائيده شرايط محيط است. هنگانى كه دائم بايد بجنگى ذهنت خود به خود رشد مى كند و از سطح متوسط فراتر مى‌رود.

در اين كتاب پس ما با يك فلسطينى هشيار و خانواده هشيار او روبرو هستيم.

در همین زمینه: