انقلاب تونس

وزير کشور تونس نخست‌وزير اين کشور شد

news-zamaneh — Fri, 22 Feb 2013 14:11:24 +0000

منصف مرزوقی، رئیس‌جمهور تونس با نامزدی علی عریض از سوی حزب نهضت برای پذيرش سمت نخست‌وزیری موافقت کرد.

به گزارش خبرگزاری فرانسه، عدنان منصر، سخنگوی ریاست جمهوری تونس امروز جمعه چهارم اسفندماه (۲۲ فوريه) گفت منصف مرزوقی طی نامه‌ای علی عریض را که وزير کشور تونس بود، به‌طور رسمی مأمور تشکیل کابینه جدید خواهد کرد.

علی عريض ۵۷ ساله که ۱۵ سال از عمر خود را در زندان‌های حکومت زين‌العابدين بن‌علی سپری کرده است در ماه دسامبر سال ۲۰۱۱، پس از انقلاب به عنوان وزير کشور تونس منصوب شد.

گفته می‌شود وی طرفدار گفت‌وگو است و از افراد ميانه‌روی حزب اسلامگرای نهضت به‌شمار می‌رود.

حمادی جبالی، نخست‌وزير پيشين تونس که وی نيز عضو حزب نهضت بود، شامگاه يکم اسفندماه در پی شکست‌ برای تشکيل دولت تکنوکرات، با وجود مخالفت اين حزب، از مقام خود کناره‌گيری کرد.

با اين استعفا حزب نهضت که بيشترين آراء را در انتخابات پارلمانی به‌دست آورده است می‌بايست نخست‌وزير جديد را به رئيس‌جمهور و پارلمان معرفی کند که اين حزب نيز علی عريض را برای اين سمت معرفی کرد.

حزب نهضت با ۸۹ نماينده در مجلس می‌تواند به راحتی رأی ۱۰۹ نماينده از ۲۱۷ نماينده مجلس را برای پذيرش کابينه جديد جلب کند

راشد غنوشی و علی عريض امروز با چهره‌ای خندان در برابر خبرنگاران ظاهر شدند اما توضيحی در مورد گزينش وزير کشور به‌عنوان نخست‌وزير ارائه ندادند.

نخست‌وزير جديد از زمان معرفی‌اش توسط رئيس‌جمهور ۱۵ روز فرصت دارد تا کابينه مورد نظر خود را به مجلس مؤسسان معرفی کند.

حزب نهضت با ۸۹ نماينده در اين مجلس می‌تواند به راحتی رأی ۱۰۹ نماينده از ۲۱۷ نماينده مجلس را برای پذيرش کابينه جديد جلب کند.

اين حزب کمابيش وعده داده است که ائتلاف بزرگی را در دولت جديد شکل خواهد داد تا کشور از بحران کنونی خارج شود.

در ماه‌های اخير وضعيت دشوار اقتصادی، اعتصابات و از سوی ديگر حملات اسلامگرايان تندرو سلفی، تونس را در يک بن‌بست سياسی قرار داده است.

با ترور شکری بلعيد، وکيل دادگستری و رهبر حزب متحد ميهنی دمکرات تونس در روز ۱۸ بهمن‌ماه (ششم فوريه) اين کشور وارد بحران عميق‌تری شد.

شکری بلعيد در مقابل خانه خود با شليک چهار گلوله به قتل رسيد. حزب او يک حزب چپ سکولار است و از احزاب مخالف حکومت کنونی اين کشور به‌شمار می‌رود.

مخالفان حکومت، حزب نهضت را مسئول اصلی قتل شکری بلعيد می‌دانند در حالی که حزب نهضت ترور بلعيد را محکوم کرد.

بحران تونس: تلاش برای گزينش نخست‌وزير جديد

news-zamaneh — Wed, 20 Feb 2013 11:52:32 +0000

منصف مرزوقی، رئيس‌جمهور تونس درپی استعفای حمادی جبالی، نخست‌وزير اين کشور، به‌منظور گزينش نخست‌وزير جديد با راشد غنوشی رهبر حزب اسلامگرای نهضت و يکی از رهبران حزب لائيک جمهوری‌خواه ديدار کرد.

به گزارش خبرگزاری فرانسه اين ديدار صبح امروز چهارشنبه دوم اسفندماه (۲۰ فوريه) انجام گرفت.

حمادی جبالی، نخست‌وزير تونس که عضو حزب اسلامگرای نهضت است، شامگاه روز گذشته در پی شکست‌ برای تشکيل دولت تکنوکرات، با وجود مخالفت حزب نهضت، از مقام خود کناره‌گيری کرد.

اين استعفا در ديدار جبالی با رئيس‌جمهور تونس مطرح شد و سپس جبالی در نشست رسانه‌ای خود به‌طور رسمی آن را اعلام کرد.

حمادی جبالی ۱۵ ماه پس از انتخابش به‌عنوان نخست‌وزير تونس پس از پيروزی حزب نهضت در انتخابات پارلمانی سال ۲۰۱۱ از مقام خود کناره‌گيری کرد

جبالی در کنفرانس رسانه‌ای خود گفت وعده داده بود که اگر طرحش در مورد تشکيل دولت غيرحزبی شکست بخورد کناره‌گيری خواهد کرد و اين کار را در عمل انجام داد.

وی تأکيد کرد: "انقلاب بايد حفظ شود و کشور نيز بايد باقی بماند."

حمادی جبالی ۱۵ ماه پس از انتخابش به‌عنوان نخست‌وزير تونس پس از پيروزی حزب نهضت در انتخابات پارلمانی سال ۲۰۱۱ از مقام خود کناره‌گيری کرد.

حزب نهضت که بيشترين آراء را در انتخابات پارلمانی به‌دست آورد می‌تواند نخست‌وزير را تعيين کند و منصف مرزوقی، رئيس‌جمهور تونس به همين خاطر با راشد غنوشی ديدار کرد.

مرزوقی همچنين امروز صبح با ميه جريبی، مسئول شماره دو حزب جمهوری‌خواه که در روزهای اخير از دولتی متشکل از سياستمداران و تکنوکرات‌ها با رهبری حمادی جبالی حمايت می‌کرد، ديدار کرد.

دولت تونس توسط اسلامگرايان معتدل حزب نهضت که با دو متحد چپ ائتلاف کرده‌ بودند اداره می‌شد.

شکری بلعيد در مقابل خانه خود با شليک چهار گلوله به قتل رسيد و حزب او يک حزب چپ سکولار است و از مخالفان حکومت کنونی اين کشور به‌شمار می‌رود.

مخالفان حکومت، حزب نهضت را مسئول اصلی قتل شکری بلعيد می‌دانند در حالی که حزب نهضت ترور بلعيد را محکوم کرد.

تشييع جنازه بلعيد دو روز پس از قتل‌اش با شرکت جمعيت انبوهی در تونس برگزار شد.

درگيری در مراسم تشييع پيکر شکری بلعيد در تونس

news-zamaneh — Fri, 08 Feb 2013 17:34:18 +0000

دست‌کم ۵۰ هزار نفر با شرکت در تشييع جنازه شکری بلعيد، قربانی نخستين ترور سياسی پس از انقلاب تونس، به خيابان‌ها آمدند و عليه دولت اسلامگرای اين کشور شعارهايی سردادند. اين مراسم به درگيری با پليس کشيده شد.

به گزارش خبرگزاری فرانسه و رويترز، امروز ۲۰ بهمن‌ماه (هشتم فوريه) تونس از زمان مرگ حبيب بورقيبه، رئيس‌جمهور پيشين اين کشور و تشييع جنازه وی در سال ۲۰۰۰، شاهد چنين حضور گسترده‌ای در يک تشييع جنازه نشده بود.

شکری بلعید، وکيل دادگستری و رهبر حزب متحد میهنی دمکرات تونس بود که دو روز قبل در مقابل خانه خود با شليک چهار گلوله به قتل رسید. حزب متحد میهنی دمکرات تونس يک حزب چپ سکولار است و از مخالفان حکومت کنونی اين کشور به‌شمار می‌رود.

جمعيت حاضر در مراسم امروز ابتدا در برابر خانه فرهنگی جبل جلود، در حومه جنوبی پايتخت تونس، جايی که پيکر وکيل کشته‌شده در آن قرار داشت، گرد آمدند.

شرکت‌کنندگان در حالی که شعارهايی عليه حزب نهضت، حزب حاکم تونس سر می‌دادند، فرياد می‌زدند "مردم انقلاب ديگری می‌خواهند". آن‌ها همچنين سرود ملی تونس را می‌خواندند.

صلاح بلعيد، پدر شکری بلعيد در رابطه با مرگ فرزند خود به حاضران گفت: "پسر من کسی بود که با شجاعت زندگی کرد. از هيچ چيز نمی‌ترسيد و در راه وطن خود کشته شد."

شرکت‌کنندگان در حالی که شعارهايی عليه حزب نهضت، حزب حاکم تونس سر می‌دادند، فرياد می‌زدند "مردم انقلاب ديگری می‌خواهند". آن‌ها همچنين سرود ملی تونس را می‌خواندند

بسمه، همسر شکری بلعيد در دو روز گذشته بارها حزب اسلامگرای نهضت را مسئول اصلی قتل همسر خود عنوان کرده است. اين در حالی است که حزب نهضت ترور بلعيد را محکوم کرده است.

پيکر شکری بلعيد که در پرچم تونس پوشيده و توسط گروه کثيری از مردم احاطه شده بود، در يک کاميون کوچک ارتش قرار داده شد تا به گورستان جلاز برای خاکسپاری منتقل شود.

در همين گورستان بود که درگيری ميان نيروهای امنيتی و تظاهرکنندگان آغاز شد. پليس به سوی جوانانی که خيابان را بند آورده بودند گاز اشک‌آور و تير هوايی شليک کرد تا آنان را پراکنده سازد.

نيروهای امنيتی همچنين با باتوم به سوی جوانان حمله کردند و آنان در حالی که در بلوار حبيب بورقيبه تظاهرات می‌کردند فرياد می‌زدند "برو گمشو".

اين بلوار که مقر وزارت کشور تونس نيز در آن قرار دارد کانون درگيری‌ها بود و کاميون‌های ارتش در آن مستقر شدند.

بحران در کشور تونس با فراخوان اعتصاب عمومی امروز از سوی احزاب مخالف حکومت و اتحاديه عمومی کار تونس، سنديکای اصلی اين کشور که ۵۰۰ هزار عضو دارد، وارد دور تازه‌ای شد.

به‌گفته منابع فرودگاه پايتخت، امروز تمامی پروازها به سوی تونس لغو گرديد. در شهر خيابان‌ها به کلی خلوت بودند و تنها اتوبوس‌های معدودی در شهر ديده می‌شدند. تراموای تونس همچنان کار می‌کرد اما همه واگن‌های آن‌ خالی بودند.

همچنين سربازان ارتش به شهر جرجيس، واقع در جنوب اين کشور در مرز با لبنان، يکی از شهرهايی که اعتراضات جدی در آن صورت گرفته بود، و همچنين شهرهای قفصه در مرکز و سيدی بوزيد، آغازگر انقلاب تونس در سال ۲۰۱۱ که منجر به سرنگونی حکومت زين‌العابدين بن‌علی شد، اعزام شدند.

حمادی جبالی، نخست‌وزير اسلامگرای اين کشور روز چهارشنبه اعلام کرد دولت جديدی بدون وابستگی حزبی و از تکنوکرات‌ها تشکيل خواهد داد؛ اما با مخالفت جدی حزب وی، حزب نهضت روبه‌رو شد

صدها نفر نيز در سيدی بوزيد به خيابان‌ها آمدند و با سردادن شعارهايی چون "قاتلان"، "شکری آسوده بخواب نبردت را ادامه می‌دهيم" عليه حکومت تظاهرات کردند.

قتل شکری بلعيد از دو روز پيش خشم مخالفان را شعله‌ور کرد و درگيری‌های متعددی در سراسر کشور ميان مخالفان سياست‌های دولت و نيروهای امنيتی رخ داد. در اين درگيری‌ها يک مأمور پليس کشته شد. تظاهرکنندگان در شهر قفصه يک پاسگاه پليس را نيز به آتش کشيدند.

از روز چهارشنبه شبکه‌های تلويزيونی تونس به پخش ترانه‌های ميهنی و بحث‌های سياسی اقدام کرده است که در آن مردم عادی با ابراز غم و اندوه خود خواهان ثبات سياسی در کشور می‌شوند.

عمق بحران سياسی در تونس زمانی کاملا آشکار شد که ناظران سياسی شاهد بودند حمادی جبالی، نخست‌وزير اسلامگرای اين کشور روز چهارشنبه اعلام کرد دولت جديدی بدون وابستگی حزبی و از تکنوکرات‌ها تشکيل خواهد داد؛ اما با مخالفت جدی حزب وی، حزب نهضت روبه‌رو شد.

نهاد رياست جمهوری تونس نيز روز گذشته اعلام کرد "استعفای نخست‌وزير و جزئيات تشکيل کابينه‌ای از تکنوکرات‌ها را دريافت نکرده است" و حمادی جبالی نيز در ۳۶ ساعت گذشته در مجامع عمومی ظاهر نشده است.

دولت تونس توسط اسلامگرايان معتدل حزب نهضت که با دو متحد چپ ائتلاف کرده‌اند اداره می‌شود.
وضعيت دشوار اقتصادی، اعتصابات و از سوی ديگر حملات اسلامگرايان تندرو سلفی، تونس را در يک بن‌بست سياسی قرار داده است.

به دليل اقتصاد ضعيف تونس بحران اقتصادی اروپا به اين کشور نيز منتقل شده و اقتصاد اين کشور را بی‌ثبات کرده است. به همين خاطر سرمايه‌گذاری در اين کشور پايين آمده است.

مصطفی خلجی: «زوال دیکتاتوری در ناباوری اتفاق می‌افتد»

hosseinn — Tue, 16 Oct 2012 14:36:43 +0000

گفت‌و‌گو با مصطفی خلجی، نویسنده و روزنامه‌نگار درباره «این تونسی‌ها»، خاطرات سفر نویسنده به تونس در آستانه انقلاب در این کشور

امیر رسولی

امیر رسولی - «این تونسی‌ها» نوشته مصطفی خلجی (انتشارات مردمک) روایت زندگی روزانه نویسنده و همسرش در تونس، پیش از بهار عربی و در زمان حکومت بن‌علی‌ست. نویسنده به این تمهید، نه از منظر یک مسافر و یا یک رهگذر، بلکه از دریچه چشم یک روزنامه‌نگار علاقمند به فرهنگ و تاریخ و تحولات سیاسی شمال آفریقا گزارشی مستند از زندگی اجتماعی و فرهنگی مردم در تونس در زمان حاکمیت بن‌علی و در سایه تحولات آزادیخواهانه تونسی‌ها به‌دست می‌دهد.

فصل‌های هفت‌گانه «این تونسی‌ها» شخصیت‌محور است، اما هفت شخصیت‌: «رشید»، «مادام»، «نوال»، «علی»، «سمیره»، «عمار» و «هلا» بهانه‌ای هستند برای ورود به ژرفای زندگی روزانه مردم در تونس.

اگر مهم‌ترین ویژگی یک سفرنامه را کشف لحظه‌هایی فرض کنیم که فقط یک بیگانه ممکن است آن‌ها را دریابد، باید گفت که مصطفی خلجی در این مهم بسیار موفق است. در جای‌جای این کتاب می‌توان با نویسنده همراه شد و از دریچه چشم او سویه‌هایی از زندگی اجتماعی در تونس را که ممکن است فقط به چشم یک بیگانه کنجکاو بیاید، کشف کرد. یکی دیگر از ویژگی‌های مهم این کتاب اطلاعات مفیدی‌ست که نویسنده از تاریخ و فرهنگ و ادبیات و جغرافیا و شهرها و نقاط دیدنی تونس و همچنین دسته‌بندی‌های سیاسی در این کشور در سایه بهار عربی به‌دست می‌دهد. درباره این کتاب با مصطفی خلجی گفت‌و‌گو کرده‌ایم:

●گفت‌و‌گو با مصطفی خلجی

آقای خلجی، «این تونسی‌ها» پیش از سقوط بن علی اتفاق می‌افتد و به انقلاب تونس می‌انجامد. چطور شد که تصمیم گرفتید در آن زمان پرآشوب به تونس بروید؟

زمانی که تصمیم گرفتم به تونس بروم، این کشور اصلاً پرآشوب نبود. اتفاقاً یکی از کشورهای امن عربی و آفریقایی بود. انقلاب تونس خیلی زود اتفاق افتاد؛ زود شروع شد و زود تمام. در کمتر از یک ماه؛ و من شش ماه قبل از اینکه این انقلاب آغاز شود وارد تونس شده بودم.

وقتی به تونس وارد شدید، حدس می‌زدید بن‌علی سقوط کند؟

معمولاً در کشورهای دیکتاتوری نمی‌شود حدس زد که دیکتاتور چه زمانی سقوط می‌کند. بله، به گواه تاریخ یک چیز مشخص و حتمی است و آن سقوط دیکتاتور (هر چند که ممکن است با سقوط دیکتاتور، دیکتاتور دیگری متولد شود)، اما این را که دقیقاً این سقوط چه زمانی روی می‌دهد هیچ‌کس نمی‌داند، و مهم‌تر از آن خیلی‌ها به آن باور ندارند، حتی مبارزان سیاسی. مثلاً در انقلاب خودمان، یعنی انقلاب ایران، من خیلی‌ها را می‌شناسم که می‌گفتند تا چند ماه قبل از بهمن ۵۷، علی‌رغم مبارزه، باور نمی‌کردند که حکومت عوض شود. در موارد غیر از انقلاب هم همینطور. مثلاً هیچ‌کس باور نمی‌کرد صدام حسین این‌گونه سقوط کند. یا در طول بیش از ۴۰ سال استبداد معمر قذافی، هیچ‌کس نمی‌توانست دقیقاً بگوید که این استبداد چه زمانی تمام می‌شود. در مجموع، یک نکته در اینجا مشترک است: زوال دیکتاتوری‌ها در عین ناباوری رخ می‌دهد، زیرا دیکتاتور با سیطره‌ طولانی‌اش، علاوه بر غارت همه چیز، گاهی اعتماد به نفس مردم را هم از بین می‌برد.

«این تونسی‌ها» بیش از آنکه یک گزارش در فرمت‌های رایج مطبوعاتی باشد، یک اثر ادبی‌ست. آیا قصد داشتید یک گزارش ساده ژورنالیستی بنویسید یا می‌خواستید یک اثر ادبی خلق کنید؟

قطعاً نمی‌خواستم کارم در حد یک گزارش ژورنالیستی باشد، کما اینکه این‌طور هم نیست، چون گزارش اسلوب و اساس خود را دارد که «این‌ تونسی‌ها» چندان به آن پایبند نیست. اما نمی‌توانم هم ادعا کنم که یک اثر ادبی است، با حداقل خودم صلاحیت ندارم که ادبی بودن کتابم را تأیید کنم. اما آنچه قصد و انگیزه من در ابتدا بود، این بود که این کتاب روایت داشته باشد و سعی داشتم که روایتش آن قدر خودمانی و صمیمی باشد که خواننده با راوی همراه شود. راوی‌ای بهتر از اول شخص هم پیدا نکردم، چون نسبت به دیگر روایت‌ها ساده‌تر است و زود‌تر می‌توانستم کتاب را به سرانجام برسانم، ضمن اینکه قبلاً هم تجربه نوشتن این‌گونه روایت را داشتم.

این تونسی‌ها، مصطفی خلجی

فصل‌بندی «این تونسی‌ها» شخصیت‌محور است. اما خود روایت شخصیت‌محور نیست.

اگر منظورتان این است که در هر فصل، به هر شخصیت آن طور که باید پرداخته نشده، نظرتان را قبول دارم. هر یک از شخصیت‌های کتاب جا دارد که شخصیت اصلی یک رمان شوند. اما من به این امر موقع نوشتن کتاب تا حدود زیادی آگاهی داشتم، زیرا خود کتاب مجال پرداختن بیشتر را به من نمی‌داد. من باید در هر فصل، ضمن پرداختن به شخصیت‌ها و سرنوشت‌های مختلفی که برای آن‌ها پیش می‌آید، از ابعاد مختلف خود تونس نیز بگویم. ضمن اینکه چون راوی و شخصیت اصلی در تمامی کتاب خودم هستم، بالاخره بخشی از هر فصل به مسائل شخصی خودم مربوط می‌شود تا خواننده دقیقاً بداند که این کشور و آدم‌هایی که دارد می‌بیند، از دید چه انسانی است، این انسان چه ویژگی‌ها و چه شرایطی دارد. هر چند که نمی‌خواستم این کتاب معرفی شخص من باشد، اما فکر می‌کنم که من هم در مدتی که در تونس زندگی می‌کردم یک «تونسی» بودم و خواننده بد نیست بداند پیشینه و سرنوشت این «تونسی» چه بود و چه شد.

تونسی‌هایی که ما در روایت شما با آن‌ها آشنا می‌شویم، اسلام‌گرا نیستند. وضع اسلام‌گرایی در تونس را چطور ارزیابی می‌کنید؟

چهار شخصیت را در این کتاب می‌توانید پیدا کنید که مسلمان هستند. یکی، رشید که نماینده اسلام‌گرای عوام و متعصب است که من دقیقاً عوام بودن و تعصبش بر اجرای دقیق احکام را توصیف کرده‌ام. دومی، «مادام» است که گرچه‌ زاده یک خانواده مسلمان است، اما با تحصیلاتی که داشته، لائیک شده و از بیرون به اسلام می‌نگرد. سومی، عمار است که دقیقاً ابتدای فصل مربوط به او نوشته‌ام: «نمونه‌ یک اسلام‌گرای اهل مدارا بود.» و دیگری شخصیت «ریاض» در فصل «هلا»، که باز در کتاب نوشته‌ام مثل «حاجی بازاری‌«های خودمان بود، یک آدم منفعت‌طلب که به دین هم تا جایی که برایش سود داشته باشد پایبند است. اما درباره انواع اسلام‌گرایی در تونس هم من در فصل «عمار» مفصل توضیح داده‌ام. البته من درباره دیگر ادیان مثل یهودیت، مسیحیت و بهاییت هم در این کتاب توضیحاتی داده‌ام. حتی بعضی از شخصیت‌های کتاب یهودی و بهایی هستند.

بله. دقیقاً. علاوه بر این اطلاعاتی که شما در کتابتان از فرهنگ ادبیات و معاصر تونس به‌دست می‌دهید، بی‌نظیر است. وضع فرهنگی تونس را اگر بخواهید با وضع ادبیات و فرهنگ ما در ایران مقایسه کنید، به چه نتیجه‌ای می‌رسید؟

از مقایسه دو فرهنگ نتیجه چندانی حاصل نمی‌شود، مثلاً نمی‌شود فرهنگ معاصر فرانسه را با فرهنگ معاصر ژاپن مقایسه کرد. فرهنگ‌ها برای مقایسه نیستند، بلکه برای تبادل و مراوده‌ یا اصطلاحاً «گفت‌وگو» هستند. هر فرهنگی، هرچند کوچک و خرد، حرفی برای گفتن دارد که شنیدنش به غنای فرهنگی دیگر می‌افزاید. در مورد تونس و ایران هم همینطور است. فرهنگ تونس برای ما ایرانی‌ها و بالعکس فرهنگ ایران برای تونسی‌ها آن‌قدر ناشناخته است، که حالاحالا‌ها باید مردمان این دو فرهنگ برای یکدیگر از فرهنگ‌هایشان حرف بزنند.

مهم‌ترین اتفاقی که در «این تونسی‌ها» روی می‌دهد، انقلاب است. گاهی خواننده ممکن است احساس کند، نویسنده نسبت به انقلاب شیفتگی دارد. آیا انقلاب را دوست دارید؟

اینکه مهم‌ترین اتفاق این کتاب، انقلاب است درست است، اما من مطلقاً گرایش و شیفتگی به انقلاب ندارم و فکر می‌کنم خواننده اگر کتاب را با دقت بخواند متوجه خنثی بودن من نسبت به انقلاب بشود. نظر من درباره انقلاب که جایی از کتاب هم می‌گویم، این است که باید درباره انقلاب، تاریخی نگاه کرد. یعنی اگر در کشوری، انقلابی رخ می‌دهد، حتماً شرایط تاریخی آن به وجود آمده نه اینکه لزوماً این انقلاب خوب یا مفید باشد. اتفاقاً آنچه من در این کتاب به آن تأکید دارم این است که هر انقلابی چگونه سرنوشت آدم‌ها، حتی آدم‌هایی را که اصلاً نقشی در انقلاب نداشتند دگرگون می‌کند. تقریباً انقلاب بر سرنوشت تمامی شخصیت‌های کتاب «این تونسی‌ها» تأثیر گذاشته است، خودکشی، قتل، فرار و تجاوز، همه این‌ سرنوشت‌ها نصیب آدم‌های یک کشور دیکتاتوری و انقلابی می‌شود.

در روایت شما دلبستگی‌تان به تونس کاملاً پیداست. چه چیزی در تونس هست که این کشور را به نظر شما دوست‌داشتنی می‌کند؟

تونس فوق‌العاده جذاب و دوست‌داشتنی است. این را فقط من که علاقه‌هایم ادبی و فرهنگی است نمی‌گویم، بلکه از آدم‌های مختلف هم شنیده‌ام. اما علاوه بر جذابیت‌های آب و هوایی و طبیعی، همانطور که در جایی از کتاب هم اشاره می‌کنم، تونس برای دوره‌هایی، چهارراه فرهنگی بوده و این امر تأثیر زیادی بر تنوع فرهنگی این کشور گذاشته است. تونس معجونی از فرهنگ‌های عربی، اسلامی، اروپایی و آفریقایی است. از این نظر یک کشور بی‌نظیر است.

اثر شما از قلمرو سفرنامه‌نویسی می‌آید که در ادبیات ما سنتی بس دراز دارد. آیا وقتی که ایده این کتاب در ذهنتان شکل گرفت، به این سنت نظر داشتید؟

من روزی که از ایران خارج شدم، فقط توانستم چند کتاب را همراه خودم بیاورم که یکی از آن‌ها کتاب «ابن بطوطه» نوشته محمد علی موحد بود. همانطور که می‌دانید سفرنامه این بطوطه، یکی از مهم‌ترین سفرنامه‌های جهان است که دوره بسیار مهمی را به تصویر می‌کشد: دوره افول تمدن اسلامی و آغاز رنسانس. اما جدای از این و بیش از این‌که به پیشینه سفرنامه‌نویسی در ادبیات فارسی توجه کنم، تا حدودی به اهمیت سفر و سفرنامه، چه واقعی و چه تمثیلی، در ادبیات جهان واقف بودم؛ از سفرنامه سندباد در هزار و یک شب گرفته تا ‌سفرنامه‌های فلوبر و شاتوبریان. حتی می‌دانستم که مثلاً سفرنامه تمثیلی «سفرهای گالیور» نوشته «سویفت» چه تأثیر شگرفی بر ادبیات جهان گذاشته است. آنچه در سفر وجود دارد، یعنی «جست‌وجوی ناشناخته‌ها» می‌تواند برای ادبیات، غنی، سازنده و خلاق باشد.

با این حال این پرسش پیش می‌آید که سفرنامه‌نویسی تا چه حد به نظر شما مفید است؟ آن هم در دورانی که مرز‌ها تا حد زیادی برداشته شده و ارتباطات آسان‌تر شده. هر چی باشد در زمانه سعدی یا ناصر خسرو به سر نمی‌بریم.

اینکه سفرنامه تا چه حد می‌تواند مفید باشد، بستگی به خود آن سفرنامه دارد. به طور کلی نمی‌توان گفت که تمام سفرنامه‌ها مفیدند، بلکه ممکن است سفرنامه‌ای با پندار‌ها و عبارات قالبی نوشته شده باشد و حتی گمراه‌کننده باشد. همه چیز بستگی دارد به اینکه نویسنده چه‌قدر توانسته باشد در سفرنامه‌اش واقعیات را بازگو کند، چه واقعیات عینی و چه واقعیات ذهنی. در عصر حاضر هم سفرنامه، همچنان معنی، کارکرد و جذابیت خود را حفظ کرده است. تا انسان و جهان هست و چیز و جایی برای کشف و کسی برای کنجکاوی وجود دارد، طبعاً سفرنامه هم شکل می‌گیرد. در همین عصر ارتباطات و بی‌مرزی، همچنان خبرهای مربوط به کاوشگر مریخ‌پیمای ناسا که به تازگی روی این کره سرخ فرود آمده، پربیننده و پرمخاطب است. معنایش این است که هنوز انسان مشتاق خواندن سفرنامه است و این اشتیاق هیچ‌گاه از بین نمی‌رود. اما تفاوتی که سفرنامه‌های امروزی با سفرنامه‌های پیشین دارد این است که نوع نوشتار در سفرنامه‌های عصر جدید بسیار درونی شده است. انگار انسان بیشتر از اینکه مایل باشد جاهای جدید را کشف کند، دوست دارد ببیند درونیاتش در جا‌ها و زمان‌های مختلف چگونه تغییر می‌کند. در واقع انسان عاشق سفر به درون خود و شناختن خود انسان شده است.

در همین زمینه:

عقرب، این تونسی‌ها و ترس جان

«این تونسی‌ها» در انتشارات مردمک

گفت‌و‌گوهای امیر رسولی با شاعران و نویسندگان ایران در دفتر خاک

تماشای جهان با دو چشم، گفت‌و‌گو با ماندانا زندیان

بهار آبان‌ماهی تونس

Fri, 18 May 2012 08:17:09 +0000

آسیه امینی

آسیه امینی - به تونس رفته بودم، برای شرکت در کنفرانسی با مضمون آزادی رسانه که یونسکو و دولت تونس برگزار کنندگان آن بودند (از سوم تا پنجم ماه مه). بار قبل که به تونس رفته بودم، زین‌العابدین بن‌علی در هجدهمين سال رياست جمهوری‌اش ميزبان كنفرانس بين‌المللی جامعه اطلاعاتی بود و این بار دولت تازه به قدرت رسيده تونس، ميزبان كنفرانس بين‌المللی آزادی مطبوعات شده است.

ديدن كشوری كه به‌تازگی يك دوره طولانی تك صدايی سياسی را پشت سر گذاشته، به خودی خود فكرت را مشغول می‌كند. در ذهنت موضوعات را رديف می‌كني.

البته برای كسی كه در شرايط "بعد از انقلاب‌زدگی" بزرگ شده‌است، لمس اين تجربه در تونس، خالی از دلهره نيست، دلهره‌ای كه در نخستين شب ورودم به تونس، ساعت ۳۰: ۱ صبح، آن را دقيق‌تر لمس می‌كنم؛ گشت شبانه‌ای كه جوان‌های مسلح آن را كنترل می‌كنند، جلوی تاكسی را كه من و چند مهمان ديگر كنفرانس را به هتل می‌برد، می‌گيرند.

با اين كه موضوع يك "چك كردن ساده" است و با چند سؤال و جواب به‌ خير ختم می‌شود، ولی برای من نشانه‌هايی از همان دلهره را به همراه دارد، دلهره‌ای که وقتی دو روز بعد راهی شهر می‌شوم تا شهر تونسیا را دوباره لمس کنم، باز یقه‌ام را می‌گیرد.

اگرچه مردم در خیابان‌ها در رفت و آمدند و همهمه بازار، خبر از زندگی عادی مردم دارد، اما میدان اصلی شهر، همان‌ که مجسمه سنگی ابن خلدون را در دامان دارد، در محاصره سیم‌های خاردار و افراد مسلح و ماشین‌های خالدار ارتشی است؛ تصویری آشنا از کشوری که با من است و هرگز این رنگ و این لباس، دموکراسی را به یادش نیاورده است.

شش سال پیش، آن‌چه در این میدان توجه مرا جلب کرده بود، عکس بسیار بزرگ بن‌علی بر سینه ساختمان بلند روبه‌روی میدان بود. پوسترهای بزرگ حاکمان همیشه مرا به یاد گفته دوستی می‌اندازد که "در هیچ جامعه دموکراتی عکس بزرگ یک حاکم بر دیوار نیست."

حالا عکسی بر دیوار نیست. اما جلوتر از میدان روی یک پارچه بزرگ نصب شده بر دیوار، نوشته اند: "تراثنا- ثروتنا". دوست همراه من ترجمه می‌کند: "یعنی ثروت ما، سنت ماست." و با خنده ادامه می‌دهد که البته "تراثنا نکبتنا" یعنی فاجعه ما سنت ماست.

امید

"با این همه ناامید نباید بود." این را "تالی" پسر بلاگری به من می‌گوید که بعد از سخنرانی‌ام در مراسم روز جهانی آزادی مطبوعات به سراغم آمده و برای حمایت بلاگرهای تونسی از فعالان اینترنتی ایرانی، پیشنهادهایی دارد. او بسیار کنجکاو است که درباره بلاگرها و فعالان نت‌ورک‌های ایرانی بداند و من من کنجکاوم از او درباره آینده تونس و آزادی بیان بپرسم.

توکل کرمان، برنده نوبل صلح، بسیار به آینده امیدوار است. لباس بلند و سر و صورت پوشیده او نشان از باورهای اسلامی‌اش دارد. اما او را باید از آن دسته از مسلمان‌های انقلابی جای داد که سعی می‌کنند تفسیر جدیدی بین دموکراسی و دین اسلام پیدا کنند.

به باور تالی، جامعه تونس هنوز در حال طی کردن دوران گذار است. او می‌گوید: "سخت نباید گرفت. باید به دموکراسی وقت داد. ما می‌دانیم که خیلی چیزها یک شبه عوض نمی‌شود. تغییراتی که در تونس رخ داده، بعد از سال‌ها دیکتاتوری به وقوع پیوسته، برای همین باید بگذاریم تغییرات کم کم رخ بدهد."

وقتی از او درباره نقش رسانه‌ها و آزادی بیان رسانه‌های تونسی در این تغییرات می‌پرسم، می‌گوید: "البته واقعیت است؛ واقعیت است که ما هنوز آزادی بیان نداریم. ولی من می‌خواهم با تاکید به تو بگویم که جای نگرانی نیست. من خوش‌بینم به آینده. ما هنوز اول راهیم. و اینترنت می‌تواند به آزادی بیان ما کمک بسیاری کند."

شب در هتل، تلویزیون را روشن و کانال‌های تلویزیونی تونسی را چک می‌کنم. یکی از کانال‌ها توجه مرا جلب می‌کند. چهره مردی را شبیه بن‌علی، رئیس جمهوری برکنارشده تونس گریم کرده‌اند. یک برنامه کمدی تلویزیونی است. دوربین روی چهره هنرپیشه زوم می‌شود و او چیزی می‌گوید و صدای خنده مردم روی فیلم می‌نشیند. با اینکه چیزی از سخنان فیلم نمی‌فهمم، به یاد فیلم‌های دوره کودکی‌ام در ایران می‌افتم. تئاترهای عروسکی بعد از انقلاب، با عروسک‌هایی از شاه و فرح و ظاهری خنده‌آور و کلماتی مضحک، هجو، کم‌عمق و سبک.

کانال را عوض می‌کنم. چند خواننده زن تونسی در یک برنامه زنده تلویزیونی مصاحبه کرده و همان‌جا برنامه هم اجرا می‌کنند. لباس‌ها و آرایششان نشان از آزادی انتخاب دارد. اینجا، در تونس، حجاب اجباری به زنان تحمیل نشده. یا دست‌کم هنوز نشده.

پس می‌شود امیدوار بود؟

رشد اقتصادی، سرکوب سیاسی و جامعه مدنی

رشد اقتصادی تونس را فقط در و دیوار سفید و پنجره‌های آبی و خانه‌های نوساز و ساختمان‌ها و آسمان‌خراش‌های پایتخت و پلاژهایی که در بسیاری از تورگشت‌های مسافرتی، رنگ فیروزه دریا را تبلیغ می‌کنند، گواه نیستد، بلکه آمارهای جهانی هم از رشد اقتصادی تونس در دوران بن‌علی خبر می‌دهند.

بیخود نیست که او خود را معمار تونس جدید می‌نامید. فقط صنعت گردشگری تونس در دوران بن‌علی توانسته بود پای صدها هزار گردشگر را به این کشور باز کند به طوری که با وجود بحران جهانی اقتصاد، این کشور تنها در سه ماهه اول سال ۲۰۰۹، یعنی در اوج بحران‌های اقتصادی بسیاری از کشورهای غربی، توانست نرخ رشد گردشگری‌اش را به رشدی برابر ۶. ۴ برساند.

علاوه بر گردشگری باید رشد صنایعی مثل نساجی، کشاورزی، چرم، کود شیمیایی و فسفات، سیمان و صنایع نفت و پتروشیمی را نیز با اتکا به ذخایر معدنی و نفت و گاز این کشور اضافه کرد.

فریدا العیاری، روزنامه نگار تونسی به آینده خوش‌بین نیست: " بنیادگراها همه جا هستند. حرف‌های آنها پوپولیستی است و مردم را جمع می‌کند. اما در عوض این طرف، روشنفکرانی نشسته‌اند که سازماندهی نشده‌اند و عملا هیچ کاری انجام نمی‌دهند.

با این وصف، رشد اقتصادی قابل لمس و سرمایه‌گذاری قابل توجه خارجی و حمایت نکردن از طبقه اقتصادی ضعیف‌تر، فاصله طبقاتی را افزایش داده و در عین حال از آزادی بیان و آزادی سیاست و آزادی بیان نظر مخالف و منتقد خبری نبوده‌است؛ عواملی که باعث تکان خوردن صندلی بتونی بن‌علی و تغییر رژیم او شد. درواقع عقب ماندن رشد سیاسی، از رشد اقتصادی، توازن اجزای توسعه رابه هم زده است.

اما آیا شرایط جدید، این هر دو را با خود خواهد داشت؟ فریدا العیاری، روزنامه‌نگاری که که در دوران بن‌علی دوبار به خاطر انتقادهای صریحش در رسانه‌ها توسط دولت بن‌علی دستگیر و روانه زندان شد و سال‌های آخر حکومت بن‌علی را نیز در پاریس، و در تبعید خودخواسته، به سر برد، دراین‌باره زیاد خوش‌بین نیست.

فریدا که این روزها به تونس برگشته و کنجکاوانه رخدادهای وطنش را دنبال می‌کند، سرش را به علامت نفی تکان می‌دهد و می‌گوید: "من خوش‌بین نیستم!"

نگاه فریدا به آینده تونس، نگاهی از سر جهان‌بینی است. این را خودش البته می‌گوید. به باور او نباید ذوق زده بود: "من در دوره بن‌علی هم زندانی سیاسی بودم. زندانی آزادی بیان. بنابراین انتقادم برای حمایت از حکومت گذشته نیست.

در دوران بن‌علی به اسلام‌گراهای افراطی و به طور مشخص سلفی‌ها سخت گرفتند. آنها در فشار زیاد سیاسی بودند و در آن زمان برای جلب حمایت غرب از خودشان، فقط از آزادی‌های مذهبی حرف زدند. برای این که اگر از دخالت در سیاست حرف می‌زدند بن‌علی، موضوع را به غرب این‌طور نشان می‌داد که بنیادگراها به خاطر حکومت، می خواهند انقلاب کنند.

اما حالا که بن‌علی رفته چه اتفاقی افتاده؟ آنها همه جا هستند. در همه جا نفوذ کرده‌اند. در دولت، در دادگاه‌ها، در مجلس، در رسانه‌ها، همه جا. مسجدها شده‌اند مغز متفکر کشور. حرف‌های آنها پوپولیستی است و مردم را جمع می‌کند. اما در عوض این طرف، روشنفکرانی نشسته‌اند که سازماندهی نشده‌اند و عملا هیچ کاری انجام نمی‌دهند. آنها از لزوم دموکراسی و برابری حقوق حرف می‌زنند، ولی این زبان را مردم فقیر نمی‌فهمند. من آینده روشنی نمی‌بینم و دلیلی برای خوش‌باوری ندارم. این را به تجربه آموخته‌ام که شرایط دارد به سمت رادیکال شدن می‌رود."

به فریدا می‌گویم، با این وصف، ما دائما در رسانه‌ها از نقش رسانه‌های آن لاین، نت‌ورک‌ها و جامعه مدنی تونس می‌خوانیم و می‌شنویم. این که زنان تونسی دارند برای حقوقشان مبارزه می‌کنند. این که دختران جوان در فیس بوک‌هایشان تابوها را می‌شکنند...

اما میدان اصلی شهر، همان‌ که مجسمه سنگی ابن خلدون را در دامان دارد، در محاصره سیم‌های خاردار و افراد مسلح و ماشین‌های خالدار ارتشی است

فریدا با لبخند تلخی می‌گوید: "کشور من ده میلیون جمعیت دارد. چند نفر آنها در فیس بوک هستند؟ و چند نفر آنهایی که در فیس بوکند به مسائلی که تو می‌گویی می‌پردازند؟ مشکل همین است! تابوشکنی ممکن است توجه شما را جلب کند. ولی این، مساله امروز مردم نیست. واقعیت تونس را باید در جامعه ببینیم نه در فیس بوک و بلاگ."

از او می‌پرسم با این ترتیب آیا این انقلاب را انقلابی اسلامی ارزیابی می‌کند. با جدیت می‌گوید: " اولا این انقلاب نبوده، شورش بوده."

و ادامه می‌دهد: "امروز با ابوعیاض، سیف‌الله بن حسن (یکی از رهبران اسلام‌گرایان در تونس که در دوران بن‌علی در زندان بود) مصاحبه‌ای داشتم. او خوشحال است. برای این که امروز می‌تواند آزادانه در کشور فعالیت کند. با اطمینان می‌گوید ما قصد مشارکت سیاسی نداریم.

آنها به دنیا از حقوق بشر و دموکراسی می‌گویند. اما در عمل آن‌چه رخ داده، مثلا در مورد نبیل کرویی، مدیر تلویزیون نسمه، این است که دارند با شتاب زیادی همه چیز را اسلامیزه می‌کنند. من نمی‌توانم ارتباط نزدیک آنها با القاعده در افغانستان را نادیده بگیرم و فقط روی این حرف‌ها قضاوت کنم. نه، من این قدرها خوش‌بین نیستم."

انقلاب

یکی از سخنرانان کنفرانس آزادی رسانه، توکل کرمان، برنده یمنی جایزه صلح نوبل در سال ۲۰۱۱ است؛ زنی خنده‌رو که سخنرانی اش را درحالی آغاز می‌کند که دست‌ها را بالای سر برده و ترانههای انقلابی می‌خواند.

خانم کرمان نیز هم در سخنرانی‌اش و هم در فرصت کوتاهی که شب دوم مراسم، برای گپ زدن با او یافته‌ام بسیار به آینده امیدوار است. لباس بلند و سر و صورت پوشیده او نشان از باورهای اسلامی‌اش دارد. اما او را باید از آن دسته از مسلمان‌های انقلابی جای داد که سعی می‌کنند تفسیر جدیدی بین دموکراسی و دین اسلام پیدا کنند. "دموکراسی" و "اسلام" بیشترین کلمه‌هایی است که در سخنرانی توکل کرمان شنیده می‌شود.

تالی بلاگر تونسی: باید به دموکراسی وقت داد. ما می‌دانیم که خیلی چیزها یک شبه عوض نمی‌شود. تغییراتی که در تونس رخ داده، بعد از سال‌ها دیکتاتوری به وقوع پیوسته، برای همین باید بگذاریم تغییرات کم کم رخ بدهد.

او با انرژی از امید و آینده و انقلاب حرف می‌زند و من سی و سه سال "بعد از انقلاب" را در ذهنم مرور می‌کنم و می‌گویم که خیلی هم به انقلاب‌ها باور ندارم و از نتیجه آنها مطمئن نیستم. ولی او همچنان مصرانه از محمد خاتمی و اصلاح‌طلبان ایرانی حرف ‌می‌زند و می‌پرسد: "آیا او رهبر انقلابی‌های ایران نیست؟"

با تعجب می‌گویم : "فکر نمی‌کنم خودش هم چنین باوری داشته باشد. او اساسا راه اصلاحات را برای همین در پیش گرفت چون به تغییر اساسی رژیم ایران باور نداشت. ضمن اینکه همه دموکراسی‌خواهان ایرانی اصلاح‌طلبان اسلامی نیستند."

با این حال او باز خنده می‌گوید پس باید به دنبال انقلابی‌های دیگر در ایران بگردید. گویا همه چیز در ذهن او به انقلاب ختم می‌شود.

بازگشت به خانه

"آینده را فقط در آینده می‌شود قضاوت کرد." دختری لبنانی که در راه برگشتم در فرودگاه کنار من نشسته، این را می‌گوید. او دانشجوی دکتراست و تزش را به موضوعی در مورد رسانه‌های تونس اختصاص داده و به همین دلیل بارها به تونس سفر کرده است.

به ترجیح خودش نامش را نمی‌نویسم. اما او معتقد است جوامع را نمی‌شود با هم مقایسه کرد: "حتا تجربه کشورهایی مثل مصر و تونس که با فاصله کمی رژیمشان را عوض کرده‌اند و هر دو در شمال آفریقا هستند، شبیه هم نیست.

در خود تونس هم افرادی از گروه‌های مختلف حرف‌های متفاوتی می‌زنند که به منافعشان بستگی دارد. برخی از تحصیل‌کرده‌ها و ثروتمندان تونسی از رشد سلفی‌ها نگرانند چون فکر می‌کنند رشد اسلام‌گرایی از آزادی‌های اجتماعی و اقتصادی آنها کم می‌کند. آنها از تجربه کشورهایی مثل کشور تو یا حتا عراق می‌ترسند. اما طبقه متوسط تونس امیدوار است به این تغییرات. پس بهتر است درباره آینده زود قضاوت نکنیم. چون آینده را فقط در آینده می‌شود قضاوت کرد."

مطالب مرتبط:

تنفس جامعه مدنی ایران در رسانه‌های آنلاین

نبیل کرویی: از من سلمان رشدی دیگری ساخته‌اند