آهنگ زمانه

دانیل بارنبویم، رهبر ارکستر اسرائیلی – آرژانتینی
موسیقی مینیمال، فیلیپ گلس
«آرنولد شوئنبرگ» و ترس از عدد ۱۳

ویدئو: il Cazziatone di Luigi Nono

داریوش دولتشاهی و کشف ذات موسیقی

hosseinn — Wed, 20 Mar 2013 07:50:08 +0000

موسیقی‌ پیشرو در ایران

محمود خوشنام

محمود خوشنام - در این برنامه‌ از مجموعه موسیقی‌ پیشرو در ایران از آهنگ‌سازی سخن می‌گوییم که از موسیقی سنتی ایران آغاز کرده و در آمریکا به موسیقی الکترونیک رسیده است. او داریوش دولتشاهی است و سال‌هاست که در ایالات متحده‌ آمریکا اقامت دارد و با این‌حال هنوز ساز سنتی‌اش، تار را از یاد نبرده است.

داریوش دولتشاهی در سال ۱۳۲۶ در تهران‌ زاده شد و با آن‌که در ابتدا به موسیقی علاقه‌ای نداشت، به اصرار پدرش در ده‌سالگی، نخستین گام‌ها را در دنیای موسیقی برداشت.

داریوش تحصیلات نخستین و میانی را در هنرستان موسیقی ملی گذرانده و در سال ۱۳۴۴ یعنی از هجده‌سالگی، در دانشکده‌ هنرهای زیبای دانشگاه تهران به ادامه‌ تحصیل پرداخت.

او در دانشکده هنرهای زیبا که هم موسیقی سنتی و هم موسیقی بین‌المللی تدریس می‌شد، مبانی موسیقی علمی را نزد توماس کریستیان داوید، استاد اتریشی و رهبر ارکستر رادیو تلویزیون ملی ایران آموخت و پایه‌های موسیقی سنتی را نزد استادانی چون علی‌اکبرخان شهنازی، نورعلی‌خان برومند و حبیب‌الله صالحی استوار ساخت.

داریوش، به گفته‌ خودش، با وجود آنکه در آن زمان بیش از ۱۰ سال در زمینه‌ موسیقی سنتی کار کرده بود، در دانشگاه افسون جذبه‌های موسیقی بین‌المللی شد و برای ادامه‌ کار، رشته‌ آهنگ‌سازی را برگزید. او در سال ۱۳۵۰ موفق به دریافت یک بورس تحصیلی از دولت هلند شد و چهار - پنج سالی را در آن کشور به‌سر برد.

تلفیق تار و موسیقی الکترونیک،

کاری از داریوش دولتشاهی

پیشرفت‌های داریوش، راه ورود او را به جشنواره‌های بین‌المللی هموار کرد و در ایران نیز در جشن هنر پنجم، فرهاد مشکات کاری از او را با عنوان «انترودوکسیون و روندو» با ارکستر مجلسی رادیو تلویزیون ملی ایران به اجرا درآورد و دو سال بعد در هفتمین جشن هنر، آفریده‌ دیگر او با عنوان «ماه مه ۱۹۷۳» با‌‌ همان ارکستر، اجرای نخستین خود را پیدا کرد.

«روتاسیون برای سازهای بادی» کار بعدی داریوش است که یک سال بعد در جشنواره‌ی موسیقی پیشرو در آمستردام اجرا شد. روتاسیون یکی از ۱۶ اثری بود که از میان ۴۰۰ قطعه برای جشنواره برگزیده شده بود.

آفریده‌های داریوش در بازگشت به ایران، به طور ثابت در رپرتوار ارکستر سمفونیک ایران و ارکستر مجلسی رادیو تلویزیون ملی ایران جای گرفت و علاوه بر آن، برای اجرا در چند جشنواره‌ برون‌مرزی موسیقی پیشرو، برگزیده شد.

دولتشاهی چندی بعد، دو سه سالی پیش از انقلاب، برای ادامه‌ تحصیلات بیشتر رهسپار ایالات متحده‌ آمریکا شد؛ سفری که بازگشتی در پی نداشت.

او درجه‌ دکترایش در آهنگ‌سازی و موسیقی الکترونیک را در سال ۱۳۶۰ از دانشگاه کلمبیا دریافت کرده و از آن پس، به عنوان آهنگ‌ساز، سخنران و اجراکننده در بسیاری از جشنواره‌ها، مسابقات و گردهم‌آیی‌های موسیقی‌شناسی شرکت جسته است.

داریوش کوشش بسیار به کار برده تا آمریکاییان را با موسیقی سنتی ایران آشنا کند. برای این کار، در تالار «رسیتال کارنگی هال» در نیویورک نیز برنامه‌های متعدد تک‌نوازی با تار برگزار کرده است.

داریوش دولتشاهی آثار دیگری نیز آفریده است: از جمله ۱۲ قطعه‌ کوتاه برای پیانو، اتود برای فلوت و کلارینت، قطعه‌ای برای ارکستر زهی به نام «این‌زکت» قطعات به هم پیوسته‌ای به نام «وقتی که ماه نجوا می‌کند» و «باغ پروانه‌ها».

او می‌گوید بیش از هر چیز جانبدار ذات موسیقی است و برای آن ارزش و اهمیت قائل است. سپس توضیح می‌دهد که «ذات موسیقی» فراگیرتر از موسیقی شرق و غرب است.

او می‌گوید: «من می‌کوشم آنچه را که موسیقی‌دانان جهان از این «ذات» کشف و عرضه کرده‌اند، در آثارم منعکس کنم. بعد بر زمینه گسترده‌ای از امکانات موجود، جوهر موسیقی ملی و بومی ایران را با برداشتی کاملاً شخصی در هم بیامیزم.»

دولتشاهی در برابر جنجال سنت‌طلبان که هیچگونه دگرگونی را نمی‌پذیرند و استفاده از تکنیک‌های پیشرفته را گزندی برای موسیقی ملی تلقی می‌کنند، می‌گوید: «من خود سال‌ها در موسیقی سنتی کار کرده‌ام و هنوز هم با آن در ارتباطم ولی هیچ اعتقاد ندارم که استفاده از تکنیک‌های بین‌المللی و تلفیق آن با موسیقی سنتی خدشه‌ای به آن وارد خواهد کرد. چشم‌پوشی از این همه امکانات گسترده مطالعه‌شده در جهات گونه‌گون موسیقی جز راه و روشی ارتجاعی چیزی نیست.»

بعد می‌افزاید: «مشکل نبود امکان خلاقیت نیست، بلکه مشکل نبود روح خلاقیت است.»

این برنامه را می‌توانید از طریق فایل صوتی زیر هم بشنوید:

مجموعه «موسیقی پیشرو در ایران» از محمود خوشنام در رادیو زمانه:

محمد تقی مسعودیه، پایه‌گذار موسیقی اتنوموزیکولوژی در ایران

کامیابی‌ها و ناکامی‌های علی رهبری

منوچهر صهبائی و ثبت تاریخ موسیقی سمفونیک ایران

علیرضا مشایخی و موسیقی الکترونیک

لئونارد برنستاین: آهنگساز سوپراستار

hosseinn — Sun, 17 Mar 2013 11:29:04 +0000

سمفونی زمانه

امیر حسین آهویی

امیر حسین آهویی- لئونارد برنستاین آهنگساز، رهبر ارکستر، مدرس موسیقی و پیانیست آمریکایی بود. او یکی از اولین رهبران ارکستر متولد و تحصیل‌کرده‌ در آمریکا بود که به شهرت جهانی رسید.

به گفته‌ نیویورک تایمز، برنستاین «یکی از با استعداد‌ترین و موفق‌ترین موسیقیدان‌های تاریخ آمریکا» بود. او سال ۱۹۱۸ در لارنس ماساچوستس به دنیا آمد و در دانشگاه هاروارد تحصیل کرد.

برنستاین را می‌توان تا حدی معروف‌ترین رهبر ارکستر جهان به‌خصوص برای مردم آمریکا دانست. سال‌های سال مدیر هنری ارکستر فیلارمونیک نیویورک بود؛ تقریباً همه‌ ارکسترهای مهم دنیا را رهبری کرد؛ و برای فیلم‌های «داستان وست ساید»، «کاندید»، «شهر خیلی خوب» و «در شهر» موسیقی ساخت. همچنین اولین رهبر ارکستری بود که درباره موسیقی کلاسیک برنامه‌های آموزشی در تلویزیون اجرا کرد. این برنامه‌ها از سال ۱۹۵۴ شروع شد و تا زمان مرگش ادامه داشت.

خصوصیت رهبری برنستاین انتقال احساس فراوان در ضربه‌های ریتمیک است که با ژست‌های مختلف رهبری‌اش تکمیل می‌شود. برنستاین موسیقی دوره‌ وسیعی از باروک تا قرن بیستم را اجرا کرد؛ اما از سال‌های دهه ۱۹۷۰ به این طرف بیشتر بر موسیقی دوره‌ رمانتیک تمرکز داشت.

برنستاین آهنگسازی التقاط گرا بود و در کار‌هایش عناصر جاز، موسیقی یهودی، موسیقی تئا‌تر و الهاماتی از آهنگسازانی مثل کاپلند و استراوینسکی دیده می‌شود.

لئونارد برنستاین در سال ۱۹۹۰ در اثر سکته‌ی قلبی از دنیا رفت.

برنامه رادیویی «سمفونی زمانه» را از طریق فایل صوتی زیر بشنوید:

●سمفونی زمانه:

ادوارد الگار: رؤیای انگلیسی

سرگئی پروکوفیف: خالق باله سیندرلا

دانیل بارنبویم، رهبر ارکستر اسرائیلی – آرژانتینی
موسیقی مینیمال، فیلیپ گلس
«آرنولد شوئنبرگ» و ترس از عدد ۱۳

علیرضا مشایخی و موسیقی الکترونیک

hosseinn — Wed, 13 Mar 2013 07:43:08 +0000

موسیقی پیشرو در ایران

محمود خوشنام

محمود خوشنام – علیرضا مشایخی از زمره اندک آهنگسازان ایرانی است که از آغاز سراغ موسیقی مدرن و الکترونیک رفت و موفقیت‌هایی هم در این عرصه به‌دست آورد.

او در هنرستان عالی موسیقی تحصیلات مقدماتی‌اش را به انجام رساند و سپس در اتریش، آلمان و هلند تحصیلاتش در زمینه موسیقی را ادامه داد. مهم‌ترین بخش تحصیلات او در آکادمی موسیقی وین بوده است.

در آکادمی موسیقی وین هانس یلینیک، (Hanns Jelinek) شاگرد آرنولد شوئنبرگ (Arnold Schönberg) از استاد اصلی او بود و همو راه رسیدن به موسیقی دوازده نتی (dodécaphonisme) را برای او هموار کرد.

مرحله مهم تحصیل علیرضا مشایخی در شهر اوترخت در هلند که زادگاه موسیقی الکترونیک به‌شمار می‌آید، سپری شده است. استاد او در اوترخت، پژوهشگر نام‌آور، گوتفرید میشائیل کونیگ (Gottfried Michael Koenig) بود که از پایه‌گذاران انستیتوی معتبر صداشناسی در هلند است.

مشایخی اهل اندیشه‌های فلسفی هم هست. نظراتی دارد که آن‌ها را در ساخت و پرداخت آثارش به‌کار می‌گیرد. او در جست‌و جوی راه‌های مسالمت‌آمیز برای ارتباط میان الکترونیک، کامپیوتر و موسیقی سنتی است.

به اعتقاد او یافتن یک زبان مشترک بین مدرنیته و سنت، آنگونه که می‌گویند ناممکن نیست. آهنگسازان زمان ما باید به دنبال کار و تحقیق جدی بروند و قدرت ابداع و ابتکار داشته باشند.

Kristall I - Alireza Mashayekhi

او با دو گرایش متفاوت به موسیقی می‌پردازد: از یک‌سو به موسیقی نوین بین‌اللملی علاقه دارد و از سوی دیگر به موسیقی پیشرو ایران گرایش دارد. او در محدوده هر یک از این گرایش‌ها شیوه‌های گوناگونی را می‌آزماید. در زمینه موسیقی ملهم از مایه‌های ملی قطعات او را به دو گروه می‌توان تقیسم کرد: قطعاتی با حفظ کوک سنتی اما با استفاده از وسایل الکترونیک. «از شرق تا غرب» یکی از مرغوب‌ترین آفریده‌های او در این زمینه است.

او همچنین آفریده‌هایی هم دارد که در محدوده گام تعدیل شده و بدون استفاده از ابزار الکترونیکی ساخته شده‌اند. سمفونی شماره پنج و مجموعه پنج‌گانه مشایخی برای پیانو از آن جمله‌اند.

در زمینه موسیقی بین‌المللی هم از دو شیوه اصلی پیروی می‌کند: شیوه تمرکز گسترده و شیوه‌ای که او آن را «شیوه نسبی» نام نهاده است.

او تاکنون قطعات مدرن بسیاری ساخته که اجراهای متعدد نیز پیدا کرده است. چند تایی از این قطعات را هم برای ارکستر سمفونیک تهران و ارکستر مجلسی رادیو تلویزیون ملی ایران به اجرا درآورده است.

علیرضا مشایخی می‌گوید حداقل ۶۰۰ سال از به‌کارگیری موسیقی نو در جهان می‌گذرد و در واقع نوگرایی خود به یک سنت بدل شده ولی ما هنوز بر سر ضرورت آن جر و بحث می‌کنیم.

«ما کوچه باغ‌های نیشابور را هرگز نخواهیم دید» و «از شرق تا غرب» از آثار به‌یاد ماندنی علیرضا مشایخی‌ست.

این برنامه را از طریق فایل صوتی زیر بشنوید:

مجموعه «موسیقی پیشرو در ایران» از محمود خوشنام در رادیو زمانه:

محمد تقی مسعودیه، پایه‌گذار موسیقی اتنوموزیکولوژی در ایران

کامیابی‌ها و ناکامی‌های علی رهبری

منوچهر صهبائی و ثبت تاریخ موسیقی سمفونیک ایران

ادوارد الگار: رؤیای انگلیسی

hosseinn — Sat, 09 Mar 2013 23:28:50 +0000

سمفونی زمانه

امیر حسین آهویی

امیر حسین آهویی - ادوارد الگار آهنگساز انگلیسی از معدود آهنگسازان این کشور است که بیشتر آثارش در رپرتوار کنسرت‌های کلاسیک سراسر جهان وجود دارد.

از کارهای معروف او می‌توان «واریاسیون‌های انیگما»، «مارش‌های تجمل و شرایط»، کنسرتوهایی برای ویلن و ویلن سل و دو سمفونی اشاره کرد. او همچنین کارهای کورال، موسیقی مجلسی و آوازی هم نوشته است؛ مثل «رؤیای جرنتیس».

الگار یکی از آهنگسازان مهم قرن بیستم انگلستان به‌شمار می‌رود، اما جالب است که آثارش چندان میراث‌دار سنت موسیقی این کشور نیست. بسیاری موسیقی الگار را هجو موسیقی فولکلوریک انگلستان می‌دانند. او علاقه‌ چندانی به آهنگسازان قدیمی انگلیسی نداشت و بیشتر تحت تأثیر هنرمندان اروپایی غیر انگلیسی بود: آهنگسازانی مثل هندل، دووژاک و تا حدی برامس. به همین دلیل الگار خودش را همواره در انگلستان غریبه می‌دید: نه تنها از نظر موسیقی، که از نظر اجتماعی. در جوامع هنری پر از افراد آکادمیک، الگار هنرمندی خود- آموخته بود؛ در انگلستان پروتستان، الگار کاتولیک بود و در دوره‌های ویکتوریا و ادوارد که کلاس و طبقه‌ اجتماعی مهم بود، الگار در مورد سطح خانواده‌اش احساس خوبی نداشت. شاید به همین دلایل بود که با دختر یک افسر ارشد ارتش ازدواج کرد.

الگار اولین آهنگسازی بود که گرامافون را جدی گرفت. او بین سال‌های ۱۹۱۴ تا ۱۹۲۵ مجموعه‌ای از کار‌هایش را ضبط کرد. همین‌طور سال ۱۹۲۵ میکروفن اختراع شد و امکان ضبط بهتر و درست‌تر صدا به‌وجود آمد. الگار هم ضبط‌های جدیدی از آثار بزرگ ارکستری‌اش انجام داد.

او سال ۱۹۳۴ از دنیا رفت.

این برنامه را از طریق فایل صوتی زیر بشنوید:

●سمفونی زمانه:

سرگئی پروکوفیف: خالق باله سیندرلا

دانیل بارنبویم، رهبر ارکستر اسرائیلی – آرژانتینی
موسیقی مینیمال، فیلیپ گلس
«آرنولد شوئنبرگ» و ترس از عدد ۱۳

دستاوردهای کریستف پندرسکی

hosseinn — Sat, 09 Mar 2013 08:01:04 +0000

جایزه گِرَمی در سال ۲۰۱۳ در شاخه گزیده آثار بخش کلاسیک برای کریستف پندرسکی

پارسا مقدس

پارسا مقدس - کریستف پندرسکی، آهنگساز معاصر لهستان (متولد ۱۹۳۳)، نامی‌ است که نه تنها با سپری شدن زمان کهنه نمی‌شود بلکه رفته رفته مخاطبان بیشتری می‌یابد و طیف وسیع‌تری را به خود فرا می‌خواند، چنان‌که در سال‌های اخیر، به نامی آشنا و محبوب در دنیای موسیقی کلاسیک تبدیل شده است.

او آهنگسازی پرکار است که جوایز ارزشمند و متعددی را از آنِ خود کرده. از آن میان می‌توان به بیش از ۲۰ دکترای افتخاری از مهم‌ترین دانشگاه‌ها و مراکز علمی‌ جهان، نشان‌های هنری، شهروندی افتخاری و البته جوایز متعدد دیگر که عمدتاً در زمینه آهنگسازی هستند یاد کرد؛ جوایزی چون جایزه یونسکو، جایزه گریو‌مایر، جوایز گِرَمی و جایزه یک عمر فعالیت هنری. (+)

کریستف پندرسکی که اکنون در آغاز دهه هشتم از زندگی‌ خویش است، نه تنها به خلق آثار بدیع و شاهکار‌های عظیم موسیقیِ معاصر پرداخته که در مقام مفسّر و رهبر ارکستر، آثار بی‌شماری از موسیقی (اواخر) رمانتیک و قرن بیستم را رهبری می‌کند. با این وجود، اشتیاق عمومی به شنیدن آثار او که نمونه‌های عالی‌ از موسیقی معاصر و آوانگارد محسوب می‌شوند، به همین جا ختم نمی‌شود. بلکه تنظیم‌های مختلف از آثار او (مثلاً تنظیم و به‌کارگیری آنها در موسیقی راک) و یا انتخاب لحظاتی از موسیقی او به عنوانِ موسیقیِ متن فیلم، باعث شده که پندرسکی مخاطبان بیشتری هم داشته باشد.

اما آنچه دستمایه نوشتن این مطلب است، خبر اعطا‌ی جایزه گِرَمی (در شاخه گزیده آثار، بخش کلاسیک) به یکی‌ از آخرین سی‌دی‌های منتشر شده از آثار کریستف پندرسکی است (+). این سی‌دی توسط انتشارت «نکسوس» و در ادامه پروژه ضبط مجموعه آثار پندرسکی است که توسط رهبر گرانقدر و متخصص آثار پندرسکی، آنتونی ویت به همراه ارکستر فیلارمنیک ورشو، لهستان، انجام شده است. (+)

کریستف پندرسکی

این سی‌دی شامل شش اثر ارکسترال از بازه‌های زمانی‌ مختلف زندگی‌ پندرسکی است. آثاری از دهه‌های ۶۰، ۷۰ و ۹۰ میلادی و البته کنسرتو برای هورن مربوط به سال ۲۰۰۹. قطعات انتخاب‌شده از آن جهت حائز اهمیت‌اند که نشان‌دهنده طیف وسیعی از تکنیک‌هایی هستند که پندرسکی در دوره‌های مختلف، از آنها سود جسته است. بدین معنی‌ که آثار او به لحاظ تکنیک مورد استفاده در آهنگسازی، به سه بخش عمده (به سخن دقیق‌تر به پنج دوره) تقسیم می‌شوند که اجرای درستِ موسیقیِ مربوط به هر کدام از این ادوار، ویژگی‌ خاصی را طلب می‌کند. توضیح سخن آنکه چون کریستف پندرسکی از معدود آهنگسازانی است که تکنیک‌های مختلفی‌ را امتحان کرده، به اوج رسانیده و سپس تکنیک دیگری را پی‌ گرفته است، لذا مجموعه‌ای که اولاً نمایشگر این تغییرات باشد و ثانیاً بسته به هر سبک، اجرای درستی از آن ارائه کند اهمیت ویژه‌ای می‌یابد. بنابراین آنچه باعث ستایش این آلبوم شده است نه تنها یک قطعه خاص، که مروری بر نیم قرن فعالیت هنری آهنگساز آن است.

قبل از معرفی هر کدام از این آثار لازم است خواننده آشنایی هر چند مختصر با دوره‌های مختلف زندگیِ هنری کریستف پندرسکی داشته باشد. مثلاً دوره ابتدائی، دوره پرداختن به تکنیک نو‌پای «سونوریسم» (+) است که در آن، تلاش برای دستیابی به ابعاد صوتی جدید و به کمال رساندن آنها هدف اصلی آهنگساز است. در این دوره، پندرسکی عموماً برای سازهای خاص و یا ارکسترهای کوچک اما با چیدمانی نامأنوس می‌نویسد. دوره میانی، دوره گذار است. توجه به موسیقی گذشتگان از یک‌سو و تلاش برای خلق موسیقی معناگرا از دیگر سو، دغدغه اصلی است. در این دوره دستمایه اصلی‌ آهنگساز، پرداختن به متون کهن و عموماً مذهبی‌ است که قطعات این مقطع مشخص، یا بر مبنای آن متون ساخته شده‌اند و یا با به‌کارگیری آنها.

آثار عظیم و اُپراتیک بسیاری در دوره دوم از زندگی هنری آهنگساز ساخته شده‌اند که پندرسکی در آنها از تمام نیروی صوتی ارکستر استفاده می‌کند. این حجم عظیم صوتی شامل استفاده از تمامی امکانات از قبیل سازهای مهجور، دِکلمه انسانی، سولیست‌ها ویا تک‌خوان‌های مختلف، انواع و اقسام چیدمان‌های گروه کُر مخلوط، گروه کُر پسران و تمامی سازهای موجود در ارکستر سمفونیک بزرگ است، و در آخر، دوران حاضر که با اصطلاح «پُست‌رمانتیسیزم» شناخته می‌شود به‌نوعی از به چالش کشیدن فرم‌های شناخته‌شده گذشته و استفاده از تجربیاتِ اندوخته‌شده آهنگساز پدید آمده است. اگرچه شناخت کامل و تحلیل هر دوره محتاج نوشتار دیگری است، اما گزیده آنکه هر کدام از این دوره‌ها به‌جز توضیحات کلی فوق، با مشخصه‌های‌ دیگری نیز متمایز می‌شوند که عملاً توجه به آن مشخصات، مدخلی برای درک و تفسیر قطعه مورد نظر می‌گشاید که بدون آنها، سنجش زیباییِ آن قطعه ناممکن خواهد بود. مثلاً در دوره «سونوریسم»، توجه به مشخصات منفردِ هر ساز و تلاش برای بیرون کشیدن اصوات تازه از آن، دغدغه اصلی‌ آهنگساز و نیروی پیش‌برنده موسیقی است. این ویژگی‌ها باعث می‌شود به‌راستی‌ کریستف پندرسکی را یکی‌ از پایه‌گذاران و متقدمان سبْک بدانیم.

برای نمونه، قطعه‌‌ شماره ۴ از این سی‌دی را بشنوید.

Krzysztof Penderecki's 'De Natura Sonoris No.1'

1966

آنچه می‌شنویم عملاً حاصل خلق اصوات تازه و چیدمان غیر معمول ساز‌های ارکستر است. حتی شیوه نُت‌نویسی‌ای که برای ارتباط با نوازندگان پدید آمده است، نسبت به نگارش سنتی نُت، شیوه‌ای خاص و منحصر به‌فرد است تا بتواند منظور آهنگساز را به‌درستی‌ بنمایاند (البته امروزه این شیوه کاملاً شناخته و معمول شده است و نوازندگان ارکستر‌های خوب عموماً با آن آشنا هستند.)

قطعه فوق و نامگذاری آن، با توجه به اثر معروف شاعر و فیلسوف روم باستان، «لوکرتیوس» بوده است. لوکریتوس منظومه‌ای با عنوان de Rerum Natura یا «درباره طبیعت اشیاء» (+) دارد که در آن به ساختار اشیاء و کنکاش در آن می‌پردازد. پندرسکی نیز با هدف بررسی و ساختارشناسی اصوات، این اثر را خلق کرده است.

قسمت‌هایی‌ از موسیقیِ پیش‌گفته، اثر کریستف پندرسکی که به زیبایی در حساس‌ترین قسمتِ فیلم شاینینگ (استنلی کوبریک، ۱۹۸۰) (+) نشسته است.

در این سی‌دی، دو اثر دیگر هم از دوران نخستِ آهنگسازی پندرسکی معرفی می‌شوند. قطعه (1959)Anaklasis و (Fonogrammi (1961 که می‌توان آن را کنسرتویی برای فلوت و ارکستر مجلسی اما به شیوه و پیکره‌بندی سونوریسم دانست. قطعه اول یا آناکلاسیس (به معنی: بازتابش نور) قطعه‌ای است برای ۴۲ ساز زهی (ارکستر زهی) و سازهای کوبه‌ای. این قطعه هم مانند دیگر آثارِ تکنیک سونوریسم، در زمان نگارش خود به دنبال جابجا کردن مرزهای صوتی شناخته‌شده بود. استفاده از اصواتی که به‌طور معمول جزو صداهای موسیقیایی قرار نمی‌گیرند، در جای‌جای اثر مشهود است. مثلاً صدای افتادن مداد بر روی سیم‌های پیانو و یا ایجاد اصوات بر روی سازهای زهی با استفاده از بُرُس مخصوص نواختن طبل در موسیقی جاز! در توضیح چرایی و مباحث زیبایی‌شناختی چنین آثاری، اولاً خواننده محترم را به شنیدن نمونه کامل اثر دعوت می‌کنیم تا جایگاه و نوع استفاده هر کدام از این اصوات را خود بشنود، ثانیاً پیشنهاد می‌دهیم شناخت سبک و دوران تاریخی نگارش اثر را به عنوان دو مؤلفه مهم، مبنای قضاوت قرار دهد. بدین‌سان بسیاری از مشخصات ویژه هر سبک قابل شناخت و معیاری برای ارزیابی زیبایی و کارآمدی آن خواهند بود.

در آلبوم حاضر دو اثر نیز به معرفی دوره میانی از زندگی هنری آهنگساز می‌پردازند. قطعات Partita (1971) با ترکیب نامأنوس سازهایی چون هارپسیکورد، گیتار برقی، گیتار باس، چنگ، کنتراباس و همراهی ارکستر سمفونیک و The awakening of Jacob (1974) که می‌توان آن را به مثابه پُلی انگاشت که بسیاری از مشخصات دوران مابعد خود را (دوره پُست رمانتیسیزم) حمل می‌کند. در هر دو قطعه یکی از عوامل پیشبرنده موسیقی، تغییر دینامیک (ضعیف یا قوی شدن شدت صدا) سازها و یا بخش‌های مختلف ارکستر است. این تغییرات دینامیک اغلب روی یک فیگور تکرارشونده اعمال می‌شود. بدین‌سان گویی بخش‌های مختلف صوتی از یکدیگر گذر می‌کنند و به ما دور یا نزدیک می‌شوند. عامل سازنده و مشخصه دیگر از این دوره که البته ریشه در موسیقی مذهبی و کهنِ گریگوریانی دارد، همین تکرار ممتد اصوات و نُت‌ها است. بدین معنی که شنونده احساس می‌کند صدای ذکر گفتن و یا راز و نیاز مذهبی را می‌شنود. امری که پندرسکی در این سال‌ها (دوره میانی) آگاهانه از آن سود جسته است و در اکثر آثار، شنونده را به صورت ناخودآگاه به یک تجربه مذهبی فرامی‌خواند. آنچه که نمونه بارزش را در اُپرای «شیاطین» از لودون (۱۹۶۹) می‌بینیم.(+)

نمونه صوتی از تکرار اصوات، در قطعه Partita از کریستف پندرسکی

مونه صوتی از تکرار اصوات، در قطعه The awakening of Jacob از کریستف پندرسکی

کنسرتو برای هورن که می‌توان آن را نمونه‌ای از سبک متأخر کریستف پندرسکی دانست، آخرین اثر معرفی شده در این سی‌دی است. سبکی که آهنگساز آن را «پُست رمانتیسیزم» نامگذاری می کند، دارای پیچیدگی‌های موسیقی آوانگارد و زیبایی تغزلی موسیقی رمانتیک است. گویی تمام تلاش سال‌های گذشته پندرسکی برای رسیدن به زبانی شخصی و تجربه‌هایش از خلق اصوات جدید، همراه با درک و دانش عمیقی که از رهبری آثار گذشتگان به‌دست آورده است، اینک به ثمر نشسته و در قالب این سبک و زبانِ نو خودنمایی می‌کند. شروع نامعمول این کنسرتو در عین زیبایی، شنونده را با این حقیقت مواجه می‌کند که آهنگساز هنوز حرف‌های تازه‌ای برای گفتن دارد و همچنان می‌تواند او را مبهوت نبوغ خویش سازد. برای نمونه، در دقایق اولیه همین کنسرتو شاهد اجرای لحظه‌ای دشوار هستیم که از سولیست هورن خواسته شده تکنیک نامعمول نواختن و آواز خواندن همزمان را روی نُت‌های پدال (بسیار بم) اجرا کند. در این صورت با یک پاساژ پولیفونیک بسیار بم برای هورن سُلو مواجه می‌شویم که اجرای درست آن چیره‌دستی شگرفی را طلب می‌کند. در ادامه چالاکی و سرزندگی خاصی که نظیر آن را بیشتر در قطعات شوستاکوویچ می‌بینیم، در کل ارکستر و پارت هورن سُلو پدید می‌آید. در این کنسرتو لحظاتی وجود دارند که از تمِ معروف پندرسکی که در اکثر آثار متأخر او ظاهر می‌شود و به مثابه امضای شخصی آهنگساز است، استفاده شده است.

نمونه صوتی کامل ، قطعه (Horn Concerto (2009 از کریستف پندرسکی

بی‌شک یکی دیگر از عوامل مهم در موفقیت این کنسرتو، توانایی شگرف پندرسکی در مبحث ارکستراسیون و شناخت سازها است. همین امر باعث شده بسیاری از منتقدان، این کنسرتو را کنسرتویی برای هزاران بار اجرا شدن، و قسمتی از رپرتوار آینده ارزیابی کنند.
در انتها این نکته را یادآور شویم که سهم آنتونی ویت (+) ، رهبر ارکستر فیلارمونیک ورشو و نوازندگان زبده آن ارکستر در موفقیت این آلبوم، کمتر از سهم آهنگساز آن نمی‌باشد. آنتونی ویت که خود دانش‌آموخته کلاس‌های آهنگسازی پندرسکی و یکی از ارزشمندترین رهبرهای حال حاضر جهان است، علاوه بر دارا بودن رپرتواری بسیار گسترده و بیش از ۲۰۰ سی‌دی ضبط شده، از دوستی و ارتباط پنجاه‌ساله با آهنگساز نیز برخوردار است؛ ارتباطی که بی‌شک به درک و تفسیرِ درست آثار پیچیده‌ای چون ساخته‌های کریستف پندرسکی کمک شایانی کرده است.

منوچهر صهبائی و ثبت تاریخ موسیقی سمفونیک ایران

hosseinn — Wed, 06 Mar 2013 09:34:49 +0000

موسیقی پیشرو در ایران

محمود خوشنام

محمود خوشنام – در برنامه‌های پیشین از مجموعه «موسیقی پیشرو در ایران» از چند رهبر ایرانی سخن گفتیم که ارکسترهای بین‌المللی را رهبری می‌کردند. اکنون به یکی دیگر از این دانش‌آموختگان در عرصه موسیقی پیشرو ایران می‌پردازیم: منوچهر صهبائی.

منوچهر صهبائی تحصیلات آغازینش را در تهران، در هنرستان عالی موسیقی نزد حسین ناصحی آغاز کرد و علاوه بر فراگیری نواختن ساز «اُبوا» (hautbois) مبانی آهنگسازی را نیز آموخت.

صهبائی به‌عنوان نوازنده «اُبوا» سال‌ها با ارکستر سمفونیک تهران همکاری داشت و پس از پایان تحصیلاتش در بخش موسیقی دانشکده هنرهای زیبا نیز به تدریس موسیقی پرداخت.

او در سال‌های پیش از انقلاب با همکاری تالار رودکی، انجمن فیلارمونیک تهران و ژونس موزیکال کنسرت‌های پرشماری را در شهرستان‌های ایران سازمان داد و سرانجام در سال ۱۳۵۴ برای ادامه تحصیل در رشته رهبری و موسیقی‌شناسی رهسپار اروپا شد.

منوچهر صهبائی در اروپا در چند مسابقه بین‌المللی موسیقی با موفقیت شرکت جست و به مدت ۱۲ سال با ارکستر سمفونیک شهر سن گالن در سوئیس همکاری کرد.

صهبائی پایان‌نامه‌اش در دانشگاه استراسبورگ در فرانسه را درباره تاریخ موسیقی سمفونیک در ایران نوشت. او برای مستند ساختن پایان‌نامه دانشگاهی‌اش شماری از آثار سمفونیک آهنگسازان ایرانی را به رهبری خودش اجرا و در چند سی دی ثبت و ضبط کرده است. او به این ترتیب دست به کاری زده که معمولاً بر عهده کارگزاران فرهنگی دولت‌هاست.

●ویدئو: چهارگاه با اجرای

منوچهر صهبائی

جالب است که منوچهر صهبائی در ضبط آثار موسیقی پیشرو یک سی دی را به لومر فرانسوی، رییس بخش موسیقی نظام دارالفنون در دوران ناصرالدین شاه اختصاص داده است. لومر در این قطعات که برای پیانو نوشته شده، موسیقی ایران را دستمایه اصلی‌اش قرار داده است. لومر نزدیک به ۴۰ سال در ایران زندگی کرد، شاگردانی را پرورش داد که پس از او عنان موسیقی پیشرو را به‌دست گرفتند.

یکی از شاگردان لومر، غلامحسین خان مین‌باشیان بود. او علاوه بر سرپرستی سازمان‌های موسیقی به آهنگسازی نوآورانه نیز می‌پرداخت. پس از مین‌باشیان بر شمار آهنگسازان افزوده شد و حتی موسیقیدانان سنتی، چون علینقی وزیری و روح الله خالقی به آن‌سو متمایل شدند.

هرچند که این فرایند تا امروز ادامه یافته، اما شمار زیادی از آهنگسازان پیشرو در گمنامی مانده‌اند. کار منوچهر صهبائی با توجه به این کمبودهاست که ارزش پیدا می‌کند. این‌کار اگر ادامه پیدا کند، تاریخچه ماندگاری از موسیقیدانان پیشرو در ایران برای ایندگان فراهم می‌آید.

گفتنی‌ست که منوچهر صهبائی در زمان حاکمیت جمهوری اسلامی یکی – دو سالی به رهبری ارکستر سمفونیک تهران منصوب شد، اما او نیز در چنبره آشفتگی‌های فرهنگی جمهوری اسلامی از پای درآمد و از کار رهبری ارکستر سمفونیک تهران کناره گرفت.

برای آشنایی بیشتر با منوچهر صهبائی و آثار او برنامه زیر را بشنوید:

مجموعه «موسیقی پیشرو در ایران» از محمود خوشنام در رادیو زمانه:

محمد تقی مسعودیه، پایه‌گذار موسیقی اتنوموزیکولوژی در ایران

کامیابی‌ها و ناکامی‌های علی رهبری

سرگئی پروکوفیف: خالق باله سیندرلا

hosseinn — Sat, 02 Mar 2013 22:53:09 +0000

سمفونی زمانه

امیر حسین آهویی

امیر حسین آهویی - سرگئی پروکوفیف آهنگساز، پیانیست و رهبر ارکستر روس، یکی از آهنگسازان مطرح قرن بیستم به شمار می‌آید.

مشهور‌ترین آثارش پنج کنسرتوی پیانو، ۹ سونات و هفت سمفونی هستند. او همچنین باله‌های معروفی مثل «رومئو و ژولیت» و «سیندرلا» را ساخته است.

سرگئی پروکوفیف در سال ۱۸۹۱ در اوکراین متولد شد. مادرش به دلیل مرگ دو فرزند، زندگی‌اش را وقف موسیقی و پیانو کرده بود. پروکوفیف هم با شنیدن صدای پیانوی مادرش به این ساز علاقمند شد و به سرعت در موسیقی پیشرفت کرد، به طوری که اولین اپرایش را در نُه‌سالگی نوشت.

پروکوفیف که در کنسرواتوار سنت پیترزبورگ تحصیل کرده بود، در ابتدا به عنوان آهنگساز و پیانیستی بدعت‌گذار معروف شد. چون چند قطعه‌ تکنیکی برای پیانو نوشت که به نظر جامعه‌ موسیقی آن زمان ناهنجار می‌آمد. اما اولین موفقیت بزرگش را با شکستن قالب آهنگساز- پیانیست و نوشتن آثار ارکستری به‌دست آورد: آثاری مثل سویت سکایی، پله فولادی و شوت. اما همواره علاقه‌ اصلی‌اش اپرا بود و چندین کار هم در این ژانر انجام داد؛ آثاری همچون قمارباز و فرشته‌ آتشین.

پروکوفیف در سال‌های آخر عمرش بیمار بود و به همین دلیل نمی‌توانست خیلی در موسیقی فعال باشد. او سرانجام در پنجم مارس ۱۹۵۳ – هم‌زمان با روزی که مرگ استالین اعلام شد- از دنیا رفت. دلیل مرگ او خونریزی مغزی اعلام شد، ولی نمی‌دانیم علت بیماری او در سال‌های آخر حیاتش چه بود.

این برنامه را از طریق فایل صوتی زیر بشنوید:

●سمفونی زمانه:

دانیل بارنبویم، رهبر ارکستر اسرائیلی – آرژانتینی
موسیقی مینیمال، فیلیپ گلس
«آرنولد شوئنبرگ» و ترس از عدد ۱۳

ویدئو:Prokofiev Piano Concerto No 3 Mvt 2 - Ian Munro

کامیابی‌ها و ناکامی‌های علی رهبری

hosseinn — Wed, 27 Feb 2013 12:36:28 +0000

موسیقی پیشرو در ایران

محمود خوشنام

محمود خوشنام - در برنامه‌ هفته‌ پیش از نیروی جوان تازه‌نفسی صحبت کردیم که حضورش در سال‌های ۴۰ و ۵۰ در گسترش و استمرار موسیقی پیشرو مؤثر افتاد.در همانجا از لوریس چکناواریان گفتیم و حالا به علی رهبری رسیده‌ایم که در حال حاضر مقیم اتریش است و به رهبری ارکسترهای معتبر اروپایی می‌پردازد.

علی رهبری که آلکساندر اسم کوچک اروپایی اوست، در سال ۱۳۲۷ در خانواده‌ای فقیر در جنوب شهر تهران به‌دنیا آمد و نواختن ویلون و آکوردئون را در پنج‌ سالگی از یک مطرب دوره‌گرد به نام نوری فرا گرفت. نُه‌ساله بود که با شدت گرفتن فقر خانواده تصمیم گرفت شب‌ها را به طور مستمر به کار مطربی بپردازد و درآمد آن را صرف هزینه‌ تحصیل در هنرستان موسیقی کند.

تارخانیان، رحمت‌اله بدیعی و حسین دهلوی استادان او در هنرستان بودند. قریحه و استعداد سرشار سبب شد که دو سه سال بعد از یک بورس وزارت فرهنگ و هنر استفاده کند و برای ادامه‌ تحصیل به آکادمی موسیقی وین برود.

رهبری در بیست و چهارسالگی تحصیل را در آکادمی موسیقی وین به پایان برد، به ایران بازگشت و در مدت زمانی کوتاه به ریاست هنرستان موسیقی ملی برگزیده شد. او ارکستر هنرجویان هنرستان و پس از آن ارکستر سمفونیک جوانان را به‌وجود آورده است.

عمر این ارکسترهای جوان ولی دراز نپایید و با برخورد با مشکلات مالی و فنی به پایان رسید و رهبری سرخورده به اروپا مهاجرت کرد؛ مهاجرتی که تا امروز ادامه یافته است.

علی رهبری در این مهاجرت موفقیت‌هایی پی‌درپی به‌دست آورده است. در یک مسابقه‌ معتبر رهبری در بزانسون فرانسه برنده شده و در مسابقه‌ دیگری در ژنو که با حضور هربرت فون کارایان، رهبر معروف آلمانی برگزار می‌شد، توجه او را به سوی خود جلب کرد.

کارایان او را برای مدتی به برلین طلبید تا ارکستر فیلارمونیک این شهر را که معتبر‌ترین ارکس‌تر اروپایی‌ است رهبری کند. این شانس بزرگ گردونه‌ موفقیت‌های رهبری را شتاب بیشتری بخشید و از آن پس بیش از آهنگسازی به کار رهبری ارکستر پرداخته است.

ویدئو: علی (الکساندر) رهبری

Shostakovich

Symphony no. 10, op 93

او تاکنون بیش از ۱۲۰ ارکستر بین‌المللی را در جاهای مختلف دنیا و در اجرای آثار آهنگسازان مختلف رهبری کرده و شمار صفحات دیسک‌هایی که از اجراهای او به بازار آمده است از رقم ۱۵۰ درمی‌گذرد. گفتنی‌ است که رهبری در سال ۱۹۹۷ کوشید با گردهم‌ آوردن نوازندگان ایرانی پراکنده در اروپا یک ارکستر فیلارمونیک ایرانی به‌وجود آورد.

این ارکستر با زحمات بسیار شکل گرفت و یک سی‌دی دوبله نیز از اجرای آن تهیه شد، ولی با این‌همه به سبب دشواری‌های مالی از پای درآمد. رهبری این ارکستر را در نخستین و آخرین ضبط در اجرای آثاری از کورساکف، خاچاطوریان، سارازات، باخ، برامس، شهرودی و قطعه‌ای از آثار جوانی خود به‌نام «نوحه‌خوان» رهبری کرده است. «نوحه‌خوان» زیر تأثیر مراسم عزاداری عاشورا نوشته شده است.

رهبری قطعات دیگری نیز آفریده که از آن میان «خون ایرانی» روی سل شهرت بیشتری یافته است. او از آن گذشته اخیراً به نظریه‌ای تازه در مورد ریتم‌های مفقود در موسیقی سنتی ایران دست یافته که معتقد است موجب انقلابی در جامعه موسیقی ایران خواهد شد.

این برنامه را می‌توانید از طریق فایل زیر بشنوید:

مجموعه «موسیقی پیشرو در ایران» از محمود خوشنام در رادیو زمانه:

محمد تقی مسعودیه، پایه‌گذار موسیقی اتنوموزیکولوژی در ایران

ایگور استراوینسکی: پرنده‌ آتشین موسیقی

hosseinn — Sun, 24 Feb 2013 05:52:34 +0000

سمفونی زمانه

امیر حسین آهویی

امیر حسین آهویی - ایگور استراوینسکی آهنگساز، رهبر ارکستر و پیانیست روس یکی از مهم‌ترین و تأثیرگذار‌ترین مویسیقیدان‌های قرن بیستم است. تنوع سبک از خصوصیات بارز آثار استراوینسکی است.

شهرت جهانی او با سه باله آغاز شد که در پاریس روی صحنه رفت: «پتروشکا»، «پرنده‌ آتشین» و «پرستش بهار».

باله‌ پرستش بهار روش فکری آهنگسازان را نسبت به ساختار ریتمی تغییر داد و یکی از مهم‌ترین آثاری است که استراوینسکی را به عنوان یک موسیقیدان انقلابی و کسی که مرزهای موسیقی را گسترش داد مطرح کرد.

موسیقی استراوینسکی به سه دوره روسی، نئوکلاسیک و سریال تقسیم می‌شود.

استراوینسکی پس از انقلاب شوروی به فرانسه و اواخر دهه ۱۹۳۰ به آمریکا مهاجرت کرد. سال‌ها ساکن هالیوود بود و در اواخر عمرش به نیویورک رفت و سال ۱۹۷۱‌‌ همان جا درگذشت. استراوینسکی در خیابان ستاره‌های هالیوود یک ستاره دارد و در سال ۱۹۸۷ برای یک عمر فعالیت هنری جایزه‌ی گرمی گرفت.

این برنامه را می‌توانید از طریق فایل صوتی زیر بشنوید:

ویدئو:Pierre Boulez conducts Stravinsky's The Rite of Spring

●سمفونی زمانه:

دانیل بارنبویم، رهبر ارکستر اسرائیلی – آرژانتینی
موسیقی مینیمال، فیلیپ گلس
«آرنولد شوئنبرگ» و ترس از عدد ۱۳

درخشش‌‌های لوریس چکناواریان

hosseinn — Wed, 20 Feb 2013 12:12:14 +0000

موسیقی پیشرو در ایران

محمود خوشنام

محمود خوشنام - موسیقی پیشرو در ایران، در سال‌های دهه ۱۳۴۰ تا ۱۳۵۰ از رونق بسزایی برخوردار شده بود. موسیقیدانان جوان پس از پایان تحصیلات وارد میدان شده و به جمع قدیمی‌ترها پیوسته‌ بودند.

حضور آنان تحرک و طراوتی تازه به موسیقی پیشرو می‌بخشید. لوریس چکناواریان یکی از موسیقیدانان در این دوره از تاریخ تحول موسیقی ایران است. او در آن سال‌ها در میان موسیقیدانان پیشرو خوش درخشیده بود.

لوریس چکناواریان در بروجرد در یک خانواده‌ مهاجر ارمنی به‌دنیا آمده و تحصیلات عالی‌اش را در اتریش و ایالات متحده آمریکا گذرانده است. او پس از دریافت دیپلم از آکادمی موسیقی وین به ایران بازگشت و به کار آهنگسازی و رهبری ارکستر پرداخت و سرانجام یکی دو سال قبل از انقلاب بهمن ۵۷ رهسپار آمریکا شد و در دانشگاه میشیگان به ادامه‌ تحصیل و مطالعه پرداخت.

لوریس در دوره‌ اقامتش در ایران، یک موسیقیدان چندجانبه به‌شمار می‌رفت. برای فیلم و نمایش و اپرا و باله موسیقی می‌نوشت و غالباً خودش هم آن‌ها را در اجرا رهبری می‌کرد.

او نخستین موسیقی‌اش را برای فیلم «جلد مار» کار هژیر داریوش نوشت و سپس موسیقی دیگری برای فیلم «سرزمین ادیان» (به‌کارگردانی منوچهر طیاب) ساخت. او بر روی دو فیلم داستانی «بیتا» از هژیر داریوش و «تجاوز» از حمید مصداقی نیز موسیقی نهاده است.

ویدئو: لوريس چكناواريان: عشق هميشه ماندگار

آفرینش نخستین اپرا برای کودکان نیز با پرویز و پریسا به نام لوریس چکناواریان ثبت شده است. او شاید نخستین آهنگسازی نیز باشد که روی رستم و سهراب کار کرده و اپرای خود را در صحنه‌های جهانی نیز به اجرا درآورده است.

لوریس چکناوارایان در عرصه‌ی باله نیز کار کرده است. افسانه‌ «سیمرغ» از عطار نیشابوری را صحنه‌ای کرده است. «سیمرغ» در سال ۱۳۵۴ در تالار رودکی نخستین اجرای خود را پیدا کرد.

دیگر آثار برجسته‌ لوریس چکناواریان عبارت است از سمفونی شماره‌ یک برای ترومپت و سازهای کوبه‌ای، سمفونی کردو، اوراتوریو (Oratorio) زندگی مسیح، دو کنسرتو برای ویلون و پیانو، سوییت دریاچه‌ وان و بالاخره اوراتوریو آخر زمان.

لوریس در کار رهبری ارکستر نیز فعال بود و تاکنون ارکسترهای سمفونیک یا فیلارمونیک لندن، لیورپول، هلسینکی، ارمنستان و ارکستر اپرای تهران و ارکستر سمفونیک تهران را رهبری کرده است.

برای آشنایی بیشتر با آثار لوریس چکناواریان فایل صوتی زیر را بشنوید:

مجموعه «موسیقی پیشرو در ایران» از محمود خوشنام در رادیو زمانه:

محمد تقی مسعودیه، پایه‌گذار موسیقی اتنوموزیکولوژی در ایران

هربرت فون کارایان: عقاب کوه‌های آلپ

hosseinn — Sun, 17 Feb 2013 12:11:38 +0000

سمفونی زمانه

امیر حسین آهویی

امیر حسین آهویی - هربرت فون کارایان رهبر ارکستر و اپرای اتریش بود. او به مدت ۳۵ سال رهبر ارکستر فیلارمونیک برلین هم بود. اگرچه در زمان حیاتش، دستاورد‌هایش در سرتاسر جهان چندان شناخته شده نبود، ولی امروزه او را به‌عنوان یکی از بهترین رهبرهای ارکستر تاریخ می‌شناسند.

کارایان از سال‌های دهه ۱۹۶۰ تا پایان عمرش همواره یکی از شخصیت‌های مهم موسیقی کلاسیک اروپا به‌شمار می‌آمد. او با فروش ۲۰۰ میلیون نسخه آلبوم موسیقی، موفق‌ترین هنرمند موسیقی کلاسیک است.

در سال‌های دهه ۱۹۵۰کارایان با ارکسترهای بزرگ اروپا کار کرد و ارکستر تازه‌کار «فیلارمونیا ارکسترای لندن» را به یکی از بهترین‌های جهان تبدیل کرد. سال ۱۹۵۵ رهبر مادام‌العمر ارکستر فیلارمونیک برلین شد و چند سالی هم مدیر هنری اپرای وین بود. کارایان تا هشتاد و یک‌سالگی که در اثر سکته‌ قلبی از دنیا رفت بسیار فعال بود و همواره مشغول اجرا، رهبری و ضبط بود.

کارایان همچنین به بودیسم و تناسخ اعتقاد عمیقی داشت. او همیشه می‌گفت که دوست دارد در قالب عقاب دوباره متولد شود و روی کوه‌های آلپ پرواز کند.

تقریباً همه منتقدان موسیقی معتقدند که کارایان استعداد خاصی در بیرون آوردن صداهای زیبا از ارکستر داشت.

برنامه «سمفونی زمانه» ویژه هربرت فون کارایان را می‌توانید از طریق فایل صوتی زیر بشنوید:

●سمفونی زمانه:

دانیل بارنبویم، رهبر ارکستر اسرائیلی – آرژانتینی
موسیقی مینیمال، فیلیپ گلس
«آرنولد شوئنبرگ» و ترس از عدد ۱۳

ویدئو: هربرت فن کارایان، سمفونی نهم بتهوون

فرهاد مشکات و نفی لطافت و ظرافت در موسیقی

hosseinn — Wed, 13 Feb 2013 08:08:25 +0000

موسیقی پیشرو در ایران

محمود خوشنام

محمود خوشنام - در سال‌های دهه ۱۳۴۰ تا ۱۳۵۰ با برآمدن موسیقیدانان پیشرو، نیازهای تازه‌ای هم در موسیقی ملی ایران پدید آمد. از یک‌سو می‌بایست ارکستر سمفونیک تهران ساختار مناسبی برای اجرای آفریده‌های نو پیدا می‌کرد و از سوی دیگر حضور رهبرانی آموزش‌دیده و تحصیلکرده ضروری می‌نمود.

یکی از این رهبران نواندیش فرهاد مشکات بود که خود در زمینه‌ آهنگسازی نیز کار می‌کرد.
فرهاد مشکات سال‌ها ارکستر سمفونیک تهران و ارکستر مجلسی رادیو تلویزیون ملی ایران را رهبری می‌کرد. در دوره سرپرستی او، ارکستر سمفونیک نوسازی شد و تعدادی نوازنده‌ ورزیده از خارج استخدام شدند. این‌کار اگرچه انتقاد خیلی‌ها را برانگیخت ولی کیفیت اجرایی ارکستر را افزایش داد تا آنجا که توانست آثار موسیقی پیشرو و معاصر را نیز در برنامه‌هایش بگنجاند.

●در سال‌های اخیر از مشکات خبری

در دست نیست. گفته می‌شود

در آمریکا زندگی می‌کند

و موسیقی را‌‌ رها کرده است.

برای آشنایی بیشتر با فرهاد مشکات و آثارش و همچنین بررسی دستاوردهای او در موسیقی ملی ایران می‌توانید فایل صونی زیر را بشنوید

فرهاد مشکات در سال ۱۳۱۶ در آلمان به‌‌دنیا آمده، ولی سال‌هایی چند از دوره‌ خردسالی‌اش را در تهران گذرانده است. او در هشت‌‌سالگی برای تحصیل به سوئیس رفت و نخست در کنسرواتوار موسیقی ژنو به فراگیری ویلون‌نوازی پرداخت. در نوزده‌سالگی رهسپار نیویورک شد و تصمیم گرفت اقتصاد بخواند و همزمان به فراگیری‌های موسیقایی خود نیز ادامه دهد.

هنری کاول، موسیقیدان معروف آمریکایی استاد او در قلمرو تئوری «کنتر پوئن» (counterpoint) و «هارمونی» بود و «ریچارد مکس ویل» راهنمای او در فراگرفتن موسیقی الکترونیک. فرهاد مشکات از سال ۱۳۳۹ دست به تجربه در کار آهنگسازی زد و قطعاتی به شیوه‌ی «دود کافونیک» (dodecaphonic) دوازده نتی نوشت و همزمان دوره‌ رهبری ارکستر را نیز، نزد «کارل بامبرگر» گذرانید.

با این فراگیری‌های چند جانبه، او توانست در سال ۱۳۴۱ نخستین کنسرتش را در نیویورک برگزار کند. سپس به شهر رم در ایتالیا رفت و در کنسرواتوار معروف «سانتا چیچیلیا» زیر نظر «فرانکو فِرارا» به مطالعاتش ادامه داد. مشکات، شش سال در ایتالیا ماند و برای چند فیلم مستند موسیقی نوشت و خودش هم آن‌ها را رهبری کرد.

همزمان دوره‌ عالی رهبری ارکستر را در آکادمی شهر «سی‌ینا» به پایان برد. او در سال ۱۳۴۶ موفق شد جایزه‌ اول مسابقه‌ بین‌المللی رهبری را در فلورانس به‌دست آورد. موفقیت دوم او که ربودن جایزه‌ اول مسابقه‌ بین‌المللی «دیمتری متروپولس» بود موفقیت اول او را تکمیل کرد.

فرهاد مشکات در سال ۱۳۴۸ به ایران بازگشت و به رهبری ثابت ارکستر رادیو و تلویزیون ملی ایران برگزیده شد. شرکت در جشن‌های هنر در شیراز توانایی‌های او در رهبری به‌ویژه رهبری موسیقی مدرن را آشکار ساخت.

او در سومین جشن هنر نیز نخستین جایزه را از آن خود کرد و در سال ۱۳۵۰ همراه با همین ارکستر مجلسی در فستیوال معتبر «روآیان» در فرانسه شرکت جست و از سوی ناقدان مورد تحسین قرار گرفت.

فرهاد مشکات از اوایل سال ۱۳۵۱ به رهبری ارکستر سمفونیک تهران برگزیده شد و کوشید در ساختار ارکستر تغییراتی به‌وجود آورد و بر وسعت رپرتوار (repertoire) آن بیفزاید. او جای زیادی را در برنامه‌ریزی‌های خود به موسیقی مدرن جهان و ایران اختصاص می‌داد.

در سال‌های اخیر از مشکات خبری در دست نیست. گفته می‌شود که در آمریکا زندگی می‌کند و موسیقی را‌‌ رها کرده است.

مجموعه «موسیقی پیشرو در ایران» از محمود خوشنام در رادیو زمانه:

محمد تقی مسعودیه، پایه‌گذار موسیقی اتنوموزیکولوژی در ایران

اولیویه مسیان، تصویرگر آواز پرندگان

hosseinn — Sat, 09 Feb 2013 10:06:43 +0000

سمفونی زمانه

امیر حسین آهویی

امیر حسین آهویی- اولیویه مسیان آهنگساز، نوازنده و پرنده‌شناس فرانسوی و یکی از موسیقیدان‌های مطرح قرن بیستم است.

موسیقی مسیان ریتم پیچیده‌ای دارد که از موسیقی یونان و هند باستان الهام گرفته است و بسیاری از آثارش به گفته‌ خودش عرضه‌کننده «نیروی شگفت‌انگیز ایمان» و اعتقادات عمیق کاتولیک است.
او همواره می‌گفت هنگام شنیدن آکورد‌ها، رنگ‌هایی در ذهنش نقش می‌بست. ترکیب این رنگ‌ها در روند آهنگسازی او اهمیت بسیاری داشت.

مسیان در سال ۱۹۰۸ در فرانسه متولد شد. در یازده‌سالگی برای تحصیل به کنسرواتوار پاریس رفت و از سال ۱۹۳۱ به عنوان ارگ‌نواز در کلیسایی در پاریس مشغول به کار شد و تا پایان عمرش به این‌کار ادامه داد. با اشغال فرانسه در سال ۱۹۴۰ اسیر جنگی آلمان شد و در دوران اسارتش اثری به نام «کوارتت پایان زمان» را برای سازهایی که نوازنده‌اش در زندان وجود داشت، نوشت و آن را برای گروه زندانیان و زندانبانان اجرا کردند.

یک سال بعد آزاد و در کنسرواتوار پاریس معلم شد. مسیان شاگردان برجسته‌ای داشت که «پیر بولز» یکی از آن‌هاست. از خصوصیات کارهای مسیان استفاده‌ خلاقانه‌ از رنگ، درک او از رابطه‌ زمان و موسیقی، استفاده از آواز پرندگان و بیان عقاید مذهبی است که موسیقی او را نسبت به اکثر هم‌عصرانش برجسته می‌کند. مسیان در سال ۱۹۹۲ در فرانسه از دنیا رفت.

برنامه رادیویی «سمفونی زمانه» ویژه اولیویه مسیان را از طریق فایل صوتی زیر بشنوید:

●سمفونی زمانه:

دانیل بارنبویم، رهبر ارکستر اسرائیلی – آرژانتینی
موسیقی مینیمال، فیلیپ گلس
«آرنولد شوئنبرگ» و ترس از عدد ۱۳

●ویدئو: Messiaen - Oiseaux Exotiques - Aimard, Boulez

آثار و اندیشه‌های امانوئل ملیک اصلانیان

hosseinn — Tue, 05 Feb 2013 23:26:55 +0000

موسیقی پیشرو در ایران

محمود خوشنام

محمود خوشنام - موسیقی پیشرو در ایران یک صد سال پیشینه دارد. در این مدت به‌ندرت می‌توان با «موسیقی اندیشمندانه» روبرو شد. در قلمرو «موسیقی پیشرو» ایران، شیفتگی به فن و آهنگسازی گاه مجال اندیشیدن را از آهنگسازان سلب کرده و همچنین راه را برای بیان احساس واقعی آنان بسته است.

امانوئل ملیک اصلانیان اما از اندک موسیقیدانان اندیشمند در ایران است. او که نوازنده پیانو و آهنگساز بود، در سال ۱۲۹۴ خورشیدی در تبریز متولد شد. در سال‌های نوجوانی به شهر هامبورگ در آلمان رفت و در کنسرواتوار این شهر به تحصیل موسیقی پرداخت.

اصلانیان پس از دریافت دیپلم پیانو رهسپار برلین شد و در مدرسه عالی موسیقی این شهر شیوه‌‌های علمی آهنگسازی و رهبری ارکستر را فراگرفت. در آن زمان پاول هیندمیت (Paul Hindemith) که از موسیقیدانان برجسته و نوآور آلمان است، در مدرسه عالی موسیقی برلین تدریس می‌کرد.

امانوئل از آموزه‌های هیندمیت بهره‌های بسیار برد و به پایان رساندن تحصیلاتش در برلین به ایران بازگشت.

امانوئل ملیک اصلانیان پس از بازگشت به ایران چند سال پیرامون موسیقی ایران مطالعه کرد، به مقام استادی در هنرستان عالی موسیقی رسید و هم‌زمان دست به آفرینش موسیقی زد.

نخستین آفریده‌های ملیک اصلانیان که برای پیانو ساخته شده، کوششی‌ست برای آفریدن ساختاری که هم به ضوابط بین‌المللی وفادار باشد و هم اینکه‌ با ویژگی‌های موسیقی ملی ایران سازگار باشد.

●ویدئو: پروانه، ساخته

امانوئل ملیک اصلانیان

قطعاتی در چهارگاه و دشتی حاصل این کوشش است. این قطعات از همان آغاز ملیک اصلانیان را به‌عنوان موسیقیدانی اندیشمند به جامعه هنری ایران شناساند.

اصلانیان سپس به آفریدن آثاری در زمینه موسیقی صحنه‌ای روی آورد. هر چند سال یک بار با دقت و مراقبت تمام اثری را به پایان رساند و منتظر ماند که تأثیر اجرای آن اثر در تالار رودکی را ببیند و ارزیابی کند و آنچه را که به تجربه دریافته، در ساخته‌های بعدی‌اش به‌کار گیرد.

«گلبانگ» برای ارکستر و گروه آواز جمعی، «پروانه»، باله «افسانه آفرینش»، و اوراتوریوی «سپیده» از آثار برجسته اصلانیان است. این آثار در سال‌های پیش از انقلاب در تالار رودکی اجرا شده است.

اوراتوریوی «سپیده» که بر اساس متنی از من ساخته شده، فراز و نشیب‌های تاریخ ایران را بررسی می‌کند و جدال دائمی تاریکی و روشنایی را به ذهن می‌آورد.

شناخته‌شده‌ترین اثر اصلانیان اما بی‌تردید «افسانه آفرینش» بر اساس باورهای میترائیسم است. او با میترائیسم به‌خوبی آشنا بود و بر آن بود که با آموزه‌های میترائیسم می‌توان به بسیاری از پرسش‌ها در هستی پاسخ داد.

برای آشنایی با اندیشه‌های امانوئل ملیک اصلانیان فایل صوتی زیر را بشنوید:

مجموعه «موسیقی پیشرو در ایران» از محمود خوشنام در رادیو زمانه:

محمد تقی مسعودیه، پایه‌گذار موسیقی اتنوموزیکولوژی در ایران