عمر موسی

اخوان المسلمین و نجات انقلاب مصری‌ها

Sat, 26 May 2012 10:57:30 +0000

فرهمند علیپور - نتایج مرحله اول انتخابات ریاست جمهوری مصر با پیشتازی اخوان المسلمین به پایان رسید. گرچه نتایج رسمی این دور از انتخابات سه روز دیگر، یعنی ۲۹ ماه می‌اعلام خواهد شد، اما انتظار نمی‌رود تغییری در جایگاه نامزد‌ها پدید آید.

در مرحله اول انتخابات ریاست جمهوری مصر که طی دو روز متوالی در چهارم و پنجم خرداد برگزار شد، محمد مرسی نامزد حزب آزادی و عدالت (اخوان المسلمین) با کسب ۲۵ درصد از آرا نفر اول این رقابت‌ها شد و همراه با احمد شفیق آخرین نخست وزیر حسنی مبارک که ۲۴ درصد از آرا را به خود اختصاص داد به دور دوم انتخابات راه یافتند، انتخاباتی که تا چند هفته آینده برگزار خواهد شد و اولین رئیس جمهور دوران پس از حسنی مبارک مشخص خواهد شد.

انقلاب در خطر

گرچه پیروزی اخوانی‌ها از قبل پیش‌بینی می‌شد اما چنین نتیجه‌ای را کمتر کسی انتظار می‌کشید. تا پیش از آن که مردم مصر در صف‌های انتخابتی حضور یابند و آرای آن‌ها شمرده شود، گمانه‌ها از رقابت میان عبدالمنعم ابوفتوح و عمر موسی خبر می‌داد.

مهم‌ترین مناظره انتخاباتی هم که تلویزیون‌های مصری آن را پخش کردند، مناظره میان ابوفتوح و عمر موسی بود، کسانی که بیشترین شانس را برای پیروزی داشتند. در آن مناظره تاریخی و هم در تمام این روزهای گذشته عمرموسی به نماد رژیم سابق و ابوفتوح، از رهبران پیشین اخوان المسلمین و کاندیدای مستقل در این رقابت‌ها به نماد تحول‌خواهی تبدیل شده بودند.

با اعلام شمارش اکثریت آرای مصری‌ها اما مشخص شد که نامزد اصلی اخوان المسلمین، محمد مرسی و احمد شفیق آخرین نخست وزیر حکومت حسنی مبارک بیشترین آرا را به خود اختصاص داده‌اند. نکته جالب توجه این است که سیاست‌ها و برنامه‌های احمد شفیق هماهنگی بسیار زیادی با مصر دوران مبارک دارد.

به بیانی دیگر پیروزی احمد شفیق به منزله ادامه‌‌ همان راه و روشی است که سال گذشته مصری‌ها علیه آن قیام کرده بودند. از این رو گروه‌های مخالف به خصوص اخوانی‌ها که اکنون بیشترین شانس پیروزی را دارند اما با رقیبی قدر مواجه شده‌اند، اعلام کرده‌اند که انقلاب در خطر است.

دیروز در میدان التحریر تجمعی علیه شفیق برگزار شد و احتمالا اعتراضات انقلابیون تا دور بعدی انتخابات یعنی ۲۷ و ۲۸ خرداد همچنان ادامه خواهد داشت.

اخوان المسلمین مصر گرچه روز گذشته خود را برنده انتخابات اعلام کرد اما به نظر می‌رسد با توجه به رای بالای رقیب تلاش‌های خود را از هم‌اکنون برای بالا بردن شانس پیروزی نهایی آغاز کرده است و از این جهت اعلام کرده که آماده است تا دولتی ائتلافی با کاندیداهای بازمانده از مرحله دوم تشکیل دهد. کاندیداهایی که احتمالا منظور اخوان المسلمین هستند، حمدین صباحی یکی دیگر از شگفتی‌سازهای انتخابات است که توانست بیست درصد آرا را از آن خود کند و دیگری نیز می‌تواند عبدالمنعم ابوفتوح باشد که خود تا همین سال گذشته از رهبران برجسته اخوان المسلمین بوده است. بی‌شک محور این اتحاد انگیزه‌ای جز نجات انقلاب نخواهد بود.

در سراسر شمال آفریقا

پیروزی اخیر اخوان المسلمین در مصر ادامه موفقیت این جنبش در کسب کرسی‌های پارلمان مصر بود. اخوانی‌ها موفق شدند در آن انتخابات نیز ۴۰ درصد کرسی‌های پارلمان را از آن خود کنند. این عدد زمانی چشم‌گیر‌تر می‌شود که بر طبق قانون انتخاباتی مصر، احزاب تنها می‌توانستند برای کسب ۷۰ درصد کرسی‌های پارلمان رقابت کنند.

اکنون بسیاری‌ انتظار پیروزی نامزد اخوان المسلمین در مرحله دوم انتخابات ریاست جمهوری مصر را می‌کشند، گرچه بنا بر خبرهایی که از مصر منتشر می‌شود اخوانی‌هایی که در پارلمان هستند تمایل دارند تا نهاد پارلمان را در برابر رئیس جمهور و شورای نظامی حاکم بر مصر قدرتمند و موثر‌تر کنند. با این شیوه اخوان المسلمین حتی اگر نتواند پست ریاست جمهوری مصر را کسب کند احتملا بتواند بخش عمده‌ای از قدرت اجرایی را نیز به دست پارلمان و در واقع به دست خود - اخوانی‌ها – بگذارد.

پیروزی احمد شفیق به منزله ادامه‌‌ همان راه و روشی است که سال گذشته مصری‌ها علیه آن قیام کرده بودند. از این رو گروه‌های مخالف به خصوص اخوانی‌ها اعلام کرده‌اند انقلاب در خطر است

اخوانی‌ها نه تنها در مصر که پیش از این در تونس و مراکش نیز قدرت را در اختیار خود گرفته بودند. در تونس، زادگاه خیزش عربی، جنبش اسلام‌گرای «نهضت» به رهبری شیخ راشد غنوشی در انتخاباتی سراسری قدرت را در دست گرفت و دولت و پارلمانی اخوانی بر روی کار آمد. در مراکش گرچه انقلاب رخ نداد، اما محمد ششم، شاه جوان این کشور تلاش کرد تا با انجام اصلاحاتی دل مخالفین را نسبت به ادامه سلطنت خود نرم کند. این‌گونه بود که در ازای ثبات تاج و تختش بخشی از قدرت خود را به نخست وزیر تنفیض کرد و نخست وزیر را بر اساس قانون جدید از میان حزبی که بیشترین کرسی‌های پارلمان را از آن خود کرده است انتخاب و مامور تشکیل دولت کرد.

در مراکش حزب «توسعه و عدالت» که یک حزب اخوان المسلمینی است بیشترین کرسی‌ها را از آن خود کرد و بدین ترتیب بنکیران نخست وزیر مراکش شد، اسلام‌گرایی میانه‌رو همچون راشد الغنوشی و نسل تازه اخوانی‌ها در منطقه.

در لیبی که چند ماه پیش انقلابیون با دخالت نظامی خارجی توانستند معمر قذافی را از اریکه قدرت به زیر بکشند نیز همزمان با برگزاری انتخابات ریاست جمهوری مصر، حزب «عدالت و سازندگی» از سوی نیروهای اخوان المسلمین لیبیایی پایه‌گذاری شد.

انتظار می‌رود که در لیبی نیز همچون تونس، مراکش و مصر برنده انتخابات باز هم اسلامگ‌رایان باشند. در این میان تنها کشور الجزایر می‌ماند، کشوری که گرچه با آغاز بهار عربی شاهد تجمعات اعتراضی بود اما توانست خود را از تاثیرات این بهار محفوظ بدارد و در انتخابات پارلمانی که چندی پیش در این کشور انجام شد حزب حاکم بازهم قدرت خود را تثبیت کرد تا الجزایر جزیره‌ای جدا افتاده از بهار عربی باشد.

خاورمیانه تازه

اکنون در بخش عمده از جهان اسلام به جای رهبران سکولار و غرب‌گرا، نیروهای اسلام‌گرایی آمده‌اند که جملگی محصول فضای نیم‌بند دمکراسی بهارعربی هستند. دولت‌هایی که همچون اسلاف خود غرب‌گرا نیستند اما برخلاف آن‌ها از طریق ارزش‌های غربی یعنی صندوق رای به قدرت رسیده‌اند.

برای بسیاری این نگرانی به وجود امده بود که آن‌چه سال ۱۳۵۷ در ایران رخ داده بود اینک در حال تکرار شدن در شمال آفریقا و جهان عرب است، در حالی که شواهد نشان از تفاوت‌های عمده‌ای می‌دهد. رهبران اسلام‌گرایی که اکنون قدرت را به دست گرفته‌اند، اغلب میانه‌رو هستند و شاید اگر الگویی نزدیک‌تر بخواهیم از آن‌ها مثال بیاوریم ترکیه است و نه ایران، جایی که گروهی دیگر از اخوان المسلمینی‌ها حزب «عدالت و توسعه» را تشکیل داده‌اند و اکنون ۹ سالی است که دولت و پارلمان را در دست خود دارند.

چهره خاورمیانه می‌رود تا شکل و فرم تازه‌ای به خود بگیرد و مناسبات تازه‌ای رقم بخورد. بسیاری از روابط و پایه‌های تحلیل در منطقه دگرگون شده است و تنها کسانی در خاورمیانه برنده خواهند بود که بتوانند واقعیت‌های تازه خاورمیانه را درک کنند.

ایران و اسرائیل در انتخابات ریاست جمهوری مصر

Tue, 22 May 2012 13:56:15 +0000

فرهمند علیپور

فرهمند علیپور- این روز‌ها هزاران بیلبورد بزرگ تبلیغاتی چهره قاهره و دیگر شهرهای بزرگ مصر را تغییر داده‌اند. بر روی این تابلوهای تبلیغاتی می‌توان تصویر ۱۳ نامزد ریاست جمهوری مصر را دید که هر کدام برای جذب آرای ۵۰ میلیون واجد شرایط شرکت در انتخابات روزهای سوم و چهارم خرداد تلاش می‌کنند.

به جز مردم مصر و جهان عرب که در انتظار این رویداد تاریخی و تحقق یکی از اصلی‌ترین نشانه‌های به بار نشستن بهارعربی و دوران پسا حسنی مبارک هستند، کشورهای خارجی نیز با نگرانی و حساسیتی خاص این رویداد مهم را دنبال می‌کنند.

در این میان ایران و اسرائیل دو کشور متخاصم منطقه خاورمیانه با حساسیت بیشتری منتظر مشخص شدن پایان این رقابت بزرگ در کشوری هستند که نقشی کلیدی در خاورمیانه دارد و به عنوان رهبر جهان عرب از آن یاد می‌شود.

دوران سی ساله حکومت حسنی مبارک فرصتی بزرگ برای تل‌آویو فراهم آورد. اسرائیل نه تنها از بابت مرزهای مشترکش با بزرگ‌ترین دشمن عربش آسوده خاطر شد که در سایه همین آسودگی خاطر، در سال ۱۹۸۲ به اشغال لبنان پرداخت، عملیات‌های جسورانه و موفقیت آمیزی در عراق و سوریه داشت و توانست تا جایی که امکان داشت از فلسطینی‌ها زمان بخرد و زمین‌های بیشتری را ضمیمه خاک خود کند. دوستی حسنی مبارک با اسرائیل تا آنجایی پیش رفت که دو کشور، چون دو لبه یک قیچی، محاصره‌ای مرگ‌بار بر نوار غزه اعمال کردند.

ایران اگرچه به خاطر نزدیکی قاهره با تل آویو و همچنین مواضع دو طرف نسبت به یکدیگر در بهار ۵۸ روابط خود را با مصر قطع کرده بود و از ترور محمد انور سادات رئیس جمهور اسبق مصر و امضا کننده «پیمان کمپ دیوید» استقبال کرد و نام یکی از خیابان‌های تهران را هم به نام «خالد اسلامبولی»، ضارب سادات اختصاص داد، اما در دوران محمد خاتمی و همچنین محمود احمدی‌نژاد تلاش‌های ناموفق زیادی برای برقراری رابطه با مصر صورت گرفت. حتی محمود احمدی‌نژاد از آمادگی ایران برای بازگشایی سفارتش در مصر در کمتر از ۲۴ ساعت خبر داد. اما مصر حسنی مبارک چندان علاقه‌ای به آب شدن یخ‌های روابط دو کشور نداشت، موضوعی که به نظر برخی از دیپلمات‌های ایرانی ناشی از فشار کشورهای قدرتمند خارجی بود.

این گزارش مروری است بر نگاه چهار تن از نامزدهای اصلی ریاست جمهوری مصر نسبت به رابطه با ایران و اسرائیل.

عمر موسی: متولد ۱۹۳۶ که به مدت ۱۰ سال از سال ۱۹۹۱ تا سال ۲۰۰۱ در دولت حسنی مبارک وزیر خارجه مصر بود. از سال ۲۰۰۱ نیز موسی برای ۱۰ سال بر کرسی دبیرکلی اتحادیه عرب تکیه زد. موسی مسن‌ترین کاندیدای حاضر در این رقابت هاست.

ایران و اسرائیل دو کشور متخاصم منطقه خاورمیانه با حساسیت بیشتری منتظر مشخص شدن پایان این رقابت بزرگ در کشوری هستند که نقشی کلیدی در خاورمیانه دارد و به عنوان رهبر جهان عرب از آن یاد می‌شود

ایران: عمر موسی در مناظره تلویزیونی اخیری که با ابوفتوح داشت به مواردی از جمله دخالت‌ها و نفوذ ایران در منطقه و جهان عرب اشاره کرد. به نظر می‌رسد که گرچه با بر روی کار آمدن موسی می‌توان انتظار گشایش روابط دیپلماتیک در سطح عالی با ایران را انتظار داشت اما احتمالا این روابط تحت تاثیر مواردی چون روابط سرد ایران با کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس قرار خواهد گرفت. به بیانی دیگر در دولت عمر موسی احتمالا شاهد این خواهیم بود که یکبار دیگر مصر – همچون در دوران مبارک – به تکیه گاهی برای کشورهای عربی رقیب ایران تبدیل خواهد شد با این تفاوت که مصر عمر موسی بر خلاف حسنی مبارک روابطی متعادل‌تر و منطقی‌تر با ایران برقرار خواهد کرد.

اسرائیل: عمر موسی از اولین روزهای سقوط حسنی مبارک بار‌ها مواضعی روشن در خصوص پیمان صلح مصر – اسرئیل اتخاذ کرد و از لزوم بازنگری در این پیمان خبر داد. موسی همچنین بار‌ها قدس (بیت المقدس) را شهری عربی و پایتخت فلسطینیان خوانده است. به نظر می‌رسد که قدرت گرفتن موسی منجر به اتحاد بیشتر کشورهای عربی برای حمایت‌های دیپلماتیک از فلسطینیان برای برپایی کشورشان و احتمال تحرکی بیشتر در گفت‌وگوهای صلح اسرائیل – فلسطین خواهد شد. گرچه به طور یقین روابط دولت احتمالی عمر موسی با اسرائیل نمی‌تواند به گرمی دوران حسنی مبارک باشد اما احتمال خصومتی جدی در مناسبات دو کشور نیز بعید به نظر می‌رسد.

عبدالمنعم ابوفتوح: متولد ۱۹۵۱ است. پزشک اسلام‌گرا و یکی از اقبال‌های اصلی ریاست جمهوری مصر که تا همین یک سال پیش از رهبران اخوان المسلمین بود. او خود را فردی می‌داند که می‌تواند طیف‌های مذهبی و لیبرال را پشت سر خود جمع کند.

اسرائیل: ابوفتوح در مناظره اخیر تلویزیونی خود با عمر موسی، صراحتا اسرائیل را «دشمن» مصر خواند و از بازنگری جدی پیمان کمپ دیوید سخن به میان آورد. ابوفتوح پرداختن به مسئله فلسطین را از اصلی‌ترین محورهای سیاست خارجی خود می‌داند و این موضوع را در ارتباط مستقیم با امنیت ملی کشورش می‌داند. ابوفتوح همچنین بر پایان بخشیدن به حصر غزه نیز تاکید بسیار زیادی دارد. به نظر می‌رسد که با اتخاذ چنین مواضعی، اسرائیل در خاورمیانه با انزوای بیشتری قرار بگیرد. هم‌اکنون روابط اسرائیل و ترکیه بسیار سرد است. روی کار آمدن ابوفتوح خبری خوب برای هر دو گروه اصلی فلسطینی حماس و فتح خواهد بود و دوران مناسبات گرم و باثبات قاهره – تل‌آویو به سرانجام خواهد رسید.

ایران: به‌‌ همان میزان که خبر روی کار آمدن ابوفتوح برای اسرائیل می‌تواند ناگوار باشد پیروزی وی می‌تواند خبری خوشایند برای تهران باشد. به نظر نمی‌رسد که ابوفتوح به اندازه عمر موسی به مواردی چون اختلاف بر سر جزایر یا نفوذ ایران در عراق و لبنان، واکنش‌هایی منفی داشته باشد. ابوفتوح و همچنین محمد مرسی، اسلام‌گرایانی هستند که می‌توانند قطبی تازه از اسلام‌گرایان سنی را در برابر سلفی‌ها - عربستان و کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس – ایجاد کنند، امری که به خاطر کشمکش‌ها و جنگ سرد ایران و کشورهای سلفی، بازهم به سود تهران خواهد بود. احتمالا در صورت ریاست جمهوری ابوفتوح و یا محمد مرسی، روابط تهران و قاهره به طور چشمگیری بهبود و ارتقا یابد.

در میان چهار کاندیدایی که بخت اصلی پیروزی در انتخابات ریاست جمهوری چند روز آینده مصر را دارند احمد شفیق بد‌ترین گزینه و ابوفتوح و محمد مرسی بهترین گزینه‌ها برای ایران خواهند بود

محمد مرسی: متولد ۱۹۵۱ است فارغ‌التحصیل از دانشگاه کالیفرنیای جنوبی آمریکا در سال ۱۹۸۲ و دبیرکل و رئیس فراکسیون اخوان المسلمین در پارلمان مصر از سال ۱۹۸۵ تا سال ۲۰۱۲ است. محمد مرسی گرچه همچون ابوفتوح از چهره‌های شناخه شده اخوانی است، اما جریان سیاسی‌تر اخوان المسلمین به محمد مرسی نزدیک‌تر است.

ایران: محمد مرسی در رابطه با ایران نگاهی نزدیک به ابوفتوح دارد و همواره از گشایش روبط میان تهران – قاهره استقبال کرده است. به نظر می‌رسد که ابوفتوح و محمد مرسی مطلوب‌ترین نامزدهای ریاست جمهوری برای ایران باشند.

اسرائیل: محمد مرسی معتقد است که مسئله فلسطین یک موضوع محوری برای رئیس جمهور آینده مصر خواهد بود و تاکید کرده است که هرگز به اسرائیل نخواهد رفت و مخالف دعوت از مقامات اسرائیلی در مصر خواهد بود. او گفته است که پیمان کمپ دیوید را لغو نخواهد کرد اما به اسرئیل بیش از این اجازه نقض این پیمان را نخواهد داد و مواردی از این پیمان را اصلاح خواهد کرد. وی همچنین از مدافعان پایان حصر غزه است.

احمد شفیق: متولد ۱۹۴۶ و دارای دکترای فلسفه. آخرین نخست وزیر حسنی مبارک و یکی از اصلی‌ترین چهره‌هایی است که انقلابیون با او مخالفت می‌کنند.

ایران: در میان چهار کاندیدایی که بخت اصلی پیروزی در انتخابات ریاست جمهوری چند روز آینده مصر را دارند احمد شفیق بد‌ترین گزینه برای ایران خواهد بود و با پیروزی احمد شفیق احتمال تحول چشمگیری در روبط تهران – قاهره نمی‌رود. احتمالا سیاست خارجی احمد شفیق به سیاست خارجی دوران مبارک وفادار بماند گرچه نمی‌توان نقش مسلط اخوان المسلمین را بر کمیسیون سیاست خارجی مجلس و تاثیر آن‌ها را نادیده گرفت. رسانه‌های جمهوری اسلامی همچون العالم نیز شفیق را متهم به دریافت میلیون‌ها دلار کمک مالی از سوی عربستان سعودی کرده‌اند، موضوعی که خود نشان از نگرانی تهران از روی کار آمدن احمد شفیق دارد.

اسرائیل: شفیق پایبندی به پیمان کمپ دیوید را برای مصر الزام‌آور می‌داند و معتقد است کسانی که سخن از انجام اصلاحاتی در این پیمان می‌زنند از روابط بین‌الملل بی‌خبر هستند. وی آینده روابط مصر و اسرائیل را بر اساس احترام متقابل می‌داند و معتقد است که باید از فلسطینی‌ها در مذاکرات حمایت کرد.

مناظره تاریخی مصر؛ رویارویی اسلام‌گرایی و سکولاریسم

Sun, 13 May 2012 08:55:10 +0000

فرهمند علیپور

فرهمند علیپور– میلیون‌ها مصری تا اولین ساعات بامداد روز جمعه چشم به تلویزیون‌های خود دوختند تا برای اولین بار در جهان عرب، شاهد مناظره انتخاباتی بین دو نامزد ریاست جمهوری باشند.

مصری‌ها اما در این رویداد تنها نبودند، از سواحل یمن تا کرانه‌های مراکش، عرب‌ها در خانه‌های خود و یا در کافه‌ها و دیگر اماکن عمومی، شب زنده‌داری کردند و با اشتیاق به نظاره یکی از اولین ثمره‌های بهار عربی نشستند.

مناظره میان عمر موسی، دیپلمات پر آوازه جهان عرب بود که ده سالی دبیرکلی اتحادیه عرب و سال‌ها سکانداری دستگاه وزارت امور خارجه مصر را در کارنامه خود دارد و ابومنعم ابوفتوح، مرد میانه‌رویی که این روز‌ها در صدر نظرسنجی مصری‌هاست و تا همین سال پیش عضوی بود از رهبران «اخوان المسلمین»، جنبشی که تا دو سال پیش مورد غضب و انزوای حکومت حسنی مبارک بود، اما این روز‌ها به لطف بهار عربی، غوغایی در مصر به پا کرده و هر جا صف انتخاباتی برگزار شده، گوی پیروزی را از آن خود کرده است.

پیش از شروع مناظره دو مجری تلویزیون از شبکه‌های خصوصی «دریم تی وی» و «او ان تی وی» که برگزارکنندگان این رویداد بودند به همراه دو میهمان دیگر در خصوص قوانین این مناظره و تفاوت مناظره‌های انتخاباتی ریاست جمهوری در آمریکا و فرانسه صحبت کردند.

مناظره به دو بخش تقسیم شده بود. در قسمت اول هر کدام از نامزد‌ها باید به ۱۲ پرسش مجری – مونا الشازلی– پاسخ می‌گفتند. پرسش‌هایی در خصوص اقتصاد، مالیات، قانون اساسی، تامین مالی کمپین‌های انتخاباتی و پرسش‌هایی از این دست. در بخش دوم اما دو نامزد می‌توانستند از یکدیگر پرسش‌هایی را که دارند بپرسند. مناظره‌ای داغ که چهار ساعت به طول انجامید و بخش عمده‌ای از آن را مذهب و رژیم سابق مصر به خود اختصاص داد.

ابوفتوح در این مناظره، عمر موسی را به خاطر سوابق همکاری‌اش با رژیم ساقط شده حسنی مبارک مورد سرزنش پیاپی قرار می‌داد و او را به دلیل آن که انتقادی به رژیم سابق نکرده بود مورد حمله قرار می‌داد. در عوض، عمر موسی نیز ابوفتوح را به خاطر سوابق گذشته‌اش و عضویت در گروه‌های اسلام‌گرا و اخوان المسلمین مورد انتقاد قرار می‌داد.

هر نامزد دو دقیقه وقت داشتند تا به مجموع پرسش‌ها که ۲۴ پرسش بود پاسخ دهند، پاسخ‌هایی که ‌گاه با کلمات و حملات آتشینی همراه بود و تنور مناظره را داغ‌تر می‌کرد.

پاسخ‌های روشن در برابر کلی گویی

اولین پرسش را عمر موسی، دیپلمات سر‌شناس جهان عرب از رقیب مطرح کرد: شما در تحصن میدان عباسی شرکت کردید اما سپس این اعتراض را نوعی هرج و مرج قلمداد کردید، آیا شما دچار تناقض گویی نشده‌اید؟

ابوفتوح خطاب به مردم مصر گفت که اجازه نخواهیم داد تا مقامات ارشد رژیم فاسد گذشته دوباره مصدر امور را در اختیار بگیرند. ما به کسانی نیاز داریم که همراه این انقلاب و اهداف آن بوده‌اند

ابوفتوح نیز در مقام پاسخ گفت: من در این موضع هیچ تناقضی نمی‌بینم. در راهپیمایی برای همبستگی با ده تن مصری شرکت کرده بودم که جان خود را از دست داده بودند، آن هم به این دلیل که شورای نظامی حاکم نتوانسته بود از جان آن‌ها دفاع کند.

سپس نوبت به ابوفتوح رسید تا پرسش خود را از عمر موسی مطرح کند، پرسشی که موسی را در موقعیتی ضعیف قرار داد: می‌خواهم از آقای عمر موسی به عنوان عضوی از رژیم سابق، رژیمی که مردم در برابر آن ایستادند و آن را ساقط کردند، این پرسش را مطرح کنم که آیا ایشان می‌توند گزینه و راه حلی برای مشکلات باشد؟

موسی نیز در پاسخ گفت: رژیم سابق و دولتمردانش در ۱۱ فوریه ساقط شدند، من نیز عضوی از دولتمردان مبارک نبودم. اما شما آقای ابوفتوح؛ شما هنوز عضوی از اخوان المسلمین هستید، اعتراضات شما به رژیم سابق، نه به خاطر منافع مصر که به خاطر منافع اخوان المسلمین است.

اما زمانی که پرسش‌ها به قانون اساسی تازه، بهداشت و درمان، بازنشستگی و سیاست‌های اقتصادی رسید، کاندیدای اسلام‌گرا بهتر از رقیب دیپلمات سابق ظاهر شد و پاسخ‌های مشخص‌تر و با استناد به آمار‌ها و ارقام ارائه داد. اما در عوض موسی به کلی گویی‌ها بسنده کرد و حتی بعضا پرسش‌ها را با پرسشی تازه پاسخ داد.

اسلام‌گرایی در برابر سکولاریسم

در یکی از سئوالات عمر موسی از ابوفتوح پرسید: در یکی از مصاحبه‌های تلویزیونی خود گفته بودید که یک مسلمان می‌تواند تغییر آئین دهد مثلا می‌تواند مسیحی شود. آیا همچنان بر موضع خود هستید؟

ابوفتوح نیز در پاسخ بر اهمیت آزادی اعتقادات، و اعتقاد به اسلام میانه‌رو تاکید کرد و گفت: خداوند به انسان‌ها حق انتخاب داده است و اساسا به همین خاطر است که به مرتدان فرصت توبه داده شده است. به هر صورت من به اسلام میانه‌رو اعتقاد دارم ولی ظاهرا شما بیش از حد سکولار هستید.

موسی برای دو مرتبه از ابوفتوح پرسید که می‌خواهم بدانم که منظور شما از اصول شریعت چیست؟ می‌دانیم که شما از سوی گروه‌های تندرو اسلام‌گرا حمایت می‌شوید. در عالم سیاست هم چیزی پایدار نیست. می‌خواهم همین جا بگویید منظور و مقصودتان از اصول شریعت چیست.

"ایران یک کشور عربی است"

یکی از نکات قابل توجه این مناظره جایی بود که مناظره‌کنندگان در خصوص نحوه تعامل با ایران و اسرائیل پاسخ می‌دادند و عمر موسی، ایران را یک کشور عربی توصیف کرد.

ابوفتوح به وضوح اسرائیل را دشمن مصر معرفی کرد، کشوری که دارای ۲۰۰ بمب هسته‌ای است، سرزمین‌های چند کشور را اشغال کرده، به قطعنامه‌ها و تصمیمات سازمان ملل اعتنایی نمی‌کند و نسبت به اماکن مقدس مسلمانان بی‌حرمتی نشان می‌دهد.

عمر موسی: ابوفتوح می‌گوید که یک سیاستمدار بوده و من یک بروکراتیک بودم. اگر سیاستمدار بودن ارزش است که من وزیر امورخارجه بودم، یعنی در بالا‌ترین رتبه‌های شغلی سیاست

او گفت: اکثریت مصری‌ها اسرائیل را دشمن خود می‌دانند. پیمان کمپ دیوید باید مورد ارزیابی مجدد قرار گیرد و بخش‌هایی که علیه منافع کشور ماست باید برداشته شود و تنها بخش‌هایی پا برجا بماند که حافظ منافع ما باشد.

در مورد رابطه با ایران نیز ابوفتوح گفت که بررسی این موضوع بر اساس استقلال ماست. من مخالف برقراری رابطه با ایران نیستم اما ایران نباید سعی در گسترش مذهب تشیع در مصر کند همان گونه که معتقدم ما نیز نباید سعی در گسترش پیروان سنی کنیم.

عمر موسی نیز در این بخش از مناظره گفت: من مخالف حمله‌ علیه ایران هستم. ایران یک کشور عربی! است و معتقد به ادامه مذاکرات و گفت‌وگو‌ها هستم.

آن گونه که روزنامه «الاهرام» نوشته است؛ موسی که ۷۵ سال دارد در این بخش از مناظره، اندکی برانگیخته بود، به وضوح نا‌آرام و خسته می‌نمود و گاهی تهدید می‌کرد و گاهی در حالت تدافعی بود. اما در برابر ابوفتوح ۶۰ ساله، آرام می‌نمود و با تسلط مناظره را ادامه می‌داد و اغلب از سال‌های مبارزه خود با رژیم حسنی مبارک و دوران طولانی زندان خود صحبت به میان می‌آورد و تلاش آشکاری برای جلب همدردی مخاطبان به خرج می‌داد.

عمر موسی از کتابی سخن آورد که ابوفتوح نوشته و در آن از ضرورت استفاده از خشونت سخن به میان آمده بود. در برابر ابوفتوح این اتهام را رد کرد و گفت چنین کتابی به من تعلق ندارد و این نقل قول شما هم به نقل برخی از جوانان است که طرفدار خشونت بودند. اما من در برابر خشونت ایستادم. تاریخ فعالیت گروه‌های اسلام‌گرا نشان می‌دهد که به جز معدودی از آن‌ها بقیه صلح‌طلب بوده‌اند. من یک سیاستمدار بودم و هرگز نیز بخشی از رژیم مبارک نبودم.

موسی: ابوفتوح می‌گوید که یک سیاستمدار بوده و من یک بروکراتیک بودم. اگر سیاستمدار بودن ارزش است که من وزیر امورخارجه بودم، یعنی در بالا‌ترین رتبه‌های شغلی سیاست.

در پایان نیز به هر کدام از کاندیدا‌ها دو دقیقه وقت داده شد تا جمع‌بندی از سخنان و مناظره داشته باشند.

عمرموسی از تناقضات گفتاری و کرداری رقیب سخن به میان آورد. آن‌چه در کتاب نوشته‌اند و آن‌چه اکنون در مناظره می‌گویند و تاکید کرد که آینده مصر نباید قربانی این تناقضات شود. او گفت: تناقض‌های فکری ابوفتوح ناامید کننده است و ضرورت دارد که امروز به مردم مصر هشدار داده شود.

ابوفتوح نیز خطاب به مردم مصر گفت که اجازه نخواهیم داد تا مقامات ارشد رژیم فاسد گذشته دوباره مصدر امور را در اختیار بگیرند. ما به کسانی نیاز داریم که همراه این انقلاب و اهداف آن بوده‌اند. کسی که بتواند به مردم خدمت کند و کشور را بازسازی کند، چهره جمهوری جدید مصر را بسازد و به کمک کشاورزان و کارگران بیاید. کسی که به سنت‌های مصر، ارزش‌ها و استقلال مصر، احترام بگذارد و خدمات آموزشی و بهداشتی را گسترش بخشد. امروز باید برای ساختن یک مصر قوی لیبرال‌ها و مذهبی‌ها متحد شوند و من کسی هستم که می‌توانم همه مصری‌ها را متحد کنم.

مناظره طولانی و نفس‌گیر کاندیداهای انتخاباتی مصر گرچه در این نقطه به پایان رسید اما هیجانی وصف ناشدنی به رسانه‌های عربی به خصوص مصری سرازیر کرد و شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌ها را همچنان درگیر خود کرده است.

انتخابات ریاست جمهوری مصر روزهای ۲۳ و ۲۴ ماه می‌برگزار خواهد شد تا نام اولین رئیس جمهوری که از صندوق‌های رای مصری‌ها روانه کاخ ریاست جمهوری می‌شود مشخص شود. گرچه بسیاری‌ها در مصر از هم‌اکنون ابوفتوح را رئیس جمهور آینده مصر می‌دانند. اما پیش‌بینی عالم سیاسی از پیش‌بینی وضع هوای فروردین نیز دشوار‌تر است.