زاگرس

همایش ملی محیط زیست زاگرس

arezoo — Fri, 23 Nov 2012 06:12:16 +0000

بیژن روحانی

بیژن روحانی - مشکلات محیط زیستی منطقه زاگرس در ایران، در یک همایش ملی مورد بررسی کارشناسانی از سازمان حفاظت محیط زیست و تعدادی از دانشگاه‌های کشور قرار گرفت. این همایش سراسری که در تاریخ ۲۵ آبان ماه و در خرم‌آباد برگزار شد از زوایای مختلف به مسائلی پرداخت که امروز گریبان‌گیر حفاظت پایدار از محیط زیست کم نظیر زاگرس در غرب ایران است.

محورهای اصلی این همایش شامل «ابعاد حقوقی حفاظت» و همچنین «محیط زیست» بود و در هرکدام از این محورها موضوعات مختلفی به بحث گذاشته شد. تنوع زیستی زاگرس و مخاطرات و راهکارهای پیش روی آن، مدیریت زباله و نخاله در زاگرس، بررسی خطوط انتقال نیرو و تاثیر آلودگی نفتی بر محیط زیست زاگرس، صنایع آلاینده و فاضلاب، ضرورت حفاظت از گونه‌‌های آندمیک زاگرس، تاثیر برداشت‌های غیراصولی بر محیط زیست زاگرس، اثرات آلودگی آب و خاک و هوا بر جوامع انسانی، و نقش سازمان‌های مردم‌نهاد جزو موضوعاتی بودند که در محور محیط زیست این همایش بررسی شدند.

در بخش ابعاد حقوقی نیز موضوعاتی مانند ابعاد حقوقی تخریب محیط زیست و منابع طبیعی، جایگاه حقوقی در مدیریت محیط زیست زاگرس و ابعاد حقوقی برخورد با متخلفین تخریب محیط زیست مورد بحث حاضران قرار گرفت. دبیرخانه این همایش از دریافت بیش از ۵۰۰ مقاله در زمینه‌های مرتبط با محور بحث‌ها خبر داده است.

زیست‌بومی کم‌نظیر در پهنه فلات ایران

محورهای اصلی همایش ملی محیط زیست زاگرس، تنوع زیستی زاگرس و مخاطرات و راهکارهای پیش روی آن، مدیریت زباله و نخاله در زاگرس، بررسی خطوط انتقال نیرو و تاثیر آلودگی نفتی بر محیط زیست زاگرس بود.

زاگرس را یکی از مهم‌ترین و راهبردی‌ترین زیستگاه‌های کوهستانی ایران لقب داده‌‌اند. اندوخته‌های طبیعی، جانوری و گیاهی این کوهستان بزرگ آن را به یکی از غنی‌ترین زیستگاه‌های کوهستانی در جهان نیز تبدیل کرده است. حدود چهل درصد از منابع آب شیرین ایران از زاگرس سرچشمه می‌گیرد. پوشش جنگلی گسترده زاگرس مانع از بروز سیلاب‌ها و همچنین خشکسالی می‌شود. به گفته پژوهشگران، کوهستان‌های زاگرس از مناطقی در کرانه‌های دریاچه وان در ترکیه آغاز می‌شود و استان‌های آذربایجان غربی، کردستان، کرمانشاه، ایلام، لرستان، چهار محال و بختیاری، اصفهان، کهگیلویه و بویر احمد، فارس و بخش‌هایی از استان خوزستان را در بر‌می‌گیرد.از مهمترین ارتفاعات زاگرس می‌توان از دنا، زردکوه و اشترانکوه نام برد. وجود شش میلیون هکتار در زاگرس، این منطقه وسیع را به زیستگاهی کم نظیر برای گونه‌های مختلف جانوری تبدیل کرده است.

آسیب‌های جدی به زیسب‌بوم زاگرس

گرچه ارزش‌های طبیعی زاگرس و نقش آن در زندگی مردمان زاگرس نشین در چندین استان ایران به خوبی روشن است، اما این زیستگاه کم نظیر در دل فلات ایران با مخاطرات گوناگونی رو به روست. از بین رفتن جنگل‌ها، آلودگی‌های خاک، آب و هوا و برداشت بی رویه از منابع طبیعی جزو برخی از این مخاطرات هستند.

بررسی‌ها نشان می‌دهد مهم‌ترین عواملی که باعث از بین رفتن جنگل‌های زاگرس می‌شوند عبارتند از توسعه ناهماهنگ، تبدیل جنگل‌ها به زمین‌های کشاورزی یا کاربری‌های دیگر، چرای دام‌ها، تامین سوخت از چوب‌های جنگلی و همچنین وقوع آتش‌سوزی‌های متعدد. مجید مخدوم از استادان دانشگاه تهران در این همایش خبر از نابودی سالانه ۶۳ هزار هکتار از جنگل‌های زاگرس و شمال ایران داد. به گفته‌ی آقای مخدوم لازم است برای جلوگیری از تخریب جنگل‌ها، سوخت جایگزین، یعنی گاز، در بسیاری از روستاها و شهرهای منطقه زاگرس برای مردم فراهم شود تا آن‌ها برای تامین سوخت درختان جنگلی را از بین نبرند.

پرژه زاگرس

مجید مخدوم از استادان دانشگاه تهران در این همایش خبر از نابودی سالانه ۶۳ هزار هکتار از جنگل‌های زاگرس و شمال ایران داد.

به دلیل اهمیت زیاد منطقه زاگرس، از سال ۲۰۰۲ میلادی یک برنامه بین‌المللی با مشارکت سازمان محیط زیست ایران، برنامه عمران سازمان ملل متحد (UNDP) و تسهیلات محیط زیست جهانی (GEF) در این منطقه آغاز شد که هدف از آن به وجود آوردن روش‌های نوین در مدیریت منابع منطقه، توجه به جوامع محلی، توسعه پایدار وهمچنین حفاظت از محیط زیست بود. با این حال سال گذشته مسئولان این پروژه در ایران اعلام کردند پس از گذشت نه سال از آغاز این طرح، پیشرفت اندکی در حفاظت از زیست بوم زاگرس حاصل شده است. این پروژه تا سال ۲۰۱۴ تمدید شده است و ایران و سازمان ملل متحد امیدوار هستند تا آن زمان بتوانند الگوهای جدید را برای حفاظت از محیط زیست این منطقه به وجود آورند.

ارزش‌های فرهنگی منطقه زاگرس

منطقه زاگرس به دلیل برخورداری از تنوع زیستی و دارا بودن منابع طبیعی متعدد از دوران بسیار کهن محل زندگی انسان و همچنین زادگاه تمدن‌ها و فرهنگ‌های مختلف بوده است. کوهستان‌های زاگرس یکی از مهم‌ترین مکان‌های استقرار انسان‌های پیش از تاریخ بوده است. این کوهستان‌ها با طول تقریبی هزار و چهارصد کیلومتر و عرض بین صد و بیست تا دویست و پنجاه کیلومتر در حاشیه سرزمین میان‌رودان (بین‌النهرین) قرار دارد. مطالعات بسیاری از باستان‌شناسان نشان می‌دهد که انسان برای نخستین بار و در دشت‌هایی میان کوهستان‌های زاگرس توانسته است حیوان و همچنین گندم و جو را اهلی کند. در دوران تاریخی نیز زاگرس محل حضور و رشد اقوام و فرهنگ‌های گوناگونی بوده است.

در همین زمینه:

پیشرفت اندک در حفاظت از زیست‌بوم زاگرس

کشف احتمالی زبان زاگرس‌نشینان باستان

Sat, 12 May 2012 09:32:19 +0000

نویسنده: دیوید کیز (David Keys)

برگردان:

احسان سنایی

دیوید کیز (David Keys)/احسان سنایی - باستان‌شناسان، خبر از وجود زبانی فراموش‌شده داده‌اند که بقایایش همین چندی پیش، در ویرانه‌های ۲۸۰۰ساله یک کاخ آشوری پیدا شد. این کشف از آن حیث حائز اهمیت است که به درک ریشه‌های قومی و فرهنگی ِ مردمان کوه‌نشینی کمک می‌کند که چندین هزاره پیش، طعمه نسل نخست تمدن‌های ساکن بین‌النهرین شدند.

شواهدِ حاکی از وجود این زبان مرده، که احتمالاً به مردمان ناشناخته‌ای از سلسله‌جبال زاگرس ایران هم تعلق داشته را یک باستان‌شناس از دانشگاه کمبریج، حین بررسی یک لوح گِلی پیدا کرده است. این لوح باستانی، پیش‌تر توسط تیمی از باستان‌شناسان بین‌المللی طی کاوش‌‌های‌شان در کاخ اختصاصی دیوان‌سالاران آشوری در شهر باستانی توسان، واقع در جنوب شرق ترکیه کشف شده بود.

این لوح، حامل نام ۶۰ زن است که احتمالاً اسرا یا قربانیان یک کوچ اجباری تحت فرمان امپراتوری آشور بوده‌اند. اما نکته جالب هنگامی رخ نمود که دکتر جان مک‌گینیس (John MacGinnis)، باستان‌شناس دانشگاه کمبریج، این اسامی را به دقت بررسی کرد و متوجه شد که در آن میان ۴۵ نام کوچک‌ترین شباهتی به هزاران نام پرکاربرد و آشنای رایج در خاورمیانه باستان، ندارند. از آنجا که اسامی آشنای این منطقهْ معمولاً به‌شکل ترکیبی، و متشکل از دو یا چند اسم کامل و یا مختصر از همان واژگان پرکاربرد زبان بومی ِ هر ناحیه‌اند، پژوهش‌گران هم ساخت منحصر به فرد ۴۵ اسم اسرارآمیز این لوح گلی را مدرکی بر وجود یک زبان کاملاً مستقل و بیگانه دانسته‌اند.

این لوح اساساً از متعلقات بایگانی کاخ بوده – که توسط مقامات سلطنتی آشور، به‌منظور ثبت تصمیمات و امور اجرایی، سیاسی و نیز اقتصادی استفاده می‌شده است. این ۶۰ زن (که نام ۴۵ تن از آنان را مدرکی بر وجود یک زبان ناشناخته دانسته‌اند) نیز احتمالاً با برخی مقاصد اقتصادی (که می‌توانسته به امور زنانه‌ای همچون بافندگی مربوط بوده باشد) به استخدام مقامات کاخ درآمده بودند. در واقع متن این لوح هم اشاره کرده که تعدادی از این زنان به کار در برخی دهات محلی گمارده شده بودند. از بین این اسامی زنانه می‌توان به Ushimanay، Alagahnia، Irsakinna و Bisoonoomay اشاره کرد.

حال قرار است که باستان‌شناسان و زبان‌شناسان، دست به بررسی موشکافانه‌تر این اسامی اسرارآمیز بزنند و ببینند آیا ترتیب و تکرار حروف‌شان، می‌تواند حکایت‌گر هیچ‌گونه شباهتی با زبان‌های باستانی معتبری که احتمالاً این زبان نیز بی‌ارتباط با آن‌ها نیست، باشد یا نه.

احتمال می‌رود که این ۴۵ زن از اهالی بخش شمالی یا مرکزی رشته‌کوه زاگرس باشند – چراکه این تنها منطقه‌ای تست که آشوریان در زمان تهیه این لوح، در آن تحرکات نظامی داشتند. شاید این زنان، در نیمه دوم قرن هشتم پیش از میلاد، به اجبار از کوه‌های سرزمین‌شان زاگرس، تارانده شده و به کار در شهر توسان واداشته شده‌اند – و این می‌توانسته محصول فتوحاتی باشد که برخی پادشاهان آشوری از جمله تیکلات پیلاسر سوم و سارگون در این منطقه به دست آورده بودند.

کاوش‌های فعلی شهر توسان، هم‌اکنون زیر نظر یک تیم آلمانی به سرپرستی دکتر درک ویک (Dirk Wicke) از دانشگاه مینز انجام می‌شود و جزئی از پروژه باستان‌شناختی بزرگ‌مقیاسی است که به سرپرستی پروفسور تیموتی ماتنی (Timothy Matney) از دانشگاه آکرون اوهایو در این شهر آشوری در شرُف انجام است. جزئیات دقیق این کشف، در شماره فعلی ژورنال Near Eastern Studies انتشار یافته است.

در همین زمینه:
کشف زبانی که نیست

داستان نخستین زبان

تصویر نخست:
بخشی از لوح گلی ِ یافت‌شده در تپه زیارت (واقع در شهر باستانی توسان ترکیه)، که شامل نام ۶۰ زن است.

منبع ترجمه و عکس: Independent